T\u00fcrk\u00e7e’de Atas\u00f6z\u00fc <\/p>\n
T\u00fcrk\u00e7ede atas\u00f6zleri bi\u00e7im ve anlam \u00f6zelliklerine g\u00f6re \u015fu \u015fekilde s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131l\u0131r:<\/p>\n
Bi\u00e7im \u00d6zellikleri <\/p>\n
Atas\u00f6zleri, bi\u00e7im y\u00f6n\u00fcnden di\u011fer yaz\u0131 t\u00fcrlerine g\u00f6re farkl\u0131 \u00f6zellikler g\u00f6sterir. \u00d6yk\u00fc, roman, \u015fiir, deneme gibi yaz\u0131 t\u00fcrleri pek \u00e7ok c\u00fcmlenin bir araya gelmesi ve anlam y\u00f6n\u00fcnden b\u00fct\u00fcnle\u015fmesiyle olu\u015fur. Buna kar\u015f\u0131n atas\u00f6zleri genellikle bir, en fazla iki c\u00fcmleden olu\u015fur. B\u00fct\u00fcn duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcnceler bu tek c\u00fcmleye s\u0131\u011fd\u0131r\u0131l\u0131r. Bu c\u00fcmleler ki\u015fiden ki\u015fiye de\u011fi\u015fmez. Halk\u0131n ortak mal\u0131d\u0131r ve halk taraf\u0131ndan ayn\u0131 bi\u00e7imde s\u00f6ylenir. Atas\u00f6zlerinde bi\u00e7im \u00f6zellikleri \u015fu ba\u015fl\u0131klar alt\u0131nda toplanabilir: <\/p>\n
Atas\u00f6zlerinde Kal\u0131pla\u015fma <\/p>\n
Atas\u00f6zleri bir toplumun ortak kulland\u0131\u011f\u0131 kal\u0131pla\u015fm\u0131\u015f s\u00f6zlerdir. Bu nedenle herhangi bir kimse, atas\u00f6zlerindeki s\u00f6zc\u00fckleri ya da s\u00f6zc\u00fcklerin s\u0131ras\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftiremez. \u00d6rne\u011fin “Dikensiz g\u00fcl olmaz.” atas\u00f6z\u00fc “G\u00fcl dikensiz olmaz” \u015feklinde s\u00f6ylenemez. “Kom\u015funun tavu\u011fu kom\u015fuya kaz g\u00f6r\u00fcn\u00fcr” atas\u00f6z\u00fcndeki “kaz” kelimesi yerine “\u00f6rdek” veya “horoz” denmez. Bunun nedeni, atas\u00f6zlerinin bir ki\u015finin de\u011fil, b\u00fct\u00fcn toplumun ortak mal\u0131 olmas\u0131 ve o toplumun d\u00fc\u015f\u00fcnce ve dil zevkini yans\u0131tmas\u0131d\u0131r. <\/p>\n
Ancak, baz\u0131 atas\u00f6zleri tarihsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r.
\n\u00d6rnek: “Aya\u011f\u0131n\u0131 yorgan\u0131na g\u00f6re k\u00f6sk\u0131l.” \u2192 “Aya\u011f\u0131n\u0131 yorgan\u0131na g\u00f6re uzat.” Bu atas\u00f6z\u00fcndeki “k\u00f6sk\u0131l” kelimesinin yerine g\u00fcn\u00fcm\u00fczde “uzat” kelimesi kullan\u0131lmaktad\u0131r. Tarih boyunca dilde ve k\u00fclt\u00fcrde olu\u015fan de\u011fi\u015fmeler atas\u00f6zlerine de yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Kal\u0131pla\u015fman\u0131n bir istisnas\u0131 da bir atas\u00f6z\u00fcn\u00fcn farkl\u0131 b\u00f6lgelerde de\u011fi\u015fik \u015fekillerde s\u00f6ylenmesidir.<\/p>\n
\u00d6rnek: Mum dibine \u0131\u015f\u0131k vermez. \u2192 “\u00c7\u0131ra dibi karanl\u0131k olur”
\n\u00d6rnek: Er ekme\u011fi er kursa\u011f\u0131nda kalmaz. \u2192 Er lokmas\u0131 er kursa\u011f\u0131nda kalmaz.<\/p>\n
\u00d6rneklerdeki gibi baz\u0131 atas\u00f6zlerinde, hem s\u00f6zc\u00fcklerin s\u0131ras\u0131 hem de s\u00f6zc\u00fckler de\u011fi\u015febilmektedir. Ancak, bu de\u011fi\u015fiklik ki\u015fiden ki\u015fiye de\u011fil b\u00f6lgeden b\u00f6lgeyedir. Bu durum, atas\u00f6zlerinin tarihsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde ve farkl\u0131 b\u00f6lgelerde de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011frayabildi\u011fini g\u00f6sterir.<\/p>\n
C\u00fcmle T\u00fcrlerine G\u00f6re Atas\u00f6zleri <\/p>\n
T\u00fcrk\u00e7ede bulunan b\u00fct\u00fcn c\u00fcmle t\u00fcrlerine atas\u00f6zlerinde de rastlan\u0131r. Atas\u00f6zleri k\u0131sa ve \u00f6zl\u00fc s\u00f6zler oldu\u011fu i\u00e7in genelde bir-iki c\u00fcmleden olu\u015fur. Daha uzun c\u00fcmlelerden olu\u015fan T\u00fcrk atas\u00f6zlerinin say\u0131s\u0131 azd\u0131r. Atas\u00f6zlerinde kullan\u0131lan c\u00fcmle t\u00fcrleri \u015fu \u015fekilde s\u0131ralanabilir:<\/p>\n
Yal\u0131n C\u00fcmle <\/p>\n
Atas\u00f6zlerinin \u00e7o\u011fu yal\u0131n c\u00fcmle bi\u00e7imindedir. \u0130\u00e7inde sadece bir yarg\u0131 bulunan atas\u00f6zleri genellikle yal\u0131n c\u00fcmleler bi\u00e7iminde anlat\u0131l\u0131r.<\/p>\n
\u00d6rnek: A\u011fa\u00e7 k\u00f6k\u00fcnden y\u0131k\u0131l\u0131r. \/ A\u00e7 k\u00f6pek f\u0131r\u0131n duvar\u0131n\u0131 deler. \/ Vakit nakittir.<\/p>\n
Birle\u015fik C\u00fcmle <\/p>\n
\u0130\u00e7inde iki yarg\u0131 bulunan atas\u00f6zleri genelde birle\u015fik c\u00fcmle bi\u00e7iminde kurulur.<\/p>\n
\u00d6rnek: Da\u011f ne kadar y\u00fcce olsa, yol \u00fcst\u00fcnden a\u015far. \/ Erkek aslan aslan da, di\u015fi aslan aslan de\u011fil mi? \/ Elin a\u011fz\u0131 torba de\u011fil ki b\u00fczesin.<\/p>\n
Devrik C\u00fcmle <\/p>\n
Atas\u00f6zlerinde \u015fiirsel bir anlat\u0131ma \u00f6zen g\u00f6sterildi\u011finden pek \u00e7ok atas\u00f6z\u00fc devrik c\u00fcmlelerle kurulmu\u015ftur.<\/p>\n
\u00d6rnek: G\u00fclme kom\u015funa, gelir ba\u015f\u0131na. \/ Besle kargay\u0131, oysun g\u00f6z\u00fcn\u00fc. \/ S\u0131k gidersen dostuna, yatar arka \u00fcst\u00fcne.<\/p>\n
Ad C\u00fcmleleriyle Kurulan Atas\u00f6zleri <\/p>\n
* Ad c\u00fcmleleriyle kurulan atas\u00f6zlerimde y\u00fcklem ad ya da ad soylu s\u00f6zc\u00fcklerden olu\u015fur.<\/p>\n
\u00d6rnek: Almak kolay, \u00f6demek g\u00fc\u00e7t\u00fcr. \/ Ak\u0131l i\u00e7in yol birdir. \/ \u0130ki el bir ba\u015f i\u00e7indir.<\/p>\n
* Ad c\u00fcmleleriyle kurulan atas\u00f6zlerinde var, yok s\u00f6zc\u00fckleri ek eylem alarak y\u00fcklem olur.<\/p>\n
\u00d6rnek: Kalpten kalbe yol vard\u0131r. \/ \u00d6l\u00fcmen \u00f6te k\u00f6ye k\u00f6y yoktur.<\/p>\n
* Ad c\u00fcmleleriyle kurulan atas\u00f6zlerinin \u00e7o\u011funda ek eylem -d\u0131r s\u00f6ylenmez. Bu durumda genellikle herhangi bir anlam kayb\u0131 s\u00f6z konusu olmaz.<\/p>\n
\u00d6rnek: Can c\u00fcmleden aziz. \/ Hizmet\u00e7i k\u0131rarsa \u015fu\u00e7, han\u0131m k\u0131rarsa kaza.<\/p>\n
Eylem C\u00fcmleleriyle Kurulan Atas\u00f6zleri <\/p>\n
* Eylem c\u00fcmleleriyle kurulan atas\u00f6zlerinde y\u00fcklem eylem olur. Eylem c\u00fcmlesiyle kurulan atas\u00f6zlerinin say\u0131s\u0131 ad c\u00fcmlesiyle kurulanlara nazaran daha \u00e7oktur.<\/p>\n
\u00d6rnek: Can bo\u011fazdan gelir. \/ Zorla g\u00fczellik olmaz. \/ \u0130ki at bir kaz\u0131\u011fa ba\u011flanmaz.<\/p>\n
* Baz\u0131 atas\u00f6zlerinde eylem s\u00f6ylenmez. Anlam kendili\u011finden ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
\u00d6rnek: Ata arpa, yi\u011fide pilav. \/ Bakarsan ba\u011f, bakmazsan da\u011f.<\/p>\n
Ek Eylemle Kurulan Atas\u00f6zleri <\/p>\n
Baz\u0131 atas\u00f6zleri ek eylemle kurulurlar.<\/p>\n
\u00d6rnek: Ak\u0131l i\u00e7in yol birdir. \/ Yi\u011fidin mal\u0131<\/p>\n
Atas\u00f6zlerinde Kipler <\/p>\n
Atas\u00f6zleri, uzun tarih\u00ee bir s\u00fcre\u00e7te olu\u015ftu\u011fu ve \u00e7a\u011flar boyu ge\u00e7erli oldu\u011fu i\u00e7in genellikle geni\u015f zaman kipiyle kurulmu\u015ftur. Do\u011frudan \u00f6\u011f\u00fct veren atas\u00f6zlerinde emir kipinin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. yk\u00fcleme ya da rivayet bi\u00e7iminde s\u00f6ylenen atas\u00f6zlerinde belirsiz ge\u00e7mi\u015f zaman kipinin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Belirli ge\u00e7mi\u015f zaman ve \u015fimdiki zaman kipleriyle kurulmu\u015f atas\u00f6z\u00fc say\u0131s\u0131 olduk\u00e7a azd\u0131r. <\/p>\n
* Geni\u015f Zaman Kipiyle Kurulmu\u015f Atas\u00f6zleri: A\u011f\u0131r kazan ge\u00e7 kaynar. \/ Bir ba\u015fa bir g\u00f6z yeter. \/ Bo\u015f \u00e7uval ayakta durmaz.
\n * Belirsiz Ge\u00e7mi\u015f Zaman Fiiliyle Kurulmu\u015f Atas\u00f6zleri: \u0130nsano\u011flu \u00e7i\u011f s\u00fct emmi\u015f. \/ Ya\u015f yetmi\u015f, i\u015f bitmi\u015f. \/ Y\u0131lan sokan uyumu\u015f, a\u00e7 kalan uyumam\u0131\u015f.
\n * Soru Kipiyle Kurulmu\u015f Atas\u00f6zleri: Ak\u0131l olmay\u0131nca ne yaps\u0131n sakal? \/ Tok ne bilir a\u00e7 h\u00e2linden? \/ Her sakall\u0131y\u0131 baban m\u0131 san\u0131rs\u0131n?
\n * \u0130stek Kipiyle Kurulmu\u015f Atas\u00f6zleri: A\u011f\u0131r git ki yol alas\u0131n. \/ Sabah ola, hay\u0131r ola. \/ Baba mal\u0131 tez t\u00fckenir, evl\u00e2t gerek kazana.
\n * Emir Kipiyle Kurulmu\u015f Atas\u00f6zleri: Ba\u015f kes, ya\u015f kesme. \/ \u00d6nce d\u00fc\u015f\u00fcn, sonra s\u00f6yle. \/ Bin bilsen de bir bilene dan\u0131\u015f.<\/p>\n
Atas\u00f6zlerinin Anlam \u00d6zellikleri <\/p>\n
Atas\u00f6zleri belli bir toplumun ve\/veya b\u00fct\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131n ya\u015fam felsefesidir. \u0130nsanlarda bulunan sevgi, k\u0131skan\u00e7l\u0131k, bencillik, dostluk, d\u00fc\u015fmanl\u0131k gibi duygu\u015far evrenseldir. Bu nedenle bu duygular\u0131 yans\u0131tan atas\u00f6zleri de evrensel olarak kabul edilmektedir. D\u00fcnyada pek \u00e7ok ulusun kulland\u0131\u011f\u0131 atas\u00f6zleri kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bu atas\u00f6zlerinin pek \u00e7o\u011funun ayn\u0131 ya da benzer oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Atas\u00f6zleri evrensel de\u011ferler yan\u0131nda bir ulusa \u00f6zg\u00fc k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferleri de yans\u0131t\u0131r. \u00d6rne\u011fin “G\u00f6zden \u0131rak olan, g\u00f6n\u00fclden \u0131rak olur”, “Da\u011f da\u011fa kavu\u015fmaz, insan insana kavu\u015fur”, “Vakit nakittir” gibi atas\u00f6zleri evrenseldir. Bunlara benzer atas\u00f6zlerini b\u00fct\u00fcn dilerde bulmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. “Osmanl\u0131, tav\u015fan\u0131 araba ile avlar”, “T\u00fcrk’\u00fcn akl\u0131 aldad\u0131r” gibi atas\u00f6zleri ise ulusald\u0131r. Bunlara benzeyen atas\u00f6zleri bir ulusun k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc yans\u0131t\u0131r.<\/p>\n
Atas\u00f6zlerinin konulara \u00e7o\u011fu zaman kullan\u0131ld\u0131klar\u0131 b\u00f6lgeye ve \u00fclkeye g\u00f6re de\u011fi\u015fiklikler g\u00f6sterir. T\u00fcrk toplumunda tarih boyunca askerlik ve \u00e7ift\u00e7ilik \u00f6nemli oldu\u011fu i\u00e7in at, it, kurt, koyun, silah ve yi\u011fitlik konusunda T\u00fcrk\u00e7e’de pek \u00e7ok atas\u00f6z\u00fc vard\u0131r. Buna kar\u015f\u0131n Alman atas\u00f6zlerinde daha \u00e7ok ay\u0131, kartal gibi Almanya’n\u0131n sembol\u00fc haline gelmi\u015f konulara yer verilir. Bu nedenlerle, atas\u00f6zlerinde evrensel ve toplumsal d\u00fczen ile bu d\u00fczendeki iyi, k\u00f6t\u00fc b\u00fct\u00fcn \u00f6zellikler g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
Atas\u00f6zlerinde Anlam Aktarmas\u0131 ve Somutla\u015ft\u0131rma <\/p>\n
Atas\u00f6zlerinin \u00e7o\u011funda s\u00f6zc\u00fckler kendi anlamlar\u0131nda kullan\u0131lmaz. C\u00fcmleler kurulurken genelde konular somutla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. K\u0131sa ve \u00f6zl\u00fc bir anlat\u0131mla konu daha g\u00fczel, etkili ve \u00e7arp\u0131c\u0131 bi\u00e7imde sunulur. Genellikle s\u00f6zc\u00fckler benzetme, \u00f6rnekleme yoluyla ba\u015fka anlamlarda kullan\u0131larak anlat\u0131ma \u015fiirsel bir g\u00fczellik kat\u0131l\u0131r. Baz\u0131 atas\u00f6zlerinin dizeler ve beyitler bi\u00e7iminde olu\u015fu, halk\u0131n atas\u00f6zlerinde \u015fiirsel anlat\u0131ma verdi\u011fi \u00f6nemi g\u00f6sterir.<\/p>\n
\u00d6rnekler:<\/p>\n
“Sakla saman\u0131, gelir zaman\u0131” atas\u00f6z\u00fcnde saman s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc ger\u00e7ek anlam\u0131nda kullan\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu atas\u00f6z\u00fcnde, en de\u011fersiz \u015feylerin bile sakland\u0131\u011f\u0131 zaman g\u00fcn\u00fcn birinde i\u015fe yarayabilece\u011fi belirtilmektedir.<\/p>\n
“Yuvay\u0131 di\u015fi ku\u015f yapar” atas\u00f6z\u00fcnde ev d\u00fczeni ile ilgilenen kad\u0131n, yuvay\u0131 yapan di\u015fi ku\u015fa benzetilmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla di\u015fi ku\u015f s\u00f6zc\u00fck \u00f6be\u011fi kad\u0131n s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn yerine kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
“Koyun can derdinde, kasap et derdinde” atas\u00f6z\u00fcnde koyun s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc b\u00fcy\u00fck s\u0131k\u0131nt\u0131lar i\u00e7inde \u00e7\u0131rp\u0131nan insan\u0131, kasap s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc bu insan\u0131n d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc k\u00f6t\u00fc durumdan yararlanmak isteyen ya da yaln\u0131zca kendi \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen kimseleri temsil etmektedir.<\/p>\n
“A\u00e7 k\u00f6pek f\u0131r\u0131n duvar\u0131n\u0131 deler” atas\u00f6z\u00fcnde a\u00e7 bir insan\u0131n neler yapabilece\u011fi etkili bi\u00e7imde anlat\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Konular\u0131na G\u00f6re Atas\u00f6zleri <\/p>\n
Atas\u00f6zlerini birka\u00e7 konuyla s\u0131n\u0131rland\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u0130nsan ya\u015fam\u0131nda yer alan do\u011fum, \u00f6l\u00fcm, evlilik, arkada\u015fl\u0131k, dostluk, d\u00fc\u015fmanl\u0131k, h\u0131rs\u0131zl\u0131k, gelin, kaynana, ana-baba vb. dahil her \u015fey atas\u00f6zlerinin konular\u0131n\u0131 olu\u015fturur.<\/p>\n
Atas\u00f6zlerinin genel konusu ya\u015fam\u0131n temel kurallar\u0131 ve toplumda uyulmas\u0131 gereken temel ilkelerdir. Bu kural ve ilkelere uymayan kimselerin zarar g\u00f6r\u00fcrd\u00fcklerine inan\u0131l\u0131r. Atas\u00f6zleri ba\u015far\u0131l\u0131, sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve mutlu bir ya\u015fam i\u00e7in insanlara genel uyar\u0131larda bulunur; verdikleri \u00f6\u011f\u00fctlerle ya\u015fam\u0131n temel kural ve ilkelerinin bilinmesine yard\u0131mc\u0131 olurlar.<\/p>\n
Birbirleriyle \u00c7eli\u015fkili Atas\u00f6zleri <\/p>\n
Evrendeki her \u015feyin z\u0131dd\u0131yla varoldu\u011fu olgusu atas\u00f6zlerine de yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Olumlu \u00f6\u011f\u00fctlerin yan\u0131s\u0131ra, yaln\u0131zca \u00e7\u0131kara y\u00f6nelik olumsuz \u00f6\u011f\u00fctler veren atas\u00f6zleri de vard\u0131r. “Devletin mal\u0131 deniz, yemeyen keriz” atas\u00f6z\u00fc bunun \u00f6rneklerinden birisidir.<\/p>\n
\u00c7eli\u015fkili atas\u00f6zleri, ayr\u0131ca, toplumda ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen gruplar\u0131 ve bu gruplar aras\u0131ndaki ayr\u0131l\u0131klar\u0131\/\u00e7el\u015fkileri ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n
\u00d6rnekler:<\/p>\n
* “Biri yer biri bakar; k\u0131yamet ondan kopar” atas\u00f6z\u00fc ki\u015fileri yoksul kimselere yard\u0131m etmeye te\u015fvik ederken “A\u00e7 yan\u0131ndan ka\u00e7” atas\u00f6z\u00fc bunun tersini \u00f6\u011f\u00fctlemektedir.
\n * “Derdini s\u00f6ylemeyen derman bulamaz” atas\u00f6z\u00fc ki\u015fileri derterini dostlar\u0131yla payla\u015fmaya te\u015fvik ederken “S\u0131rr\u0131n\u0131 verme dostuna o da s\u00f6yler dostuna” atas\u00f6z\u00fc bunun aksini savunmaktad\u0131r.
\n * Her koyun kendi baca\u011f\u0131ndan as\u0131l\u0131r. \/ Kurunun yan\u0131nda ya\u015f da yanar.
\n * \u0130yi insan laf\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcne gelirmi\u015f. \/ \u0130ti an \u00e7oma\u011f\u0131 haz\u0131rla.
\n * Ta\u015f\u0131ma suyla de\u011firmen d\u00f6nmez. \/ Damlaya damlaya g\u00f6l olur.
\n * Zorla g\u00fczellik olmaz. \/ Zora da\u011f dayanmaz.<\/p>\n
Atas\u00f6zleri ve Deyimler
\n Atas\u00f6zleri ve deyimlerin birbirleriyle ortak ve birbirinden ayr\u0131lan baz\u0131 \u00f6zellikleri vard\u0131r. Birbirleriyle ortak olan en \u00f6nemli \u00f6zellikleri, her ikisinin de toplum taraf\u0131ndan ortak olarak benimsenen ve kullan\u0131lan kal\u0131pla\u015fm\u0131\u015f s\u00f6zler olmalar\u0131d\u0131r. Genellikle bu ortak \u00f6zelliklerinden dolay\u0131 atas\u00f6zleri ve deyimler birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Oysa her ikisini birbirinden ay\u0131ran baz\u0131 \u00f6nemli \u00f6zellikler vard\u0131r:<\/p>\n
\u00d6\u011f\u00fct ve Yarg\u0131 <\/p>\n
Deyimler bir anlat\u0131m bi\u00e7imidir. Bir kavram\u0131 en g\u00fczel, en etkili bi\u00e7imde anlatmay\u0131 ama\u00e7lar. Bu nedenle de deyimlerde, atas\u00f6zlerinde oldu\u011fu gibi bir \u00f6\u011f\u00fct verme ya da bilgece s\u00f6zler s\u00f6yleme \u00e7abas\u0131 yoktur. Attan inip e\u015fe\u011fe binmek, etekleri zil \u00e7almak, ok yaydan \u00e7\u0131kmak, bin dereden su getirmek gibi deyimlerde herhangi bir \u00f6\u011f\u00fct veya yarg\u0131 yoktur. Ancak, “A\u011fa\u00e7 ya\u015fken e\u011filir”, “Ne ekersen onu bi\u00e7ersin” gibi atas\u00f6zlerinde hem \u00f6\u011f\u00fct hem de yarg\u0131 vard\u0131r. Deyimlerde ise genelde \u00f6\u011f\u00fct ve yarg\u0131 bulunmaz. Atas\u00f6zleri ile deyimleri birbirinden ay\u0131ran en \u00f6nemli \u00f6zellik budur.<\/p>\n
C\u00fcmle Bi\u00e7imindeki Atas\u00f6zleri ve Deyimler <\/p>\n
Baz\u0131 deyimler c\u00fcmle bi\u00e7imindedir. C\u00fcmle bi\u00e7iminde olan bu deyimlerde yarg\u0131 vard\u0131r. Bu nedenle atas\u00f6zleri ile kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131labilir. Da\u011f fare do\u011furdu. \/ Delik b\u00fcy\u00fck, yama k\u00fc\u00e7\u00fck.\/ Yorgan gitti, kavga bitti. \/ Tencere yuvarlanm\u0131\u015f, kapa\u011f\u0131n\u0131 bulmu\u015f. gibi deyimlerde de yarg\u0131 vard\u0131r, ama \u00f6\u011f\u00fct yoktur. Atas\u00f6zleri ve deyimler aras\u0131ndaki bir fark da de\u011fimlerin “\u00f6\u011f\u00fct” vermemesidir.<\/p>\n
Atas\u00f6zlerini Deyim Olarak Kullanma <\/p>\n
Bir\u00e7ok atas\u00f6z\u00fc deyim olarak da kullan\u0131l\u0131r. Ancak deyimler genelde atas\u00f6z\u00fc olarak kullan\u0131lmazlar. “Ne ekersen onu bi\u00e7ersin.” atas\u00f6z\u00fc bir konu\u015fma ya da yaz\u0131da “Hamdi ekti\u011fini bi\u00e7ti.” \u015feklinde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda deyim haline d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n
\u00d6rnek:<\/p>\n
Aya\u011f\u0131n\u0131 yorgan\u0131na g\u00f6re uzat. (atas\u00f6z\u00fc) \u2192 Aya\u011f\u0131n\u0131 yorgan\u0131na g\u00f6re uzatmak (deyim)
\n Do\u011fmad\u0131k \u00e7ocu\u011fa don bi\u00e7ilmez. (atas\u00f6z\u00fc) \u2192 Do\u011fmad\u0131k \u00e7ocu\u011fa don bi\u00e7mek (deyim)
\n \u0130tle yatan, bitle kalkar. (atas\u00f6z\u00fc) \u2192 \u0130tle yat\u0131p bitle kalkmak (deyim)
\n Aman diyene k\u0131l\u0131\u00e7 kalkmaz. (atas\u00f6z\u00fc) \u2192 Aman diyene k\u0131l\u0131\u00e7 kald\u0131rmak (deyim)<\/p>\n
Atas\u00f6zlerinin \u00e7o\u011fu bir anlat\u0131m bi\u00e7imine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc zaman deyim olur.<\/p>\n
\u00d6rnek:<\/p>\n
Recep, aya\u011f\u0131n\u0131 yorgan\u0131na g\u00f6re uzatmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in iflas etti.
\n Otu \u00e7ekip, k\u00f6k\u00fcne bakmadan, yani adam\u0131n ailesini iyice ara\u015ft\u0131rmadan evlenirsen pi\u015fman olabilirsin.<\/p>\n
Hem Atas\u00f6z\u00fc Hem Deyim Olarak Kullan\u0131lan S\u00f6zler <\/p>\n
Baz\u0131 s\u00f6zler hem atas\u00f6z\u00fc hem de deyim \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131r. Ancak bunlar\u0131n say\u0131lar\u0131 olduk\u00e7a azd\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131da \u00f6rnek olarak verilen s\u00f6zler \u00f6\u011f\u00fct olarak kullan\u0131ld\u0131klar\u0131nda atas\u00f6z\u00fc, konu\u015fma bi\u00e7imi olarak kullan\u0131ld\u0131klar\u0131nda deyim olur:<\/p>\n
\u00dcz\u00fcm\u00fcn\u00fc ye, ba\u011f\u0131n\u0131 sorma.
\n Sen a\u011fa ben a\u011fa, bu ine\u011fi kim sa\u011fa?
\n \u00c7amsak\u0131z\u0131 \u00e7oban arma\u011fan\u0131.
\n At\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc arpadan olsun.<\/p>\n
Atas\u00f6z\u00fc ve Deyimlerde Eylem \u00c7ekimi <\/p>\n
Deyimler genellikle b\u00fcy\u00fck eylem \u00e7ekimlerine girer. Bu bak\u0131mdan atas\u00f6zlerine nazaran \u00e7ok daha fazla esneklik g\u00f6sterirler. Oysa atas\u00f6zlerinde bu esneklik yoktur. Atas\u00f6zleri genellikle \u015fimdiki zaman, belirli ge\u00e7mi\u015f zaman ve gelecek zaman kipiyle kurulurlar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
T\u00fcrk\u00e7e’de Atas\u00f6z\u00fc T\u00fcrk\u00e7ede atas\u00f6zleri bi\u00e7im ve anlam \u00f6zelliklerine g\u00f6re \u015fu \u015fekilde s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131l\u0131r: Bi\u00e7im \u00d6zellikleri Atas\u00f6zleri, bi\u00e7im y\u00f6n\u00fcnden di\u011fer yaz\u0131 t\u00fcrlerine g\u00f6re farkl\u0131 \u00f6zellikler g\u00f6sterir. \u00d6yk\u00fc, roman, \u015fiir, deneme gibi yaz\u0131 t\u00fcrleri pek \u00e7ok c\u00fcmlenin bir araya gelmesi ve anlam y\u00f6n\u00fcnden b\u00fct\u00fcnle\u015fmesiyle olu\u015fur. Buna kar\u015f\u0131n atas\u00f6zleri genellikle bir, en fazla iki c\u00fcmleden olu\u015fur. B\u00fct\u00fcn duygu ve …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1405],"tags":[9800,9796,9799,9797,9798],"class_list":["post-4468","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-turkce-odevleri","tag-atasozlerinin-anlam-ozellikleri","tag-atasozlerinin-ozellikleri","tag-devrik-cumle","tag-turkcede-atasozleri","tag-yalin-cumle"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4468","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4468"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4468\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4468"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4468"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4468"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}