1. TOPRA\u011eIN F\u0130Z\u0130KSEL \u00d6ZELL\u0130KLER\u0130<\/p>\n
Topra\u011f\u0131n fiziksel \u00f6zelliklerini, topra\u011f\u0131n kat\u0131 faz\u0131n\u0131 olu\u015fturan maddelerin boyutlar\u0131, bunlar\u0131n birbirlerine ba\u011flanma durumlar\u0131, agregat sistemleri, agregat veya toprak par\u00e7alar\u0131n\u0131n dizili\u015f ve duru\u015f \u015fekilleri te\u015fkil etmektedir. Topra\u011f\u0131n fiziksel \u00f6zellikleri, toprakta havalanma, suyun topra\u011fa s\u0131zmas\u0131 ve al\u0131konulmas\u0131, k\u00f6klerin n\u00fcfuzunu, toprakta bitki besin maddelerinin tutulmas\u0131n\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde tayin etmektedir. Mesela kil gibi ince unsurlu maddelerden olu\u015fan toprak k\u00fctlesinin havalanmas\u0131 ve suyun s\u0131zmas\u0131 g\u00fc\u00e7 olmaktad\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k taneli bir yap\u0131 g\u00f6steren topraklarda havalanma ve su dola\u015f\u0131m\u0131 m\u00fckemmel olarak cereyan eder.<\/p>\n
1.1. Topra\u011f\u0131n B\u00fcnyesi (Tekst\u00fcr)<\/p>\n
Topra\u011f\u0131n kat\u0131 faz\u0131n\u0131 kil, mil ve kum boyutundaki malzemeler olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu boyuttaki malzemelerin toprak i\u00e7indeki nispi miktarlar\u0131 ve bunlar\u0131n birbirlerine g\u00f6re oranlar\u0131 topra\u011f\u0131n tekst\u00fcr\u00fcn\u00fc ifade etmektedir. Topra\u011f\u0131n tekst\u00fcr s\u0131n\u0131flar\u0131na ayr\u0131m\u0131nda topra\u011f\u0131n kimyasal bile\u015fimi, renk, a\u011f\u0131rl\u0131k ve di\u011fer \u00f6zellikleri g\u00f6zetilmeksizin sadece farkl\u0131 boyuttaki par\u00e7alar\u0131n toprakta bulunan par\u00e7alar\u0131 esas al\u0131nmaktad\u0131r.<\/p>\n
Topra\u011f\u0131 olu\u015fturan par\u00e7alar\u0131n boyutu k\u00fc\u00e7\u00fcld\u00fck\u00e7e 1 gr. da ki par\u00e7ac\u0131k say\u0131s\u0131 artmakta ve par\u00e7alar\u0131n i\u015fgal ettikleri y\u00fczey de geni\u015flemektedir. \u00d6zellikle kilin par\u00e7ac\u0131k say\u0131s\u0131 ve y\u00fczey alan\u0131n\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 derecede geni\u015f olmas\u0131 dikkat \u00e7ekicidir. Kum b\u00fcy\u00fck ebattad\u0131r ve e\u015fit a\u011f\u0131rl\u0131ktaki kil minerallerine g\u00f6re \u00e7ok y\u00fczey i\u015fgal etmektedir. Bu bak\u0131mdan kumun, topra\u011f\u0131n kimyasal ve fiziksel aktivitesindeki oynad\u0131\u011f\u0131 rol ihmal edilecek kadar azd\u0131r. Kum toprak yap\u0131s\u0131nda \u00e7at\u0131 vazifesi g\u00f6rmekte, hava ve suyun dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n
Mil, toprak ayr\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131r\u0131r, bitkilerin b\u00fcy\u00fcmesi i\u00e7in eriyik haldeki besin maddelerinin tahliye edilmesinde kuma g\u00f6re daha elveri\u015fli rol oynamaktad\u0131r. Ayr\u0131ca mil toprakta suyun yer\u00e7ekimine kar\u015f\u0131 tutulmas\u0131nda \u00e7ok \u00f6nemli bir yer i\u015fgal etmektedir. Demek ki milli topraklar, bitkilerin istifadesine elveri\u015fli olan suyu sa\u011flamakta ve bu da dona kar\u015f\u0131 topraklar\u0131 korumaktad\u0131r.<\/p>\n
Kil, hem topra\u011f\u0131n su tutma kapasitesini artt\u0131r\u0131r hem de toprak \u00e7\u00f6zeltisindeki besin maddelerinin tutulmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.Kil miktar\u0131 fazla olan topraklara a\u011f\u0131r b\u00fcnyeli, kum miktar\u0131 fazla olan topraklara ise hafif b\u00fcnyeli denilmektedir. Topra\u011f\u0131n tekst\u00fcrel \u00f6zelli\u011fi, topra\u011f\u0131n plastiklik, sertlik, ge\u00e7irgenlik, kurakl\u0131k, verimlilik vs. gibi \u00f6zelliklerini etkiler.<\/p>\n
Belli ba\u015fl\u0131 tekst\u00fcr s\u0131n\u0131flar\u0131 ise \u015f\u00f6yledir: Kil, killi bal\u00e7\u0131k, bal\u00e7\u0131k, kum, bal\u00e7\u0131kl\u0131 kum, kumlu bal\u00e7\u0131k, kumlu killi bal\u00e7\u0131k, kumlu kil, mil, milli bal\u00e7\u0131k, milli killi bal\u00e7\u0131k, milli kil.<\/p>\n
1.2. Toprak Str\u00fckt\u00fcr\u00fc<\/p>\n
Topra\u011f\u0131n str\u00fckt\u00fcr\u00fc, toprak par\u00e7alar\u0131n\u0131n bir araya gelerek olu\u015fturdu\u011fu s\u0131ralanma ve bunlar\u0131n duru\u015f \u015fekillerini ifade etmektedir. Bir toprak profilinde farkl\u0131 horizonlar\u0131n str\u00fckt\u00fcr\u00fc topra\u011f\u0131n renk, tekst\u00fcr veya topra\u011f\u0131n kimyasal bile\u015fimini ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 kadar topra\u011f\u0131n ana karakterini de yans\u0131t\u0131r.<\/p>\n
Topra\u011f\u0131n str\u00fckt\u00fcr\u00fc topra\u011f\u0131n tekst\u00fcr\u00fcn\u00fcn etkisine ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fir; ayr\u0131ca nem, havalanma durumu, mikroorganizmalar\u0131n faaliyetleri, k\u00f6k b\u00fcy\u00fcmesi ve geli\u015fmesi, hatta topraktaki besin maddelerinin bitkiler taraf\u0131ndan al\u0131nmas\u0131n\u0131 da etkilemektedir.<\/p>\n
Toprak str\u00fckt\u00fcr\u00fc esas itibariyle taneli, blo\u011fumsu, levhams\u0131 ve prizmams\u0131 olmak \u00fczere d\u00f6rt ana tipe ayr\u0131l\u0131r. Toprak str\u00fckt\u00fcr\u00fc, topraktaki bo\u015fluklar\u0131n \u015fekillenmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece \u00f6nemli olup, toprakta su ve havan\u0131n dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131 ve hareketini tayin etmektedir.<\/p>\n
1.3. Topra\u011f\u0131n A\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131<\/p>\n
Topraktaki g\u00f6zenek veya bo\u015fluklar su ve hava ile dolmaktad\u0131r. Bitkilerin beslenmesi i\u00e7in gerekli olan su ve havan\u0131n dola\u015f\u0131m\u0131 g\u00f6zeneklerin miktar\u0131na ve ebad\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Toprak a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131, topraktaki g\u00f6zenek miktar\u0131yla alakal\u0131d\u0131r. Toprak a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 hesap edilirken iki ayr\u0131 durumu dikkate almak gerekir. Bunlardan birincisi, sadece toprak kitlesi esas al\u0131narak hesap edilen yo\u011funluktur ve topraktaki bo\u015fluklar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu hacim dikkate al\u0131nmaz. \u0130kincisi ise toprak par\u00e7alar\u0131 aras\u0131nda g\u00f6zenek veya bo\u015fluklar hacme kat\u0131larak elde edilen toprak a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Buna vol\u00fcm veya g\u00f6r\u00fcnen a\u011f\u0131rl\u0131k denilmektedir.<\/p>\n
1.4. Topra\u011f\u0131n Rengi<\/p>\n
Topra\u011f\u0131n alm\u0131\u015f oldu\u011fu renk, toprak olu\u015fumunda ayr\u0131\u015fma olaylar\u0131n\u0131n \u015fiddet ve seyrini yans\u0131tmaktad\u0131r. Toprak ilk olarak olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda rengi, ana materyalin rengine benzer. Ayr\u0131\u015fman\u0131n ilerlemesi, oksidasyonun artmas\u0131 ve organik maddenin topra\u011fa kar\u0131\u015fmas\u0131 ile topra\u011f\u0131n rengi koyula\u015fmaktad\u0131r. Organik maddeler, demir ve manganez bile\u015fikleri topra\u011fa renk veren unsurlard\u0131r. Bunlardan organik maddelerin oran\u0131 artt\u0131k\u00e7a topra\u011f\u0131n rengi koyula\u015fmakta ve koyu siyah renkli topraklar olu\u015fmaktad\u0131r. Demir minerallerinin has\u0131l etti\u011fi renkler ise esmer, k\u0131rm\u0131z\u0131 ve sar\u0131 olup, bu renkler ferri hidroksitlerden ileri gelmektedir. Topraktaki ye\u015filimsi ve mavimsi renkler, indirgenme olay\u0131na i\u015faret etmektedir. Bu renkler drenaj\u0131 bozuk ve havalanman\u0131n iyi olmad\u0131\u011f\u0131 \u015fartlarda olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n
Ferro demirin fazla olmas\u0131 durumunda toprak mavimsi renk almaktad\u0131r. Ayr\u0131ca topraktaki sar\u0131ms\u0131 renk, fazla miktarda demir oksitle ilgilidir; Y\u00fcksek oranda hidrate olmu\u015f demir oksitler sar\u0131 renktedir, fakat hidrasyon azald\u0131k\u00e7a renk k\u0131rm\u0131z\u0131la\u015f\u0131r. Dolay\u0131s\u0131 ile topraktaki k\u0131rm\u0131z\u0131 renk genellikle, iyi drenaj ve havalanma \u015fartlar\u0131 alt\u0131nda dehidrate olmu\u015f demir oksitler ile ilgilidir. Manganez bile\u015fikleri genel olarak, topra\u011fa esmer ve siyah renk vermektedir.<\/p>\n
Di\u011fer taraftan, profil boyunca toprak renginin \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015fti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Organik madde y\u00f6n\u00fcnden zengin A horizonu koyu renklidir. B horizonunda demir ve al\u00fcminyum bile\u015fiklerinin oksidasyonuna ba\u011fl\u0131 olarak renk de\u011fi\u015fmektedir. Kalsiyum karbonat, jips, kuvars ve kil minerallerinin birikti\u011fi alt zonlarda renk a\u00e7\u0131kla\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n
\u0130klim b\u00f6lgeleri ile toprak renkleri aras\u0131nda s\u0131k\u0131 bir ili\u015fki mevcuttur. Kurak b\u00f6lgelerde a\u00e7\u0131k renkli, kurak ve s\u0131cak b\u00f6lgelerde k\u0131rm\u0131z\u0131ms\u0131 renkli topraklar, ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 \u0131l\u0131man ku\u015faklarda koyu renkli, s\u0131cak ve nemli tropikal ve ekvatoral b\u00f6lgelerde k\u0131rm\u0131z\u0131 renkli topraklar yayg\u0131n durumdad\u0131r.<\/p>\n
1.5. Toprak S\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 <\/p>\n
Toprakta bitkilerin yeti\u015fmesi, mikroorganizmalar\u0131n faaliyeti, organik maddenin par\u00e7alanmas\u0131 ve mineralizasyonu ile topraktaki kimyasal olaylar\u0131n devam etmesi i\u00e7in toprak s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemlidir. Topra\u011f\u0131n s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 ve nemi yeterli miktarda ise toprak dahilindeki biyolojik ve kimyasal faaliyetler devam eder. Toprak dondu\u011fu zaman bu faaliyetler durur.<\/p>\n
Topra\u011f\u0131n s\u0131cakl\u0131k bilan\u00e7osu, g\u00fcne\u015ften gelen enerjinin tutulmas\u0131 veya \u0131s\u0131t\u0131lmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Koyu renkli topraklar gelen enerjinin % 80\u2019 ini , a\u00e7\u0131k renkli kuvars kumlar\u0131 ise % 30\u2019 unu tutmaktad\u0131r. Toprakta tutulan s\u0131cakl\u0131k suyun buharla\u015fmas\u0131, toprak y\u00fczeyindeki havan\u0131n \u0131s\u0131t\u0131lmas\u0131, topra\u011f\u0131n \u0131s\u0131t\u0131lmas\u0131 ve uzun dalga \u0131\u015f\u0131nlar halinde tekrar atmosfere d\u00f6nmesi halinde harcan\u0131r. Topra\u011f\u0131n \u0131s\u0131nma ve so\u011fuma kapasitesi, toprakta bulunan su miktar\u0131na, topra\u011f\u0131n y\u00fczeyini \u00f6rten organik madde ve bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcne ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n
2. TOPRAK SUYU<\/p>\n
Toprakta bulunan su, bitkilerin yeti\u015fmesi, toprak i\u00e7indeki biyolojik faaliyetlerin devam\u0131, \u00e7e\u015fitli ayr\u0131\u015fma ve \u00f6zellikle iyon al\u0131\u015fveri\u015finin sa\u011flanmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan son derece \u00f6nemlidir.<\/p>\n
Toprakta suyun tutulmas\u0131 Adhesion ve Kohezyon yoluyla olmaktad\u0131r. Adhesion, kat\u0131 toprak par\u00e7ac\u0131k y\u00fczeylerinin suyu \u00e7ekme kuvvetidir. Su, toprak par\u00e7ac\u0131klar\u0131n\u0131n i\u00e7 ve d\u0131\u015f y\u00fczeylerinde bulunan elektriksel alandaki elektrostatik kuvvetlerle tutulmaktad\u0131r. Birka\u00e7 su molek\u00fcl\u00fcnden ibaret olan tabakalar, kuvvetli Adhesiv kuvvetler sayesinde toprak par\u00e7ac\u0131klar\u0131n\u0131 kuvvetli olarak sarmaktad\u0131r. Bu suya adhesion suyu denilmektedir. Adhesion suyu \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde hareket etmekte, dolay\u0131s\u0131yla bitkilere faydal\u0131 olamamaktad\u0131r.<\/p>\n
Kohezyon olay\u0131 su molek\u00fcllerinin birbirini \u00e7ekmesidir. Toprak dahilinde su molek\u00fcllerinin birbirini \u00e7ekmesi ile tutulan suya kohezyon suyu denilmektedir. Kohezyon suyunda su molek\u00fclleri daha fazla hareket etmekte dolay\u0131s\u0131yla da bu suyun yakla\u015f\u0131k 2\/3\u2019 \u00fc bitkiler taraf\u0131ndan kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Su ile doygun olan topraklarda suyun hareketi, kuru veya doygun olmayan topraklara do\u011frudur.Bitki k\u00f6kleri taraf\u0131ndan suyun absorbe edilmesi de suyun hareketini sa\u011flar.<\/p>\n
2.1. Gravitasyon Suyu<\/p>\n
Doygun haldeki b\u00fct\u00fcn topraklar\u0131n g\u00f6zeneklerini dolduran su bas\u0131n\u00e7 alt\u0131ndad\u0131r. Bu durumda g\u00f6zeneklerde bulunan su, \u00e7ok y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7 sahas\u0131ndan d\u00fc\u015f\u00fck bas\u0131n\u00e7 alanlar\u0131na do\u011fru serbest halde akmaktad\u0131r. Bu hareket yer\u00e7ekiminin etkisiyle olmaktad\u0131r.\u0130\u015fte, yer\u00e7ekiminin etkisiyle toprak dahilinde hareket eden suya gravitasyonal veya serbest su denilmektedir.<\/p>\n
2.2. Kapilar Su<\/p>\n
Yer\u00e7ekiminin etlisiyle topraktan s\u0131zan su, topraktan tamamen ayr\u0131ld\u0131ktan sonra toprakta kalan su miktar\u0131na kapilar su ya da tarla kapasitesi denilmektedir. Bu su toprakta otuz mikrondan daha k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6zeneklerde tutulur. Kapilar su toprak par\u00e7ac\u0131klar\u0131 dahilinde adhesion ve kohezyon kuvvetleri taraf\u0131ndan 1\/3 ile 31 atmosfer bas\u0131n\u00e7 alt\u0131nda tutulmaktad\u0131r.<\/p>\n
Topraktaki kapilar suyun hareketini ve depolama kapasitesini topra\u011f\u0131n tekst\u00fcr, str\u00fckt\u00fcr ve organik madde durumu tayin etmektedir. Ger\u00e7ekten de bir toprak ne kadar ince b\u00fcnyeli ise kapilar bo\u015fluk miktar\u0131 o kadar fazla olmaktad\u0131r.<\/p>\n
2.3. Hidroskopik Su<\/p>\n
Toprak kolloidleri taraf\u0131ndan 31 atmosfer veya daha fazla bas\u0131n\u00e7la tutulan sudur. Toprak zerreleri taraf\u0131ndan tutulan bu su tanelerin i\u00e7 ve d\u0131\u015f y\u00fczeylerini \u00e7ok ince bir tabaka olarak \u00f6rter. Bu haldeki su, s\u0131v\u0131 durumunu ve ak\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaybetti\u011finden bitkilere faydal\u0131 olamaz.<\/p>\n
3. TOPRA\u011eIN K\u0130MYASAL \u00d6ZELL\u0130KLER\u0130<\/p>\n
Kimyasal bak\u0131mdan topraklar basit yap\u0131l\u0131 tuzlardan ba\u015flayarak \u00e7ok fazla karma\u015f\u0131k olan organik ve inorganik bile\u015fiklere kadar \u00e7ok say\u0131da maddelerden olu\u015fmu\u015flard\u0131r. Toprakta kimyasal olaylar, ard\u0131 arkas\u0131 kesilmeyen bir surette devam etmekte oldu\u011fundan topra\u011f\u0131n bile\u015fimi de devaml\u0131 olarak de\u011fi\u015fmektedir. Bitkilerin yeti\u015fmesi ve beslenmesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli olan kimyasal olaylar\u0131n ba\u015f\u0131nda; topraktaki bitki besin maddelerinin miktar\u0131, bu besin maddelerini depo eden absorbsiyon ve iyon de\u011fi\u015ftirme kapasitesi ile topra\u011f\u0131n reaksiyonu gelmektedir.<\/p>\n
Topra\u011f\u0131n kimyasal \u00f6zelliklerini belirtmek bak\u0131m\u0131ndan, toprakta bulunan mineral besin elementleri, genellikle killerin olu\u015fturdu\u011fu inorganik ve organik toprak kolloidleri, katyon de\u011fi\u015fimi, topra\u011f\u0131n reaksiyonu ve bitki besin elementleri \u00fczerinde ana hatlar\u0131 ile durulacakt\u0131r.<\/p>\n
3.1. Toprakta Bulunan Besin Maddeleri<\/p>\n
Topraktaki besin maddeleri ana kayadan kaynaklanan mineral elementler olu\u015fturmaktad\u0131r. Kat\u0131 yer kabu\u011funun % 98\u2019 ini 8 element olu\u015fturmaktad\u0131r. Bunlar s\u0131ras\u0131yla, oksijen, silisyum, al\u00fcminyum, demir, kalsiyum, sodyum, potasyum ve magnezyumdur. Bunlardan oksijen ve silisyum kayalar\u0131n % 75\u2019 ini olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n
3.2. Topra\u011f\u0131n Kolloidal Fraksiyonlar\u0131<\/p>\n
Toprak kat\u0131 par\u00e7ac\u0131klar\u0131n\u0131n y\u00fczeylerinde molek\u00fcllerin ve iyonlar\u0131n toprak \u00e7\u00f6zeltisinden \u00e7ekilip ba\u011flanmalar\u0131 ve \u00f6zellikle katyon de\u011fi\u015ftirme kapasitesinde etkili olan kil ve organik maddeler, toprak kimyas\u0131, bitki beslenmesi ve toprak reaksiyonu y\u00f6n\u00fcnden \u00e7ok \u00f6nemli rol oynamaktad\u0131r. Bu ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda toprak kolloidlerini olu\u015fturan kil mineralleri ve organik maddeler \u00fczerinde durulacakt\u0131r.<\/p>\n
Tabiatta bile\u015fimlerine g\u00f6re iki t\u00fcrl\u00fc kil bulunmaktad\u0131r. Il\u0131man b\u00f6lgelerde yayg\u0131n olan silikat killeri ve tropikal ve yar\u0131 tropikal b\u00f6lgelerde bask\u0131n olan oksit killeridir. Bilindi\u011fi gibi, topraktaki kil sekonder mineral olup ana kayadaki \u00f6zellikle silikat minerallerinin ayr\u0131\u015fmas\u0131 sonucunda olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n
De\u011fi\u015fik ana kayalar\u0131n farkl\u0131 ortamlarda ayr\u0131\u015fmas\u0131 sonucunda olu\u015fan killerin miktar\u0131 ve bile\u015fimi \u00e7ok de\u011fi\u015fik ve karma\u015f\u0131kt\u0131r. Ayr\u0131\u015fma ortam\u0131n\u0131n iklim \u015fartlar\u0131, kil \u00e7e\u015fidinin olu\u015fmas\u0131nda \u00f6nemli rol oynar. \u015e\u00f6yle ki, illit ayr\u0131\u015fman\u0131n \u015fiddetli olmad\u0131\u011f\u0131 \u0131l\u0131man iklim ku\u015faklar\u0131nda yayg\u0131nd\u0131r; yap\u0131sal potasyumun k\u0131smen kaybolmas\u0131 ile mika mineralinin alterasyonu ve hidrasyon, illitin olu\u015fumunda \u00f6n plana ge\u00e7er. Bu kilde hidrasyon katyon absorbsiyonu \u015fi\u015fme, b\u00fcz\u00fclme ve plastiklik \u00f6zellikleri belirgin de\u011fildir. Montmorillionit in te\u015fekk\u00fcl\u00fc ise bol magnezyum ile n\u00f6tral veya sadece hafif asit ortam \u015fartlar\u0131 alt\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Il\u0131man b\u00f6lgelerde illit montmorillionitin alterasyonu ile olu\u015fabilir. 2:1 str\u00fckt\u00fcr\u00fcnde olan montmorillionit plastiktir, kohezyonu fazlad\u0131r, kuruduklar\u0131 zaman \u00e7atlar, b\u00fcnyesine su al\u0131nca \u015fi\u015ferler. Kaolinit, nemli tropikal b\u00f6lgelerde do\u011frudan topraktaki veya ayr\u0131\u015fm\u0131\u015f zondaki primer minerallerinin ayr\u0131\u015fmas\u0131ndan olu\u015fmaktad\u0131r. 1:1 str\u00fckt\u00fcr\u00fcnde olan kaolin plastiklik, kohezyon ve \u00e7atlama \u015fi\u015fme \u00f6zellikleri \u00e7ok zay\u0131ft\u0131r. Bundan dolay\u0131 porselen yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. Genel olarak silikat kil mineralleri iki ana bile\u015fimden ibarettir. Bunlardan bir bile\u015fen, silis oksijen levhas\u0131, ikincisi ise al\u00fcminyum levhas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Oksit killer tropikal ve subtropikal b\u00f6lgelerde demir ve al\u00fcminyumun b\u00fcnyelerine su alarak hidroz oksitleri meydana getirmeleri sonucunda olu\u015fmaktad\u0131r. Bunlara \u00f6rnek olarak gibsit ve g\u00f6tit verilebilir. <\/p>\n
3.3. Topraklarda Katyon De\u011fi\u015fimi<\/p>\n
Toprakta kolloidal halde bulunan kil ve organik madde geni\u015f bir y\u00fczeye sahip oldu\u011fundan, su ve iyonlar\u0131 b\u00fcnyelerinde toplamaktad\u0131r. Ayr\u0131\u015fma esnas\u0131nda torak \u00e7\u00f6zeltisi i\u00e7inde serbest hale ge\u00e7en Ca, Mg, K, Na, Al, H gibi bitki besin maddeleri olan katyonlar humus ve kil par\u00e7ac\u0131klar\u0131n\u0131n y\u00fczeyinde tutulmaktad\u0131r. Bu olay tek y\u00f6nl\u00fc olarak cereyan etmez. \u015e\u00f6yle ki, kire\u00e7 bak\u0131m\u0131ndan zengin olan nemli b\u00f6lge topraklar\u0131nda organik maddenin ayr\u0131\u015fmas\u0131 ile CO2 meydana gelmektedir, buna ba\u011fl\u0131 olarak toprak \u00e7\u00f6zeltisinde karbonik asit (H2CO3) zengin durumdad\u0131r. Bu asitteki H iyonu Ca ile yer de\u011fi\u015ftirme \u00f6zelli\u011fine sahiptir. B\u00f6ylece Ca iyonlar\u0131n\u0131n yerine H iyonlar\u0131 ge\u00e7mektedir. Topra\u011f\u0131n ya\u011f\u0131\u015f sular\u0131yla y\u0131kanmas\u0131 devam etti\u011fi takdirde toprakta H iyonlar\u0131 ile di\u011fer iyonlar\u0131n yer de\u011fi\u015ftirmesine ba\u011fl\u0131 olarak H iyonlar\u0131n\u0131n konsantrasyonu artar.<\/p>\n
3.4. Toprakta De\u011fi\u015febilir Anyonlar<\/p>\n
Anyonlar kil minerallerinde OH gruplar\u0131 ile yer de\u011fi\u015ftirmektedir ve bu gruplar montmorillionit kiline nazaran kaolinitte fazla bulunmaktad\u0131r. Bundan dolay\u0131 kaolinit killerinin bask\u0131n oldu\u011fu nemli ve kurak b\u00f6lge topraklar\u0131nda anyon de\u011fi\u015ftirmesi daha y\u00fcksektir. Bu sahalar fazla yay\u0131l\u0131\u015f g\u00f6stermemesine ra\u011fmen nemli tropikal b\u00f6lgelerde fazla ayr\u0131\u015fmaya u\u011framam\u0131\u015f baz\u0131 topraklarda az miktarda kaolinit bulunmaktad\u0131r. Bu topraklar, pozitif y\u00fcklenme g\u00f6sterirler. \u00d6zetle, pozitif y\u00fckle y\u00fcklenmi\u015f kolloidli topraklar; nitrat ve klorit gibi anyonlar\u0131 absorbe ederler, Ca, Mg ve Na gibi katyonlar reddedilmekte ve dolay\u0131s\u0131yla bunlar toprak sol\u00fcsyonunda y\u0131kanmaya kar\u015f\u0131 \u00e7ok hassas duruma ge\u00e7erler ve topra\u011f\u0131n baz saturasyonu \u00e7ok d\u00fc\u015fer, fosfat ve s\u00fclfat iyonlar\u0131, hidroksillerin (OH) yerine ge\u00e7er ve yap\u0131\u015f\u0131k halde sabitle\u015firler. Bu topraklarda y\u00fcksek derecede potasyumu tespit etme kapasitesine sahiptir ve tabi olarak al\u0131nabilir fosfor d\u00fc\u015f\u00fck seviyede kalmaktad\u0131r.<\/p>\n
3.5. Toprak Reaksiyonu<\/p>\n
Toprak reaksiyonu, topra\u011f\u0131n asitlili\u011fini, alkalenlili\u011fini ve n\u00f6tral durumunu ifade etmektedir. Toprak reaksiyonu, pedojenezin seyrini veya \u00f6zelli\u011fini aksettirmesi yan\u0131nda topraktaki bitki besin elementleri hakk\u0131nda bilgi vermektedir. \u015e\u00f6yle ki, asitlili\u011fi fazla olan topraklar nemli iklim \u015fartlar\u0131 alt\u0131nda bulunmaktad\u0131r ve a\u015f\u0131r\u0131 y\u0131kanmaya ba\u011fl\u0131 olarak da topraktaki bazlar \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde uzakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r ve bunlar\u0131n yerini H iyonlar\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun yan\u0131nda alkalen topraklar, bitki besin elementleri olan bazlar\u0131n toprakta fazla oldu\u011funu i\u015faret etmektedir.<\/p>\n
Toprak reaksiyonu pH (potansiyel hidrojen) ile ifade edilmektedir.Suda H+ ve OH-iyonlar\u0131 bulunmaktad\u0131r. H+ ve OH- iyonlar\u0131 birbirine e\u015fit oldu\u011fu takdirde su n\u00f6tral durumdad\u0131r. Yani suyun pH\u2019 \u0131 7′ dir.<\/p>\n
Toprak \u00e7\u00f6zeltisinde serbest hidrojen (H+) iyonlar\u0131n\u0131n konsantrasyonu hidroksil (OH-) iyonlar\u0131ndan fazla ise \u00e7\u00f6zelti asittir. Bu durumun tersi olursa \u00e7\u00f6zelti alkalendir. \u0130\u015fte bu durumu belirtmek bak\u0131m\u0131ndan pH terimi kullan\u0131lmaktad\u0131r. pH 7\u2019den k\u00fc\u00e7\u00fck ise asit, 7\u2019den fazla ise alkalen, 7 n\u00f6tr durumu g\u00f6stermektedir. Ba\u015fka bir ifade ile hidrojen iyonlar\u0131 artt\u0131k\u00e7a pH azalmakta, OH iyonlar\u0131 artt\u0131k\u00e7a pH y\u00fckselmektedir.<\/p>\n
Ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 b\u00f6lgelerde, ya\u011f\u0131\u015f sular\u0131 vas\u0131tas\u0131yla toprak y\u0131kanmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 zaman sudaki H katyonlar\u0131 Ca, Mg, K, Na katyonlar\u0131n\u0131n yerine ge\u00e7er. Bu suretle toprakta bulunan katyonlar\u0131n yerine H\u2019 in ge\u00e7mesiyle toprak asitle\u015fir.<\/p>\n
Toprak reaksiyonunun de\u011fi\u015fmesinde etkili olan \u00f6nemli fakt\u00f6rlerin ba\u015f\u0131nda CO2 gelmektedir. Bu gaz su ile birle\u015ferek karbonik asiti olu\u015fturur. CO2 bas\u0131nc\u0131 ne kadar fazla olursa, topraktaki H konsantrasyonu o nispette artar. Karbonik asit ve onun olu\u015fturdu\u011fu bikarbonatlar, nemli b\u00f6lgelerde topra\u011f\u0131n alt katlar\u0131na do\u011fru ta\u015f\u0131nmaktad\u0131r. B\u00f6ylece topraklar asitle\u015firler.<\/p>\n
Bazlar\u0131n y\u0131kanmas\u0131 \u00f6zellikle toprakta Ca ve Mg un eksilmesi, toprak pH\u2019 \u0131n\u0131n d\u00fc\u015fmesine yol a\u00e7ar. Bu arada organik maddelerin ayr\u0131\u015fmas\u0131yla olu\u015fan organik ve inorganik asitler bazlar\u0131n y\u0131kanmas\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131r. \u00d6zellikle vejetasyon devresinde has\u0131l olan bol miktarda H iyonlar\u0131 topraktaki bazlar\u0131n yerine ge\u00e7erek bazlar\u0131 serbest b\u0131rak\u0131r. Bu bazlar ya bitkiler taraf\u0131nda al\u0131n\u0131r ya da taban suyu ile uzakla\u015f\u0131rlar. Bu durum da topra\u011f\u0131n asitle\u015fmesine sebep olur. Nemli b\u00f6lgelerde \u00e7ay\u0131r \u00f6rt\u00fcs\u00fc de topra\u011f\u0131n fazla asitle\u015fmesini sa\u011flayan bir fakt\u00f6rd\u00fcr.<\/p>\n
Kurak b\u00f6lgelere gelince ya\u011f\u0131\u015f topraktaki bazlar\u0131 y\u0131kamaya kafi gelmedi\u011finden topra\u011f\u0131n bazlarla olan doygunlu\u011fu y\u00fcksektir ve toprak n\u00f6tr ve daha \u00e7ok alkalen reaksiyon g\u00f6sterir. Demek ki, toprak asitlili\u011finin artmas\u0131nda iklim ana fakt\u00f6rd\u00fcr. Nitekim, ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 iklim \u015fartlar\u0131nda toprak y\u0131kanmakta bu esnada H iyonlar\u0131, Na, Ca, Mg, K gibi katyonlar\u0131n yerine ge\u00e7mektedir. Ayr\u0131ca nemli b\u00f6lgelerde vejetasyon \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn g\u00fcr olmas\u0131 bir taraftan organik maddelerin artmas\u0131na ve di\u011fer taraftan da organik maddelerin ayr\u0131\u015fmas\u0131yla has\u0131l olan CO2 ve di\u011fer organik asitler topra\u011f\u0131n asitle\u015fmesine yard\u0131mc\u0131 olur. Kurak b\u00f6lgelerde ise bu durumun hemen hemen tersi cereyan etti\u011finden, topraktaki bazlar\u0131n y\u0131kanmas\u0131 son derece s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r, bu y\u00fczden kurak b\u00f6lge topraklar\u0131 genellikle alkalen reaksiyon g\u00f6stermektedir.<\/p>\n
3.6. Toprakta Bitki Besin Elementleri<\/p>\n
Bitkilerin geli\u015fip b\u00fcy\u00fcmeleri i\u00e7in iklim fakt\u00f6rleri yan\u0131nda topraktaki besin elementlerine de ihtiya\u00e7 vard\u0131r. T\u00fcrl\u00fc bitkilerin topraktan ald\u0131klar\u0131 besin elementleri \u00e7ok de\u011fi\u015fiktir. Bitkilerin topraktan istedikleri besin elementlerinden birinin veya birka\u00e7\u0131n\u0131n eksik ya da fazla olmas\u0131 bitki geli\u015fimini engeller hatta tamamen durdurabilir.<\/p>\n
Bitkilerin geli\u015fmesi i\u00e7in mutlak surette gerekli olan elementler esas itibariyle bitki besin maddeleridir ve bunlar\u0131n say\u0131s\u0131 16 civar\u0131ndad\u0131r. Bitkiler taraf\u0131ndan kullan\u0131lan esas elementler \u015funlard\u0131r; havadan kaynaklanan CO2 , H ve O, topraktan al\u0131nan nitrojen, P, K, Ca, Mg ve S\u2019 dir. Topraktan al\u0131nan fakat az miktarda kullan\u0131lan belli ba\u015fl\u0131 elementler ise Fe, Mn, B, Mo, Cu, Zn ve Cl\u2019 dur. Bitkiler karbon ve oksijenin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc havadan do\u011frudan do\u011fruya fotosentezle al\u0131rlar. H do\u011frudan ve dolayl\u0131 olarak sudan al\u0131nmaktad\u0131r.<\/p>\n
3.6.1. Makro Elementler<\/p>\n
Fosfor, potasyum, kalsiyum, magnezyum, k\u00fck\u00fcrt ve nitrojen bitkiler taraf\u0131ndan en fazla kullan\u0131lan elementlerdir. Bu elementler bitkilerin h\u00fccre (g\u00f6vde) b\u00fcy\u00fcmelerinde ve meyve verimlerinde etkili olmaktad\u0131r.<\/p>\n
3.6.2. Mikro Elementler <\/p>\n
Toprakta az bulunmas\u0131na ve bitkiler taraf\u0131ndan az al\u0131nmas\u0131na ra\u011fmen eksikli\u011fi halinde bitkilerin geli\u015fmesini engellemektedir. Bu elementler: demir, manganez, bak\u0131r, bor, \u00e7inko, molibden ve klordur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
1. TOPRA\u011eIN F\u0130Z\u0130KSEL \u00d6ZELL\u0130KLER\u0130 Topra\u011f\u0131n fiziksel \u00f6zelliklerini, topra\u011f\u0131n kat\u0131 faz\u0131n\u0131 olu\u015fturan maddelerin boyutlar\u0131, bunlar\u0131n birbirlerine ba\u011flanma durumlar\u0131, agregat sistemleri, agregat veya toprak par\u00e7alar\u0131n\u0131n dizili\u015f ve duru\u015f \u015fekilleri te\u015fkil etmektedir. Topra\u011f\u0131n fiziksel \u00f6zellikleri, toprakta havalanma, suyun topra\u011fa s\u0131zmas\u0131 ve al\u0131konulmas\u0131, k\u00f6klerin n\u00fcfuzunu, toprakta bitki besin maddelerinin tutulmas\u0131n\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde tayin etmektedir. Mesela kil gibi ince unsurlu …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[9251,4654,4657,3263,4502,4653,4660,4661,9253,4650,4646,4645,9252,4651,4659,4652,4649,9254,4658],"class_list":["post-4119","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-ferro","tag-gravitasyon-suyu","tag-hidroskopik-su","tag-jips","tag-kalsiyum-karbonat","tag-kohezyon-olayi","tag-makro-elementler","tag-mikro-elementler","tag-oksit-killer","tag-topragin-agirligi","tag-topragin-bunyesi","tag-topragin-fiziksel-ve-kimyasal-ozellikleri","tag-topragin-kolloidal-fraksiyonlari","tag-topragin-rengi","tag-toprak-reaksiyonu","tag-toprak-sicakligi","tag-toprak-strukturu","tag-topraklarda-katyon-degisimi","tag-toprakta-bulunan-besin-maddeleri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4119","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4119"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4119\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4119"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4119"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4119"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}