En geni\u015f anlam\u0131yla \u00e7evre “ekosistemler” ya da “biyosfer” \u015feklinde a\u00e7\u0131klanabilir. Daha a\u00e7\u0131k olarak \u00e7evre, insan\u0131 ve di\u011fer canl\u0131 varl\u0131klar\u0131 do\u011frudan ya da dolayl\u0131 olarak etkileyen fiziksel, kimyasal, biyolojik ve toplumsal etmenlerin t\u00fcm\u00fcd\u00fcr.
\n \u0130nsanlar\u0131 \u00e7evre kirlili\u011fi konusunda duyarl\u0131 hale getirebilmek i\u00e7in 1997 y\u0131l\u0131 \u00e7evre y\u0131l\u0131 olarak kutland\u0131.
\n \u00c7evrenin do\u011fal yap\u0131s\u0131n\u0131 ve bile\u015fiminin bozulmas\u0131n\u0131, de\u011fi\u015fmesini ve b\u00f6ylece insanlar\u0131n olumsuz y\u00f6nde etkilenmesini \u00e7evre kirlenmesi olarak tan\u0131mlayabiliriz. Art\u0131k hepimizin bildi\u011fi gibi \u00e7evreden, i\u00e7indeki varl\u0131klara g\u00f6re en \u00e7ok yararlanan bizleriz. \u00c7evreyi en \u00e7ok kirleten yine bizleriz. Bu nedenle “\u00c7evreyi kirletmek kendi varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 yok etmeye \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131r” denilebilir.
\n Bilin\u00e7siz kullan\u0131lan her \u015fey gibi temiz ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 tutulmayan \u00e7evre de bizlere zarar verir. Bu nedenle \u00e7evre denince akl\u0131m\u0131za \u00f6nce ya\u015fama hakk\u0131 gelmelidir. \u0130nsan\u0131n en temel hakk\u0131 olan ya\u015fama hakk\u0131, canl\u0131 ya da cans\u0131z t\u00fcm varl\u0131klar\u0131 sa\u011fl\u0131kl\u0131, temiz ve g\u00fczel tutarak d\u00fcnyan\u0131n \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzatmak, gelecek ku\u015faklara b\u0131rak\u0131lacak en de\u011ferli mirast\u0131r.
\n 1970’li y\u0131llardan sonra bilincine vard\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7evre kirlili\u011fi dayan\u0131lmaz boyutlara ula\u015ft\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc art\u0131k temiz hava soluyamaz olduk. Ruhsal rahatlamam\u0131z\u0131 sa\u011flayacak ye\u015fil alanlara hasret kalmaya ba\u015flad\u0131k. Y\u00fczmek i\u00e7in deniz k\u0131y\u0131s\u0131nda bile y\u00fczme havuzlar\u0131na girmek zorunda kald\u0131k.g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fcz ve sakin bir uyku uyuyamaz, midemiz bulanmadan bir akarsuya bakamaz olduk. K\u0131saca art\u0131k kirletece\u011fimiz \u00e7evre t\u00fckenmek \u00fczeredir. 2000-3000 y\u0131l \u00f6nce bir do\u011fa cenneti ve b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 otlaklarla kapl\u0131 olan Anadolu’yu g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu durumlara d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fck.
\n Do\u011fada kirlenmeye neden olan etmenleri, do\u011fal etmenler ve insan faaliyetleri ile olu\u015fan etmenler olmak \u00fczere iki grupta inceleyebiliriz.
\n Do\u011fal etmenler:depremler, volkanik patlamalar, seller gibi do\u011fadan kaynaklanan etmenlerdir.
\n \u0130nsan faaliyetlerinden kaynaklanan etmenler ise a\u015fa\u011f\u0131daki gibi s\u0131ralanabilir.
\n Evler, i\u015f yerleri ve ta\u015f\u0131t ara\u00e7lar\u0131nda; petrol, kalitesiz k\u00f6m\u00fcr gibi fosil yak\u0131tlar\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 ve bilin\u00e7siz t\u00fcketilmesi.
\n Sanayi at\u0131klar\u0131 ve evsel at\u0131klar\u0131n \u00e7evreye geli\u015fig\u00fczel b\u0131rak\u0131lmas\u0131.
\n N\u00fckleer silahlar, n\u00fckleer reakt\u00f6rler ve n\u00fckleer denemeler gibi etmenlerle radyasyon yay\u0131lmas\u0131.
\n Kimyasal ve biyolojik silahlar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131.
\n Bilin\u00e7siz ve gereksiz tar\u0131m ila\u00e7lar\u0131, b\u00f6cek \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fcler, so\u011futucu ve spreylerde zararl\u0131 gazlar \u00fcretilip kullan\u0131lmas\u0131.
\n Orman yang\u0131nlar\u0131, a\u011fa\u00e7lar\u0131n kesilmesi, bilin\u00e7siz ve zamans\u0131z avlanmalard\u0131r.
\n Yukar\u0131da say\u0131lan olumsuzluklar\u0131n \u00f6nlenmesiyle \u00e7evre kirlili\u011fi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6nlenebilir.
\n \u00c7evre bilimcilere g\u00f6re genelde, a\u015fa\u011f\u0131da verilen iki \u00e7e\u015fit kirlenme vard\u0131r.
\n Birinci tip kirlenme; biyolojik olarak ya da kendi kendine zarars\u0131z hale d\u00f6n\u00fc\u015febilen maddelerin olu\u015fturdu\u011fu kirliliktir. Hayvanlar\u0131n besin art\u0131klar\u0131, d\u0131\u015fk\u0131lar\u0131, \u00f6l\u00fcleri, bitki kal\u0131nt\u0131lar\u0131 gibi maddeler birinci tip kirlenmeye neden olur. Kolayca ve k\u0131sa zamanda yok olan maddelerin meydana getirdi\u011fi kirlili\u011fe ge\u00e7ici kirlilik de denir.
\n \u0130kinci tip kirlenme: biyolojik olarak veya kendi kendisine yok olmayan ya da \u00e7ok uzun y\u0131llarda yok olan maddelerin olu\u015fturdu\u011fu kirliliktir. Plastik, deterjan, tar\u0131m ila\u00e7lar\u0131, b\u00f6cek \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fcler (DDT gibi), radyasyon vb. maddeler ikinci tip kirlenmeye neden olur.
\n Kal\u0131c\u0131 kirlenme de denilen ikinci tip kirlenmeye neden olan maddeler bitki ve hayvanlar\u0131n v\u00fccutlar\u0131na kat\u0131l\u0131r. Sonra besin zincirinin son halkas\u0131n\u0131 olu\u015fturan insana ge\u00e7erek insan\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 tehlikeye sokar. \u00d6rne\u011fin; Marmara denizine sanayi at\u0131klar\u0131 ile c\u0131va ve kadminyum iyonlar\u0131 b\u0131rak\u0131lmaktad\u0131r. Zararl\u0131 at\u0131klar besin zincirinde alglere, bal\u0131klara ve sonunda insana ge\u00e7erek \u00f6nemli hastal\u0131klara ve ani \u00f6l\u00fcmlere neden olmaktad\u0131r.
\n K\u00f6y gibi k\u0131rsal ya\u015fama birliklerindeki insanlar genellikle b\u00fcy\u00fck kentlerde ya\u015fayan insanlardan daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve daha uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fcd\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u0131rsal ekosistemler, \u00e7evre kirlili\u011fi y\u00f6n\u00fcnden kentsel ekosistemlerden daha iyi durumdad\u0131r. Bunu bilen kent insan\u0131 f\u0131rsat bulduk\u00e7a, \u00e7evre kirlili\u011fi en az olan k\u0131rlara, k\u00f6ylere ko\u015fmaktad\u0131r.
\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde en yayg\u0131n olan kirlilik su, hava, toprak, ses ve radyasyon kirlili\u011fidir.
\n SU K\u0130RL\u0130L\u0130\u011e\u0130
\n Yery\u00fcz\u00fcndeki i\u00e7me ve kullanma suyunun miktar\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Zamanla su kaynaklar\u0131n\u0131n azalmas\u0131, insan n\u00fcfusunun artmas\u0131 ve daha \u00f6nemlisi, sular\u0131n kirlenmesi ya\u015fam\u0131 giderek zorla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r.
\n Su kirlili\u011fini olu\u015fturan etmenlerin ba\u015f\u0131nda la\u011f\u0131m sular\u0131yla sanayi at\u0131k sular\u0131 gelmektedir. Bunun yan\u0131nda petrol at\u0131klar\u0131, n\u00fckleer at\u0131klar, kat\u0131 sanayi ve ev at\u0131klar\u0131 da \u00f6nemli kirleticilerdir. Bunlar deniz kenar\u0131ndaki bitki ve alg gibi kaynaklar\u0131 yok etmektedir. Kirlenme sonucu denizlerde hayvan soyu t\u00fckenmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin; Marmara denizi, kirlilik nedeniyle bal\u0131klar\u0131n ya\u015famas\u0131na uygun ortam olmaktan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Karadeniz’deki kirlenme nedeniyle hamsi ve di\u011fer bal\u0131k t\u00fcrleri giderek azalmaktad\u0131r. \u0130stakozlar\u0131n larva halindeyken temiz su bulamamalar\u0131 nedeniyle nesilleri t\u00fckenmektedir. Nehir ve g\u00f6llerimizde kirlilik nedeniyle canl\u0131lar t\u00fckenmek \u00fczeredir.
\n Yeni yeni kurulmaya ba\u015flanan ar\u0131tma tesisleri, la\u011f\u0131m ve sanayi at\u0131k sular\u0131n\u0131 hem kimyasal hem de biyolojik olarak temizlemektedir. B\u00f6ylece hem sulama suyu gibi yeniden kullan\u0131labilir su kazan\u0131lmakta hem de denizlerin kirlenmesi \u00f6nlenmektedir. Bu nedenle sanayile\u015fme mutlaka i\u015f yerleri planlan\u0131rken ar\u0131tma tesisleri ile birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir.
\n HAVA K\u0130RL\u0130L\u0130\u011e\u0130
\n Hava, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z gaz ortam\u0131 olu\u015fturman\u0131n yan\u0131nda ya\u015fam i\u00e7in temel bir gaz olan oksijeni tutar. Oksijen yanma olaylar\u0131n\u0131 da sa\u011flayan temel bir maddedir.
\n Temiz hava olarak nitelendirilen atmosferin alt katman\u0131; azot, oksijen, karbondioksit ve \u00e7ok az miktarda di\u011fer gazlardan olu\u015fur. Ayr\u0131ca atmosferin \u00fcst katman\u0131nda bir de ozon gaz\u0131n\u0131n (O3) olu\u015fturdu\u011fu tabaka vard\u0131r. Ozon, g\u00fcne\u015ften gelen zararl\u0131 \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n \u00e7o\u011funu yans\u0131t\u0131p bir k\u0131sm\u0131n\u0131 tutarak yery\u00fcz\u00fcne ula\u015fmas\u0131n\u0131 engeller.
\n Evler, i\u015f yerleri, sanayi kurulu\u015flar\u0131 ve otomobillerin \u00e7evreye verdikleri gaz at\u0131klar havan\u0131n bile\u015fimini de\u011fi\u015ftirir. Havaya kar\u0131\u015fan zararl\u0131 maddelerin ba\u015fl\u0131calar\u0131 k\u00fck\u00fcrt dioksit (SO3), karbon monoksit (CO), karbon dioksit (CO2), kur\u015fun bile\u015fikleri, karbon partik\u00fclleri (duman), toz vb. kirleticilerdir. Ayr\u0131ca deodorant, sa\u00e7 spreyleri ve b\u00f6cel \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fclerde kullan\u0131lan azot oksitleri, freon gazlar\u0131 ile s\u00fcpersonik u\u00e7aklardan \u00e7\u0131kan at\u0131klar da havay\u0131 kirletir.
\n Zararl\u0131 gazlar\u0131n (\u00f6zellikle k\u00fck\u00fcrt bile\u015fikleri); ya\u011fmur, bulut, kar gibi \u0131slak ya da yar\u0131 \u0131slak maddelerle kar\u0131\u015fmalar\u0131 sonucunda asit ya\u011fmurlar\u0131 olu\u015fur. Asit ya\u011fmurlar\u0131 da bir yandan orman alanlar\u0131 vb. ye\u015fil alanlar\u0131 yok etmekte bir yandan da sular\u0131 kirletmektedir.
\n A\u015f\u0131r\u0131 artan CO2, atmosferin \u00fcst katmanlar\u0131nda birikerek \u0131s\u0131n\u0131n, atmosfer d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 engeller. B\u00f6ylece yery\u00fcz\u00fc giderek daha fazla \u0131s\u0131n\u0131r. Bu da buzullar\u0131n eriyerek denizlerin y\u00fckselmesine k\u0131y\u0131lar\u0131n sularla kaplanmas\u0131na neden olabilecektir. “Sera etkisi” denilen bu olay sonucu denizlerin 16 metre kadar y\u00fckselebilece\u011fi tahmin edilmektedir.
\n Freon, kloroflorokarbon (CFC) gibi gazlar\u0131n etkisiyle ozon tabakas\u0131 incelmektedir. Bunun sonunda g\u00fcne\u015fin zararl\u0131 \u0131\u015f\u0131nlar\u0131yery\u00fcz\u00fcne ula\u015farak cilt kanseri gibi hastal\u0131klara ve \u00f6l\u00fcmlere neden olmaktad\u0131r. Sonu\u00e7ta, biyosferin canl\u0131 kitlesini yok etme tehlikesi vard\u0131r.
\n B\u00fcy\u00fck yang\u0131nlar da \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde hava kirlili\u011fi yarat\u0131r. \u00d6rne\u011fin; orman yang\u0131nlar\u0131, k\u00f6rfez sava\u015f\u0131nda oldu\u011fu gibi petrol yang\u0131nlar\u0131 vb.
\n Hava kirlili\u011fi a\u015fa\u011f\u0131da verilen uygulamalarla \u00f6nlenebilir:
\n Hava kirlili\u011finin en \u00f6nemli nedenlerinden olan fosil yak\u0131tlar olabildi\u011fince az kullan\u0131lmal\u0131. Bunun yerine do\u011falgaz, g\u00fcne\u015f enerjisi, jeotermal enerji vb. enerjilerin kullan\u0131m\u0131 yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n Karayolu ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131 yerine demiryolu ve deniz ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131na a\u011f\u0131rl\u0131k verilmelidir. B\u00fcy\u00fck kentlerde toplu ta\u015f\u0131ma hizmetleri yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece, otomobil egzozlar\u0131n\u0131n neden oldu\u011fu kirlilik azalt\u0131labilir.
\n Sanayi kurulu\u015flar\u0131n\u0131n at\u0131klar\u0131n\u0131 havaya vermeleri \u00f6nlenmelidir.
\n Ye\u015fil alanlar art\u0131r\u0131lmal\u0131, orman yang\u0131nlar\u0131 \u00f6nlenmelidir.
\n Ozon tabakas\u0131na zarar veren maddeler kullan\u0131lmamal\u0131d\u0131r.
\n TOPRAK K\u0130RL\u0130L\u0130\u011e\u0130
\n Canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n kayna\u011f\u0131 say\u0131labilecek topra\u011f\u0131n yap\u0131s\u0131na kat\u0131lan ve do\u011fal olmayan maddeler toprak kirlili\u011fine neden olur. B\u00f6yle topraklarda bitkiler yeti\u015fmez ve topra\u011f\u0131 havaland\u0131rarak yarar sa\u011flayan solucan vb. hayvanlar ya\u015fayamaz duruma gelir. Topraktan bitkilere ge\u00e7en kirletici maddeler, besin zinciri yoluyla insana kadar ula\u015f\u0131r. Hastahane at\u0131klar\u0131 gibi mikroplu at\u0131klar, hastal\u0131klar\u0131n yay\u0131lmas\u0131na neden olur.
\n Toprak kirlili\u011fine neden olan ba\u015fl\u0131ca etmenler:
\n Ev, i\u015f yeri, hastahane ve sanayi at\u0131klar\u0131.
\n Radyoaktif at\u0131klar.
\n Hava kirlili\u011fi sonucu olu\u015fan asit ya\u011fmurlar\u0131.
\n Gereksiz yere ve a\u015f\u0131r\u0131 miktarda yapay g\u00fcbre, tar\u0131m ilac\u0131 vb. kullan\u0131lmas\u0131.
\n Tar\u0131mda gereksiz ya da a\u015f\u0131r\u0131 hormon kullan\u0131m\u0131.
\n Sular\u0131n kirlenmesi. Su kirlili\u011fi toprak kirlili\u011fine neden olurken, toprak kirlili\u011fi de \u00f6zellikle yer alt\u0131 sular\u0131n\u0131n kirlenmesine neden olur.
\n Toprak kirlili\u011finin \u00f6nlenmesi i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131daki uygulamalar yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n Verimli tar\u0131m topraklar\u0131nda yerle\u015fim ve sanayi alanlar\u0131 kurulmamal\u0131, ye\u015fil alanlar art\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n Ev ve sanayi at\u0131klar\u0131, topra\u011fa zarar vermeyecek \u015fekilde toplan\u0131p depolanmal\u0131 ve toplanmal\u0131d\u0131r.
\n Yapay g\u00fcbre ve tar\u0131m ila\u00e7lar\u0131n\u0131n kulan\u0131lmas\u0131nda yanl\u0131\u015f uygulamalar \u00f6nlenmelidir.
\n N\u00fckleer enerji kullan\u0131m\u0131 bilin\u00e7li \u015fekilde yap\u0131laml\u0131d\u0131r.
\n SES K\u0130RL\u0130L\u0130\u011e\u0130
\n Sanayile\u015fme ve modern teknolojinin geli\u015fmesiyle ortaya \u00e7\u0131kan \u00e7evre sorunlar\u0131ndan biri de ses kirlili\u011fidir. G\u00fcr\u00fclt\u00fc de denilen ses kirlili\u011fi, istenmeyen ve dinleyene bir anlam ifade etmeyen sesler ya da insan\u0131 rahats\u0131z eden d\u00fczensiz ve y\u00fcksek seslerdir. Ses kirlili\u011fini yaratan \u00f6nemli etmenler;
\n Sanayile\u015fme
\n Plans\u0131z kentle\u015fme
\n H\u0131zl\u0131 n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131
\n Ekonomik yetersizlikler
\n \u0130nsanlara, g\u00fcr\u00fclt\u00fc ve g\u00fcr\u00fclt\u00fcn\u00fcn yarataca\u011f\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 konusunda yeterli ve etkili e\u011fitimin verilmemi\u015f olmas\u0131d\u0131r.
\n Ses kirlili\u011fi, insan \u00fczerinde \u00e7ok \u00f6nemli olumsuz etkiler yarat\u0131r. Bu etkileri a\u015fa\u011f\u0131daki gibi s\u0131ralayabiliriz.
\n \u0130\u015fitme sistemine etkileri: Ses kirlili\u011fi i\u015fitme sistemi \u00fczerinde, ge\u00e7ici ve kal\u0131c\u0131 etkiler olmak \u00fczere iki \u00e7e\u015fit etki yapar. Ses kirlili\u011finin ge\u00e7ici etkisi, duyma yorulmas\u0131 olarak da bilinen i\u015fitme duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131ndaki ge\u00e7ici kay\u0131plar \u015feklinde olur. Duyma yorulmas\u0131 d\u00fczelmeden tekrar g\u00fcr\u00fclt\u00fcden etkilenilmesi ve etkile\u015fmenin \u00e7ok fazla olmas\u0131 durumunda i\u015fitme kayb\u0131 kal\u0131c\u0131 olur.
\n Fizyolojik etkileri: \u0130nsanlarda g\u00f6r\u00fclen stresin \u00f6nemli bir kayna\u011f\u0131 ses kirlili\u011fidir. Ani olarak olu\u015fan g\u00fcr\u00fclt\u00fc insan\u0131n kalp at\u0131\u015flar\u0131nda (nabz\u0131nda), kan bas\u0131nc\u0131nda (tansiyonunda), solunum h\u0131z\u0131nda, metabolizmas\u0131nda, g\u00f6rme olay\u0131nda bozulmalar yarat\u0131r. Bunlar\u0131n sonucunda uykusuzluk, migren, \u00fclser, kalp krizi gibi olumsuz durumlar ortaya \u00e7\u0131kar. Ancak en \u00f6nemli olumsuzluk kulakta yapt\u0131\u011f\u0131 tahribatt\u0131r.
\n Psikolojik etkileri: Belirli bir s\u0131n\u0131r\u0131 a\u015fan g\u00fcr\u00fclt\u00fcn\u00fcn etkisinde kalan ki\u015filer, sinirli, rahats\u0131z ve tedirgin olmaktad\u0131r. Bu olumsuzluklar, g\u00fcr\u00fclt\u00fcn\u00fcn etkisi ortadan kalkt\u0131ktan sonra da s\u00fcrebilmektedir.
\n \u0130\u015f yapabilme yetene\u011fine etkileri: \u00d6zellikle beklenmeyen zamanlarda ortaya \u00e7\u0131kan ses kirlili\u011fi, i\u015f veriminin d\u00fc\u015fmesi, kendini i\u015fine verememe ve hareketlerin engellenmesi \u015feklinde performans\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcc\u00fc etkiler yapar. G\u00fcr\u00fclt\u00fcn\u00fcn \u00f6\u011frenmeyi ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi de engelledi\u011fi deneylerle saptanm\u0131\u015ft\u0131r.
\n \u00dclkemizde, insanlar\u0131 g\u00fcr\u00fclt\u00fcn\u00fcn zararl\u0131 etkilerinden korumak i\u00e7in gerekli \u00f6nlemleri i\u00e7eren ve \u00e7evre yasas\u0131na g\u00f6re haz\u0131rlanm\u0131\u015f olan “G\u00fcr\u00fclt\u00fc kontrol y\u00f6netmeli\u011fi” uygulanmaktad\u0131r. Ancak y\u00f6netmele\u011fin hedeflerine ula\u015fabilmesi i\u00e7in insanlar\u0131n bu konuda e\u011fitilmeleri ve bilin\u00e7lendirilmeleri gerekir.
\n Ses kirlili\u011finin saptanmas\u0131nda ses \u015fiddetini \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in birim olarak desibel (dB) kullan\u0131l\u0131r. \u0130nsan i\u00e7in 35-65 dB sesler normaldir. 65-90 dB sesler, s\u00fcrekli i\u015fitildi\u011finde zarar verebilecek kadar risklidir. 90 dB’in \u00fczerindeki sesler tehlikelidir.
\n Ses kirlili\u011fi a\u015fa\u011f\u0131daki uygulamalarla \u00f6nlenebilir:
\n Otomobil kullan\u0131m\u0131n\u0131 azaltacak \u00f6nlemler al\u0131nmal\u0131d\u0131r.
\n Ev ve i\u015f yerlerinde ses ge\u00e7irmeyen camlar (\u0131s\u0131cam gibi) kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n E\u011flence yerleri vb. ortamlarda y\u00fcksek sesle m\u00fczik \u00e7al\u0131nmas\u0131 engellenmelidir.
\n G\u00fcr\u00fclt\u00fc yapan kurulu\u015flar, \u015fehirlerin d\u0131\u015f\u0131nda kurulmal\u0131d\u0131r.
\n RADYASYON
\n Radyoaktif element denilen baz\u0131 elementlerin atom \u00e7ekirde\u011finin kendili\u011finden par\u00e7alanarak etrafa yayd\u0131\u011f\u0131 alfa, beta ve gama gibi \u0131\u015f\u0131nlara radyasyon denir. \u00c7evreye yay\u0131lan bu \u0131\u015f\u0131nlar, canl\u0131 h\u00fccreleri do\u011frudan etkileyerek mutasyon denilen genlerdeki bozulmaya neden olur. \u00c7ok yo\u011fun olmayan radyasyon, canl\u0131n\u0131n baz\u0131 \u00f6zelliklerinin de\u011fi\u015fmesne neden olurken yo\u011fun radyasyon, canl\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden olabilir. \u00d6rne\u011fin; 1945’te Japonya’ya at\u0131lan atom bombas\u0131, at\u0131ld\u0131ktan sonraki 7 g\u00fcn i\u00e7inde, vucutlar\u0131n\u0131n tamam\u0131 10 saniye radyasyon alm\u0131\u015f insanlar\u0131n % 90’\u0131 hi\u00e7 bir yara ve yan\u0131k izi olmadan \u00f6ld\u00fc. 26 Nisan 1986’da \u00c7ernobil’deki n\u00fckleer kazan\u0131n; ani \u00f6l\u00fcmler, gebe kad\u0131nlarda d\u00fc\u015f\u00fck olaylar\u0131, kan kanseri, sakat do\u011fumlar gibi olumsuz etkileri oldu.
\n Bir \u00e7evredeki belli bir dozun \u00fczerinde olan radyasyon, canl\u0131n\u0131n v\u00fccut h\u00fccrelerini etkileyerek doku ve organlarda bozulmalara, anormalliklere, \u00fcreme h\u00fccrelerini etkileyerek do\u011facak yavrularda sakatl\u0131klara neden olur. Uzun s\u00fcre radyasyon etkisinde kalman\u0131n yarataca\u011f\u0131 sonu\u00e7lar a\u015fa\u011f\u0131daki gibi s\u0131ralanabilir:
\n Kanser olu\u015fmas\u0131,
\n \u00d6mr\u00fcn k\u0131salmas\u0131 (erken \u00f6l\u00fcmler),
\n Katarakt olu\u015fmas\u0131,
\n Sakat ve \u00f6l\u00fc do\u011fumlar \u015feklinde s\u0131ralanabilir
\n Radyasyonun zararl\u0131 etkilerinden korunmak i\u00e7in, al\u0131nabilecek ba\u015fl\u0131ca \u00f6nlemler \u015funlard\u0131r:
\n \u00d6zel giysiler (kur\u015fun \u00f6nl\u00fck, \u00f6zel maske) kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n Radyasyon kayna\u011f\u0131ndan uzak durulmal\u0131, en k\u0131sa s\u00fcrede radyasyonlu ortam terk edilmelidir.
\n Radyasyonlu cihazlarla yap\u0131lan te\u015fhis ve tedaviye s\u0131k s\u0131k ba\u015fvurulmamal\u0131d\u0131r.
\n Radyasyon, do\u011fadaki radyoaktif maddelerden \u00e7ok, bunlar\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ortam ve olaylardan \u00e7\u0131kar. Bunlar; n\u00fckleer santraller, n\u00fckleer enerjiyle \u00e7al\u0131\u015fan gemiler ve n\u00fckleer denemelerdir. Ayr\u0131ca te\u015fhis ve tedavide kullan\u0131lan baz\u0131 cihazlar, t\u0131bbi malzemelerin ve sular\u0131n dezenfekte edilmesi i\u00e7in kullan\u0131lan ara\u00e7lardan da radyasyon yay\u0131lmaktad\u0131r<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
En geni\u015f anlam\u0131yla \u00e7evre “ekosistemler” ya da “biyosfer” \u015feklinde a\u00e7\u0131klanabilir. Daha a\u00e7\u0131k olarak \u00e7evre, insan\u0131 ve di\u011fer canl\u0131 varl\u0131klar\u0131 do\u011frudan ya da dolayl\u0131 olarak etkileyen fiziksel, kimyasal, biyolojik ve toplumsal etmenlerin t\u00fcm\u00fcd\u00fcr. \u0130nsanlar\u0131 \u00e7evre kirlili\u011fi konusunda duyarl\u0131 hale getirebilmek i\u00e7in 1997 y\u0131l\u0131 \u00e7evre y\u0131l\u0131 olarak kutland\u0131. \u00c7evrenin do\u011fal yap\u0131s\u0131n\u0131 ve bile\u015fiminin bozulmas\u0131n\u0131, de\u011fi\u015fmesini ve b\u00f6ylece …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[8678,6582,3720,3718,8035,3050,2243,2242,8036,3722,2164,4838,4283,4282],"class_list":["post-4021","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-azot-oksitler","tag-biyolojik-silahlar","tag-cevre-kirliligi","tag-ekosistem","tag-freon","tag-hava-kirliligi","tag-karbon-dioksit","tag-karbon-monoksit","tag-kloroflorokarbon","tag-kukurt-dioksit","tag-oksijen","tag-radyoaktif-element","tag-su-kirliligi","tag-toprak-kirliligi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4021","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4021"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4021\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4021"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4021"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4021"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}