Beslenme basama\u011f\u0131; bir ekosistemdeki beslenme zincirinin a\u015famalar\u0131ndan her davran\u0131\u015flar\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fik basamaklarda s\u0131f\u0131rland\u0131r\u0131l\u0131r. \u0130lk ve en alt basamakta fotosentezyoluyla kendi besinini kendisi \u00fcretebilen ye\u015fil bitkiler ( \u00fcreticiler) bulunur. Bitkiler ya dabitkisel \u00fcr\u00fcnler, ikinci basamaktaki ot\u00e7ul hayvanlar taraf\u0131ndan yenir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc basamakta, ot\u00e7ullar\u0131 yiyen birincil et\u00e7iler, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc basamakta da birincil et\u00e7ileri yiyen ikincil et\u00e7iler yer al\u0131r. Canl\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu birka\u00e7 beslenme basama\u011f\u0131nda birden beslendi\u011fi i\u00e7in , le\u015fle yada bitkisel \u00fcr\u00fcnler de beslenir. Baz\u0131 ot\u00e7ullar da zaman zaman hayvansal \u00fcr\u00fcnleri yer. Baktariler ve mantar gibi \u00e7\u00fcr\u00fck\u00e7\u00fcl canl\u0131lar\u0131n, \u00f6lm\u00fc\u015f, ilk basamaktaki bitkilerin yararlanabilece\u011fi besinler haline getirilmesi ise ayr\u0131 bir beslenme basama\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturur.<\/p>\n
Beslenme zinciri ekolojide, madde ve enerjinin bir canl\u0131dan \u00f6b\u00fcr\u00fcne yiyecek bi\u00e7imde aktar\u0131lma dizisi. Canl\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu yaln\u0131zca bir tek hayvan ya da bitki t\u00fcr\u00fcyle beslenmedikleri i\u00e7in, beslenme zinciri ilk halkas\u0131d\u0131r. Et\u00e7il beslenme zincirinde bitkilerle beslenen (ot\u00e7ul) bir hayvan\u0131 daha b\u00fcy\u00fck bir hayvan yer ve ielk besin kayna\u011f\u0131ndan gelen madde ve enerji bu et\u00e7il hayvana aktar\u0131lm\u0131\u015f olur. Asalak beslenme zincirinde, k\u00fc\u00e7\u00fck bir canl\u0131, kendisinden daha b\u00fcy\u00fck olan kona\u011f\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcyle beslenirken kendisi de daha k\u00fc\u00e7\u00fck asalaklar\u0131n kona\u011f\u0131 olabilir. \u00c7\u00fcr\u00fck\u00e7\u00fcl beslenme zincirinde ise mikroorganizmalar \u00f6l\u00fc organik maddelerle beslenerek ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n
Beslenme zincirinin halkalar\u0131n\u0131 olu\u015fturan her beslenme basama\u011f\u0131nda \u0131s\u0131 bi\u00e7iminde bir enerji kayb\u0131 olaca\u011f\u0131ndan bir beslenme zincirinde en \u00e7ok d\u00f6rt ya da be\u015f basamak bulunabilir. N\u00fcfus yo\u011funlugun \u00e7ok y\u00fcksek oldu\u011fu b\u00f6lgelerde ya\u015fayan insanlar, tah\u0131l yiyen hayvanlar yerine do\u011frudan tah\u0131llar beslenerek beslenme zincirinin bir halkas\u0131n\u0131 azaltt\u0131klar\u0131ndan, toplam yiyecek arz\u0131n\u0131 artt\u0131rm\u0131\u015f olurlar. Beslenme zincirine kadar k\u0131sal\u0131rsa son t\u00fcketiciye ula\u015fan toplam enerji miktar\u0131 da o kadar artar.<\/p>\n
Bitkiler gibi kendi besinini \u00fcretme yetene\u011fi olmayan hayvanlar, ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in ba\u015fka canl\u0131lar\u0131 yemek zorundad\u0131r. Bu y\u00fczden do\u011fadaki yabani hayvanlar\u0131n ya\u015fam\u0131 genellikle ba\u015fka bir hayvanlar\u0131n ya\u015fam\u0131 genellikle ba\u015fka bir hayvana yem olarak son bulunur.\u00d6rne\u011fin ot yiyerek beslenen bir tav\u015fan g\u00fcn\u00fcn birinde bir tilkiye yem olur, tilki \u00f6l\u00fcnce de onun le\u015fini bu kez sinek kurt\u00e7ular\u0131 ile le\u015fb\u00f6cekleri yiyip bitirir. Bitkilerden ba\u015flay\u0131p \u00e7e\u015fitli hayvanlar\u0131n birbirini yemesiyle s\u00fcr\u00fcp giden bu ili\u015fkiyi \u00e7evirebilir (ekoloji) uzmanlar\u0131 beslenmezinciri olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Do\u011fada tek t\u00fcr yiyecekle beslenen hayvan pek azd\u0131r. Tav\u015fan yaln\u0131z otlar\u0131 de\u011fil yabani meyveleri a\u011fa\u00e7lar\u0131n yaprak ve filizlerini de yiyebilir. Tilki ise tav\u015fandan ba\u015fka fareleri, \u015f\u0131\u00e7anlar\u0131, k\u00fcmes hayvanlar\u0131n\u0131 ve b\u00f6cekleri yiyerek beslenir. Bu nedenle, \u00e7ok karma\u015f\u0131k olan bu ili\u015fkiler a\u011f\u0131n\u0131 anlayabilmek i\u00e7in, pek \u00e7ok besin zincirin aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131y\u0131 kurmak gerekir. \u00c7evre Bilim Uzmanlar\u0131 bu ba\u011flant\u0131y\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in, canl\u0131lar\u0131n adlar\u0131n\u0131 ya da resimlerini oklarla birle\u015ftirerek ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u015femalar \u00e7izerler. Genellikle bir \u00f6r\u00fcmcek a\u011f\u0131 kadar karma\u015f\u0131k olan bu \u015femalar a\u011f\u0131 denir.
\n Asl\u0131nda da\u011fa son derece karma\u015f\u0131k oldu\u011fu i\u00e7in \u011fer\u00e7e\u011fe birebir uyan bir beslenme a\u011f\u0131 \u00e7izmek \u00e7ok g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Bu a\u011fa kat\u0131lacak her yeni hayvan ba\u015fka bir canl\u0131y\u0131 yedi\u011finden ya da ba\u015fka bir canl\u0131ya yem oldu\u011fundan, a\u011fa eklenecek oklar\u0131n sonu gelmeyecektir. \u00c7evrebilimciler bu g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc yenmek i\u00e7in genellikle bir hayvan\u0131n yaln\u0131zca temel yiyeceklerini ya da belli bir bitki t\u00fcr\u00fcn\u00fc yiyen belliba\u015fl\u0131 hayvanlar\u0131 g\u00f6stermekle yetinirler.<\/p>\n
Beslenme a\u011f\u0131n\u0131n \u00e7izilmesiyle, do\u011fadaki bu karma\u015f\u0131k ili\u015fkinin baz\u0131 notlar\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fur. Enerjisini g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131ndan hammaddelerini topraktan ve sudan alarak kendi besinini kendisi \u00fcretebilirler ye\u015fil bitkiler genellikle en alt basama\u011fa yerle\u015ftirilir. Temel olarak bitkiyle beslenen tav\u015fan ve s\u0131\u00e7an gibi hayvanlar bir \u00fcst basamakta toplanabilir. Bunlar ot\u00e7ul hayvanlard\u0131r. Daha \u00e7ok \u00f6b\u00fcr hayvanlar\u0131 yiyerek beslenen gelincik ve bayku\u015f gibi hayvanlar ise daha yukar\u0131daki basamakta yer al\u0131r. Bunlar et\u00e7ilerdir. Ot\u00e7ullar ile et\u00e7iller aras\u0131ndaki basama\u011fa da hem bitki hem hayvan yiyen porsuk, tilki gibi hayvanlar yerle\u015ftirilir. Bunlarda hep\u00e7iler\u2019dir.
\n Beslenme basama\u011f\u0131 denen bu a\u015famalar\u0131n belirlenmesinden sonra beslenme a\u011f\u0131 karmakar\u0131\u015f\u0131k bir \u00e7izgiler yuma\u011f\u0131 olmaktan \u00e7\u0131karak d\u00fczenli bir \u015femaya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Bu \u015femaya bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bitkilerden ot\u00e7ulara ve et\u00e7ilere do\u011fru gidildik\u00e7e her basamakta daha az sayada canl\u0131 oldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclebilir. Bu nedenle, taban\u0131 geni\u015f tepesi dar olan bu \u015fekil bir piramidi and\u0131r\u0131r. Bu beslenme piramidinin taban\u0131nda yaprak, ot, \u00e7i\u00e7ek ve a\u011fa\u00e7lar\u0131yla kalabal\u0131k bir bitki toplulu\u011fu, tepesinde ise yaln\u0131zca bir iki gelincik yada bayku\u015f vard\u0131r.<\/p>\n
Yukar\u0131da s\u00f6z\u00fc edilen hayvanlar\u0131n \u00e7o\u011fu ormanda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, \u00e7izilen bu piramit bir orman b\u00f6lgesi beslenme a\u011f\u0131d\u0131r. Ama \u00e7\u00f6llerde tropik ormanlara var\u0131ncaya kadar, her ya\u015fam ortam\u0131 i\u00e7in beslenme a\u011f\u0131 \u00e7izilebilir. \u00d6rne\u011fin denizlerdeki beslenme a\u011f\u0131n\u0131n en alt basama\u011f\u0131nda bitkisel plankton ya da fitoplankton denen \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bitkiler yer al\u0131r. K\u00fc\u00e7\u00fck bal\u0131klar ve \u00f6b\u00fcr deniz ara basamaklard\u0131r. En tepede ise katil balinalar gibi iri ve y\u0131rt\u0131c\u0131 hayvanlar bulunur.<\/p>\n
Beslenme a\u011flar\u0131n\u0131n incelenmesi bilim adamlar\u0131na bir\u00e7ok a\u00e7\u0131dan yard\u0131mc\u0131 olur. S\u00f6z gelimi bir ormandaki ayn\u0131 t\u00fcrden b\u00fct\u00fcn a\u011fa\u00e7lar kesildi\u011finde ne olaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nceden g\u00f6rebilmek i\u00e7in o orman\u0131n beslenme a\u011f\u0131 \u00e7izilir. E\u011fer az bulunun bir hayvan t\u00fcr\u00fc bu a\u011fa\u00e7lardan beslenen hayvanlar\u0131 yiyerek ya\u015f\u0131yorsa, b\u00f6yle bir kesim bu t\u00fcr\u00fcn ya\u015fam\u0131n\u0131 tehlikeye atacakt\u0131r. \u00c7evre korumac\u0131lar bir t\u00fcr\u00fc ya da b\u00f6lgeyi en iyi nas\u0131l koruyabileceklerine karar verirken, beslenme a\u011flar\u0131ndan ve benzeri y\u00f6ntemlerden \u00e7ok yararlan\u0131rlar.
\n B\u00fct\u00fcn canl\u0131lar hayatlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in besin maddelerini t\u00fcketmek zorundad\u0131r. Bazi canl\u0131lar bu besinlerinin \u00e7o\u011funu kendi v\u00fccutlar\u0131nda \u00fcretirler. B\u00f6yle canl\u0131lara ototrof denir. Bir \u00e7ok canl\u0131 ise gerekli besinleri d\u0131\u015f ortamdan haz\u0131r olmak zorundad\u0131r. B\u00f6yle canl\u0131lara ise hetteraf denir. \u00dc\u00e7 \u00e7e\u015fit besin vard\u0131r.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn h\u00fccrelerin en \u00f6nemli enerji kaynaklar\u0131d\u0131r. Genel form\u00fclleri cn (H2 O) ile g\u00f6sterilir. Bu form\u00fclde glikoz i\u00e7in \u201cn\u201d yerine b yazarsak C6 H12 I6 solunum \u00fcr\u00fcnleri H2 O ve CO2 dir. Karbonhitradlar, bitkilerde h\u00fccre \u00e7eperinin yap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturarak b\u00fct\u00fcn canl\u0131 h\u00fccrelerde zar\u0131n yap\u0131s\u0131na kat\u0131larak ONA ve RNA da bulunarak yap\u0131sal fonksiyon da g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Yap\u0131s\u0131ndaki \u015feker molek\u00fcl\u00fcn\u00fcn say\u0131s\u0131na g\u00f6re \u00fc\u00e7 \u00e7e\u015fit \u015feker vard\u0131r.<\/p>\n
a) Monosakkoritler (Tek \u015eekerler): Basit \u015fekerlerde denir. \u0130\u00e7erdikleri karbon atom say\u0131s\u0131na g\u00f6re 6 karbonlu olanlar (eksozlar); Glikoz, Fruktoz, Monosakkoritler, Disakkorit ve polisakkar\u0131tlerin yap\u0131 ta\u015f\u0131 (monomeri) dirler.
\n Glikoz: Serbest olarak bol, \u00fcz\u00fcm ve incirde bol bulunur. B\u00fct\u00fcn polisakkaritlerin yap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturur.<\/p>\n
Fruktoz: Bol ve olgun meyvelerde bol bulunur. S\u00fct \u015eekeri denir. Bunun i\u00e7in hayvansal bir besin maddesidir.
\n Riboz: RNA n\u0131n ATP nin ve baz\u0131 enzimlerin yap\u0131s\u0131nda bulunur. Deoksiriboz ise DNA n\u0131n yap\u0131s\u0131nda bulunur.<\/p>\n
b) Disokkaritler (\u00e7if \u015feker) \u0130ki monosakkaritin birle\u015ferek meydana getirdi\u011fi \u015fekerlerdir.<\/p>\n
Maltoz (molt \u015fekeri) = Glikoz+Glikoz
\n Laktoz (s\u00fct \u015fekeri) = Glikoz+Galaktoz
\n S\u00fckroz (sokkaroz = \u00c7a\u015f \u015fakari) Glikoz+Fruktoz
\n Maltoz ve s\u00fckroz bitkilerinden, Loktoz da insan ve memeli hayvanlardan sa\u011flan\u0131r.
\n Palisakkaritler = \u00c7ok say\u0131da glikozun ba\u011flanmas\u0131yla olu\u015furlar. Yeni glikozun dehidrosyon olu\u015fmu\u015f polimarlerdir.
\n Glikoz+Glikoz+ ………….. + Glikoz _______ Polisakkorit + (n-1) H2 O<\/p>\n
Hepsi ayn\u0131 yap\u0131 maddesinden olu\u015ftu\u011fu halde fiziksel ve kimyasal \u00f6zellikleri farkl\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc, glikoz mol\u00fck\u00fcllerinin herbirine ba\u011flanma bi\u00e7imleri farkl\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Ni\u015fasta: Bitki h\u00fccrelerinde bulunur, hayvan h\u00fccrelerinde bulunmaz. Suda erimez. Ba\u011f\u0131rs\u0131k epitelinden do\u011frudan do\u011fruya kanage\u00e7mezler. Bitkilerin depo etti\u011fi besin maddesidir. Hayvanlar\u0131n \u00e7o\u011fu sindirerek enerji hammaddesi olarak kullan\u0131r. <\/p>\n
Sel\u00fcloz: Bitki h\u00fccrelerinde bulunur. Suda erimez. Ba\u011f\u0131rsak epitelinden do\u011frudan kana ge\u00e7mez. Gevi\u015f getiren memelilerde, baz\u0131 ku\u015flarda ve termitlerde (beyaz kar\u0131ncalar) sindirilerek kullan\u0131l\u0131r. A\u011fa\u00e7lar\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k %50 si selulozdur.<\/p>\n
Glikojen: Hayvan h\u00fccrelerinde bulunur ve hayvansal ni\u015fasta da denir. En fazla karaci\u011fer ve kaslarda bulunur. Hayvanlar\u0131n en h\u0131zl\u0131 kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yedek enerji deposudur. Suda \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n
2) Ya\u011flar (Lipidler): Lipidler C, H, O atomundan meydana gelir. Baz\u0131lar\u0131nda fosfor ve azot gibi elementler de yer al\u0131r. Yap\u0131s\u0131ndaki oksijen oran\u0131 \u015fekerden azd\u0131r. Yap\u0131lar\u0131nda ya\u011f asitleri gliserol ve ba\u015fka baz\u0131 maddeler bulunur.<\/p>\n
3 ya\u011f asidi+1 Gliserol _______ ya\u011f+3 H2O<\/p>\n
Ya\u011f asitleri gliserol ile ester ba\u011flar\u0131yla ba\u011flan\u0131r ve su a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131llar (dehidrosyon) Bir gliserol ba\u011flanan ya\u011f asitleri ayn\u0131 olabilece\u011fi gibi farkl\u0131 da olabilir. Bundan dolay\u0131 ya\u011flar\u0131n bir\u00e7ok t\u00fcrevi meydana gelmi\u015ftir.<\/p>\n
Ya\u011flar suda hi\u00e7 \u00e7\u00f6z\u00fcnmez ya da \u00e7ok a\u00e7 \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrler. Aseton, eter, kloroform, benzen ve alkol gibi organik \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fclerde \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrler.
\n H\u00fccrede enerji ve yap\u0131 maddesi olarak (h\u00fccre zar\u0131) kullan\u0131l\u0131r. Ayr\u0131ca deri alt\u0131nda \u0131s\u0131 kayb\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesinde ve hayvanlarda \u00e7e\u015fitli organlar\u0131n d\u0131\u015f k\u0131sm\u0131n\u0131n korunmas\u0131nda g\u00f6revlidir. Solunumla yak\u0131lmalar\u0131 (oksidosyonlar\u0131n) sonucunda fazla miktarda mitebolik su a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131rlar. Bunun i\u00e7in \u00f6zellikle k\u0131\u015f uykusuna yatan uzun s\u00fcre g\u00f6\u00e7 eden ve suyun az oldu\u011fu ortamlardaya\u015fayan iyi bir depo ve enerji hammaddesidirler. Ayn\u0131 zamanda hafif oldu\u011fundan u\u00e7mada hayvana avantaj sa\u011flarlar.<\/p>\n
Ya\u011flar\u0131n y\u0131k\u0131m\u0131 ve kullan\u0131m\u0131 uzun s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcnden h\u00fccreler enerji kayna\u011f\u0131 olarak karbonhitratlardan sonra tercih edilirler.<\/p>\n
En \u00f6nemli lipidler ya\u011f asitleri, ya\u011flar (n\u00f6tr ya\u011flar\u0131) fosfolipidler, steroidlerdir. Ya\u011f asitleri en basit lipidled olup, uzun karbon zincirlerinde olu\u015furlar. Karbonlar aras\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn ba\u011flar tekli ise doymu\u015f, \u00e7ift ba\u011f varsa doymam\u0131\u015f ya\u011f asitleri diye adland\u0131r\u0131l\u0131rlar. Genellikle s\u0131v\u0131 ya\u011flar bitkisel kaynakl\u0131 olup, doymam\u0131\u015f ya\u011f asitleri i\u00e7erirler. Kat\u0131 ya\u011flar ise genellikle hayvansal kaynakl\u0131 olup, doymu\u015f ya\u011flar asitleri i\u00e7erirler. Doymam\u0131\u015f ya\u011flar\u0131n y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131k ve bas\u0131n\u00e7ta hidrojenle do\u011frulmas\u0131nda margarinler elde edilir.Oleik asit, zeytinya\u011f\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere bir\u00e7ok ya\u011f\u0131n yap\u0131s\u0131nda bulunan, 18 karbonlu doymam\u0131\u015f bir ya\u011f asitidir. Linoleik asit ise en\u00e7ok tohumlarda bulunan dolmam\u0131\u015f ya\u011f asitidir.<\/p>\n
Butirik asit tereya\u011f\u0131nda, palmatik asit ise hem bitkisel hem hayvansal ya\u011flarda bulunabilen doymu\u015f ya\u011f asitleridir.
\n Steroidler zorlar\u0131n yap\u0131s\u0131na kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi vitamin ve hormon olarak da g\u00f6rev al\u0131rlar. Fosfolipidler h\u00fccre zar\u0131n\u0131n \u00f6nemli yeap\u0131 elemanlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Yap\u0131larda C, H, O ve N bulunur. Baz\u0131lhar\u0131nda 5 de yer al\u0131r. Yap\u0131 ta\u015flar\u0131 20 \u00e7e\u015fit amino asittir. Basit bir protein y\u00fczlerce amino asitin birle\u015fmesi sonucu meydana gelir. H\u00fccrelerin mokromelek\u00fcllerinde olup, temel yap\u0131 maddesidirler. Solunumla ancak zor durumlarda yak\u0131l\u0131rlar. Solunum \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak H2 O \u00fcre \u00fcrik asit H2S, CO2 ve NH3 gibi art\u0131klar olu\u015ftururlar.<\/p>\n
Amino asitlerin genel form\u00fclleri
\n Form\u00fcldeki \u201cR\u201d (radikal= k\u00f6k) grubu 20 \u00e7e\u015fit amino asitin hepsinde farkl\u0131d\u0131r.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn amino asitlerde karboksit ve amino grubu bulundu\u011fu i\u00e7in proteinler ve amino asitler hem baz \u00f6zelli\u011fi g\u00f6sterirler. Proteinle n say\u0131da (50-3.000 aras\u0131nda) amino asitin ba\u011flar\u0131 ile birle\u015fmesinden olu\u015furlar. <\/p>\n
A+………………………+A. Asit…………………..Protein (Polipeptit)+(n-
\n 1) HO2<\/p>\n
Proteindeki amino asitler birbirine ba\u011flayan ba\u011fa peptid ba\u011f\u0131 denir. Peptit ba\u011f\u0131 1. Amino asitin karboksil grubu ile 2. Amino asitin amin grubu aras\u0131nda meydana gelir ve bu s\u0131rada bir su a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar. Peptit ba\u011flar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fc ayn\u0131d\u0131r. Ama miktar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fir.<\/p>\n
Proteinler yap\u0131c\u0131 ve onar\u0131c\u0131 molek\u00fcllerdir. Az miktarda da enerji verici olarak kullan\u0131rlar. Organizmalar ancak uzun s\u00fcren bir a\u00e7l\u0131kta proteinleri solunumda fazlaca y\u0131kmaya ba\u015flarlar. Bu durumda h\u00fccrelerin protein sentezi protein y\u0131k\u0131m\u0131ndan azd\u0131r. Her canl\u0131 h\u00fccre kendi proteinini sentezlemek zorunda \u00e7\u00fcnk\u00fc proteinlerdeki amino asit s\u0131ras\u0131n\u0131 DNA belirler.<\/p>\n
H\u00fccrede olu\u015fan proteinlerin bir k\u0131sm\u0131 enzim bir k\u0131sm\u0131 hormon k\u0131sm\u0131 ant\u0131kar, bir k\u0131sm\u0131 ise yap\u0131sal g\u00f6revler \u00fczere \u00f6zelle\u015fmemi\u015flerdir. Yap\u0131sal proteinler h\u00fccrenin \u00e7e\u015fitli organellerinin yap\u0131s\u0131da da bulunur.<\/p>\n
H\u00fccre zar\u0131n\u0131n yap\u0131s\u0131nda lipoprotein, glikoprotein gibi farkl\u0131 protein bile\u015fikleri vard\u0131r.<\/p>\n
V\u00fccutta d\u00fczenle\u015ftirici fonksiyon g\u00f6r\u00fcrler. Baz\u0131lar\u0131 enzimlerinin yap\u0131s\u0131na kat\u0131l\u0131r. Sindirim sisteminde direk kana emilirler. Ye\u015fil bitkiler ihtiya\u00e7 duyulduklar\u0131 vitaminleri kendileri sentezler. \u0130nsanlar ve hayvanlar vitamin sentezi \u00e7ok azd\u0131r. Sadece baz\u0131 provitaminleri ger\u00e7ek vitaminlere \u00e7evirebilinler. \u00c7o\u011fu vitamini d\u0131\u015far\u0131dan haz\u0131r almalar\u0131 gerekir.<\/p>\n
Vitaminler \u00e7ok az miktarda bile etkili olurlar. Eksikliklerinde \u00e7e\u015fitli aksakl\u0131k ve hastal\u0131klar ortaya \u00e7\u0131kar. \u00c7o\u011fu zaman vitamin al\u0131nca ilgil aksakl\u0131k ge\u00e7er. Ancak geli\u015fme d\u00f6nemindeki aksamlar kal\u0131c\u0131 sonu\u00e7lar do\u011frulabilir.
\n Vitamin Ad\u0131 | \u00d6nledi\u011fi Aksakl\u0131k
\n A vitamini Gece k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc
\n D vitamini Re\u015fitizm (Kemiklerde bozukluk)
\n E vitamini K\u0131s\u0131rl\u0131k ve \u00fcreme bozuklu\u011fu
\n K vitamini Kan\u0131n p\u0131ht\u0131la\u015fmas\u0131
\n B vitamini Beri beri kans\u0131zl\u0131k
\n C vitamini Skorb\u00fct (di\u015f etinde kanama)
\n PP vitamini Pellegra deri hastal\u0131\u011f\u0131<\/p>\n
Vitaminler suda ve ya\u011fda eriyen olarak ikiye ayr\u0131l\u0131r. A D E ve K vitaminleri ya\u011fda \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrler. Biraz daha uzun s\u00fcre bozulmadan kalabilirler. Bunun i\u00e7in karaci\u011ferde depolan\u0131r.<\/p>\n
Bu grubu vitaminleri ve C vitamini suda \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcr. Uzun s\u00fcre kalamaz. \u00d6zellikle C vitamini taze al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Is\u0131tmakla, bekletmekle, metollere temasla de\u011ferlerinden kaybederler. Depolanmazlar, fazlas\u0131 at\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Et, karaci\u011fer, s\u00fct, ye\u015fil sebzeler, b\u00fct\u00fcn taze meyveler, tah\u0131l \u00fcr\u00fcnleri, peynir, tereya\u011f\u0131, bal\u0131k ya\u011f\u0131 vb. Ye\u015fil salatalar an zen\u011fin vitamin kaynaklar\u0131 kabul edilirler.<\/p>\n
Su ve madensel tuzlard\u0131r. Hem canl\u0131 vucudunda hem de cans\u0131z ortamda bulunur. K\u00fc\u00e7\u00fck molek\u00fcll\u00fc olup devaml\u0131 ve yeterince bulunurlar.<\/p>\n
\u0130norganik maddelerdir. Sindirilmeden direk olarak kana al\u0131n\u0131rlar. Enzimlerin yap\u0131s\u0131na kat\u0131l\u0131rlar. Vitaminler birlikte d\u00fczenle\u015ftirici olarak g\u00f6rev yaparlar. V\u00fccudumuzda CI, P, S ve N elementlerinin asit bile\u015fikleriyle Na, K, Ca, Mg, Fe, Mn ve Cu metollerinin baz \u00f6zelli\u011findeki bile\u015fiklerine rastlanmaktad\u0131r.<\/p>\n
Organizmada az da olsa 15 kadar mineral maddeye ihtiya\u00e7 duyulur. Mineral maddelerin v\u00fccut i\u00e7indeki g\u00f6revini \u00fc\u00e7 ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda toplayabiliriz.<\/p>\n
1) V\u00fccut i\u00e7indeki bir \u00e7ok enzimin ve hemoglobin gibi molek\u00fcllerin yap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015ftururlar. Bunlar demir (Fe) ve fosfor (P) gibi elementlerdir.<\/p>\n
2) Kemiklerin ve di\u015flerin normal olarak geli\u015fmesini sa\u011flar. Bunlar i\u00e7in gerekli olan madensel maddeler, kalsiyum (Ca), fosfor (P) ve ma\u011fnezyum (Mg)<\/p>\n
3) V\u00fccut ve h\u00fccre s\u0131v\u0131s\u0131n\u0131n osmatik bas\u0131nc\u0131n\u0131 d\u00fczenler. Bunlardan h\u00fccre i\u00e7i s\u0131v\u0131da Sodyum (Na), klor (C\u0131), h\u00fccre d\u0131\u015f\u0131 s\u0131v\u0131da potosyum (K), magnezyum (Mg) ve fosfor (P)<\/p>\n
V\u00fccudumuzun en \u00f6nemli maddelerden biri sudur. Ya\u015fa g\u00f6re v\u00fccutlar\u0131n\u0131n %40 – %75 sudur. Bu su d\u0131\u015far\u0131dan al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 gibi, vucutta ara \u00fcr\u00fcn olarak olu\u015fur, B\u00fct\u00fcn h\u00fccreler bir sulu \u00e7\u00f6zeltide bulunur. Her t\u00fcr madde de\u011fi\u015fim \u201cdoku s\u0131v\u0131s\u0131\u201d denilen bu \u00e7\u00f6zeltiyle sa\u011flar.<\/p>\n
Canl\u0131lar \u0130\u00e7in Suyun \u00d6nemi
\n a) \u00c7ok iyi bir \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fcd\u00fcr.
\n b) Besin maddelerini ta\u015f\u0131n
\n c) Metebolizma olaylar\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131r\u0131r
\n d) V\u00fccut \u0131s\u0131s\u0131n\u0131n fazlas\u0131 d\u0131\u015far\u0131ya suyla at\u0131l\u0131r.
\n e) Besinlerin sindirimi suyla yap\u0131l\u0131r.
\n f) Bir\u00e7ok kimyasal reaksiyon i\u00e7in gereklidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Beslenme basama\u011f\u0131; bir ekosistemdeki beslenme zincirinin a\u015famalar\u0131ndan her davran\u0131\u015flar\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fik basamaklarda s\u0131f\u0131rland\u0131r\u0131l\u0131r. \u0130lk ve en alt basamakta fotosentezyoluyla kendi besinini kendisi \u00fcretebilen ye\u015fil bitkiler ( \u00fcreticiler) bulunur. Bitkiler ya dabitkisel \u00fcr\u00fcnler, ikinci basamaktaki ot\u00e7ul hayvanlar taraf\u0131ndan yenir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc basamakta, ot\u00e7ullar\u0131 yiyen birincil et\u00e7iler, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc basamakta da birincil et\u00e7ileri yiyen ikincil et\u00e7iler yer al\u0131r. Canl\u0131lar\u0131n …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2309,4855,9289,2273,2313,9286,2311,5612,2357,4851,2498,2540,2305,5907,2312,9288,2546,2308,2547,4235,8662,9287,8985,4858],"class_list":["post-4148","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-a-vitamini","tag-amino-asitler","tag-b-vitamini","tag-bitkiler","tag-c-vitamini","tag-canlilarin-besin-zinciri","tag-d-vitamini","tag-deoksiriboz","tag-e-vitamini","tag-ekoloji","tag-fotosentez","tag-fruktoz","tag-glikoz","tag-inorganik-maddeler","tag-k-vitamini","tag-katil-balinalar","tag-laktoz","tag-lipidler","tag-maltoz","tag-mikroorganizmalar","tag-monosakkarit","tag-otcul","tag-sukroz","tag-vitamin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4148","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4148"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4148\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4148"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4148"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4148"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}