Sistemli canl\u0131larda organ ve dokular\u0131n fizyolojik aktivite b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ile sitemler aras\u0131nda i\u015fbirli\u011fini sa\u011flayan d\u00fczenleyici maddelere hormon denir. Ancak her d\u00fczenleyici madde hormon de\u011fildir.Mesela; Kandaki CO2 konsantrasyonu; beyinde solunum merkezini uyar\u0131r. Ancak CO2 bir hormon de\u011fildir.
\n Hormonlar sistemli canl\u0131larda \u00f6zellikle organ ve dokular aras\u0131 i\u015fbirli\u011fini sa\u011flayan mesaj ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lard\u0131r. Bitkilerde dokular aras\u0131nda haberle\u015fme hormonlarla yap\u0131lmaktad\u0131r. Hayvanlarda ise dokular ve organlar aras\u0131 haberle\u015fme ba\u015fl\u0131ca iki sistem ile yap\u0131l\u0131r. Bunlardan birisi sinir sistemidir. Di\u011fer is hormonla sistemdir. Hayvanlarda canl\u0131l\u0131k olaylar\u0131n\u0131n kontrol, devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve fizyolojik b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc sinir ve hormonal sistemin birlikte \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla sa\u011flanmaktad\u0131r.
\n Hormonlar organizmalarda belirli bezlerden salg\u0131lan\u0131r. Bu bezlere endokrin bezler denir. Ancak hayvanlarda sinir h\u00fccrelerinin u\u00e7 k\u0131sm\u0131ndan da hormonal aktiviteye sahip dopamin, histamin, asetil colin gibi maddeler salg\u0131lamaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla hormonlar sadece endokrin bezlerden salg\u0131lanmaz. Bitkilerde hormonlar belirli b\u00f6lgedeki h\u00fccrelerden salg\u0131lan\u0131r. Salg\u0131lana hormonlar de\u011fi\u015fik doku ve organlara ta\u015f\u0131narak gitti\u011fi b\u00f6lgede etkili olur. Gerek endokrin bezlerden, gerekse sinir h\u00fccrelerinin u\u00e7 k\u0131sm\u0131yla, bitkilerin \u00f6zel h\u00fccrelerinden salg\u0131lanan hormonlar, salg\u0131land\u0131\u011f\u0131 dokuda de\u011fil hedef dokularda; g\u00f6rev yapar. Hormonlar hedef dokularda b\u00fcy\u00fcmeyi farkl\u0131la\u015fmay\u0131, yaralar\u0131n tamirini, h\u00fccre zar\u0131ndan madde al\u0131\u015fveri\u015fini, organizmadaki s\u0131v\u0131lar\u0131n pH\u2019\u0131n\u0131 ve osmotik bas\u0131nc\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen do\u011fal organik maddelerdir.<\/p>\n
B\u0130TK\u0130SEL HORMONLAR<\/p>\n
Bitkisel hormonlar h\u00fccre metabolizmas\u0131 \u00fczerinde son derece etkindir (az miktarda dahi olsa). Bitkisel hormonlar hayvansal hormonlarda oldu\u011fu gibi sentezlendikleri b\u00f6lgeden az veya \u00e7ok uzak b\u00f6lgeden az veya \u00e7ok uzak b\u00f6lgede etkili olurlar.
\n Bitki hormonlar\u0131; \u00f6ncelikler aktif b\u00fcy\u00fcme g\u00f6steren dokularda, k\u00f6k ve g\u00f6vde u\u00e7lar\u0131nda bulunan b\u00fcy\u00fcme noktalar\u0131ndaki meristematik dokularda meydana gelir.
\n Bitkisel hormonlar\u0131n bitkilere ait farkl\u0131 b\u00f6lgelerde meydana getirdikleri etkileri a\u015fa\u011f\u0131daki gibi s\u0131ralayabiliriz.
\n Bitkinin b\u00fcy\u00fcme b\u00f6lgesinde boyuna uzamay\u0131 sa\u011flar.
\n Yeni k\u00f6klerin, \u00f6zellikle yan k\u00f6klerin olu\u015fumunu sa\u011flar.
\n \u00c7i\u00e7ek k\u0131s\u0131mlar\u0131ndan \u00e7i\u00e7ek ve meyve olu\u015fumunu h\u0131zland\u0131r\u0131r.
\n Kambiyumda h\u00fccre b\u00f6l\u00fcnmesini h\u0131zland\u0131r\u0131r.
\n Yan tomurcuklar\u0131n geli\u015fimini durdurur.
\n Absisyon tabakalar\u0131n\u0131n olu\u015fumuna engel olur.(Absisyon tabakas\u0131: Yapraklar\u0131n d\u00f6k\u00fclmesi esnas\u0131nda yaprak sap\u0131nda olu\u015fan mantar dokusu=
\n Bitkisel hormonlar do\u011fal organik maddelerdir. Bu maddelerden bilinenleri oksinler, giberellinler, sitkininler, absisik asit ve etilen say\u0131labilir.
\n a) Oksinler: Bitkilerde en etkin b\u00fcy\u00fcme ger\u00e7ekle\u015ftiren hormondur. Ancak oksinler bu etkiyi di\u011fer hormonlarla beraber ger\u00e7ekle\u015ftirirler. Oksinler meristematik h\u00fccrelerde b\u00f6l\u00fcnme, h\u00fccre ve doku farkl\u0131la\u015fmas\u0131 gibi olaylarda etkin rol oynamaktad\u0131r. Oksinler bitkide \u00f6zet olarak yaprak d\u00f6k\u00fcm\u00fc, \u00e7i\u00e7ek a\u00e7ma ve meyve verme gibi herkes taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fclebilecek faaliyetleri d\u00fczenler. Mesela yapraklarda d\u00f6k\u00fclme olay\u0131na bitkide oksin hormonunun azalmas\u0131 neden olmaktad\u0131r. Etilen de oksinle birlikte yaprak d\u00f6k\u00fcm\u00fcnde etkilidir.
\n b) Giberellinler: Bu hormonlar baz\u0131 bitkilerde g\u00f6vde uzamas\u0131n\u0131n ve meyve b\u00fcy\u00fcmesinin h\u0131zland\u0131r\u0131r. Giberellinlerin en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi tohum \u00e7imlenmelerini uyarmalar\u0131d\u0131r.
\n c) Sitokininler: T\u00fct\u00fcn bitkisinden izole edilmi\u015f bir hormondur. \u00d6zellikle sitokininler ile giberellinler daha \u00e7ok erken geli\u015fme d\u00f6neminde etkide bulunarak b\u00fcy\u00fcmeyi sa\u011flar. Oksinler ise geli\u015fme evresinden sonra etkili olurlar. Tomurcuk geli\u015fmesi tohum \u00e7imlenmesi yapraklar\u0131n ge\u00e7 ya\u015flanmas\u0131 gibi olaylarda sitokininler etkilidir.
\n d) Absisik Asit: Tomurcuklarda uyuklama veya geli\u015fmeyi durdurucu bir etkiye sahiprtir.
\n e) Etilen: Bu hormon sadece \u00fcretildi\u011fi yerde etkili olmaktad\u0131r. Bu madde yaprak d\u00f6k\u00fcm\u00fc ve meyve olgunla\u015fmas\u0131nda etkilidir.<\/p>\n
ENDOKR\u0130N BEZLER
\n \u0130NSANDA ENDOKR\u0130N BEZLER VE HORMONLAR<\/p>\n
A) H\u0130POF\u0130Z BEZ\u0130<\/p>\n
Yakla\u015f\u0131k 1,25 santim \u00e7arp\u0131nda, cevize benzer k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck bir salg\u0131 bezidir ve kafatas\u0131n\u0131n alt k\u0131sm\u0131nda beynin alt\u0131na yerle\u015fmi\u015f bulunmaktad\u0131r. \u00d6n ve arka olmak \u00fczere iki k\u0131sma ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve her k\u0131s\u0131mda kan ak\u0131m\u0131na ayr\u0131 cins hormonlar ifraz eden ayr\u0131 tip h\u00fccreler bulunmaktad\u0131r.
\n Hipofiz salg\u0131 bezi v\u00fccuttaki b\u00fct\u00fcn bezlerin fonksiyonunu kontrol etti\u011fi i\u00e7in \u201cBa\u015fl\u0131ca Bez\u201d denilebilir<\/p>\n
a) Hipofizden Salg\u0131lanan Hormonlar
\n Hipofiz bezi iki lobun yan yana gelmesiyle olu\u015fur. \u00d6n lob epitel h\u00fccre karakterindedir. Arka lob ise sinir h\u00fccrelerinden olu\u015fur. Her iki lobda sinirsel olarak hipotalamusa ba\u011fl\u0131d\u0131r. S\u00fcr\u00fcngen, kurba\u011fa ve baz\u0131 memelilerde iki lobun aras\u0131nda birde ara lob bulunur. Ara lob insan\u0131n embriyo d\u00f6neminde g\u00f6zlenir. Hipofiz bezi beyin b\u00f6lgesinde T\u00fcrk eyeri ad\u0131 verilen b\u00f6lgeye yerle\u015fmi\u015f olarak bulunur.<\/p>\n
I) Hipofiz \u00f6n lobundan Salg\u0131lanan Hormonlar
\n ACTH (Adreno Cortico Tropik Hormon)
\n TSH (Tiroit stim\u00fclan Hormon)
\n GTH (GSH) [Gonado Tropin (stimulan) Hormon]
\n Growth Hormon
\n Melanosit uyar\u0131c\u0131 Hormon<\/p>\n
II) Hipofizin arka lobundan salg\u0131lanan Hormonlar
\n Vasopressin (Anti Di\u00fcretik Hormon = ADH)
\nOksitosin<\/p>\n
ACTH (Adreno Cortico Tropik Hormon): Yap\u0131s\u0131 molek\u00fcler olarak bilinen bir hormondur. Yap\u0131s\u0131nda 39 amino asit bulunan bir proteindir. Hedef organ\u0131 Adrenal kortex (B\u00f6brek \u00fcst\u00fc bezinin kabuk b\u00f6lgesi) dir. Bu hormon; b\u00f6brek \u00fcst\u00fc bezinden kortizol, kortikosteron gibi hormonlar\u0131n salg\u0131lanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar<\/p>\n
Trotropik Hormonu (Tiroit stim\u00fcle Hormon): Tiroid bezini stim\u00fcle eden hormondur. Tiroid bezi bu hormonun etkisiyle Tiroksin hormonu sa\u011flar<\/p>\n
Gonado Tropin Hormonu: E\u015fey bezlerini uyaran hormondur. Birka\u00e7 \u00e7e\u015fidi vard\u0131r.
\na) Folik\u00fcl Uyar\u0131c\u0131 Hormon: Erkekte sperm h\u00fccrelerinin ilk olu\u015fum evresini h\u0131zland\u0131r\u0131r. Di\u015fi bireylerde ise ovaryumda fol\u00fck\u00fcl\u00fcn geli\u015fimini uyararak yumurtan\u0131n olgunla\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar
\nb) LH (L\u00fctein Hormonu): Ovaryumlarda folik\u00fcl\u00fcn tamamen olgunla\u015f\u0131p yumurtay\u0131 olu\u015fturup ovulasyonun ger\u00e7ekle\u015fmesinde etkilidir. Bu hormon ayr\u0131ca testislerde leydig h\u00fccrelerinde uyar\u0131p testesteron hormonunun salg\u0131lanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar
\nc) Prolaktin (L\u00fcteotropik hormon LTH): S\u00fct salg\u0131lanmas\u0131n\u0131 ve annelik duygular\u0131n\u0131 d\u00fczenler. Memeliler d\u0131\u015f\u0131nda di\u011fer omurgal\u0131larda da LTH vard\u0131r. Bunlar da s\u00fct salg\u0131lanmas\u0131n\u0131 de\u011fil annelik karakterlerinin a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmas\u0131nda g\u00f6rev yapar. LTH yumurtlama olay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftikten ve LH ile FSH\u2019in minimum seviyeye inmasinden sonra ovaryuma etkide bulunarak progesteron ve ostrojen hormonlar\u0131n\u0131n s\u00fcreklili\u011fini sa\u011flar<\/p>\n
Melanosit Uyar\u0131c\u0131 Hormon: Bu hormon hipofizin tali hormonu olarak veya esas hormonlar\u0131n yan etkileri olarak ge\u00e7er. \u0130nsande ACTH hormonu yan etkisiyle pigmentasyonun d\u00fczenlendi\u011fi kabul edilir. A\u015f\u0131r\u0131 salg\u0131lan\u0131rsa addison hastal\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlenir. Yani derinin g\u00fcne\u015f g\u00f6ren baz\u0131 b\u00f6lgeleri a\u015f\u0131r\u0131 \u015fekilde siyahla\u015f\u0131r.
\nAddison Hastal\u0131\u011f\u0131
\n B\u00f6brek\u00fcst\u00fc bezlerinin yetersiz \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 nedeniyle olu\u015fan sinsi ve genellikle ilerleyici tabiatta bir hastal\u0131kt\u0131r.Hastalar\u0131n % 70 inde b\u00f6brek\u00fcst\u00fc bezlerindeki doku gerilemesi birincil olarak ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.Geri kalanlar\u0131nda ise b\u00f6brek\u00fcst\u00fc bezleri veremi, kanserleri, iltihaplanmalar\u0131 gibi sebeplerden dolay\u0131 doku gerilemesi ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.
\n Nedenler, g\u00f6r\u00fclme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve risk fakt\u00f6rler:
\n B\u00f6brek\u00fcst\u00fc bezleri herbir b\u00f6bre\u011fin \u00fcst k\u0131sm\u0131na yerle\u015fmi\u015flerdir.Medulla ad\u0131 verilen i\u00e7 k\u0131s\u0131m ve kortex ad\u0131 verilen kabuk k\u0131sm\u0131ndan * olu\u015fmu\u015ftur. Kortex (kabuk) k\u0131sm\u0131 ya\u015fam i\u00e7in zorunlu olan ve kortikosteroidler olarak adland\u0131r\u0131lan hormonlar\u0131n \u00fc\u00e7 tipini \u00fcretir:Androjenler ve \u00d6strojenler, glukokortikoid hormonlar\u0131 ve mineralokortikoid hormonlar\u0131.
\n Androjen ve \u00d6strojenler, cinsi geli\u015fme ve \u00fcremeyi etkilerler.
\n Glukokortikoid hormonlar (Kortizol gibi) glikoz regulasyonunu korurlar,ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k yan\u0131t\u0131n\u0131 bask\u0131larlar ve v\u00fccudun bask\u0131lara kar\u015f\u0131 yan\u0131t\u0131n\u0131 sa\u011flarlar.
\n Mineralokortikoid hormonlar ( aldesteron gibi) v\u00fccuttaki * sodyum-potasyum dengesini d\u00fczenler.
\n Her 100.000 ki\u015fiden 8 inde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.Her iki cinste de g\u00f6r\u00fclme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ayn\u0131d\u0131r.*
\n Risk fakt\u00f6rler: Adetin erken kesilmesi, tip1 diabetes mellitus,hipoparatiroidizm,hipopitutiarizm,pernisi y\u00f6z anemi,testikuler disfonksiyon,Grave’s hastal\u0131\u011f\u0131,kronik tiroidid,kandidiyazis,herpetiform dermatit,vitiligo ve myastenya gravis.
\n Bulgular:
\n G\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fck
\n A\u015f\u0131r\u0131 yorgunluk, bitkinlik, kas g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc
\n Kilo kayb\u0131
\n Mide bulant\u0131s\u0131
\n Kusma
\n Tekrarlayan ishaller
\n \u0130\u015ftah kayb\u0131
\n Deride koyula\u015fma, lekeler
\n Baz\u0131 b\u00f6lgelerde deride anormal koyu renklenme
\n Solukla\u015fmalar da olabilir
\n El ve ayaklarda cilt d\u00f6k\u00fcnt\u00fcleri ve lezyonlar\u0131
\n A\u011f\u0131zda yanak i\u00e7lerinde renk de\u011fi\u015fiklikleri,pigmentasyon
\n Yava\u015f,uyu\u015fuk hareketler
\n Kan bas\u0131nc\u0131 ve kalp at\u0131m\u0131nda de\u011fi\u015fiklikler
\n Y\u00fczde ve avu\u00e7larda ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 ve a\u015f\u0131r\u0131 terleme
\n Ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131
\n Pupillerde geni\u015fleme
\n Kalp at\u0131\u015flar\u0131nda h\u0131zlanma
\n H\u0131zl\u0131 ve ritmik titreme
\n Ani krizler
\n Haf\u0131za bulan\u0131kl\u0131\u011f\u0131
\n G\u00f6z kapaklar\u0131nda istemd\u0131\u015f\u0131 anormal hareketler
\n Uyku bozuklu\u011fu
\n Heyecanlanma
\n \u0130ni\u015fli \u00e7\u0131k\u0131\u015fl\u0131 ruh hali
\n Dikkat da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131
\n Haf\u0131za kayb\u0131 (amnezi)
\n Halusinasyonlar
\n Bay\u0131lmalar
\n Belirtiler ve tetkikler:
\n Kan Bas\u0131nc\u0131 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.
\n Kortizol seviyesi d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.
\n Serum sodyum d\u00fczeyi d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr.
\n Potasyum testi potasyumda art\u0131\u015f g\u00f6sterebilir.
\n Kar\u0131n r\u00f6ntgeninde adrenal kire\u00e7lenme odaklar\u0131 g\u00f6r\u00fclebilir.
\n Kar\u0131n tomografisinde adrenal kire\u00e7lenme odaklar\u0131 ve atrofi g\u00f6r\u00fclebilir.
\n Tedavi:
\n \u00d6m\u00fcrboyu s\u00fcrecek kortikosteroidle yerine koyma tedavisi belirtileri kontrol alt\u0131na al\u0131r.Genellikle glukokortikoid* (kortizon veya hidrokortizon) ve mineralokortikoid (fludrocortizon) kombinasyonlar\u0131 verilir.
\n Komplikasyonlar:
\n Hastal\u0131\u011f\u0131n seyri esnas\u0131nda \u015fu komplikasyonlar e\u015flik edebilir.
\n Diabetes mellit\u00fcs
\n Tirotoksikoz
\n Hashimato tiroiditi
\n Hipoparatiroidizm
\n Pernisiy\u00f6z anemi
\n Overlerde hipofonksiyon veya testislerde yetersizlik
\n Addison hastas\u0131 hangi durumlarda t\u0131bbi yard\u0131m almal\u0131d\u0131r? Addison hastas\u0131 enfeksiyon, yaralanma, s\u0131v\u0131 kayb\u0131na neden olabilecek hastal\u0131klara yakaland\u0131\u011f\u0131 zaman hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131yan bir hekime ba\u015fvurmal\u0131d\u0131r. Kilosunda bir artma, ayak bileklerinde \u015fi\u015fmeler veya di\u011fer yeni belirtiler ortaya \u00e7\u0131karsa mutlaka t\u0131bbi yard\u0131m almal\u0131d\u0131r<\/p>\n
Somatotrop Hormonu (Growth hormonu): Bu hormonun kimyasal yap\u0131s\u0131 bir polipeptit molek\u00fcl\u00fc \u015feklindedir. Polipeptit molek\u00fcl\u00fc 190 amino asitten meydana gelmi\u015ftir. \u00c7e\u015fitli omurgal\u0131 hayvan gruplar\u0131nda yap\u0131s\u0131 ve molek\u00fcl a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 az \u00e7ok de\u011fi\u015fmektedir. Somatotrop b\u00fct\u00fcn h\u00fccreler etkili kabul edilse de b\u00fcy\u00fcme ve b\u00f6l\u00fcnme g\u00fcc\u00fcne sahip olan h\u00fccrelerde etkilidir. B\u00fcy\u00fcme \u00e7a\u011f\u0131nda ise sadece bir k\u0131s\u0131m h\u00fccrelere etkili olmaktad\u0131r.
\n Somatotrop hormonunu belirli doku ve organlarda b\u00fcy\u00fcme y\u00f6n\u00fcnde etkisi ile meydana gelen biyokimyasal olaylar a\u015fa\u011f\u0131daki gibi s\u0131ralanabilir.
\n H\u00fccrelerde protein sentezi artar. H\u00fccrelerin b\u00fcy\u00fcmesi ve say\u0131ca \u00e7o\u011falmas\u0131 bu etki ile kam\u00e7\u0131lan\u0131r
\n Karbonhidrat kullan\u0131m\u0131 azal\u0131r. Ya\u011flar mobilize edilerek (depolardan kald\u0131r\u0131larak) kullan\u0131m alan\u0131na sevk edilir
\n Bunlara g\u00f6re somatotrop hormonunun etkisiyle ya\u011fl\u0131 \u015fi\u015fmanlama durdurulur. Ama metabolizma olaylar\u0131 tamamen protein sentezleri sayesinde a\u011f\u0131rl\u0131k verecek y\u00f6nde olur. Protein sentezleri sayesinde h\u00fccrenin yap\u0131sal elemanlar\u0131 iki kat\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131larak b\u00f6l\u00fcnme olaylar\u0131na haz\u0131rl\u0131k yap\u0131l\u0131k te\u015fvik sa\u011flan\u0131r. H\u00fccrenin ihtiyac\u0131 olan enerji genelde ya\u011flardan kar\u015f\u0131lan\u0131r. Ancak karbonhidrat olmadan da somatotrop hormonunun aktif olmad\u0131\u011f\u0131 tespit edilmi\u015ftir.
\n Son ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re SH hormonu h\u00fccrelere amino asit giri\u015fini h\u0131zland\u0131rmakta ve protein sentezinin h\u0131zlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r.
\n Somatotrop hormonu organizmada \u00f6zellikle uzun kemik ve kaslar\u0131n b\u00fcy\u00fcmesini kontrol eder. B\u00fcy\u00fcme hormonun b\u00fcy\u00fcme d\u00f6neminde fazla salg\u0131lanmas\u0131 devlik (Jigantizm) az salg\u0131lanmas\u0131 c\u00fcceli\u011fe (Nanismus) neden olur
\n B\u00fcy\u00fcme devresinden sonra b\u00fcy\u00fcme hormonun fazla salg\u0131lanmas\u0131 sonucu ise \u201cAkromegali\u201d denilen morfolojik bozukluklara neden olan hastal\u0131k ortaya \u00e7\u0131kar. Akromegalide, v\u00fccudun u\u00e7 b\u00f6lgeleri b\u00fcy\u00fcr. Ka\u015flar\u0131n bulundu\u011fu yer, burun ucu, \u00e7ene, parmaklar\u0131n u\u00e7 b\u00f6lgeleri gibi.<\/p>\n
II) Hipofizin Arka Lob Hormonlar: ADH ve oksitosin hormonlar\u0131 hipofizin arka lobundan salg\u0131lan\u0131r. Kimyasal yap\u0131 bak\u0131m\u0131ndan birbirine benzer ve k\u00fc\u00e7\u00fck polipeptit yap\u0131da m\u00fclek\u00fcllerdir. Ancak etkileri tamamen farkl\u0131d\u0131r. Bu hormonlar n\u00f6ro hipofizden saf olarak izole edilmi\u015ftir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu hormonlar sentetik olarak de \u00fcretilmi\u015flerdir. Ve oksitosin do\u011fum olaylar\u0131ndan yayg\u0131n olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r.
\n Antidi\u00fcretik hormonun g\u00f6revi (ADH) (vassopresin): Hormonun esas g\u00f6revi b\u00f6breklerde geri emilim y\u00fczeylerine etkide bulunarak plazma \u00f6zelli\u011fine sahip olan s\u0131v\u0131n\u0131n emilmesini art\u0131rarak at\u0131lacak suyun oran\u0131n\u0131 ayarlamakt\u0131r. B\u00f6ylece b\u00f6brekten a\u015f\u0131r\u0131 oranda su at\u0131lmas\u0131na engel olmakt\u0131r. Bu hormonun yetersiz oldu\u011fu durumlarda organizmada a\u015f\u0131r\u0131 \u015fekilde su at\u0131l\u0131r. \u015eeker hastalar\u0131nda da g\u00f6zlenen bu duruma diyabetes insipidus (\u015fekersiz \u015feker hastal\u0131\u011f\u0131) denir. Bu durumda hasta g\u00fcnde ortalama 20 litre kadar su kaybeder ve tekrar almak zorunda kal\u0131r.
\n Organizman\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 etkenlere maruz kalmas\u0131nda; (kan kayb\u0131, yaralanma, korkma gibi) ADH oran\u0131 kanda artar. Art\u0131\u015f sayesinde kan hacmi ve kan bas\u0131nc\u0131 ADH taraf\u0131ndan ayarlan\u0131r ADH\u2019\u0131n etkisiyle d\u00fcz kaslar kas\u0131larak kan\u0131n i\u00e7 organlardan beyne gitmesi sa\u011flan\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcylede ADH tansiyonun a\u015f\u0131r\u0131 olarak etkilenmesini \u00f6neleyerek hayati g\u00f6rev yapar.
\n Oksitosin Hormonu: Bu hormon \u00f6zellikle di\u015fi bireyde g\u00f6rev yapar. Do\u011fum esnas\u0131nda hipotalamus uyar\u0131ld\u0131ktan sonra hipotalamustan oksitosin hormonu salg\u0131lan\u0131r. Hormon d\u00f6lyata\u011f\u0131nda bulunan d\u00fcz kaslar\u0131n s\u00fcrekli ve peryodik olarak kas\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak do\u011fumun kolayla\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Oksitosinin ikinci ve \u00f6nemli bir g\u00f6revi de annenin s\u00fct bezlerinde toplanan s\u00fct\u00fcn bo\u015falmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. S\u00fct yavrunun vakum olu\u015fturmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda oksitosin hormonunun etkisiyle yavrunu a\u011fz\u0131na f\u0131\u015fk\u0131rt\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Diyabet
\n \u015eeker hastal\u0131\u011f\u0131 (ya da t\u0131ptaki ad\u0131yla Diabetes Mellitus), v\u00fccudumuzda ins\u00fclin hormonunun hi\u00e7 \u00fcretilememesine, v\u00fccudun ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layacak kadar \u00fcretilememesi, ya da \u00fcretilen ins\u00fclinin yeterince etki g\u00f6sterememesine ba\u011fl\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kar. Toplumumuzun yakla\u015f\u0131k %6s\u0131 \u015feker hastas\u0131d\u0131r.
\n \u0130ns\u00fclin pankreas denilen midemizin arkas\u0131nda yeralan bir organ\u0131m\u0131zdan (\u015fekil1) kan dola\u015f\u0131m\u0131na verilir. Normalde v\u00fccuda yemeklerle ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z besinler par\u00e7alanarak, v\u00fccudun ba\u015fl\u0131ca yak\u0131t\u0131 olan \u015fekere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr ve kan dola\u015f\u0131m\u0131na ge\u00e7erek kan \u015fekerini y\u00fckseltir. Kan \u015fekeri y\u00fckselmesi de pankreastan ins\u00fclinin kana ge\u00e7mesini artt\u0131r\u0131r. \u0130ns\u00fclinde kanda dola\u015fan \u015fekerin v\u00fccudumuzdaki h\u00fccrelere al\u0131narak kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 ve v\u00fccudumuzun ihtiyac\u0131 olan enerjinin \u00fcretilmesini sa\u011flar.
\n \u015eeker hastal\u0131\u011f\u0131nda yedi\u011fimiz besinlerle ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z ana enerji kayna\u011f\u0131 olan \u015fekeri v\u00fccudumuz ins\u00fclin eksikli\u011fi nedeniyle yeterince kullanamaz. \u015eeker kan dola\u015f\u0131m\u0131nda kalarak kan \u015fekerini y\u00fckseltir. V\u00fccudumuz ise \u015feker denizi i\u00e7inde y\u00fczerken (ins\u00fclin eksikli\u011fi nedeniyle kullanamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in) \u015fekersizlikten, enerji \u00fcretmek i\u00e7in ya\u011flar\u0131 ve kaslar\u0131 yakar. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u015fekeri kullanmas\u0131 i\u00e7in gerekli anahtar olan ins\u00fclin eksiktir.<\/p>\n
B) T\u0130RO\u0130D BEZ\u0130 ve SALGISI
\n Tiroid bezi boyun b\u00f6lgesinde g\u0131rtla\u011f\u0131n hemen alt\u0131nda ve soluk borusunun iki yan\u0131na ayr\u0131lm\u0131\u015f iki lobdan meydana gelmi\u015ftir. Bezin histolojik yap\u0131s\u0131nda folik\u00fcller ve folik\u00fcl i\u00e7erisinde kolloid maddeleri dikkat \u00e7eker. K\u00fcbik veya prizmatik h\u00fccrelerin s\u0131ralanmas\u0131yla meydana gelmi\u015f olan kesecikler tek s\u0131ra h\u00fccre duvar\u0131ndan meydana gelmi\u015f halde g\u00f6r\u00fcl\u00fcrler. Bunlara tiroid folik\u00fclleri denir. Folik\u00fcllerin i\u00e7indeki s\u0131v\u0131 ya da kolloidal s\u0131v\u0131 denir. Kolloid maddeler etrafteki epitel h\u00fccreler taraf\u0131ndan emilebilme \u00f6zelli\u011fine sahiptir.
\n Tiroid bezinin en \u00f6nemli hormonu tiroksindir. Tirozin amino asidinin iyotlanm\u0131\u015f bir t\u00fcrevidir. Bu hormon organizmadaki h\u00fccrelerin metabolizmas\u0131n\u0131 y\u00fckselti. O2 kullan\u0131m\u0131n\u0131 art\u0131rarak oksidasyon reaksiyonlar\u0131n\u0131n artmas\u0131na yol a\u00e7ar. Aksi durumlarda tiroksin miktar\u0131 azalm\u0131\u015f olarak kabul edilebilir. Tiroksinin azalmas\u0131 h\u00fccreler aras\u0131 s\u0131v\u0131da tuzun ve suyun artmas\u0131na, kandaki kolesterol\u00fcnde artmas\u0131na neden olur. Ancak tiroksinden etkilenmeyen organlarda vard\u0131r. Bunlar beyin, retina, dalak, testisler, akci\u011ferler say\u0131labilir.
\n Tiroksin hormonu growth (somatotrop) hormonuyla birlikte b\u00fcy\u00fcme olaylar\u0131na, metabolizmaya direk etkisi sayesinde etkilenmektedir. Tiroksin bu meyanda protein organizmay\u0131 yap, karbonhidrat metabolizmas\u0131n\u0131 oksidasyon red\u00fcksiyonu ve polimerizasyonunu h\u0131zland\u0131r\u0131r. B\u00f6ylece ge\u00f6 organizmada geli\u015fme ve b\u00fcy\u00fcme h\u0131zlanm\u0131\u015f olur. \u0130nsanda zihinsel faaliyetler h\u0131zlan\u0131r. Bir\u00e7ok endokrin bezin faal hale gelmesi sa\u011flan\u0131r.
\n Tiroksin hormonu kemik geli\u015fimine de etkide bulunur. Tiroksinin etkisiyle kemikten kana Ca+2 ge\u00e7i\u015fi artar. Kemikte kalsiyumun azl\u0131\u011f\u0131 geli\u015fmeyi olumsuz y\u00f6nde etkiler. Ancak metabolizmay\u0131 h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131 bir etkiye sahiptir. Tiroit bezi bu durumu dengelemek amac\u0131yla bir ba\u015fka hormon daha salg\u0131lar. Bu hormona tirokalsitonin denir. Tirokalsitonin tiroksin hormonunun olumsuz etkisini ortadan kald\u0131rarak kandaki kalsiyumun kemiklere ge\u00e7mesini sa\u011flar. B\u00f6ylece hem metabolizma h\u0131z\u0131 d\u00fc\u015fmez hem de kemi\u011fin geli\u015fimi olumlu y\u00f6nde d\u00fczenlenir.<\/p>\n
Tiroid bezinin \u015fi\u015fmesine guatr hastal\u0131\u011f\u0131 denir.Guatr hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 (iyot eksikli\u011fine ba\u011fl\u0131 olarak) tiroksin salg\u0131lanmas\u0131 yapabilmek i\u00e7in bezin b\u00fcy\u00fcmesine yol a\u00e7ar. Ayr\u0131ca yenilen g\u0131dalarda bulunan antitiroid maddelerde guatra sebep olabilmektedir. Mesela lahana ve \u015falgam gibi sebzelerden bu gibi guatrojen maddelerin elde edildi\u011fi g\u00f6zlenmi\u015ftir. Genel olarak guatra I2 eksikli\u011finde rastland\u0131\u011f\u0131ndan tedavi amac\u0131yla (I2)\u2019lu maddeler kullan\u0131lmaktad\u0131r.
\n Geli\u015fme d\u00f6neminde tiroksin eksikli\u011fi g\u00f6zlenirse birey yine c\u00fcce kal\u0131r. Buna kretenizm denir. Bu bireylerde geri zekal\u0131l\u0131k ve k\u0131s\u0131rl\u0131k g\u00f6zlenir. Erginlik d\u00f6neminde tiroid bezinin az tiroksin salg\u0131lamas\u0131 deride \u015fi\u015flik k\u0131llar\u0131n d\u00f6k\u00fclmesi tembellik ruhi uyu\u015fukluk sa\u011flar. Buna miks\u00f6dem sendromu denir.
\n \u0130yot v\u00fccutta ne i\u015fe yarar?
\n \u0130yot, tiroit hormonu yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131lan bir maddedir.
\n \u0130yot nerede bulunur? G\u00fcnl\u00fck iyot ihtiyac\u0131 ne kadard\u0131r?
\n \u0130yot genel olarak y\u00fcksek miktarda deniz \u00fcr\u00fcnlerinde daha az miktarda s\u00fct, yumurta ve ette, \u00e7ok az miktarda* sebzelerde ve meyvelerde bulunur. Bir\u00e7ok insan\u0131n \u00e7ok az miktarda iyoda ihtiyac\u0131 olur. G\u00fcnl\u00fck iyot ihtiyac\u0131 150mgr’d\u0131r. Tiroit bezi yetersiz olanlarda g\u00fcnl\u00fck ihtiya\u00e7 \u00e7ok daha fazlad\u0131r. Yiyeceklerdeki iyot miktar\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fclmesi olduk\u00e7a zordur. Yeterli iyot al\u0131n\u0131p al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 iyot miktar\u0131n\u0131n idrarda \u00f6l\u00e7\u00fclmesi ile ortaya \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r.\u00c7\u00fcnk\u00fc al\u0131nan iyodun \u00e7o\u011fu idrar, \u00e7ok az bir k\u0131sm\u0131 ise d\u0131\u015fk\u0131 ile at\u0131l\u0131r. \u0130yot eksikli\u011fi olmayan yerlerde idrardaki iyot at\u0131l\u0131m\u0131 en az 100ug\/g\u00fcn, iyot eksikli\u011fi olan b\u00f6lgelerde ise 3-45ug\/g’d\u00fcr. Pratikte 24 saatlik idrar toplanmas\u0131 olduk\u00e7a zordur. Bu nedenle buna alternatif olarak iyot ve kreatinin aras\u0131ndaki oran hesaplan\u0131r.*
\n \u0130yot eksikli\u011finde ne olur?
\n Yeterince iyot al\u0131namad\u0131\u011f\u0131 durumlarda (\u00f6rne\u011fin do\u011fu Karadeniz b\u00f6lgesinde) tiroit hormonu yetersizli\u011fi ortaya \u00e7\u0131kar. Hormon yetersizli\u011fi feedback d\u00fczenleme mekanizmas\u0131 denilen bir mekanizma ile hipofizden TSH salg\u0131lanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. TSH yeterli miktarda tiroit hormonu \u00fcretmesi i\u00e7in tiroidi uyar\u0131r. TSH’n\u0131n uzun s\u00fcre tiroidi uyarmas\u0131 tiroit h\u00fccrelerinin b\u00fcy\u00fcmesine ve \u00e7o\u011falmas\u0131na neden olur. Bu ise tiroidin hacminin b\u00fcy\u00fcmesine dolay\u0131s\u0131yla guatr olu\u015fumuna neden olur. Buzullar veya devaml\u0131 ya\u011f\u0131\u015flar topraktaki iyodu uzakla\u015ft\u0131rarak yeti\u015fen sebze ve meyvelerde iyot eksikli\u011fine neden olur. Bu yiyeceklerle beslenenlerde guatr ortaya \u00e7\u0131kar. Bu hastalar\u0131n tuzuna iyot ilave edilmesi ile guatrlar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
Guatr
\n Tiroidin normal yap\u0131s\u0131n\u0131 bozan baz\u0131 hastal\u0131klar sonucu olu\u015fur. Bunlar i\u00e7inde en s\u0131k g\u00f6r\u00fclen hastal\u0131k guatrd\u0131r. Guatr, daha \u00f6nce de belirtildi\u011fi gibi tiroidin b\u00fcy\u00fcmesine verilen isimdir.
\n Ka\u00e7 t\u00fcrl\u00fc guatr mevcuttur?
\n Guatr de\u011fi\u015fik \u015fekillerde bulunabilir.
\n Diff\u00fcz guatr: Her iki lob simetrik olarak b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fcr. Muayenede tiroidin y\u00fcz\u00fc ele d\u00fcz ve yumu\u015fak olarak gelir. Bazen tek bir lob b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f olabilir. Normalde sa\u011f lob soldan daha b\u00fcy\u00fck olabilir.
\n Multinod\u00fcler guatr: Her iki tiroit lobu b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fcr. Y\u00fcz\u00fc bo\u011fum ve t\u00fcmseklerden olu\u015fmaktad\u0131r. \u0130\u00e7erisinde birden fazla nod\u00fcl mevcuttur.
\n Soliter tiroit nod\u00fcl\u00fc: Tiroit i\u00e7inde* bir tek nod\u00fcl bulunur.<\/p>\n
C) PARAT\u0130RO\u0130D BEZ\u0130<\/p>\n
Tiroid bezinin \u00fczerinde ikisi \u00fcst ikisi altta g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015f; bezelye \u015feklinde d\u00f6rt k\u00fc\u00e7\u00fck bezdir. Tiroid bezi kadar paratiroid bezide sinir ve kan damar a\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcyle yo\u011fundur. Oaratiroid bezinden \u00f6zel h\u00fccreler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kana parathormon salg\u0131lanmaktad\u0131r.
\n Parathormon kalsiyum ve fosfat homeostasisinde \u00f6nemli rol oynar. \u00d6zellikler kandaki kalsiyumun miktar\u0131 parathormon taraf\u0131ndan ayarlan\u0131r.
\n Parathormon barsak ve b\u00f6breklerden Ca+2 emilimini te\u015fvik edici bir etkiye sahiptir ve D vitamini ile emilimi ger\u00e7ekle\u015ftirir. Ancak miktar\u0131 yetersiz kalm\u0131\u015fsa hormon kemikteki depo halindeki (CaHPO4) kalsiyumu devreye sokar ve kanda kalsiyum oran\u0131n\u0131 y\u00fckseltir. Ca+ iyonlar\u0131 genel olarak organizmada bir \u00e7ok metabolik olaylarda kullan\u0131l\u0131r. \u00d6ncelikle kemik te\u015fekk\u00fcl\u00fcnde Ca+2 gereklidir. Ayr\u0131ca kas ve sinir sisteminin normal i\u015fleyi\u015fi, kas kas\u0131lmas\u0131, sinirlerden impulsun iletilmesi ve aktif ta\u015f\u0131ma reaksiyonlar\u0131n\u0131n olmas\u0131 kan\u0131n p\u0131ht\u0131la\u015fmas\u0131 i\u00e7in Ca+2 mutlaka gerekli olan bir yoldur.
\n Parathormon eksikli\u011finde Ca+2 kemiklere gider ve organizmada Ca+2 azl\u0131\u011f\u0131 \u00e7ekilir. Bu durumda kaslarda \u015fiddetli kas\u0131lmalar g\u00f6zlenir. Buna tetani denir. Tetani durumunda kaslar d\u00fczensiz olarak kas\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan; titremelere parmaklarda i\u00e7e do\u011fru b\u00fck\u00fclmelere neden olur.
\n Parathormon a\u015f\u0131r\u0131 miktarda salg\u0131lan\u0131rsa kanda Ca+2 oran\u0131 artar, iskelet zay\u0131flar; kaslar uyart\u0131lara \u00e7ok yava\u015f cevap verir. Ayr\u0131ca kemiklerde meydana gelen uzun s\u00fcrerli Ca+2 iyonu eksikli\u011fi ra\u015fitizm ostaomalasi gibi kemiklerin bozuk geli\u015fimi veya kemik yumu\u015famas\u0131 gibi olaylar\u0131n g\u00f6zlenmesine yol a\u00e7ar.
\n Kanda artan Ca+2 iyonlar\u0131 b\u00f6breklere ta\u015f\u0131n\u0131r ve orada fosfor iyonlar\u0131 ile birle\u015ferek b\u00f6brek ta\u015flar\u0131n\u0131 olu\u015fturur.
\n Kemi\u011fin olu\u015fmas\u0131 esnas\u0131nda kanda parathormon, trokalsitonin ve D vitamini g\u00f6rev yapar. Bu yap\u0131lar kanda Ca+2 ve PO3 iyonlar\u0131n\u0131n art\u0131\u015f\u0131n\u0131 sa\u011flar. Bu iyonlar kandan kemi\u011fe ge\u00e7erek Ca, H, PO4 halinde \u00e7\u00f6kelirler. Ca+2 kemikte yakla\u015f\u0131k 1000 gr olarak bulunur. Kemik sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan kandan her an 1 mg haz\u0131r olarak Ca+2 iyonu haz\u0131r olarak tutulur veya d\u0131\u015far\u0131dan al\u0131n\u0131r.<\/p>\n
D) B\u00d6BREK \u00dcST\u00dc BEZLER\u0130<\/p>\n
Her iki b\u00f6bre\u011fin \u00fcst k\u0131sm\u0131nda bulunan endokrin bezlerdir. Epitelial h\u00fccrelerden meydana gelmi\u015f bir histolojik yap\u0131ya sahiptir. Kan damarlar\u0131 y\u00f6n\u00fcyle olduk\u00e7a zengindir. B\u00f6brek \u00fcst\u00fc bezleriyle b\u00f6breklerin do\u011frudan bir ili\u015fkisi yoktur.
\n B\u00f6brek \u00dcst\u00fc Bezleri iki ana b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fur.
\n Kabuk k\u0131sm\u0131 (Adrenal kortex)
\n \u00d6z k\u0131sm\u0131 (Adrenal medulla)
\n Bu yap\u0131lardan adrenal kortex mezoderm orijinlidir. Adrenal kortex ayn\u0131 zamanda Adrenal medulladan farkl\u0131 yap\u0131 ve \u00f6zellikte hormon salg\u0131lar. \u0130kinci k\u0131s\u0131m ektoderm orijinlidir ve sinir sistemiyle yak\u0131ndan ilgilidir.<\/p>\n
1) Adrenal korteksten salg\u0131lanan hormonlar: Steroid hormonlard\u0131r. Bunlara genel olarak kortikosteroidler denir. Kortikosteroidler ikiye ayr\u0131l\u0131r
\n Glikokortikoidler (Kortizol = hidrokortizon)
\n Mineralo kortikoidler (aldosteron gibi<\/p>\n
2) \u00d6z k\u0131sm\u0131ndan Salg\u0131lanan Hormonlar
\n B\u00f6brek \u00fcst\u00fc bezinin bu b\u00f6lgesi sinir sisteminin bir par\u00e7as\u0131 \u015feklinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc buradaki h\u00fccreler (sinir h\u00fccreleri) g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcnde olan salg\u0131 h\u00fccreleridir. Bu b\u00f6lgeden iki \u00f6nemli hormon salg\u0131lan\u0131r.<\/p>\n
Adrenalin (Epinefrin)
\n N\u00f6roadrenalin (N\u00f6roepinefrin)<\/p>\n
Adrenalin (Epinefrin): Epinefrin hormonu sempatik sinirlerin faaliyetini h\u0131zland\u0131r\u0131r. Acil durumlarda kana verilen adrenalin v\u00fccudun b\u00fct\u00fcn\u00fcyle tepki g\u00f6stermesine neden olur. Genellikle heyecan, korku, endi\u015fe, \u00f6fkelenme durumlar\u0131nda kanda miktar\u0131 artar. Epinefrin bu durumda sempatik sinir sistemine uyarak kalbin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131r\u0131r, kan dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131, kan bas\u0131nc\u0131n\u0131 ve kandaki \u015feker miktar\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r. Sa\u00e7 ve deri diplerindeki kaslar kas\u0131l\u0131r ve k\u0131llar bu sayede dikle\u015fir. Beyne fazla kan gider ve kan\u0131n p\u0131ht\u0131la\u015fma zaman\u0131 h\u0131zland\u0131r\u0131l\u0131r. V\u00fccutta yorgunlu\u011fa kar\u015f\u0131 diren\u00e7 artar. Hipofizin ACTH salg\u0131lamas\u0131 i\u00e7in uyar\u0131l\u0131r. \u00d6z b\u00f6lgesinde devaml\u0131 epinefrin salg\u0131lan\u0131r. Salg\u0131lana miktar daima sinir sistemiyle kontrol edilir.
\n N\u00f6roepinefrin: Parasempatik lifleri uyar\u0131r, k\u0131lcal damarlar\u0131n kas\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Kalbin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 yava\u015flat\u0131r. Kan bas\u0131nc\u0131n\u0131n art\u0131\u015f\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n
E) E\u015eEYSEL BEZLER<\/p>\n
Di\u015filerde ovaryumlardan \u00f6strojen ve progesteron hormonlar\u0131, erkeklerde ise testislerden testosteron hormonu salg\u0131lan\u0131r.<\/p>\n
F) PANKREAS<\/p>\n
Pankreas kar\u0131nda midenin gerisinde yer al\u0131r.\u0130nce barsak ve karaci\u011fere ba\u011fl\u0131d\u0131r.Pankreas i\u00e7inde k\u00fc\u00e7\u00fck Langerhans adac\u0131klar\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan h\u00fccre salk\u0131mlar\u0131 vard\u0131r.\u0130ns\u00fclin \u00fcreten Beta h\u00fccreleri bu langerhans adac\u0131klar\u0131n\u0131n i\u00e7inde yer al\u0131r.\u015eeker hastal\u0131\u011f\u0131 olmayan ki\u015filerde kandaki glukoz seviyesi beta h\u00fccrelerinden ins\u00fclin sal\u0131n\u0131m\u0131n\u0131 uyar\u0131r.Beta h\u00fccreleri s\u00fcrekli kan glukoz seviyesini \u00f6l\u00e7er ve h\u00fccrelerin i\u00e7ine yeterli miktarda glukozun al\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flarlar.Kan glukoz seviyesini normal s\u0131n\u0131rlar\u0131 olan 60-120 mg d\u00fczeyinde tutarlar.\u0130nsulin \u00fcretimi azald\u0131\u011f\u0131nda veya insulin yetersiz \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda h\u00fccreler yeterli miktarda glukoz alamaz ve fazla glukoz karaci\u011fer ve kaslarda depolanmak yerine kanda birikir.Kan \u015fekeri artar(hiperglisemi). <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Sistemli canl\u0131larda organ ve dokular\u0131n fizyolojik aktivite b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ile sitemler aras\u0131nda i\u015fbirli\u011fini sa\u011flayan d\u00fczenleyici maddelere hormon denir. Ancak her d\u00fczenleyici madde hormon de\u011fildir.Mesela; Kandaki CO2 konsantrasyonu; beyinde solunum merkezini uyar\u0131r. Ancak CO2 bir hormon de\u011fildir. Hormonlar sistemli canl\u0131larda \u00f6zellikle organ ve dokular aras\u0131 i\u015fbirli\u011fini sa\u011flayan mesaj ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lard\u0131r. Bitkilerde dokular aras\u0131nda haberle\u015fme hormonlarla yap\u0131lmaktad\u0131r. Hayvanlarda ise …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[5891,9332,9328,8814,5888,6092,4986,4397,2354,9326,7822,2640,9327,9324,6423,2265,6089,2299,9333,9325,8387,9331,5846,2527,9329,2298,2267,2528,8384,8686,2266,6090,9330],"class_list":["post-4183","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-absisik-asit","tag-adrenal-kortex","tag-adreno-cortico-tropik-hormon","tag-androjenler","tag-bitkisel-hormonlar","tag-epinefrin","tag-etilen","tag-fizyoloji","tag-fosfor","tag-giberellinler","tag-glukoz","tag-guatr","tag-hipofiz-salgi-bezi","tag-hormonal-duzenleme","tag-insulin","tag-kalsiyum","tag-melanosit","tag-metabolizma","tag-noroepinefrin","tag-oksinler","tag-oksitosin","tag-oksitosin-hormonu","tag-organizma","tag-ostrojen","tag-ostrojenler","tag-pankreas","tag-potasyum","tag-progesteron","tag-prolaktin","tag-seker-hastaligi","tag-sodyum","tag-tiroid","tag-tirotoksikoz"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4183","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4183"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4183\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4183"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4183"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4183"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}