Do\u011fada ekolojik \u00f6nemli olan maddeler, canl\u0131lar ve \u00e7evreleri aras\u0131nda
\nal\u0131n\u0131p verilir. Maddelerin ekosistemdeki bu.dola\u015f\u0131m\u0131na madde d\u00f6ng\u00fcleri yada k\u0131saca \u00e7ercimler denir. T\u00fcm maddeler s\u00fcrekli olarak d\u00f6ng\u00fcler yoluyla, canl\u0131lar taraf\u0131ndan yeniden kullan\u0131l\u0131r. Termodinamik Kanunu gere\u011fince, hi\u00e7bir madde ortadan kaybolmayaca\u011f\u0131na g\u00f6re, bu d\u00f6ng\u00fcler s\u00fcrekli olarak vard\u0131r.
\nEkosfer, canl\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yer y\u00fcz\u00fcn\u00fcn y\u00fczey tabakas\u0131d\u0131r. Ekoloji biliminde ekosfer, g\u00fcne\u015f enerjisi ile i\u015fleyen bir makineye benzetilir. Bu makinenin t\u00fcm canl\u0131lar i\u00e7in gerekli olan par\u00e7alar\u0131; fosfor, azot, su, oksijen ve karbon d\u00f6ng\u00fcleridir. Bu d\u00f6ng\u00fclerin enerji kayna\u011f\u0131 ise, G\u00fcne\u015f’ tir. <\/p>\n
Su D\u00f6ng\u00fcs\u00fc
\nSu, ya\u015fam kayna\u011f\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcn canl\u0131lar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 su olu\u015fturur.
\nYery\u00fcz\u00fcndeki su miktar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k % 5\u2019 i tatl\u0131 sulard\u0131r.
\nG\u00fcne\u015f enerjisinin \u0131s\u0131tmas\u0131yla, \u00e7e\u015fitli kaynaklardan atmosfere \u00e7\u0131kan su buhar\u0131; ya\u011fmur, kar, dolu gibi ya\u011f\u0131\u015f bi\u00e7imleriyle yeniden yer y\u00fcz\u00fcne d\u00f6ner. Bu suyun bir miktar\u0131 yer alt\u0131 sular\u0131na kar\u0131\u015f\u0131rken, daha b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131, g\u00f6l ve deniz gibi kaynaklarda birikir. Su d\u00f6ng\u00fcs\u00fc de, \u00f6teki t\u00fcm d\u00f6ng\u00fcler gibi s\u00fcreklidir. Bitkiler terleme ile su d\u00f6ng\u00fcs\u00fcne kat\u0131l\u0131r.
\nYer yery\u00fcz\u00fcndeki b\u00fct\u00fcn sular kat\u0131lmaktad\u0131r. S\u00f6z gelimi, denizlerden buharla\u015fan su, ya\u011f\u0131\u015f olarak yer y\u00fcz\u00fcne d\u00f6nmekte, bir k\u0131sm\u0131 y\u00fczeysel sularda birikip, bir k\u0131sm\u0131 da yer alt\u0131 sular\u0131na kar\u0131\u015fmaktad\u0131r.Yer alt\u0131 sular\u0131n\u0131n son toplanma yeri ise deniz ve okyanuslard\u0131r. Burada toplanan sular, su d\u00f6ng\u00fcs\u00fcne devam eder ( uzun su devri ). Deniz ve okyanuslardan buharla\u015fan suyun karalara ge\u00e7meden tekrar ya\u011fmur, kar, dolu bi\u00e7iminde deniz ve okyanuslara ge\u00e7mesine ise k\u0131sa su devri denir.<\/p>\n
Karbon ve Oksijen D\u00f6ng\u00fcs\u00fc<\/p>\n
1. Karbon D\u00f6ng\u00fcs\u00fc: Karbon do\u011fada hem mineral bi\u00e7iminde ( k\u00f6m\u00fcr, elmas, gaz olarak veya suda \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f durumda karbon dioksit olarak ) hem organik bi\u00e7imde bulunur. Canl\u0131 varl\u0131klar\u0131n temel yap\u0131 maddesi olan organik karbon, fotosentez s\u00fcre\u00e7leri yoluyla atmosferde veya deniz suyunda \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f olarak bulunan karbon dioksit gaz\u0131ndan yararlanarak \u00fcretilir. Ye\u015fil bitkiler, hayvansal ve bitkisel parazitler, organik maddeleri par\u00e7alayarak, karbonu karbon dioksit gaz\u0131na \u00e7evirirler. Art\u0131klar, d\u0131\u015fk\u0131lar ve kadavralar da par\u00e7alanma sonucu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc u\u011frayarak yap\u0131lar\u0131ndaki karbon dioksit \u00e7\u0131kar. \u015eekilde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, atmosferde gaz, suda ise \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f olarak bulunan karbon dioksit, canl\u0131lar\u0131n ba\u015fl\u0131ca karbon kayna\u011f\u0131d\u0131r. Hayvanlar\u0131n v\u00fccutlardaki karbonun bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc CO2 olarak, solunum yoluyla atmosfere geri verilir. B\u00fct\u00fcn canl\u0131lar\u0131n kal\u0131nt\u0131 ve at\u0131klar\u0131ndaki karbon ise, \u00e7\u00fcr\u00fcme ve bozulma gibi bir dizi i\u015flem sonucunda CO2 olarak a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar. Organik karbonun bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, k\u00f6m\u00fcr, petrol gibi fosil yak\u0131tlarda birikmi\u015ftir. Bunlar\u0131n yak\u0131lmas\u0131yla, atmosferde bol miktarda karbon dioksit verilir. Bunun b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc, h\u0131zla deniz ve okyanuslara ge\u00e7er ve karbonatlar halinde birikir. Ayr\u0131ca yanarda\u011f p\u00fcsk\u00fcrmeleri, atmosfere bol miktarda karbon oksitleri yayar.
\n2. Oksijen D\u00f6ng\u00fcs\u00fc: Oksijen, de\u011fi\u015fik bi\u00e7imlere d\u00f6n\u00fc\u015ferek do\u011fada s\u00fcrekli bir d\u00f6ng\u00fc i\u00e7erisindedir. Havada gaz, suda ise \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f olarak bulunan oksijen, serbest h\u00e2lde azottan, sonra en \u00e7ok bulunan elementtir. Hayvanlar\u0131n ve basit yap\u0131l\u0131 bitkilerin, solunum yoluyla ald\u0131klar\u0131 oksijen hidro\u00adjenle birle\u015fince su olu\u015fur.
\nSu daha sonra d\u0131\u015far\u0131ya at\u0131larak do\u011faya verilir. Ortamdaki karbon dioksit, algler ve ye\u015fil bitkiler taraf\u0131ndan fotosentez yoluyla \u00a3J karbonhidratlara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr, yan \u00fcr\u00fcn olarak da oksijen a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar.
\nD\u00fcnyadaki sular, biyosferin ba\u015fl\u0131ca oksijen kayna\u011f\u0131d\u0131r. Oksijenin yakla\u015f\u0131k %90′ \u0131n\u0131n bu sularda ya\u015fayan alglerce kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131 tespit edilmi\u015ftir. Di\u011fer d\u00f6ng\u00fclerde de baz\u0131 a\u015famalarda oksijenin yer ald\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir.
\nS\u00fcrekli olarak petrol ve k\u00f6m\u00fcr gibi fosil kaynakl\u0131 yak\u0131tlar\u0131n yak\u0131lmas\u0131na kara ve denizlerdeki do\u011fal bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn giderek azalmas\u0131na ra\u011fmen, tar\u0131mdaki geli\u015fmelerle birlikte artan \u00fcretim sayesinde atmosferdeki oksijen d\u00fczeyi sabit kal\u0131r.
\nAzot D\u00f6ng\u00fcs\u00fc<\/p>\n
Azot da, karbon ve oksijen gibi, hayat i\u00e7in temel maddelerdendir. Proteinlerin, n\u00fckleik asitlerin, \u00e7e\u015fitli hormon ve vitaminlerin yap\u0131s\u0131nda bulunur.
\nAzotun yer y\u00fcz\u00fcndeki iki \u00f6nemli rezervi, atmosfer ve canl\u0131lard\u0131r. S\u00f6z gelimi, atmosferin %78′ i azottur. Ancak, baz\u0131 mikroorganizmalar d\u0131\u015f\u0131nda azot canl\u0131larca kullan\u0131lamaz. Azot bitkilerce \u00e7o\u011funlukla inorganik nitrat, baz\u0131 bitkilerde de amonyum tuzlar\u0131 olarak kullan\u0131l\u0131r. Hayvanlar ise, azotu, amino asit olarak almak zorundad\u0131r. Bu amino asitler, beslenme zinciriyle \u00f6teki hayvan ve bitkilerden kar\u015f\u0131lan\u0131r. Havada % 78’lik \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir rezervi olan azotun \u00e7ok az\u0131 kullan\u0131labilir.
\nAzot d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn temelini, havadaki serbest azotun \u00f6nce inorganik tuzlara, sonra azot i\u00e7eren organik molek\u00fcllere d\u00f6n\u00fc\u015fmesi olu\u015fturur. Organik molek\u00fcllerin biyolojik ayr\u0131\u015fma yoluyla par\u00e7alanmas\u0131yla da yeniden inorganik maddelere d\u00f6n\u00fc\u015fmesi azot d\u00f6ng\u00fcs\u00fcne yard\u0131mc\u0131 olur. Ayr\u0131ca y\u0131ld\u0131r\u0131m ve \u015fim\u015fek gibi do\u011fa olaylar\u0131 topra\u011fa azot ba\u011flanmas\u0131nda etki ederler.
\nHavadaki azot gaz\u0131 ( N2 ), topraktaki azot tutucu bakteriler ( 1 ) taraf\u0131ndan nitratlara ( NO3 ) d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bitkiler ( 2 ) b\u00fcy\u00fcmeleri i\u00e7in gerekli azotu sa\u011flamak i\u00e7in nitratlar\u0131 so\u011fururlar. Hayvanlar ( 3 ) bu bitkilerle beslenirler. Bakteri ve mantarlar (4), \u00f6l\u00fc bitki ve hayvanlar\u0131 topra\u011fa amonyum ( NH4 ) bile\u015fikleri yayarak \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcrler. Nitrat tutan bakteriler bu amonyum bile\u015fiklerini, daha sonra bitkilerde kullan\u0131lmak i\u00e7in ( 5 ) nitrata d\u00f6n\u00fc\u015fen, nitrite d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcrler ( NO2 ). Nitrat bozan bakteriler (6 ) azot bile\u015fiklerinin yeniden azot gaz\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesini sa\u011flarlar (denitrifikasyon).
\nFosfor D\u00f6ng\u00fcs\u00fc
\nFosfor da canl\u0131lara gerekli temel maddelerdendir. H\u00fccrelerde n\u00fckleik asitlerin enerji aktar\u0131mlar\u0131n\u0131 sa\u011flatan adenozin trifosfat ( ATP ) maddesinde, h\u00fccre zar\u0131n\u0131n yap\u0131s\u0131nda ayr\u0131ca kemik ve di\u015flerde bulunur.
\nFosforun do\u011fadaki deposu, fosfatl\u0131 kayalar ve sudur. Fosfor d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn temelini, fosforun karalardan denizlere, denizlerden karalara ta\u015f\u0131nmas\u0131 olu\u015fturulur. Fosfatl\u0131 kayalardaki fosforun bir k\u0131sm\u0131, erozyon yoluyla suda \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f hale gelir. Bu inorganik fosfat, bitkilerce, suda \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f ortofosfat bi\u00e7iminde al\u0131n\u0131r, organik fosfatlara \u00e7evrilir. Beslenme zinciriyle ot obur ve et obur hayvanlara aktar\u0131l\u0131r. Bitki art\u0131klar\u0131, hayvan \u00f6l\u00fcleri ve salg\u0131lar\u0131ndaki organik fosfatlar, ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 mikroorganizmalar yard\u0131m\u0131yla inorganik duruma \u00e7evrilir. B\u00f6ylece, yeniden bitkilerce al\u0131nmaya haz\u0131rd\u0131r.
\nJeolojik hareketlerden ba\u015fka, fosforun denizlerden karalar d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc, bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k ve bal\u0131k yiyen deniz ku\u015flar\u0131n\u0131n d\u0131\u015fk\u0131lar\u0131 yoluyla olur.
\n\u0130nsan\u0131n fosfor d\u00f6ng\u00fcs\u00fcndeki etkisi, fosfatl\u0131 kayalar\u0131n end\u00fcstriyel i\u015flemle fosfat g\u00fcbresi yap\u0131lmas\u0131 yoluyla karalardan denizlere d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc h\u0131zland\u0131rmakla olur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Do\u011fada ekolojik \u00f6nemli olan maddeler, canl\u0131lar ve \u00e7evreleri aras\u0131nda al\u0131n\u0131p verilir. Maddelerin ekosistemdeki bu.dola\u015f\u0131m\u0131na madde d\u00f6ng\u00fcleri yada k\u0131saca \u00e7ercimler denir. T\u00fcm maddeler s\u00fcrekli olarak d\u00f6ng\u00fcler yoluyla, canl\u0131lar taraf\u0131ndan yeniden kullan\u0131l\u0131r. Termodinamik Kanunu gere\u011fince, hi\u00e7bir madde ortadan kaybolmayaca\u011f\u0131na g\u00f6re, bu d\u00f6ng\u00fcler s\u00fcrekli olarak vard\u0131r. Ekosfer, canl\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yer y\u00fcz\u00fcn\u00fcn y\u00fczey tabakas\u0131d\u0131r. Ekoloji biliminde ekosfer, g\u00fcne\u015f enerjisi …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2796,2224,5821,8998,4851,8995,2354,2247,5823,8997,8996,3493,8999,2164,3494,3146],"class_list":["post-3972","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-atmosfer","tag-azot","tag-azot-dongusu","tag-azot-gazi","tag-ekoloji","tag-ekosfer","tag-fosfor","tag-karbon","tag-karbon-dongusu","tag-karbon-oksitler","tag-karbon-ve-oksijen-dongusu","tag-madde-donguleri","tag-nitrat","tag-oksijen","tag-su","tag-su-dongusu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3972","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3972"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3972\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3972"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3972"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3972"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}