Doku\/organ kayb\u0131 ve i\u015flevsel bozukluklar\u0131n tedavisinde “doku rejenerasyonu” yakla\u015f\u0131m\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn en heyecan verici ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturuyor ve gelecek i\u00e7in b\u00fcy\u00fck umutlar vaadediyor.
\nDoku rejenerasyonu, yani “dokunun yeniden yap\u0131lanmas\u0131” i\u00e7in \u00e7e\u015fitli biyomalzemeler kullan\u0131l\u0131yor. “Doku iskelesi” g\u00f6revini \u00fcstlenen bu malzemeler, 3boyutlu fabrik ya da s\u00fcngerimsi jel olabiliyor. Hastadan izole edilen sa\u011fl\u0131kl\u0131 h\u00fccreler doku iskelesine yap\u0131\u015farak burada \u00e7o\u011fal\u0131yor, farkl\u0131la\u015f\u0131yor ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir doku olu\u015fturacak \u015fekilde organize olurlarken doku iskelesi de par\u00e7alan\u0131yor. Doku iskelesi yapay bir “h\u00fccred\u0131\u015f\u0131 matris” (extracellular = ECM) olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. ECM, h\u00fccreler i\u00e7in fiziksel destek sa\u011flamas\u0131n\u0131n yan\u0131s\u0131ra, h\u00fccre geli\u015fmesi, farkl\u0131la\u015fmas\u0131 ve i\u015flevleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli role sahiptir. Yeni doku geli\u015ftikten ve h\u00fccreler ECM olu\u015fturabilecek kapasiteye ula\u015ft\u0131ktan sonra iskeleye ihtiya\u00e7 duyulmaz. Bu nedenle iskelenin biyobozunur bir malzemeden yap\u0131lmas\u0131 ve ger\u00e7ek doku mikro\u00e7evresine benzer olarak 3boyutlu yap\u0131da in\u015fa edilmesi gerekiyor.<\/p>\n
Bu y\u00f6ntem \u00e7ok say\u0131da doku benzeri yap\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131nda kullan\u0131l\u0131yor. Bunlar aras\u0131nda deri, k\u0131k\u0131rdak, kemik, karaci\u011fer, sinir ve kan damarlar\u0131 say\u0131labilir. 1990 y\u0131l\u0131nda yan\u0131k tedavisi amac\u0131yla yapay deri \u00fcretildi ve ilk ticari \u00fcr\u00fcn olarak piyasaya s\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/p>\n
Doku iskelesi yap\u0131m\u0131nda biyomalzeme olarak, biyobozunur polimerler ve biyoseramikler tercih ediliyor. \u00d6rne\u011fin, hastadan al\u0131nan kemik h\u00fccreleri, hidroksiapatit (biyoseramik) doku iskelesi \u00fczerinde k\u00fclt\u00fcr edilerek (\u00e7o\u011falt\u0131larak) kemik dokusu yenilenebiliyor. Bu iskele deniz mercan\u0131ndan haz\u0131rlan\u0131yor. Mikroyap\u0131s\u0131, do\u011fal kemi\u011fin h\u00fccred\u0131\u015f\u0131 matrisine (ECM) \u00e7ok benziyor. G\u00f6zenek \u00e7aplar\u0131 250 mikron, yani sa\u00e7 telimizin \u00fc\u00e7 kat\u0131 kadar. Bir di\u011fer \u00f6rnek, kalp ameliyatlar\u0131 i\u00e7in kan damar\u0131 olu\u015fturulmas\u0131. Bu uygulamada t\u00fcp \u015feklindeki kollajen doku iskeleleri kullan\u0131l\u0131yor ve d\u00fcz kas h\u00fccreleriyle endotel h\u00fccreler bu iskele \u00fczerinde \u00e7o\u011falt\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
Doku iskeleleri ile ilgili \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi gereken baz\u0131 sorunlar var. Bunlar, iskele \u00fczerinde h\u00fccre da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n d\u00fczg\u00fcn olmamas\u0131, b\u00fcy\u00fck doku \u00fcretimi i\u00e7in kan damar\u0131 olu\u015fumunun sa\u011flanmas\u0131 gereklili\u011fi ve h\u00fccresel i\u015flevlerin d\u00fczenlenmesi i\u00e7in \u00e7e\u015fitli b\u00fcy\u00fcme fakt\u00f6rlerinin, (di\u011fer bir deyi\u015fle biyosinyallerin) doku iskelesine yeterli miktarda ve uygun y\u00f6ntemle y\u00fcklenmesi gereklili\u011fidir (immobilizasyon).<\/p>\n
Yukar\u0131da s\u00f6z\u00fc edilen olumsuzluklar, “h\u0131zl\u0131 prototipleme” (rapid prototyping=RP) olarak adland\u0131r\u0131lan fabrikasyon y\u00f6ntemleriyle giderilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. RP ya da “kat\u0131 serbest \u015fekil fabrikasyonu” (solid freeform fabrication=SFF) tekni\u011fi, geli\u015fmi\u015f bilgisayar teknolojisine dayan\u0131yor. En \u00f6nemli avantaj\u0131, bilgisayar modelinden h\u0131zl\u0131 olmas\u0131 ve karma\u015f\u0131k \u00fcr\u00fcnlerin do\u011frudan \u00fcretilebilmesi. Bu y\u00f6ntemde \u00f6ncelikle malzemenin 3boyutlu CAD (computer aided design=bilgisayar destekli dizayn) modeli haz\u0131rlan\u0131r ve bu model, herbiri 0,10,5 milimetre kal\u0131nl\u0131ktaki ince kesit tabakalar\u0131na dilimlenir. Daha sonra, her bir tabaka istenilen fiziksel \u015fekli olu\u015fturmak \u00fczere se\u00e7ilerek bir \u00f6nceki tabaka \u00fczerine eklenir. Bu ama\u00e7la \u00e7e\u015fitli SSF i\u015flemleri geli\u015ftirilmi\u015f. Bunlar aras\u0131nda SLS (Selective Laser Sintering=Se\u00e7imli Lazer Sinterleme) ve 3DP (ThreeDimensional Printing=\u00dc\u00e7Boyutlu Bask\u0131lama) teknikleri say\u0131labilir.<\/p>\n
Biyomalzemelerde gelecek i\u00e7in hedefleri vermeden \u00f6nce ge\u00e7mi\u015fe ve bug\u00fcne bir g\u00f6z atal\u0131m. Ge\u00e7mi\u015fte, bir doku hasar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc veya i\u015flevini yitirdi\u011finde \u00e7\u00f6z\u00fcm, bu dokunun uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yd\u0131. Ancak ge\u00e7ti\u011fimiz y\u00fczy\u0131lda yeni antiseptiklerin, penisilin ve di\u011fer antibiyotiklerin ke\u015ffi, hijyenin sa\u011flanmas\u0131 ve a\u015f\u0131lamalara ba\u011fl\u0131 olarak, geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde insan ya\u015fam s\u00fcresi 80’in \u00fczerine \u00e7\u0131kt\u0131. Bu durumda, \u00f6zellikle ge\u00e7ti\u011fimiz 40 y\u0131lda, ya\u015fam kalitesinin de azalmamas\u0131 i\u00e7in hasarl\u0131 dokunun yerine sa\u011flam\u0131n\u0131n yerle\u015ftirilmesi \u00f6nem kazand\u0131. Bu da iki \u015fekilde m\u00fcmk\u00fcn oldu. Transplantasyon (nakil) ve implantasyon (yerle\u015ftirme). Transplantasyonda, hastan\u0131n kendi dokusu, ba\u015fka bir insandan ya da hayvandan al\u0131nan dokular\u0131n kullan\u0131m\u0131 s\u00f6z konusu. \u0130mplantasyondaysa biyomalzemeler kullan\u0131l\u0131yor. Ancak t\u00fcm implantlar\u0131n \u00f6m\u00fcrleri s\u0131n\u0131rl\u0131. Son geli\u015fmelerle ortopedik, kalpdamar ve di\u015f implantlar\u0131n\u0131n kullan\u0131m \u00f6mr\u00fc 15 y\u0131l\u0131n \u00fczerine \u00e7\u0131kt\u0131. \u00d6zellikle implantlar\u0131n dokulara biyoaktif olarak sabitlenmesi, ortopedik protezlerin \u00f6mr\u00fcn\u00fcn uzamas\u0131nda \u00e7ok etkili oldu.<\/p>\n
Gelecek i\u00e7inse \u015f\u00f6yle bir mesaj var: Biyomalzeme konusundaki ara\u015ft\u0131rmalar, v\u00fccudun kendini yenileme kapasitesini kullanacak veya art\u0131racak y\u00f6ne kaymal\u0131. B\u00f6ylelikle do\u011fal dokular\u0131n yeniden yap\u0131lanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak biyomalzemelerin kullan\u0131labilecek protezlerin kullan\u0131m s\u00fcresi art\u0131r\u0131labilecek. Doku yenilenmesi, son derece kapsaml\u0131 bir olay. Doku yap\u0131s\u0131n\u0131n yeniden in\u015fas\u0131n\u0131, doku i\u015flevinin, metabolik ve biyokimyasal davran\u0131\u015flar\u0131n ve biyomekanik performans\u0131n yeniden kazan\u0131lmas\u0131n\u0131 i\u00e7eriyor. Bu nedenle, doku yenilenmesi, biyoloji, genetik m\u00fchendisli\u011fi, h\u00fccre ve doku m\u00fchendisli\u011fi, g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme teknikleri ve te\u015fhis, mikrooptik ve mikromekanik cerrahideki ilerlemelerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fecek.<\/p>\n
G\u00f6zenekli, inorganikorganik hibrid malzemelerden, kontrol edilebilir h\u0131zlarda bozunabilen, kontrol edilebilir y\u00fczey \u00f6zelliklerine sahip doku iskeleleri haz\u0131rlanarak doku yenilenmesi sa\u011flanabilir. \u0130norganik ve organik b\u00f6l\u00fcmlerin miktar\u0131 de\u011fi\u015ftirilerek, malzeme \u00fczerindeki h\u00fccre \u00fcremesi ve farkl\u0131la\u015fmas\u0131 kontrol edilebilir.
\nBiyoaktif cam jeller, kalsiyum oksitfosfor pentaoksitsilisyum dioksit bile\u015fimine sahip inorganik malzemelerdir. Hayvan deneyleri, bu malzemenin kemik dokusunun yenilenmesinde ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015f. \u015eu anda doku yenilenmesi i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir gelecek vaadediyor. Bile\u015fiminde yap\u0131lacak de\u011fi\u015fimler, istenilen \u00fc\u00e7boyutlu mimariye ula\u015facak \u015fekilde i\u015flenmesini sa\u011flayacak fabrikasyon tekniklerindeki geli\u015fmelerle, bu malzemenin, yumu\u015fak ba\u011f dokusu ve kalpdamar dokular\u0131n\u0131n reyenilenmesinde de kullan\u0131m\u0131 hedefleniyor.<\/p>\n
Biyomalzemelerin doku yenilenmesinden farkl\u0131 y\u00f6ndeki gelece\u011fi ise nanoteknolojiye dayal\u0131 uygulamalar. Bu teknolojinin \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak geli\u015ftirilecek nanorobotlar\u0131n bakteri ve vir\u00fcs enfeksiyonlar\u0131n\u0131 tedavi etmesi, kanser h\u00fccrelerini saptay\u0131p yok etmesi, dola\u015f\u0131m sistemindeki zararl\u0131 maddeleri temizlemesi, hasarl\u0131 dokulara oksijen sa\u011flamas\u0131 ve \u00e7e\u015fitli hastal\u0131klar\u0131n izlenmesi ve te\u015fhisinde kullan\u0131m\u0131 ama\u00e7lan\u0131yor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Doku\/organ kayb\u0131 ve i\u015flevsel bozukluklar\u0131n tedavisinde “doku rejenerasyonu” yakla\u015f\u0131m\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn en heyecan verici ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturuyor ve gelecek i\u00e7in b\u00fcy\u00fck umutlar vaadediyor. Doku rejenerasyonu, yani “dokunun yeniden yap\u0131lanmas\u0131” i\u00e7in \u00e7e\u015fitli biyomalzemeler kullan\u0131l\u0131yor. “Doku iskelesi” g\u00f6revini \u00fcstlenen bu malzemeler, 3boyutlu fabrik ya da s\u00fcngerimsi jel olabiliyor. Hastadan izole edilen sa\u011fl\u0131kl\u0131 h\u00fccreler doku iskelesine yap\u0131\u015farak burada \u00e7o\u011fal\u0131yor, …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[9185,9184,9183,9186,6261],"class_list":["post-4076","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-biyoseramik","tag-doku-rejenerasyonu","tag-doku-yenilenmesi","tag-immobilizasyon","tag-implantasyon"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4076","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4076"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4076\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4076"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4076"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4076"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}