Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 konu\u015fma bi\u00e7imlerindeki ya da yaz\u0131l\u0131 t\u00fcrdeki bildirimlerin kendine \u00f6zg\u00fc kolayl\u0131klar\u0131 ve zorluklar\u0131 vard\u0131r. \u0130leti\u015fimin s\u00f6zl\u00fc ya da yaz\u0131l\u0131 yap\u0131lmas\u0131na g\u00f6re dilsel yap\u0131lar\u0131 farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. Ve her iki anlat\u0131m bi\u00e7iminin \u00fcslubunda (bi\u00e7iminde) de\u011fi\u015fik olur. Bu anlat\u0131msal de\u011fi\u015fiklikler ayn\u0131 t\u00fcrden bildirimlerde bile g\u00f6r\u00fclebilir. \u00d6rnek olarak bilimsel bir kurultaya g\u00f6nderilen bildirilerle, ayn\u0131 \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n g\u00fcnl\u00fck \u00e7al\u0131\u015fma \u015fartlar\u0131nda, laboratuarlarda (deneyliklerde) ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi \u015feyler ayn\u0131 de\u011fildir.
\nB\u00fct\u00fcn dil etkinliklerinin b\u00fct\u00fcn ve i\u00e7erik a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcr\u00fcnd\u00fckleri \u00f6zelliklerin bilinmesi \u015fart\u0131yla yak\u0131ndan ili\u015fkilidir. Bu durum hem s\u00f6zl\u00fc dil hem de yaz\u0131l\u0131 dil i\u00e7in ayr\u0131d\u0131r. Bilimsel bir konunun uzmanlara y\u00f6nelik bir dergide irdelenmesiyle, ayn\u0131 konunun \u00f6\u011frenciye anlat\u0131m\u0131 veya bir gazete k\u00f6\u015fesinde geni\u015f okur kitlesine anlat\u0131lmas\u0131, de\u011fi\u015fik anlat\u0131m bi\u00e7imlerinin benimsenmesini gerektirir.
\nYaz\u0131l\u0131 ve s\u00f6zl\u00fc dil, do\u011fa\u00e7lama yap\u0131lan bir konu\u015fma ile okunan bir metinde bile farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. \u00c7\u00fcnk\u00fc yaz\u0131l\u0131 dilin bi\u00e7emiyle konu\u015fma dilinin bi\u00e7emi birbirinden farkl\u0131d\u0131r. Dil d\u00fczeyleri, s\u00f6yleyi\u015f \u00f6zelliklerinden s\u00f6z dizimine, bi\u00e7imsel yap\u0131dan s\u00f6zc\u00fck da\u011farc\u0131\u011f\u0131na de\u011fin, hemen hemen t\u00fcm dil olgular\u0131n\u0131 kapsayan ve teklifsiz dil, g\u00fcndelik dil, y\u00f6netim dili, \u00f6l\u00e7\u00fcml\u00fc dil, se\u00e7ilen dil, edebiyat dili, bilimsel dil, halk dili\u2026 gibi \u00e7e\u015fitli kullan\u0131mlar i\u00e7erir.
\nYaz\u0131l\u0131 ve s\u00f6zl\u00fc anlat\u0131m bi\u00e7imleri aras\u0131nda belli ba\u015fl\u0131 dilbilimsel farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu farkl\u0131l\u0131klar \u015fu a\u00e7\u0131lardan ele al\u0131nabilir:
\n1 \u2013 Kod: S\u00f6zl\u00fc anlat\u0131m, s\u00f6zl\u00fc ileti\u015fim kodunu kullan\u0131r ve s\u00f6zl\u00fc anlat\u0131m bir ki\u015fi taraf\u0131ndan s\u00f6ylene, kula\u011fa y\u00f6nelik bir ileti\u015fim arac\u0131d\u0131r. Yaz\u0131l\u0131 anlat\u0131m ise grafiksel ileti\u015fim kodunu kullan\u0131r. Grafiksel anlat\u0131mla yaz\u0131lm\u0131\u015f ve okumaya elveri\u015fli bir ileti\u015fim t\u00fcr\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
2 \u2013 Dil kullan\u0131m\u0131 A\u00e7\u0131s\u0131ndan Farklar: Konu\u015fma dilindeki her kolayl\u0131k, yaz\u0131l\u0131 dilde bulunmaz. S\u00f6zl\u00fc dilin \u00e7ok yak\u0131n bir s\u00f6z dizimi vard\u0131r. Kullan\u0131lan s\u00f6zc\u00fck say\u0131s\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok zengin de\u011fildir. Konu\u015fmadaki al\u0131c\u0131 \u2013 verici aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi sa\u011flayacak s\u00f6zc\u00fckler s\u0131kl\u0131kla kullan\u0131l\u0131r.
\nBitmemi\u015f ya da yar\u0131da b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f t\u00fcmceler ya da gereksiz yinelemeler, ana konudan ayr\u0131lma, tumturakl\u0131 yap\u0131lar (\u015fatafatl\u0131 c\u00fcmleler), s\u0131fat bak\u0131m\u0131ndan fakir anlat\u0131mlar, s\u00f6zl\u00fc anlat\u0131m i\u00e7in ge\u00e7erli tan\u0131mlamalard\u0131r. Verici, do\u011fa\u00e7lama bi\u00e7imiyle metnini olu\u015fturur. S\u00f6yledi\u011fi c\u00fcmleyi d\u00fczeltme \u015fans\u0131 olmayan; ancak ayn\u0131 bildiriyi bir ba\u015fka bi\u00e7imde yineleyerek d\u00fczeltilebilir. Bir c\u00fcmleye ba\u015flam\u0131\u015fken, c\u00fcmleyi yar\u0131da b\u0131rak\u0131p, yeni bir c\u00fcmle olu\u015fturma bi\u00e7imi olarak tan\u0131mlanan \u201ccaymaca\u201d denilen anlat\u0131m bi\u00e7imleri de s\u00f6zl\u00fc dille ilgilidir.
\n\u201cYineleme\u201d, konu\u015fma dilinde daha belirgindir. Bildiriyi iletebilmek i\u00e7in ayn\u0131 anlam, farkl\u0131 c\u00fcmlelerle aktar\u0131l\u0131r. Burada anlamda\u015f c\u00fcmlelerden s\u00f6z edebiliriz. Anlamda\u015f c\u00fcmlelerin dizili\u015f bi\u00e7imleri farkl\u0131 olmakla birlikte, anlam olarak \u00f6zde\u015flikleri vard\u0131r. Yani s\u00f6zl\u00fc anlat\u0131mda gereksiz s\u00f6zc\u00fckler c\u00fcmlede s\u0131k\u00e7a kullan\u0131labilir.
\nKonu\u015fan, dinleyenin bir \u00e7ok \u015feyi bildirdi\u011fini, konu\u015fmay\u0131 izledi\u011fini, duydu\u011fu ifadeleri do\u011fru yorumlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsayd\u0131\u011f\u0131ndan, k\u0131sacas\u0131 dinleyenin ileti\u015fimsel yetisine g\u00fcvendi\u011finden, konu\u015furken yanl\u0131\u015f ba\u015flang\u0131\u00e7lar, kurallardan sapmalar, s\u00f6zc\u00fck atlamalar, konu\u015fman\u0131n bir yerinde ba\u015fka konulara atlamalar, konu\u015fmay\u0131 yar\u0131m b\u0131rakmalar\u2026gibi s\u00f6zl\u00fc dile mahsus yanl\u0131\u015fl\u0131klar, eksiklikler yapacakt\u0131r.
\nYaz\u0131l\u0131 dilin baz\u0131 kolayl\u0131klar\u0131, konu\u015fma dilinde yoktur. Yaz\u0131l\u0131 anlat\u0131mdaki dil kullan\u0131mlar\u0131 daha \u00f6zenlidir. Yaz\u0131l\u0131 anlat\u0131m\u0131n olduk\u00e7a geli\u015fmi\u015f bir s\u00f6z dizimi vard\u0131r. \u00d6zellikle yaz\u0131nsan bir anlat\u0131mda, yaz\u0131l\u0131 anlat\u0131m kurallar\u0131na en \u00e7ok uyuldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Karma\u015f\u0131k c\u00fcmle yap\u0131lar\u0131, noktalama i\u015faretlerinden yararlanma, ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n d\u00fczenlenmesi, ad grubu yerine s\u0131fatla\u015ft\u0131rma ve adla\u015ft\u0131rma kullan\u0131lmas\u0131, yaz\u0131l\u0131 anlat\u0131mda daha \u00e7oktur. Yaz\u0131l\u0131 anlat\u0131m\u0131n zengin bir s\u00f6z da\u011farc\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r.
\nE\u015f anlaml\u0131 s\u00f6zc\u00fckler, kullan\u0131m s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 az olan s\u00f6zc\u00fckler, metni olu\u015fturma a\u015famas\u0131nda g\u00f6z \u00f6n\u00fcne koyulur. Konuyu do\u011fru olarak ortaya koyabilmek i\u00e7in uygun bir s\u00f6z da\u011farc\u0131\u011f\u0131 kullan\u0131l\u0131r. Yaz\u0131nsal anlat\u0131mlarda kullan\u0131lan dil, konu\u015fma dili gibi, yaz\u0131m kurallar\u0131na, dil kurallar\u0131na bir anlamda uyulup uyulmamas\u0131, onu kullanana ba\u011fl\u0131 bir anlat\u0131m bi\u00e7imidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc yaz\u0131l\u0131 anlat\u0131mda, s\u00f6zl\u00fc anlat\u0131m\u0131n aksine, bilin\u00e7li bir sapma s\u00f6z konusudur. Yani yazar imla ve s\u00f6zc\u00fckler \u00fczerinde yetki sahibidir.
\nYaz\u0131l\u0131 anlat\u0131mda yazar\u0131n metnini olu\u015fturmas\u0131 i\u00e7in yeterli zaman\u0131 vard\u0131r. D\u00fczeltebilir, ekleme ve \u00e7\u0131karma yapabilir. Hatta yeniden yapabilir. Konu \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnme zaman\u0131 vard\u0131r. Konu istenilen \u015fekilde geni\u015fletilebilir. Her yaz\u0131l\u0131 metin \u00f6zenle haz\u0131rlan\u0131r diye bir zorunluluk da yoktur. Bir mektupta, ders notunda veya konferans metninde gerekli \u00f6zen g\u00f6r\u00fclmeyebilir. Ancak daha resmi yaz\u0131\u015fmalarda s\u00f6zl\u00fc dilden daha uzak bir anlat\u0131m bi\u00e7imi g\u00f6r\u00fclebilir. Yani yaz\u0131l\u0131 anlat\u0131mda al\u0131c\u0131ya ve bulunulan sosyal ortama g\u00f6re bir dil d\u00fczeyi kullan\u0131lmas\u0131 s\u00f6z konusudur.
\n3 \u2013 S\u00f6zceleme Durumu: S\u00f6zl\u00fc anlat\u0131m\u0131 anlamak i\u00e7in g\u00f6ndergelerini bilmek; yani \u201cKim, nerede ve ne zaman bu bildiriyi \u00fcretti?\u201dsorular\u0131, s\u00f6zl\u00fc bir bildirinin anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in gereklidir. Tek bir bildiride anla\u015f\u0131lmayan eksik bildiriler bulunabilir ya da duruma g\u00f6re bildirinin tamam\u0131 anla\u015f\u0131lmayabilir. Ancak bir s\u00fcre\u00e7 olarak devam eden kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 durum, konu\u015fma ba\u011flam\u0131 i\u00e7inde anla\u015f\u0131labilecektir. S\u00f6zceleme s\u0131ras\u0131nda bir s\u00f6ylemdeki eksiklikler ya da yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmalar, ses tonuyla, mimiklerle ya da yeniden s\u00f6ylemelerle d\u00fczeltilebilir. Hatta, al\u0131c\u0131, alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131n\u0131n do\u011fru olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kontrol y\u00f6n\u00fcnde sorular sorarak ileti\u015fime yar\u0131mc\u0131 olabilir.
\nYaz\u0131l\u0131 anlat\u0131mda, yaz\u0131nsal metnin g\u00f6ndergeleri, ger\u00e7ek d\u00fcnyaya ait de\u011fildir. Onun g\u00f6ndergeleri, kendisi ve kendi \u00fczerinedir. Yani, \u201cBug\u00fcn gelmeyece\u011fim.\u201d diyen bir anlat\u0131 kahraman\u0131, bizim o metni okudu\u011fumuz zamandaki metinle ilgili bir belirtmede bulunmaz. S\u00f6z konusu olan o metnin i\u00e7indeki olaya g\u00f6re bir belirtmedir. Metni kendi i\u00e7inde de\u011ferlendirmek daha do\u011fru bir yakla\u015f\u0131md\u0131r.
\n4 \u2013 \u0130leti\u015fim \u2013 Geri Bildirim: S\u00f6zl\u00fc anlat\u0131m i\u00e7in do\u011frudan ileti\u015fimden s\u00f6z edilir. S\u00f6zl\u00fc dilde ger\u00e7ek anlamda bir al\u0131c\u0131 vard\u0131r. Verici bu ger\u00e7ek al\u0131c\u0131ya ba\u011fl\u0131 olarak bildirimi olu\u015fturur ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. S\u00f6zl\u00fc dilde al\u0131c\u0131 (dinleyici) konu\u015fman\u0131n herhangi bir yerinde konu\u015fmaya kat\u0131labilir ya da hi\u00e7 kar\u0131\u015fmayabilir.
\nVerici s\u00f6ylevini konu\u015fma durumuna g\u00f6re ayarlayabilir ya da de\u011fi\u015ftirebilir. Al\u0131c\u0131n\u0131n tepkisini g\u00f6rerek konu\u015fmas\u0131n\u0131 geli\u015ftirebilir. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bulunmalar\u0131ndan dolay\u0131, al\u0131c\u0131 bir\u00e7ok eksik durumu, konu\u015fma ba\u011flamadan \u00e7\u0131karak deyim yerindeyse vericinin bo\u015fluklar\u0131n\u0131 doldurarak bildiriyi anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Yaz\u0131l\u0131 anlat\u0131m i\u00e7in gecikmi\u015f ileti\u015fimden s\u00f6z edilebilir. Yaz\u0131l\u0131 dilde anlamda ve uzamda (zamanda) s\u0131n\u0131rlama yoktur. \u0130leti\u015fimin sa\u011flanmas\u0131nda her iki taraf\u0131n birbirine cevap vermesi yaz\u0131l\u0131 anlat\u0131m i\u00e7in ge\u00e7erli de\u011fildir.
\nUzam ve zaman i\u00e7indeki verici ve al\u0131c\u0131 aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131\u011fa g\u00f6re, al\u0131c\u0131n\u0131n yeni bildirimini, verici olan yazar duyabilir ya da hi\u00e7bir zaman anlamayabilir. Okuyucunun anlamad\u0131\u011f\u0131 ya da tak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir \u015fey i\u00e7in, metnin vericisine soru sorarak \u00f6\u011frenme \u015fans\u0131 yoktur. Ya da metnin vericisinin \u201cOkuyucu bunlar\u0131 anlamaz.\u201d Diye sonradan metinle ilgili belgeler g\u00f6nderme \u015fans\u0131 yoktur.
\n5 \u2013 Vurgu \u2013 Beden Dili: Bir bildiriyi s\u00f6ylerken ki\u015finin ne yapt\u0131\u011f\u0131, s\u00f6yledi\u011fi, bildiri kadar \u00f6nemlidir. Zira s\u00f6yleme edimini, di\u011fer g\u00f6stergelerle (ses tonu, mimik, bedensel davran\u0131\u015flar) destekleme e\u011filimi, insan\u0131n genel \u00f6zelliklerindendir. Her anlaml\u0131 yap\u0131n\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ba\u011flama g\u00f6re bir de\u011feri vard\u0131r. Verici al\u0131c\u0131n\u0131n bu jest ve mimiklerine ba\u011fl\u0131 olarak bildirisine y\u00f6n verebilmekte ya da bildirisini de\u011fi\u015ftirebilmektedir.
\nS\u00f6zl\u00fc dilde farkl\u0131 bi\u00e7imdeki titremleme (co\u015fkulu, heyecanl\u0131) jestlerin kullan\u0131m\u0131, vericinin al\u0131c\u0131yla y\u00fcz y\u00fcze olmas\u0131ndan dolay\u0131 konu\u015fmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 fiziki durumdur. Vurgulama, yineleme, tekrarlama, tonlama, yava\u015flatma, y\u00fckseltme, al\u00e7altma hatta susma gibi sessel \u00f6zellikler dile ait seslemeden do\u011fan anlam yarat\u0131c\u0131 y\u00f6nleri belirtir. S\u00f6zl\u00fc anlat\u0131mdaki vurgunun yaz\u0131l\u0131 anlat\u0131mdaki b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 bo\u015flu\u011fu yazarlar yaz\u0131l\u0131 anlat\u0131mda noktalama i\u015faretiyle kar\u015f\u0131larlar.
\nNOT: Yaz\u0131m kurallar\u0131n\u0131n \u00f6\u011frenimi demek, yaz\u0131l\u0131 anlat\u0131m\u0131n \u00f6\u011frenmek demektir.
\n6 \u2013 Kal\u0131c\u0131l\u0131k: S\u00f6zl\u00fc dildeki alg\u0131lama konu\u015fma ile e\u015f zamanl\u0131d\u0131r. S\u00f6ylenenlerde ilgilendiklerini se\u00e7me ve bunlar\u0131 atlama \u015fans\u0131 yoktur.
\nYaz\u0131l\u0131 dil, s\u00f6zl\u00fc anlat\u0131m\u0131n kal\u0131c\u0131 olmas\u0131na y\u00f6nelik bir etkinliktir. Yaz\u0131l\u0131 dilde okuyucu, istedi\u011fi yaz\u0131y\u0131 okuyabilir, erteleyebilir.
\n7 \u2013 Mek\u00e2n ve Zaman (Uzam): S\u00f6zl\u00fc dilde mek\u00e2n farkl\u0131 olsa bile, bildirinin \u00fcretim ve t\u00fcketimi ayn\u0131 zaman diliminde olur. Yaz\u0131l\u0131 dilde mek\u00e2n ve zaman bak\u0131m\u0131ndan farkl\u0131l\u0131k s\u00f6z konusudur. Metnin \u00fcretimi ve t\u00fcketimi farkl\u0131 zamanlarda ger\u00e7ekle\u015fir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 konu\u015fma bi\u00e7imlerindeki ya da yaz\u0131l\u0131 t\u00fcrdeki bildirimlerin kendine \u00f6zg\u00fc kolayl\u0131klar\u0131 ve zorluklar\u0131 vard\u0131r. \u0130leti\u015fimin s\u00f6zl\u00fc ya da yaz\u0131l\u0131 yap\u0131lmas\u0131na g\u00f6re dilsel yap\u0131lar\u0131 farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. Ve her iki anlat\u0131m bi\u00e7iminin \u00fcslubunda (bi\u00e7iminde) de\u011fi\u015fik olur. Bu anlat\u0131msal de\u011fi\u015fiklikler ayn\u0131 t\u00fcrden bildirimlerde bile g\u00f6r\u00fclebilir. \u00d6rnek olarak bilimsel bir kurultaya g\u00f6nderilen bildirilerle, ayn\u0131 \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n g\u00fcnl\u00fck \u00e7al\u0131\u015fma \u015fartlar\u0131nda, laboratuarlarda …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1405],"tags":[9783,9782,9781],"class_list":["post-4462","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-turkce-odevleri","tag-es-anlamli-sozcukler","tag-sozlu-anlatim","tag-yazili-anlatim-ile-sozlu-anlatim-arasindaki-farklar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4462","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4462"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4462\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4462"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4462"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4462"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}