Yer y\u00fcz\u00fcnde binlerce farkl\u0131 t\u00fcr canl\u0131 ya\u015famaktad\u0131r. Bu organizmalar baz\u0131 \u00f6zellikleri bak\u0131m\u0131ndan birbirlerine benzerlik g\u00f6sterirken bir \u00e7ok \u00f6zellikleri y\u00f6n\u00fcnden birbirlerinden farkl\u0131d\u0131rlar. Ayn\u0131 t\u00fcre ait \u00e7e\u015fitli bireyler aras\u0131nda ve ayn\u0131 ana baban\u0131n yavrular\u0131 aras\u0131nda bile g\u00f6r\u00fclen bu farkl\u0131l\u0131klara varyasyon ad\u0131 verilmektedir. \u00d6rne\u011fin; kendi aile bireylerimiz aras\u0131nda g\u00f6zlenen boy, zeka d\u00fczeyi, g\u00f6z rengi ve sa\u00e7 \u015fekli gibi \u00f6zellikler bu t\u00fcr varyasyonlard\u0131r. Bu \u00e7e\u015fit belirli varyasyonlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra kulak memesinin biti\u015fik yada ayr\u0131 olmas\u0131, dilin boyuna k\u0131vr\u0131l\u0131p k\u0131vr\u0131lmamas\u0131, baz\u0131 kimyasal maddelerin tad\u0131n\u0131 de\u011fi\u015fik \u015fekillerde alg\u0131layabilme, k\u0131rm\u0131z\u0131 ye\u015fil renk k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc, el ve ayak parmaklar\u0131n\u0131n normalden fazla olmas\u0131 gibi pek \u00e7ok fazlaca dikkat \u00e7ekmeyen varyasyonlarda bulunmamaktad\u0131r. Genetik biliminin ama\u00e7lar\u0131ndan birini baz\u0131s\u0131 morfolojik, baz\u0131lar\u0131 da fizyolojik olan bu t\u00fcr varyasyonlar\u0131n nedenini ara\u015ft\u0131rmakt\u0131r. \u00d6te yandan canl\u0131lar aras\u0131nda baz\u0131 benzerliklerde bulunmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin; bir m\u0131s\u0131r tohumundan her zaman m\u0131s\u0131r, d\u00f6llenmi\u015f tavuk yumurtas\u0131ndan civciv meydana gelir ve meydana gelen bu yavru bireyler baz\u0131 \u00f6zellikleri ile kendi ebeveynlerine benzerler. Ana baba \u00f6zelliklerinden yavrular\u0131na aktar\u0131lmas\u0131 olay\u0131na kal\u0131t\u0131m denir. Genetik bilimin ikinci amac\u0131da kal\u0131t\u0131m olaylar\u0131n\u0131n mekanizmas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamakt\u0131r. Bu k\u0131sa giri\u015ften sonra biyolojik bilimlerinden biri olan genetik bilimini; canl\u0131n\u0131n i\u00e7 ve d\u0131\u015f \u00f6zelliklerini nas\u0131l kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131, ebeveynlerine ve di\u011fer akrabalar\u0131na ni\u00e7in benzedi\u011fini do\u011fadaki bitki ve hayvanlar\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi sonsuz varyasyonun neden ileri geldi\u011fini a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fan bilimdir diye tan\u0131ml\u0131yoruz.
\n Mendel\u2019den \u00f6nceki d\u00f6nemde kal\u0131t\u0131m olay\u0131 ile ilgilenen ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131lar bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda pek ba\u015far\u0131l\u0131 olamam\u0131\u015ft\u0131r. Onlar\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131n en \u00f6nemli nedeni yapt\u0131klar\u0131 denemeler s\u0131ras\u0131nda organizman\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00f6zelliklerini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmalar\u0131 ve g\u00f6zlemlerinin kay\u0131tlar\u0131n\u0131 g\u00fcvenilir bir \u015fekilde tutamam\u0131\u015f olmalar\u0131d\u0131r. Mendel\u2019in ba\u015far\u0131s\u0131 ise;
\n a) Her \u00e7aprazlama s\u0131ras\u0131nda yaln\u0131zca bir yada birka\u00e7 \u00f6zellik \u00fczerinde durmas\u0131ndan.
\n b) Kontroll\u00fc \u00e7aprazlamalar yaparak g\u00f6zledi\u011fi sonu\u00e7lar\u0131n kay\u0131tlar\u0131n\u0131 dikkatle tutmas\u0131ndan.
\n c) \u00c7e\u015fitli genetik farkl\u0131l\u0131klar\u0131 kontrol eden fakt\u00f6r ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi partik\u00fcllerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmesinden kaynaklanmaktad\u0131r.
\n Her hangi bir \u00f6zelli\u011fin kal\u0131t\u0131m mekanizmas\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek i\u00e7in bu \u00f6zelli\u011fin birbirine z\u0131t iki varyasyonunu ayr\u0131 ayr\u0131 ta\u015f\u0131yan iki ebeveyni \u00e7aprazlay\u0131p meydana gelen yavrulardaki varyasyonu yaln\u0131zca bu \u00f6zellik a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirmek gerekir.
\n Yukar\u0131da de\u011finildi\u011fi gibi yaln\u0131zca bir \u00f6zellik dikkate al\u0131narak yap\u0131lan \u00e7aprazlamalara monohibrit \u00e7aprazlama, bu olay\u0131n kal\u0131t\u0131m\u0131na da monohibrit kal\u0131t\u0131m denir. Mendel bezelyelerle yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7aprazlama deneylerinde bu bitkinin yedi farkl\u0131 \u00f6zelli\u011finin kal\u0131t\u0131m\u0131n\u0131 incelemi\u015ftir. Bezelye bitkisi nesiller boyu kendi kendisini d\u00f6lleyerek \u00fcretilir. Yani ayn\u0131 bitki hem anne hem baba olarak kullan\u0131labilir. Bu durumda d\u00fcz tohum \u015fekline sahip olan bitkiler d\u00fcz tohumlu bitkileri, buru\u015fuk tohum \u015fekline sahip olan bitkilerde buru\u015fuk tohumlu bitkileri verirler. Bu t\u00fcr bitkilere saf \u0131rk yada homazigot denir. Mendel\u2019in denemeleri g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar homozigot iki bireyin \u00e7aprazlanmas\u0131yla meydana gelen yavrularda kendisini a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde belli eden \u00f6zelliklere dominant (bask\u0131n). Buna kar\u015f\u0131l\u0131k kendini belli edemeyip gizli kalan \u00f6zelliklere resesif (\u00e7ekinik) \u00f6zellikler denilmektedir.
\n Bir \u00f6zelli\u011fin organizman\u0131n belirli bir geli\u015fim s\u00fcrecinde belli ko\u015fulla alt\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan ve bu s\u00fcreci belirleyen bir fakt\u00f6r olmal\u0131d\u0131r. Bu belirleyici fakt\u00f6rlere bug\u00fcn gen ad\u0131 verilmektedir. Ebeveynlerle yavrular aras\u0131nda tek ba\u011f e\u015fey h\u00fccreleri yani gametler oldu\u011funa g\u00f6re genler bir nesilden di\u011ferine bu gametlerle ta\u015f\u0131nmaktad\u0131r. Burada akla \u015fu soru gelebilir! Acaba genler gametlerin hangi k\u0131s\u0131mlar\u0131nda bulunur? Bu soruya en ger\u00e7ek\u00e7i yakla\u015f\u0131m genlerin \u00e7ekirdekte bulundu\u011fu tahmin edilir.
\n Acaba yeni olu\u015fan bireyde erkek ve di\u015fi ebeveynin katk\u0131s\u0131 e\u015fit midir? Bunu a\u00e7\u0131klayabilmek i\u00e7in bezelye denemelerinde acaba daha \u00f6nce erkek olarak al\u0131nan bireyin di\u015fi, di\u015fi olarak al\u0131nan bireyin erkek olarak al\u0131nm\u0131\u015f ve \u00e7ok say\u0131da deneme \u00e7aprazlamas\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7aprazlamalara resiprokal \u00e7aprazlama denir. Sonu\u00e7lar\u0131n s\u00fcrekli benzer \u00e7\u0131kmas\u0131 ebeveynlerin e\u015fit katk\u0131da bulundu\u011funu g\u00f6sterir.
\n Dominant d\u00fcz tohum \u015feklini temsil eden geni D ile, resesif yani buru\u015fuk tohum \u015feklini temsil eden geni de d ile g\u00f6stererek ebeveynlerin katk\u0131lar\u0131n\u0131 D ve d \u015feklinde g\u00f6sterebiliriz. Burada D ve d genleri ayn\u0131 \u00f6zelli\u011fin farkl\u0131 y\u00f6nlerini temsil eden genler olup bu genlere allel genler denir. Bir yavru annesinden ve babas\u0131ndan ayn\u0131 allelleri alm\u0131\u015fsa DD ve dd \u015feklinde oldu\u011fu gibi bu \u00f6zellik i\u00e7in o bireye homozigot, farkl\u0131 alleleri al\u0131yorsa Dd bu \u00f6zellik i\u00e7in bireye heterezigot denir. Heterezigot bireylerde D geni d geninin etkisini tamamen \u00f6rtmektedir ki bu duruma tam dominantl\u0131k denir.
\n G\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulan ve incelenmekte olan \u00f6zellik yada \u00f6zellikler a\u00e7\u0131s\u0131ndan organizman\u0131n genel g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcne fenotip bu \u00f6zellikleri ortaya \u00e7\u0131kartt\u0131ran gen yap\u0131s\u0131na ise genotip denir.
\n D: D\u00fcz Tohum
\n D: Buru\u015fuk Tohum<\/p>\n
\u2640 DD x dd \u2642<\/p>\n
Genotip: D x d<\/p>\n
F1: Dd %100 D\u00fczg\u00fcn , %100 Heterezigot<\/p>\n
Ddx Dd<\/p>\n
Genotip: \u00bd D \u00bd D<\/p>\n
\u00bd d \u00bd d<\/p>\n
F2: \u00bc DD , \u00bc Dd , \u00bc Dd , \u00bc dd<\/p>\n
Fenotip: \u00be D , \u00be d<\/p>\n
3 : 1<\/p>\n
Genotip: \u00bc DD , \u00bd Dd , \u00bc dd<\/p>\n
1 : 2 : 1<\/p>\n
\u00d6rnek:
\n Annesi mavi g\u00f6zl\u00fc, babas\u0131 kahverengi g\u00f6zl\u00fc olan kahverengi g\u00f6zl\u00fc bir erkek kendi genotipinde bir bayan ile evleniyor. Bu evlilikten olmu\u015f olan mavi g\u00f6zl\u00fc k\u0131z \u00e7ocu\u011fu babas\u0131n\u0131n genotipindeki birey ile evlenirse ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131ndaki anne ve babas\u0131n\u0131n mavi g\u00f6zl\u00fc bir k\u0131z toruna sahip olma \u015fans\u0131 nedir?
\n \u00c7\u00f6z\u00fcm:
\n \u2640Anne \u2642Baba<\/p>\n
kk KK (Anne baban\u0131n genotipleri)<\/p>\n
Genotip<\/p>\n
Kk (Do\u011fan \u00e7ocu\u011fun genotipi)<\/p>\n
Kk x Kk (Do\u011fan \u00e7ocu\u011fun kendi genotipte biriyle evlenmesi)<\/p>\n
\u00bc KK , \u00bd Kk , \u00bc kk (Yap\u0131lan \u00e7aprazlama sonucu olu\u015fan genotip oranlar\u0131)<\/p>\n
kk x Kk (Mavi g\u00f6zl\u00fc k\u0131z\u0131n babas\u0131n\u0131n genotipinde biriyle evlenmesi)<\/p>\n
\u00bd Kk , \u00bd kk (Yap\u0131lan \u00e7aprazlama sonucu olu\u015fan genotip oranlar\u0131)<\/p>\n
Cinsiyet belirlemek i\u00e7in yap\u0131lan \u00e7aprazlama
\n XX x XY<\/p>\n
\u00bd XX (k\u0131z) , \u00bd XY (erkek)<\/p>\n
\u00bd Mavi G\u00f6z x \u00bd K\u0131z = \u00bc Mavi G\u00f6z , K\u0131z<\/p>\n
Geri \u00c7aprazlama (Kontrol \u00c7aprazlamas\u0131)
\n Bu \u00e7aprazlamalar genotipi bilinmeyen bask\u0131n \u00f6zellikteki bireyin genotipini belirlemek i\u00e7in yap\u0131l\u0131r. Bask\u0131n \u00f6zellikteki birey homozigot resesif \u00f6zellikteki biriyle birka\u00e7 kez \u00e7aprazlan\u0131r. Bu olay az say\u0131da d\u00f6l veren canl\u0131lar ve sosyal bir varl\u0131k olan insanlarda denenmez. Ancak kendi seyrinde olaylar\u0131n sonucuna bak\u0131larak yorum yap\u0131l\u0131r.
\n D_ x dd \u00e7aprazlamas\u0131 yap\u0131l\u0131r. Burada _ yerine yaz\u0131lacak genin tespiti yap\u0131\u015f\u0131r yani yap\u0131lan t\u00fcm \u00e7aprazlamalar sonucu bask\u0131n karakter g\u00f6steriyorsa _ olan yere D, e\u011fer ki yap\u0131lan t\u00fcm \u00e7aprazlamalarda ayn\u0131 \u00f6zelli\u011fin resesif genin kontrol etti\u011fi bir karakter ortaya \u00e7\u0131karsa o zaman _ olan yere d yaz\u0131l\u0131r bu \u015fekilde genotipi bilinmeyen bask\u0131n karakterde olan birinin genotipi bulunabilir.<\/p>\n
Dihibrit Kal\u0131t\u0131m:
\n Bu kal\u0131t\u0131m olay\u0131nda bir birey iki farkl\u0131 \u00f6zellik a\u00e7s\u0131ndan incelenmektedir. \u00d6ncelikli olarak bilmemiz gereken \u015fey matematikte kullan\u0131lan ve genetikle de do\u011frudan do\u011fruya faydal\u0131nan \u015fu iki prensip bilinmelidir.
\n a) Ba\u011f\u0131ms\u0131z olaylar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r. Bir ba\u011f\u0131ms\u0131z olay\u0131n bir kez ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olmas\u0131 daha sonraki \u015fans\u0131n\u0131 etkilemez.
\n b) Birden fazla ba\u011f\u0131ms\u0131z olay\u0131n ayn\u0131 anda birlikte olma \u015fans\u0131 ayr\u0131 ayr\u0131 olma \u015fanslar\u0131n\u0131n \u00e7arp\u0131m\u0131na e\u015fittir.
\n \u00d6rnek:
\n Bezelyelerde d\u00fczg\u00fcnl\u00fck buru\u015fukluk \u00fczerine, sar\u0131 renk ye\u015fil renk \u00fczerine bask\u0131nd\u0131r. Homozigot sar\u0131 d\u00fczg\u00fcn bezelye ile ye\u015fil buru\u015fuk bezelyenin \u00e7aprazlanmas\u0131yla olu\u015fan fertler kendile\u015ftirilir ise meydana gelecek olan bireylerin fenotip ayr\u0131\u015f\u0131m oranlar\u0131n\u0131 bulunuz.
\n \u00c7\u00f6z\u00fcm:
\n Sar\u0131: S
\n Ye\u015fil: s
\n D\u00fczg\u00fcn: D
\n Buru\u015fuk:d<\/p>\n
SSDD x ssdd<\/p>\n
Genotip: SD x sd<\/p>\n
Fenotip: SsDd<\/p>\n
SsDd xSsDd
\n SD Sd sD sd
\n SD SDSD SDSd SDsD SDsd
\n Sd SdSD SdSd SdsD Sdsd
\n sD SDSD sDSd SDsD sDsd
\n sd sdSD sdSd sdsD sdsd<\/p>\n
Sar\u0131 D\u00fczg\u00fcn Sar\u0131 D\u00fczg\u00fcn : 9<\/p>\n
Ye\u015fil Buru\u015fuk Sar\u0131 Buru\u015fuk : 3<\/p>\n
Ye\u015fil D\u00fczg\u00fcn :3<\/p>\n
Ye\u015fil Buru\u015fuk : 1
\n Heterezigot \u00e7aprazlama :
\n -Fenotip \u00c7e\u015fidi: 2\u207f
\n -Genotip \u00c7e\u015fidi: 3\u207f
\n -Kombinasyon Say\u0131s\u0131: 4\u207f
\n n: Melez \u00f6zellik say\u0131s\u0131
\n SSDD: 1
\n SSDd: 2
\n SSdd: 1
\n SsDD: 2
\n SsDd: 4
\n Ssdd: 2
\n ssDD: 1
\n ssDd: 2
\n ssdd: 1<\/p>\n
K\u0131sa Yol:
\n SsDd x SsDd
\n Ss x Ss Dd x Dd
\n \u00bc SS , \u00bd Ss , \u00bc ss \u00bc DD , \u00bd Dd , \u00bc dd<\/p>\n
Sar\u0131 – d\u00fczg\u00fcn : 9\/16
\n Sar\u0131 – Buru\u015fuk : 3\/16
\n Ye\u015fil – D\u00fczg\u00fcn : 3\/16 Fenotip
\n Ye\u015fil \u2013 Buru\u015fuk : 1\/16<\/p>\n
1\/16 SSDD 2\/16 SsDD 1\/16 ssDD
\n 2\/16 SSDd 4\/16 SsDd 2\/16 ssDd
\n 1\/16 SSdd 2\/16Ssdd 1\/16 ssdd<\/p>\n
Genotip<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Yer y\u00fcz\u00fcnde binlerce farkl\u0131 t\u00fcr canl\u0131 ya\u015famaktad\u0131r. Bu organizmalar baz\u0131 \u00f6zellikleri bak\u0131m\u0131ndan birbirlerine benzerlik g\u00f6sterirken bir \u00e7ok \u00f6zellikleri y\u00f6n\u00fcnden birbirlerinden farkl\u0131d\u0131rlar. Ayn\u0131 t\u00fcre ait \u00e7e\u015fitli bireyler aras\u0131nda ve ayn\u0131 ana baban\u0131n yavrular\u0131 aras\u0131nda bile g\u00f6r\u00fclen bu farkl\u0131l\u0131klara varyasyon ad\u0131 verilmektedir. \u00d6rne\u011fin; kendi aile bireylerimiz aras\u0131nda g\u00f6zlenen boy, zeka d\u00fczeyi, g\u00f6z rengi ve sa\u00e7 \u015fekli gibi …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[9375,2581,2577,2599,9374,6563,2601],"class_list":["post-4221","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-dihibrit-kalitim","tag-dominant","tag-fenotip","tag-genetik","tag-geri-caprazlama","tag-kimyasal-madde","tag-mendel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4221","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4221"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4221\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4221"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4221"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4221"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}