Do\u011fada milyonlarca canl\u0131 t\u00fcr\u00fc vard\u0131r. Bu canl\u0131lar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc karada bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc deniz ve tatl\u0131 sularda ya\u015far. Canl\u0131lar d\u00fcnyas\u0131 bitkiler ve hayvanlar olmak \u00fczere iki b\u00fcy\u00fck gruptan meydana gelmi\u015ftir. \u0130nsanlar \u00e7evresindeki canl\u0131 varl\u0131klardan yararlanabilmek i\u00e7in onlar\u0131 incelemek ve ara\u015ft\u0131rmak gere\u011fi duymu\u015ftur. Bu nedenle hayvanlar ve bitkiler d\u00fcnyas\u0131 insanlar i\u00e7in bir ara\u015ft\u0131rma konusu olmu\u015ftur. Televizyonlarda izledi\u011fimiz baz\u0131 belgesel filmler , hayvanlar ve bitkiler d\u00fcnyas\u0131yla ilgilidir. <\/p>\n
HAYVANLAR<\/p>\n
\u00c7evremizde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz canl\u0131lar\u0131n en b\u00fcy\u00fck grubunu hayvanlar olu\u015fturur. Hayvanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ortamlar ve d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fleri birbirinden farkl\u0131 bile olsa h\u00fccre yap\u0131lar\u0131 ayn\u0131d\u0131r. Koyun , ke\u00e7i , kedi , k\u00f6pek , at , e\u015fek gibi hayvanlar \u00e7iftliklerde yeti\u015ftirilebilen ve ya\u015fant\u0131m\u0131zda yararland\u0131\u011f\u0131m\u0131z hayvanlardand\u0131r. Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda ayr\u0131ca kurt , aslan , \u00e7akal , kaplan , tilki gibi ormanlarda ya\u015fayan hayvanlar da vard\u0131r. Hayvanlar besinlerini haz\u0131r olarak al\u0131r. Beslenme \u015fekillerine g\u00f6re hayvanlar otla , etle ya da hem ot hem etle beslenen hayvanlar olmak \u00fczere grupland\u0131r\u0131labilir. Hayvanlar\u0131n ya\u015fam ortamlar\u0131 da birbirinden farkl\u0131d\u0131r. Kara ve su hayvanlar\u0131n ya\u015fam ortamlar\u0131d\u0131r. Ancak baz\u0131 hayvanlar hem karada hem de suda ya\u015fayabilir. <\/p>\n
B\u0130TK\u0130LER<\/p>\n
Canl\u0131lar d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ikinci b\u00fcy\u00fck grubunu bitkiler olu\u015fturur. Bitkilerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc karada bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc ise suda ya\u015far. Karada ya\u015fayan bitkilere \u00e7e\u015fitli a\u011fa\u00e7lar\u0131 ( \u00e7am , k\u00f6knar , ladin , kavak gibi ) \u00f6rnek verebiliriz.
\n Nil\u00fcfer , su yosunu , kam\u0131\u015flar da suda ya\u015fayan bitkilere \u00f6rnektir. Bitkilerin \u00e7o\u011fu besinlerini kendisi yapar. Hayvanlar gibi haz\u0131r olarak almazlar. Evlerimizde saks\u0131larda yeti\u015ftirilen sardunya , begonya , menek\u015fe gibi \u00e7e\u015fitli s\u00fcs bitkiler de vard\u0131r. <\/p>\n
CANLILARI GRUPLANDIRALIM<\/p>\n
\u00d6nceki dersimizde \u00e7evremizdeki canl\u0131 varl\u0131klar\u0131 incelemi\u015f ve canl\u0131 varl\u0131klar\u0131n insanlar i\u00e7in bir merak konusu oldu\u011funu \u00f6\u011frenmi\u015ftik. \u00c7e\u015fitli ortamlarda ya\u015fayan canl\u0131 varl\u0131klar aras\u0131nda baz\u0131 benzerlikler oldu\u011fu gibi farkl\u0131l\u0131klar da vard\u0131r. Canl\u0131lar\u0131n \u00e7ok ve \u00e7e\u015fitli olu\u015fu , bilim adamlar\u0131n\u0131n onlar\u0131 incelemesini zorla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Bu nedenle canl\u0131 varl\u0131klar\u0131 daha iyi inceleyebilmek ve onlar hakk\u0131nda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgiler edinebilmek i\u00e7in bu varl\u0131klar\u0131n benzer \u00f6zelliklerine g\u00f6re k\u00fcmelere ayr\u0131lmas\u0131 gere\u011fi ortala \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Canl\u0131lar\u0131n benzer \u00f6zelliklerine g\u00f6re k\u00fcmelere ayr\u0131lmas\u0131na \u201c grupland\u0131rma \u201d ad\u0131 verilir. Canl\u0131lar\u0131n grupland\u0131r\u0131lmas\u0131 onlar\u0131n incelenmesini kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. \u0130lk yap\u0131lan grupland\u0131rma canl\u0131lar\u0131n d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015flerine bak\u0131larak yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat daha sonralar\u0131 bu grupland\u0131rman\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Daha sonra yap\u0131lan grupland\u0131rmalar canl\u0131lar\u0131n d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015flerine de\u011fil , aralar\u0131ndaki akrabal\u0131k ili\u015fkilerine g\u00f6re yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Canl\u0131lar\u0131n grupland\u0131r\u0131lmas\u0131yla ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan bilim dal\u0131na \u201c sistematik \u201d denir. Bu bilim dal\u0131na g\u00f6re canl\u0131lar be\u015f temel guruba ayr\u0131l\u0131r. <\/p>\n
1.Bakteriler
\n2.Protistalar ( bir h\u00fccreli canl\u0131lar )
\n3.Mantarlar
\n4.Bitkiler
\n5.Hayvanlar <\/p>\n
Bu gruplarda yer alan canl\u0131 varl\u0131klar\u0131n hi\u00e7 birine benzemeyen vir\u00fcsler ise ayr\u0131 bir grup olarak incelenir.
\n Bu canl\u0131 varl\u0131klarla ilgili ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgileri \u00fcnitemizin ilerleyen g\u00fcnlerinde alaca\u011f\u0131z.<\/p>\n
V\u0130R\u00dcS , BAKTER\u0130 , PROT\u0130STA ve MANTARLARLA TANI\u015eALIM<\/p>\n
V\u0130R\u00dcSLER :<\/p>\n
Vir\u00fcsler bilinen en k\u00fc\u00e7\u00fck canl\u0131d\u0131r. \u00c7ok k\u00fc\u00e7\u00fck olduklar\u0131 i\u00e7in ancak elektron mikroskobu ad\u0131 verilen \u00f6zel bir mikroskopta g\u00f6r\u00fclebilir. Okullarda kullan\u0131lan mikroskoplarla g\u00f6r\u00fclmeleri m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Vir\u00fcsler ancak canl\u0131 v\u00fccudunda ya\u015fayabilirler. Girdikleri canl\u0131n\u0131n h\u00fccrelerine yerle\u015ferek burada \u00e7o\u011fal\u0131rlar. Vir\u00fcslerin en \u00f6nemli \u00f6zelliklerinden biri de pek \u00e7ok hastal\u0131\u011fa sebep olmas\u0131d\u0131r. Vir\u00fcsler sadece insanlarda de\u011fil pek \u00e7ok canl\u0131da hastal\u0131klara neden olur. Vir\u00fcsler insan , hayvan ve bitki h\u00fccrelerinde \u00e7o\u011fal\u0131rlar. Kuduz , grip , su\u00e7ice\u011fi , k\u0131zam\u0131k , AIDS , \u015fap gibi pek \u00e7ok hastal\u0131\u011f\u0131n sebebi vir\u00fcslerdir. <\/p>\n
BAKTER\u0130LER :<\/p>\n
A\u00e7\u0131kta b\u0131rak\u0131lan sebze ve meyveler \u00e7\u00fcr\u00fcr. Et kokar , yo\u011furt ve s\u00fct ek\u015fir. Ekmek k\u00fcflenir. B\u00fct\u00fcn bu olaylar g\u00fcnl\u00fck ya\u015fant\u0131m\u0131zda rastlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z olaylard\u0131r. Zaman zaman yiyeceklerimizde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bu de\u011fi\u015fikliklerin nedeni g\u00f6zle g\u00f6remedi\u011fimiz k\u00fc\u00e7\u00fck canl\u0131lard\u0131r. Bu canl\u0131lara bakteri ad\u0131 verilir.
\n Bakteriler vir\u00fcslere g\u00f6re daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Bu nedenle mikroskopta kolayl\u0131kla g\u00f6r\u00fclebilirler. Bakterilerin olduk\u00e7a geni\u015f bir ya\u015fam alan\u0131 vard\u0131r. Toprakta , havada , suda , toprak alt\u0131nda , insan v\u00fccudunda ya\u015fayabilir. Bakteriler de\u011fi\u015fik \u015fekillerde olabilir. \u00d6rne\u011fin baz\u0131 bakteriler \u00e7ubuk , baz\u0131lar\u0131 k\u00fcre , baz\u0131lar\u0131 k\u0131vr\u0131ml\u0131 , baz\u0131lar\u0131 ise virg\u00fcle benzeyen \u015fekildedirler.
\n Faydal\u0131 bakteriler oldu\u011fu gibi zararl\u0131 bakteriler de vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin s\u00fct\u00fcn mayalan\u0131p yo\u011furt yada peynire d\u00f6n\u00fc\u015fmesi bakteriler sayesindedir. Ayn\u0131 \u015fekilde \u00fcz\u00fcmden sirke olu\u015fmas\u0131n\u0131 da bakteriler sa\u011flar. Toprakta ya\u015fayan baz\u0131 bakteriler hayvan ve bitki art\u0131klar\u0131n\u0131n \u00e7\u00fcr\u00fcmesini sa\u011flar. Bakterilerin bu yararlar\u0131n\u0131n yan\u0131nda zararl\u0131 bakteriler de vard\u0131r. \u0130nsan v\u00fccudunda ya\u015fayan baz\u0131 bakteriler zararl\u0131d\u0131r. Kolera , tif\u00fcs , verem , tifo gibi hastal\u0131klara bakteriler neden olur. Bakteriler besinlerin \u00fczerine yerle\u015ferek onlar\u0131n zamanla bozulmas\u0131na yol a\u00e7ar. Bu bozuk besinleri kullananlar zehirlenir. Hayat\u0131 tehlikeye girer.<\/p>\n
PROT\u0130STALAR ( B\u0130R H\u00dcCREL\u0130 CANLILAR ) <\/p>\n
Protistalar k\u00fc\u00e7\u00fck su birikintileri , nemli topraklar , hayvanlar\u0131n v\u00fccut s\u0131v\u0131lar\u0131 gibi \u00e7ok farkl\u0131 ortamlarda ya\u015fayabilen ve ancak mikroskopla g\u00f6r\u00fclebilen bir h\u00fccreli canl\u0131lard\u0131r. Bu canl\u0131lar\u0131n t\u00fcm hayati olaylar\u0131 bir h\u00fccre i\u00e7inde ge\u00e7mektedir. Bu canl\u0131lar hem bitkisel hem de hayvansal \u00f6zellikler ta\u015f\u0131r.
\n Terliksi hayvan , amip , \u00f6glena , \u00e7an hayvan\u0131 , algler protistalar grubundaki canl\u0131lara \u00f6rnektir. Bu canl\u0131lar genelde kirli birikinti sularda ya\u015fad\u0131klar\u0131ndan , bu t\u00fcr sular\u0131 kullanmak sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z a\u00e7\u0131s\u0131ndan zararl\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu ortamlarda ya\u015fayan canl\u0131lar bir\u00e7ok hastal\u0131klara neden olmaktad\u0131r. Bir h\u00fccreli canl\u0131lar b\u00f6l\u00fcnerek \u00e7o\u011fal\u0131r. Bir h\u00fccreli canl\u0131lar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc besinlerini kendileri yapar , bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc ise bulunduklar\u0131 ortamdan haz\u0131r olarak al\u0131rlar. <\/p>\n
Algler : K\u00f6k , g\u00f6vde ve yapra\u011f\u0131 bulunmayan bitkisel canl\u0131d\u0131r.
\nAmip : Hayvansal canl\u0131d\u0131r. Hareket eder.
\nTerliksi Hayvan : Hayvansal canl\u0131d\u0131r. Titrek t\u00fcyleri sayesinde hareket eder
\n\u00d6glena : Hem bitki hem de hayvan \u00f6zelli\u011fi g\u00f6sterir. <\/p>\n
MANTARLAR<\/p>\n
Daha \u00f6nceki derslerimizde a\u00e7\u0131kta kalan besinlerin koku\u015ftu\u011funu , nemli ortamlarda kalan meyvelerin \u00e7\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00f6\u011frenmi\u015ftik. Ekmek , sal\u00e7a , zeytin ve re\u00e7el gibi besinlerin \u00fczerinde zamanla beyaz\u0131ms\u0131 bir tabaka olu\u015fur. Besinlerimizin bu \u015fekilde bozulup \u00e7\u00fcr\u00fcmesine yol a\u00e7an k\u00fcf mantarlar\u0131d\u0131r. K\u00fcf mantarlar\u0131 tah\u0131l , meyve ve sebzelerin \u00fczerinde ya\u015far. Genelde nemli ve \u0131l\u0131k ortamlarda bulunur.
\n \u0130nsanlarda bir\u00e7ok hastal\u0131\u011fa neden olan mantarlar da vard\u0131r. Bunlar\u0131n ba\u015fl\u0131calar\u0131 el ve ayaklarda ka\u015f\u0131nt\u0131ya neden olur. Bundan dolay\u0131 ba\u015fkalar\u0131na ait havlu , \u00e7ama\u015f\u0131r vb. giysiler kullan\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca tah\u0131llarda ve asmalarda ( \u00fcz\u00fcm bitkisi ) t\u00fcrl\u00fc hastal\u0131klar olu\u015fturan mantarlarda vard\u0131r. Bu tip mantarlar bitkilere zarar verir geli\u015fmesine engel olur. Tar\u0131m bitkilerine bula\u015fan bu mantarlar \u00e7e\u015fitli zirai ( tar\u0131msal ) ila\u00e7larla yok edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r.
\n Baz\u0131 mantarlar\u0131n yararlar\u0131 da vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin peynir k\u00fcf\u00fcnden \u201c penisilin \u201d ad\u0131 verilen bir t\u00fcr ila\u00e7 yap\u0131lmaktad\u0131r.
\n Mantarlar k\u00f6k , g\u00f6vde ve yapraklar\u0131 olmayan canl\u0131d\u0131r. Klorofilleri bulunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in fotosentez yapamazlar. Bu nedenle haz\u0131r besinlerle ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrler. Bazen \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f bitki ve hayvan art\u0131klar\u0131 \u00fczerinde , bazen de canl\u0131lar \u00fczerinde parazit olarak ya\u015farlar.
\n Do\u011fada \u00f6zellikle ormanl\u0131k alanlarda de\u011fi\u015fik t\u00fcrde \u015fapkal\u0131 mantarlara rastlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu t\u00fcr mantarlar\u0131n bir\u00e7o\u011fu zehirli olabilir. Bu nedenle bu t\u00fcr mantarlar\u0131n besin maddesi olarak t\u00fcketilmesi son derece tehlikelidir. \u015eapkal\u0131 mantarlar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc k\u00fclt\u00fcr mantar\u0131 olarak insanlar taraf\u0131ndan bah\u00e7elerde yeti\u015ftirilmektedir. Bunlar zehirli de\u011fildir. Besin madde olarak kullan\u0131labilir. <\/p>\n
B\u0130TK\u0130LER\u0130 DAHA \u0130Y\u0130 TANIYALIM<\/p>\n
\u00c7evremizde \u00e7ok say\u0131da de\u011fi\u015fik bitkiler bulunur. Bu bitkilerin birbirine benzeyen yanlar\u0131 oldu\u011fu gibi farkl\u0131 taraflar\u0131 da vard\u0131r. Bitkileri bu \u00f6zelliklerine g\u00f6re grupland\u0131rabiliriz. Bitkiler \u00fcreme bi\u00e7imlerine g\u00f6re \u00e7i\u00e7ekli ve \u00e7i\u00e7eksiz bitkiler olmak \u00fczere ikiye ayr\u0131l\u0131r.<\/p>\n
\u00c7\u0130\u00c7EKS\u0130Z B\u0130TK\u0130LER\u0130 NERELERDE BULAB\u0130L\u0130R\u0130Z ?<\/p>\n
\u00c7evremizde ya\u015fayan bitkilerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00e7i\u00e7eksizdir. \u00c7i\u00e7ek bitkilerin \u00fcreme organ\u0131d\u0131r. \u00c7i\u00e7eksiz bitkilerde \u00fcreme organ\u0131 ( \u00e7i\u00e7ek ) bulunmaz. Bunlar tohumsuz bitkilerdir. \u00c7i\u00e7ek ve tohumu bulunmayan bitkilere \u00e7i\u00e7eksiz bitkiler ad\u0131 verilir. Kara yosunlar\u0131 , su yosunlar\u0131 , e\u011frelti otu \u00e7i\u00e7eksiz bitkilere \u00f6rnektir. <\/p>\n
Su Yosunlar\u0131 :
\n Nemli ortamlarda , denizlerde ve tatl\u0131 sularda ya\u015far. Su yosunlar\u0131 h\u00fccrelerinde klorofil bulunur. Bu sayede kendi besinlerini kendileri yapar. Su yosunlar\u0131n\u0131n k\u00f6k , g\u00f6vde ve yapraklar\u0131 yoktur. Su yosunlar\u0131 genelde mavi , ye\u015fil renkte olurlar. <\/p>\n
Kara Yosunlar\u0131 :
\n Nemli topraklarda , ta\u015f aral\u0131klar\u0131nda , a\u011fa\u00e7 kabuklar\u0131nda ve havuz kenarlar\u0131nda yeti\u015fir. Kara yosunlar\u0131nda g\u00f6vde ve yapraklar bulunur. G\u00f6vdeleri incedir. G\u00f6vde \u00fczerinde ye\u015fil yapraklar bulunur. Kara yosunlar\u0131 bulunduklar\u0131 y\u00fczeyi kadife gibi kaplar. <\/p>\n
E\u011frelti Otlar\u0131 :
\n \u00c7i\u00e7eksiz bitkilerin en geli\u015fmi\u015fidir. E\u011frelti otlar\u0131nda k\u00f6k , g\u00f6vde ve yapraklar bulunur. E\u011frelti otlar\u0131 ormanlarda , a\u011fa\u00e7 diplerinde , nemli yerlerde ve dere kenarlar\u0131nda yeti\u015fir. Boylar\u0131 genelde 40 \u2013 100 cm aras\u0131nda de\u011fi\u015fir. Toprak \u00fczerinde geni\u015f ve ye\u015fil renkli yapraklar\u0131 vard\u0131r. <\/p>\n
DO\u011eANIN S\u00dcS\u00dc \u00c7\u0130\u00c7EKL\u0130 B\u0130TK\u0130LER<\/p>\n
Yery\u00fcz\u00fcnde birlerce bitki t\u00fcr\u00fc vard\u0131r. Bitkilerin en geli\u015fmi\u015f t\u00fcr\u00fc \u00e7i\u00e7ekli bitkilerdir. \u00c7i\u00e7ekli bitkilerin en \u00f6nemli ortak \u00f6zelli\u011fi \u00e7i\u00e7ek ve tohum olu\u015fturmas\u0131d\u0131r. <\/p>\n
\u00c7i\u00e7ekli Bitkilerde Hangi B\u00f6l\u00fcmler Var ?<\/p>\n
\u00c7i\u00e7ekli bitkilerde ; k\u00f6k , g\u00f6vde , yaprak ve \u00e7i\u00e7ek gibi b\u00f6l\u00fcmler vard\u0131r.<\/p>\n
K\u00f6k :
\n Bitkinin toprak i\u00e7indeki b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Bitkiyi topra\u011fa ba\u011flar. Bitkiler besin yapabilmek i\u00e7in gerekli olan maddeleri k\u00f6kleri yard\u0131m\u0131yla topraktan al\u0131r. Baz\u0131 bitkilerde k\u00f6k, besin biriktirme g\u00f6revi de yapar.
\n Bitki k\u00f6klerinin u\u00e7lar\u0131 yak\u0131ndan incelendi\u011finde incecik t\u00fcyler g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu t\u00fcyler bitkinin topraktan besin maddeleri almas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Bitki k\u00f6kleri g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f olarak farkl\u0131 bi\u00e7imlerde olabilir. Ba\u015fl\u0131ca bitki k\u00f6kleri ; kaz\u0131k k\u00f6k , sa\u00e7ak k\u00f6k ve depo k\u00f6k alarak grupland\u0131r\u0131labilir. <\/p>\n
Kaz\u0131k K\u00f6k :
\n K\u00f6klerden biri \u00e7ok geli\u015fmi\u015f ve uzam\u0131\u015ft\u0131r. Ana k\u00f6ke ba\u011fl\u0131 di\u011fer k\u00f6kler ince ve zay\u0131ft\u0131r. Domates , biber , fasulye ve a\u011fa\u00e7lar\u0131n k\u00f6kleri kaz\u0131k k\u00f6k bi\u00e7imindedir. <\/p>\n
Sa\u00e7ak K\u00f6k :
\n Ana k\u00f6k yerine yan k\u00f6kler geli\u015fmi\u015ftir. Bu yan k\u00f6kler p\u00fcsk\u00fcl bi\u00e7imde topra\u011fa yay\u0131l\u0131r. \u00c7ay\u0131rlarda yeti\u015fen otlar ,
\n bu\u011fday , arpa , m\u0131s\u0131r , so\u011fan gibi bitkilerin k\u00f6kleri sa\u00e7ak k\u00f6kt\u00fcr. <\/p>\n
Depo K\u00f6k :
\n Kimi bitkilerin k\u00f6kleri besin biriktirir. \u015eeker pancar\u0131 , havu\u00e7 , turp gibi bitkilerin k\u00f6kleri depo k\u00f6kt\u00fcr. <\/p>\n
G\u00d6VDE<\/p>\n
Bitkilerin genellikle toprak \u00fcst\u00fcnde geli\u015fen b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. G\u00f6vde, bitkinin yaprak ve \u00e7i\u00e7ek gibi organlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r. G\u00f6vde , k\u00f6k yard\u0131m\u0131yla topraktan al\u0131nan su ve madensel maddeleri yapraklara iletir. \u00c7evremizdeki bitkileri dikkatle inceledi\u011fimizde bitkilerin g\u00f6vdelerinde baz\u0131 farkl\u0131l\u0131klar\u0131n oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.
\n Baz\u0131 bitkilerin g\u00f6vdeleri ince ve zay\u0131ft\u0131r. Bu t\u00fcr g\u00f6vdelere \u201c otsu g\u00f6vde \u201d ad\u0131 verilir. Arpa , bu\u011fday gibi bitkiler ile sebzelerin g\u00f6vdeleri otsu g\u00f6vdedir.
\n Uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc a\u011fa\u00e7lar\u0131n g\u00f6vdeleri sert ve kal\u0131nd\u0131r. \u00c7ok dayan\u0131kl\u0131 olan bu g\u00f6vdeleri \u201c odunsu g\u00f6vde \u201d ad\u0131 verilir. Odunsu g\u00f6vdelerin d\u0131\u015f y\u00fcz\u00fc bir kabukla kapl\u0131d\u0131r. Elma , armut , kavak gibi a\u011fa\u00e7lar odunsu g\u00f6vdelidir.
\n Karpuz , kavun , kabak , salatal\u0131k gibi bitkilerin g\u00f6vdeleri zay\u0131f ve incedir. Bu t\u00fcr bitkilerin g\u00f6vdeleri , meyvelerini ta\u015f\u0131yamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yery\u00fcz\u00fcne paralel olarak geli\u015fir. Bu t\u00fcr g\u00f6vdelere \u201c s\u00fcr\u00fcn\u00fcc\u00fc \u201d g\u00f6vde ad\u0131 verilir.
\n Sarma\u015f\u0131k , fasulye gibi bitkilerin g\u00f6vdeleri \u00e7ok uzun ve zay\u0131ft\u0131r. Bu bitkilerin g\u00f6vdeleri yak\u0131nlar\u0131ndaki bir a\u011faca yada duvara sar\u0131larak y\u00fckselir. Bu t\u00fcr g\u00f6vdeleri \u201csar\u0131l\u0131c\u0131 \u201d g\u00f6vde ad\u0131 verilir.
\n Patates ve yerelmas\u0131 gibi bitkilerde g\u00f6vdenin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc toprak alt\u0131ndad\u0131r. G\u00f6vdenin bu b\u00f6l\u00fcm\u00fc besin depo eder. B\u00f6yle g\u00f6vdelere depo g\u00f6vde ad\u0131 verilir. <\/p>\n
YAPRAK<\/p>\n
Bitkilerin g\u00f6vde ve dallar\u0131na ba\u011fl\u0131 genellikle ye\u015fil renkteki b\u00f6l\u00fcmlere \u201c yaprak \u201d ad\u0131 verilir. Yapraklar g\u00f6vde \u00fczerinde s\u0131ralanm\u0131\u015ft\u0131r. Genel olarak yaprak ; yaprak k\u0131n\u0131 , yaprak sap\u0131 , yaprak ayas\u0131 ve yaprak damarlar\u0131ndan olu\u015fur. Yaprak sap\u0131 ile dala ba\u011flan\u0131r. Yaprak h\u00fccrelerinde bulanan klorofil maddesi yapra\u011fa ye\u015fil rengi verir. Bitkilerde yapra\u011f\u0131n ; solunum , terleme ve besin haz\u0131rlama gibi g\u00f6revleri vard\u0131r. Ye\u015fil bitkiler topraktan k\u00f6kleri yard\u0131m\u0131yla su ve madensel maddeler al\u0131r. Bu maddeler , havada bulunan karbondioksit gaz\u0131 , g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 ve klorofil yard\u0131m\u0131yla yapraklarda besine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Bu olaya
\n \u201c fotosentez \u201d ad\u0131 verilir.
\n T\u00fcrl\u00fc yaprak bi\u00e7imleri vard\u0131r. Baz\u0131 bitkilerin yapraklar\u0131 ince \u015ferit \u015feklinde , baz\u0131lar\u0131n\u0131n ince ve uzun i\u011fne \u015feklinde baz\u0131lar\u0131n\u0131n ise geni\u015ftir. Yapraklar\u0131n kenarlar\u0131 ayr\u0131ca d\u00fcz ya da girinti \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 olabilir. <\/p>\n
\u00c7\u0130\u00c7EK<\/p>\n
\u00c7i\u00e7ekli bitkilerin \u00fcreme organ\u0131 \u00e7i\u00e7ektir. \u00c7i\u00e7ek ; \u00e7anak yaprak , ta\u00e7 yaprak , erkek organ ve di\u015fi organ olmak \u00fczere d\u00f6rt b\u00f6l\u00fcmden meydana gelir. \u00c7anak yaprak genellikle ye\u015fil renkte olup , \u00e7i\u00e7e\u011fi d\u0131\u015f etkilere kar\u015f\u0131 korur. Ta\u00e7 yaprak de\u011fi\u015fik renk ve kokudad\u0131r. Yayd\u0131\u011f\u0131 kokularda b\u00f6cek ve ar\u0131lar\u0131 kendine \u00e7eker. Bu olay \u00e7i\u00e7ekli bitkilerin \u00fcremesini kolayla\u015ft\u0131r\u0131r.
\n Erkek organ ba\u015f\u00e7\u0131k ve sap olmak \u00fczere iki b\u00f6l\u00fcmden meydana gelmi\u015ftir. Ba\u015f\u00e7\u0131k k\u0131sm\u0131nda \u201c polen \u201d ad\u0131 verilen \u00e7i\u00e7ek tozlar\u0131 bulunur.
\n Di\u015fi organ \u00e7i\u00e7e\u011fin ortas\u0131nda yer al\u0131r. Vazoya benzer. Di\u015fi organ ; di\u015ficik tepesi , di\u015ficik borusu ve yumurtal\u0131k olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcmden meydana gelmi\u015ftir. Yumurtal\u0131kta ; di\u015fi \u00fcreme h\u00fccresi , yumurta ve tohum tasla\u011f\u0131 bulunur. <\/p>\n
B\u0130TK\u0130LER\u0130N DO\u011eAYA SUNDU\u011eU TOHUM VE MEYVE<\/p>\n
Bir \u00e7i\u00e7ekte erken organda bulunan \u00e7i\u00e7ek tozlar\u0131 ( polenler ) olgunla\u015ft\u0131\u011f\u0131 zaman \u00e7atlar ve \u00e7evreye yay\u0131l\u0131r. Polenler r\u00fczgar , su , b\u00f6cekler ve ku\u015flar sayesinde ba\u015fka bir \u00e7i\u00e7e\u011fin di\u015fi organ\u0131na ta\u015f\u0131n\u0131r. Bu olaya \u201c tozla\u015fma \u201d ad\u0131 verilir.
\n \u00c7i\u00e7ekli bitkilerde \u00fcreme, yumurtal\u0131ktaki di\u015fi \u00fcreme h\u00fccresinin polendeki erkek \u00fcreme h\u00fccresiyle birle\u015fmesi sonucunda ger\u00e7ekle\u015fir. Polenlerde bulunan erkek \u00fcreme h\u00fccresi , di\u015ficik borusundan a\u015fa\u011f\u0131ya iner. A\u015fa\u011f\u0131 inen erkek \u00fcreme h\u00fccresi yumurtal\u0131ktaki di\u015fi \u00fcreme h\u00fccresiyle birle\u015fir. Bu olaya \u201c d\u00f6llenme \u201d ad\u0131 verilir. D\u00f6llenme sonunda tek bir h\u00fccre olu\u015fur. Bu h\u00fccre b\u00f6l\u00fcnerek \u00e7o\u011fal\u0131r ve tohumu meydana getirir. Tohumun i\u00e7inde bitki tasla\u011f\u0131 ve besin bulunur. D\u00f6llenmeden sonra bitki tasla\u011f\u0131 geli\u015ferek meyveyi olu\u015fturur. Tohumlar meyvenin i\u00e7inde bulunur. Tohum bir bitkinin neslinin devam\u0131n\u0131 sa\u011flar. <\/p>\n
B\u0130TK\u0130LER\u0130N \u0130NSAN YA\u015eAMINDAK\u0130 \u00d6NEM\u0130<\/p>\n
\u0130nsanlar bitkilerin k\u00f6k , g\u00f6vde , yaprak , \u00e7i\u00e7ek , meyve ve tohumlar\u0131ndan yararlan\u0131r.
\n Bu\u011fday , arpa , yulaf , pirin\u00e7 , m\u0131s\u0131r gibi bitkilere tah\u0131l ad\u0131 verilir. Bunlar insanlar i\u00e7in \u00f6nemli bir besin kayna\u011f\u0131d\u0131r.
\n Nohut , bakla , mercimek , bezelye , fasulye gibi bitkilere baklagiller ad\u0131 verilir. Bu bitkilerin tohumlar\u0131n\u0131 besin olarak kullan\u0131r\u0131z.
\n So\u011fan , lahana , domates , biber , salatal\u0131k , gibi bitkilere sebze ad\u0131 verilir. Patates , havu\u00e7 , turp , yerelmas\u0131 gibi bitkilerin k\u00f6k ve g\u00f6vdelerinden besin maddesi olarak yararlan\u0131r\u0131z.
\n Elma , armut , incir , portakal , limon , \u015feftali , muz gibi bitkileri meyve olarak yeriz. Sanayide kullan\u0131lan bitkiler de vard\u0131r. Ay\u00e7i\u00e7e\u011fi , soya fasulyesi ve pamuk tohumlar\u0131ndan ya\u011f elde edilir. Zeytinden de zeytinya\u011f\u0131 elde edilmektedir.
\n \u00c7ay , kahve , \u0131hlamur , nane , kekik , tar\u00e7\u0131n , papatya gibi bitkilerin yaprak ve tohumlar\u0131 i\u00e7ecek olarak kullan\u0131l\u0131r.
\n \u015eekerpancar\u0131 ve \u015feker kam\u0131\u015f\u0131ndan \u015feker elde edilir. Menek\u015fe , lale , g\u00fcl , papatya gibi s\u00fcs bitkileri park ve bah\u00e7elerde yeti\u015ftirilir. Bu bitkiler \u00e7evremizin g\u00fczellik kayna\u011f\u0131d\u0131r.
\n Ayr\u0131ca \u00e7am , ceviz , me\u015fe , g\u00fcrgen , gibi pek \u00e7ok odunsu g\u00f6vdeli a\u011fa\u00e7tan kereste elde edilir. <\/p>\n
\u0130KL\u0130M\u0130N ve YET\u0130\u015eME ORTAMININ B\u0130TK\u0130LERE ETK\u0130S\u0130<\/p>\n
Bitkilerin b\u00fcy\u00fcme , geli\u015fme , \u00e7o\u011falma ve \u00fcr\u00fcn verme gibi \u00f6zellikleri iklim ile do\u011frudan ilgilidir. Bitkiler ya\u015fad\u0131klar\u0131 ortama uyum sa\u011flar. Bitkiler bulunduklar\u0131 ortam\u0131n nem , s\u0131cakl\u0131k ve toprak yap\u0131s\u0131na uygun k\u00f6k, g\u00f6vde ve yaprak geli\u015ftirmi\u015flerdir. \u00d6rne\u011fin bir \u00e7\u00f6l bitkisi olan kakt\u00fcslerin ortam\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131ndan etkilenmemeleri i\u00e7in yapraklar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fclm\u00fc\u015f ve g\u00f6vdeleri su depo edecek \u015fekilde de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r.
\n \u0130lkbaharda a\u011fa\u00e7 ve \u00e7i\u00e7ekler b\u00fcy\u00fcmeye ba\u015flar. Tomurcuklar a\u00e7ar , yapraklar olu\u015fur. B\u00fcy\u00fcyen ve geli\u015fen bitki , yaz mevsimi boyunca tohum olu\u015fturur. A\u011fa\u00e7lar\u0131n \u00e7o\u011fu sonbaharda yapraklar\u0131n\u0131 d\u00f6ker. K\u0131\u015fa girerken bitkilerde b\u00fcy\u00fcme durur.
\n Ya\u011f\u0131\u015f almayan yerlerde yeti\u015fen bitkilerin yapraklar\u0131 i\u011fne gibidir. Bu bitkilerin k\u00f6kleri yeralt\u0131ndaki suyu alabilmek i\u00e7in topra\u011f\u0131n derinlerine iner. G\u00f6vdeleri dik y\u00fckselir. Su kayb\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in g\u00f6vdeleri kal\u0131n kabukla kapl\u0131d\u0131r.
\n Ya\u011f\u0131\u015f\u0131 bol olan nemli yerlerde ve su kenarlar\u0131nda yeti\u015fen bitkilerin yapraklar\u0131 geni\u015ftir. Bu bitkilerin \u00e7o\u011funlu\u011fu otsu g\u00f6vdeli olur. K\u00f6kleri sa\u00e7akl\u0131d\u0131r. <\/p>\n
HAYVANLARI DAHA \u0130Y\u0130 TANIYALIM<\/p>\n
HAYVANLARI NASIL GURUPLARIZ ?<\/p>\n
\u00c7evremizde ya\u015fayan hayvanlar v\u00fccut yap\u0131lar\u0131na g\u00f6re omurgal\u0131 hayvanlar ve omurgas\u0131z hayvanlar olmak \u00fczere iki b\u00f6l\u00fcm\u00fc ayr\u0131l\u0131r. Omurgal\u0131 hayvanlar\u0131n v\u00fccutlar\u0131nda k\u0131k\u0131rdak doku ve kemiklerden olu\u015fan iskelet sistemi vard\u0131r. Omurga iskeletin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. \u0130skeletin b\u00fct\u00fcn b\u00f6l\u00fcmleri omurgaya ba\u011fl\u0131d\u0131r. <\/p>\n
OMURGASIZ HAYVANLARA \u00d6RNEKLER VEREL\u0130M<\/p>\n
Omurgas\u0131z hayvanlar\u0131n k\u0131k\u0131rdak ve kemiklerden olu\u015fan iskeletleri yoktur. Baz\u0131 omurgas\u0131z hayvanlar\u0131n v\u00fccutlar\u0131nda iskelet g\u00f6revi g\u00f6ren de\u011fi\u015fik yap\u0131lar vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin yenge\u00e7lerde bulunan sert kabuk ve b\u00f6ceklerdeki kitin ad\u0131 verilen \u00f6rt\u00fc iskelet g\u00f6revi yapar.
\n Omurgas\u0131z hayvanlar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc karada bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc suda ya\u015far. Karada ya\u015fayan omurgas\u0131z hayvanlar\u0131n akci\u011ferleri yoktur. Bu hayvanlar trake solunumu yada deri solunumu yaparlar. Suda ya\u015fayan omurgas\u0131z hayvanlar ise solunga\u00e7lar\u0131yla solunum yapar.
\n Omurgas\u0131z hayvanlar yumurta ile \u00e7o\u011fal\u0131r. \u00c7ekirge , \u00f6r\u00fcmcek , kelebek , hamam b\u00f6ce\u011fi , sivrisinek \u00e7evremizde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz omurgas\u0131z hayvanlard\u0131r. Ahtapot , yenge\u00e7 , istakoz , midye , deniz kestanesi , denizy\u0131ld\u0131z\u0131 , s\u00fcnger , denizanas\u0131 ve mercanlar suda ya\u015fayan omurgas\u0131z hayvanlara \u00f6rnektir. \u0130nsanlar\u0131n \u00e7evrelerinde s\u0131k kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 omurgas\u0131z hayvanlar eklem bacakl\u0131lar ve solucanlard\u0131r.
\n Yenge\u00e7 , istakoz , akrep , \u00f6r\u00fcmcek , k\u0131rkayak , ar\u0131 , kar\u0131nca ve kelebekler eklem bacakl\u0131lar olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Eklem bacakl\u0131 hayvanlar kanatlar\u0131 ve eklem bacaklar\u0131yla h\u0131zl\u0131 bi\u00e7imde hareket ederler. Eklem bacakl\u0131 hayvanlar yumurta ile \u00e7o\u011fal\u0131r.
\n Eklem bacakl\u0131lardan karasinekler ve sivrisinekler insanlara pek \u00e7ok hastal\u0131k bula\u015ft\u0131rabilirler. Genelde pis ortamlarda bulunan ve \u00e7o\u011falan bu canl\u0131lardan karasinekler insanlara tifo , kolera ve dizanteri gibi hastal\u0131klar\u0131n mikroplar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r.
\n Sivrisinekler ise s\u0131tma ad\u0131 verilen bir hastal\u0131\u011f\u0131 sebep olan mikroplar\u0131 insanlara bula\u015ft\u0131rabilir.
\n Di\u011fer bir eklem bacakl\u0131 hayvan olan ar\u0131 insanlara faydal\u0131 bir hayvand\u0131r. Ar\u0131lar\u0131n \u00fcretti\u011fi bir salg\u0131 olan bal \u00f6nemli bir besin kayna\u011f\u0131d\u0131r.
\n Nemli yerlerde ve sularda ya\u015fan solucanlar da s\u0131k kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z omurgas\u0131z hayvanlardand\u0131r. Genelde toprak alt\u0131nda ya\u015fayan toprak solucan\u0131 , toprak alt\u0131ndaki bitki ve hayvan art\u0131klar\u0131yla beslenir. \u0130nsanlar i\u00e7in zararl\u0131 olan solucanlar da vard\u0131r. Bunlar insan v\u00fccudunda asalak olarak ya\u015far. <\/p>\n
OMURGALI HAYVANLARA \u00d6RNEKLER VEREL\u0130M
\n V\u00fccutlar\u0131nda kemik ya da k\u0131k\u0131rdaktan yap\u0131lm\u0131\u015f omurgas\u0131 bulunan hayvanlara omurgal\u0131 hayvanlar denir. Omurgal\u0131 hayvanlar ; bal\u0131klar , kurba\u011falar , s\u00fcr\u00fcngenler , ku\u015flar ve memeliler olmak \u00fczere be\u015f guruba ayr\u0131l\u0131r. <\/p>\n
BALIKLAR
\n Bal\u0131klar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 tatl\u0131 sularda ( g\u00f6l ve nehir sular\u0131 ) bir k\u0131sm\u0131 da tuzlu sularda ( deniz ve okyanuslarda ) ya\u015far. \u0130zmarit , hamsi , istavrit , kalkan bal\u0131\u011f\u0131 , palamut , l\u00fcfer gibi bal\u0131klar tuzlu suda ya\u015fayan bal\u0131klara \u00f6rnektir. Yay\u0131n bal\u0131\u011f\u0131 , sazan ve alabal\u0131k ise tatl\u0131 sularda ya\u015fayan bal\u0131klard\u0131r.
\n Bal\u0131klar\u0131n v\u00fccutlar\u0131 pullarla \u00f6rt\u00fcl\u00fcd\u00fcr. Solunga\u00e7lar\u0131 yard\u0131m\u0131yla solunum yaparlar , solunumlar\u0131 s\u0131ras\u0131nda suda bulunan oksijeni kullan\u0131rlar. Bal\u0131klar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 yumurta ile \u00e7o\u011fal\u0131rken bir k\u0131sm\u0131 da canl\u0131 do\u011fum yapar. Y\u00fczge\u00e7leri sayesinde suda hareket ederler. <\/p>\n
KURBA\u011eALAR
\n Kurba\u011falar nehir ve g\u00f6l kenarlar\u0131nda ya\u015far. Kurak b\u00f6lgelerde pek g\u00f6r\u00fclmezler. Kurba\u011falar\u0131n derileri ince ve pulsuzdur. A\u011f\u0131zlar\u0131nda di\u015f bulunmaz. Uzun arka bacaklar\u0131 sayesinde suda rahatl\u0131kla y\u00fczer. Kurba\u011falar et\u00e7il hayvanlard\u0131r. K\u00fc\u00e7\u00fck b\u00f6cekler ve t\u0131rt\u0131l ile beslenirler. Yumurta ile \u00e7o\u011fal\u0131rlar. Kurba\u011falar\u0131n derilerinin ya\u015famalar\u0131 i\u00e7in nemli olmas\u0131 gereklidir. Bu nedenle ya\u015fant\u0131lar\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc su kenarlar\u0131nda bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc de suda ge\u00e7irirler. <\/p>\n
S\u00dcR\u00dcNGENLER
\n Omurgal\u0131 hayvanlardan olan s\u00fcr\u00fcngenlerin ba\u015fl\u0131calar\u0131 ; y\u0131lan , kertenkele ve kaplumba\u011fad\u0131r. S\u0131cak b\u00f6lgelerde ya\u015fayan timsahlar da s\u00fcr\u00fcngen hayvanlard\u0131r. Timsahlar hem karada hem de suda ya\u015far. Y\u0131lanlar ve kaplumba\u011falar\u0131n da hem karada hem suda ya\u015fayan t\u00fcrleri vard\u0131r. S\u00fcr\u00fcngenlerin ayaklar\u0131 k\u0131sa ve yanlardad\u0131r. Yerde s\u00fcr\u00fcnerek hareket ettiklerinden bu hayvanlara s\u00fcr\u00fcngen hayvanlar ad\u0131 verilir. S\u00fcr\u00fcngenlerin v\u00fccutlar\u0131 sert pullarla kapl\u0131d\u0131r. Yumurta ile \u00e7o\u011fal\u0131rlar. Et\u00e7il ve ot\u00e7ul olanlar\u0131 vard\u0131r. K\u0131\u015f uykusuna yatarlar. <\/p>\n
KU\u015eLAR
\n Ku\u015flar da omurgal\u0131 hayvanlard\u0131r. K\u00fcmes hayvanlar\u0131 da ku\u015f t\u00fcr\u00fc i\u00e7inde yer al\u0131r. Bunlar di\u011fer ku\u015flar gibi u\u00e7amaz. Yery\u00fcz\u00fcnde de\u011fi\u015fik \u00f6zellikte \u00e7ok say\u0131da ku\u015f vard\u0131r. B\u00fclb\u00fcl , kanarya , saka gibi ku\u015flar \u00f6t\u00fcc\u00fc ku\u015flard\u0131r. Kartal , akbaba , \u015fahin , ba\u015fku\u015f gibi ku\u015flar y\u0131rt\u0131c\u0131 ku\u015flard\u0131r. Kaz , \u00f6rdek , mart\u0131 , pelikan gibi ku\u015flar perde ayakl\u0131d\u0131r. Deve ku\u015fu h\u0131zl\u0131 ko\u015fabilen bir hayvand\u0131r. Horoz , tavuk , \u00f6rdek , hindi evcille\u015fmi\u015ftir.
\n Ku\u015flar\u0131n v\u00fccutlar\u0131 t\u00fcylerle \u00f6rt\u00fcl\u00fcd\u00fcr. Ku\u015flar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc sonbahardan ba\u015flayarak s\u0131cak \u00fclkelere g\u00f6\u00e7 eder. B\u00fct\u00fcn ku\u015flar akci\u011fer solunumu yapar. Ku\u015flarda hareketi kanatlar sa\u011flar. Ku\u015flar yumurta ile \u00e7o\u011fal\u0131r. Ku\u015flarda di\u015f yoktur. Ku\u015flar\u0131n baz\u0131lar\u0131 avlad\u0131klar\u0131 hayvanlar\u0131n etleriyle baz\u0131lar\u0131 da bitkisel besinlerle beslenir. <\/p>\n
MEMEL\u0130LER
\n Yavrular\u0131n\u0131 do\u011furarak d\u00fcnyaya getiren ve onlar\u0131 s\u00fctle besleyen hayvanlara memeli hayvanlar denir. Koyun , inek , kedi , k\u00f6pek , at , maymun , yarasa , balina , gibi hayvanlar memeli hayvanlard\u0131r.
\n Memeli hayvanlar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc otla beslenir. Bu nedenle bu tip hayvanlara ot\u00e7ul hayvan denir. Geyik , maymun , deve , koyun , ke\u00e7i , inek gibi hayvanlar ot\u00e7ul memelilerdir. Otla beslenen hayvanlar\u0131n \u00e7ene yap\u0131lar\u0131 ot koparmaya elveri\u015flidir.
\n Et yiyerek beslenen memeli hayvanlara etobur memeliler denir. \u00c7eneleri kuvvetli , di\u015fleri uzun ve sivridir. Et yiyerek beslenen hayvanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc yabanidir. Kedi , k\u00f6pek , aslan , kaplan , kurt ve \u00e7akal etle beslenen memeli hayvanlard\u0131r.
\n Kesici di\u015fleri \u00e7ok geli\u015fmi\u015f olan fare , sincap , tav\u015fan , kunduz gibi hayvanlar kemirici memelilerdir. Kemirici memeliler bitkilerin k\u00f6k ve g\u00f6vdelerini kemirerek beslenir.
\n Yarasa u\u00e7abilen memeli hayvand\u0131r. Yarasalar\u0131n i\u015fitme duyular\u0131 \u00e7ok geli\u015fmi\u015ftir. Ma\u011faralarda ya\u015far. B\u00f6ceklerle beslenir.
\n Yunus , balina ve fok suda ya\u015fayan ve y\u00fczen memeli hayvanlard\u0131r. Derilerinde k\u0131l ve t\u00fcy yoktur.
\n Kelebek , ku\u015f ve yarasalar karada ya\u015far. Kanatlar\u0131 vard\u0131r ve u\u00e7arlar. Buna ra\u011fmen kelebek ve yarasa ku\u015flar gurubunda de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc kelebek omurgas\u0131z hayvand\u0131r. Yarasalar ise canl\u0131 do\u011fum yapt\u0131klar\u0131ndan memeli hayvanlar gurubuna girer. <\/p>\n
OMURGALILARIN YA\u015eADI\u011eI ORTAMLAR<\/p>\n
KARADA YA\u015eAYAN HAYVANLAR
\n K\u00f6pek , at , y\u0131lanlar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc , aslan , tav\u015fan , inek , e\u015fek , koyun , ke\u00e7i , kurt , fil , kanguru , kaplumba\u011falar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc , kertenkele , deve geyik gibi hayvanlar ile ; ser\u00e7e , leylek , atmaca , g\u00fcvercin , karga gibi ku\u015flar karada ya\u015far. <\/p>\n
SUDA YA\u015eAYAN HAYVANLAR
\n Suda ya\u015fayan y\u00fczlerce hayvan t\u00fcr\u00fc vard\u0131r. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda bal\u0131klar gelir. Bal\u0131klar deniz , g\u00f6l ve akarsularda ya\u015far. Suda ya\u015fayan memeli hayvanlar da vard\u0131r. K\u00f6pek bal\u0131klar\u0131 , balinalar , yunus bal\u0131klar\u0131 suda ya\u015fayan memelilere \u00f6rnektir. <\/p>\n
HEM KARADA HEM SUDA YA\u015eAYAN HAYVANLAR
\n Bu hayvanlar ya\u015famlar\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc karada bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc de suda ge\u00e7irir. Su kaplumba\u011fas\u0131 , kurba\u011fa , su y\u0131lan\u0131 , timsah , kaz , \u00f6rdek , mart\u0131 , pelikan , karabatak ve penguen hem suda hem de karada ya\u015fayan hayvanlard\u0131r. <\/p>\n
HAYVANLARIN \u0130NSAN YA\u015eAMINDAK\u0130 \u00d6NEM\u0130
\n Hayvanlardan besin ve giysi ham maddesi sa\u011flan\u0131r. Kimi hayvanlar\u0131n g\u00fcc\u00fcnden yararlan\u0131l\u0131r. \u0130nek, koyun ve ke\u00e7inin s\u00fct\u00fcnden yararlan\u0131r\u0131z. Tavuk , hindi , kaz ve \u00f6rde\u011fin etinden ve yumurtas\u0131ndan yararlan\u0131r\u0131z. Uskumru , l\u00fcfer , palamut , hamsi , alabal\u0131k , sazan bal\u0131\u011f\u0131 gibi bal\u0131klar\u0131n etinden yararlan\u0131r\u0131z. Ar\u0131lar\u0131n \u00fcretti\u011fi bal da \u00f6nemli bir besin kayna\u011f\u0131d\u0131r.
\n Beyaz ay\u0131 , tilki , sincap gibi hayvanlar\u0131n derilerinden k\u00fcrk , manto ve ceket yap\u0131l\u0131r. Ancak yanl\u0131\u015f avlanma nedeniyle bu hayvanlar\u0131n say\u0131lar\u0131 g\u00fc\u00e7 ge\u00e7tik\u00e7e azalmaktad\u0131r. S\u0131\u011f\u0131r , y\u0131lan ve timsah derisinden ayakkab\u0131 , \u00e7anta ve kemer yap\u0131l\u0131r.
\n Hayvanlar\u0131n g\u00fcc\u00fcnden de yararlan\u0131r\u0131z. At , deve , kat\u0131r , manda ve e\u015fek g\u00fcc\u00fcnden yararlan\u0131lan hayvanlardand\u0131r. Bu hayvanlar y\u00fck ta\u015f\u0131mada ve tar\u0131m topra\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrmede kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Do\u011fada milyonlarca canl\u0131 t\u00fcr\u00fc vard\u0131r. Bu canl\u0131lar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc karada bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc deniz ve tatl\u0131 sularda ya\u015far. Canl\u0131lar d\u00fcnyas\u0131 bitkiler ve hayvanlar olmak \u00fczere iki b\u00fcy\u00fck gruptan meydana gelmi\u015ftir. \u0130nsanlar \u00e7evresindeki canl\u0131 varl\u0131klardan yararlanabilmek i\u00e7in onlar\u0131 incelemek ve ara\u015ft\u0131rmak gere\u011fi duymu\u015ftur. Bu nedenle hayvanlar ve bitkiler d\u00fcnyas\u0131 insanlar i\u00e7in bir ara\u015ft\u0131rma konusu olmu\u015ftur. Televizyonlarda izledi\u011fimiz …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2471,9107,9110,2287,9112,2273,7746,9103,9108,8646,2473,9104,9105,9106,8280,2472,9111,3350,9109,2561,7690],"class_list":["post-4049","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-algler","tag-at","tag-bakla","tag-bakteriler","tag-bezelye","tag-bitkiler","tag-cicekli-bitkiler","tag-dogada-gordugumuz-canlilar","tag-esek","tag-fasulye","tag-hayvanlar","tag-keci","tag-kedi","tag-kopek","tag-koyun","tag-mantarlar","tag-mercimek","tag-mikroskop","tag-nohut","tag-oglena","tag-protistalar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4049","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4049"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4049\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4049"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4049"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4049"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}