{"id":4484,"date":"2011-12-13T15:26:38","date_gmt":"2011-12-13T13:26:38","guid":{"rendered":"http:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/\/?p=4484"},"modified":"2011-12-13T15:26:38","modified_gmt":"2011-12-13T13:26:38","slug":"cekim-ve-yapim-ekleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/cekim-ve-yapim-ekleri\/","title":{"rendered":"\u00c7ekim ve Yap\u0131m Ekleri"},"content":{"rendered":"<p>A) \u0130S\u0130M \u00c7EK\u0130M EKLER\u0130:<br \/>\n1) \u00c7okluk Eki: \u0130simlerin say\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00e7oklu\u011funu bildirirler.<br \/>\n\u00d6rnek: elmalar,\u00e7ocuklar ,\u00f6\u011frenciler.<br \/>\n2)Hal Ekleri:- i,-e,-den,-de ekleridir.<br \/>\n\u00d6rnekler: Kitab\u0131 ver (belirtme hali)<br \/>\n Yola bak (Y\u00f6nelme hali)<br \/>\n Evden geliyorum (\u00c7\u0131kma hali)<br \/>\n Sende kald\u0131 (Bulunma hali)<br \/>\n S\u0131radan insanlarla i\u015fim olmaz.(S\u0131fat yapm\u0131\u015ft\u0131r ve bu y\u00fczden yap\u0131m eki olmu\u015ftur)<br \/>\n Bunlar g\u00f6zde \u00e7ocuklard\u0131r.(S\u0131fat yapm\u0131\u015ft\u0131r ve bu y\u00fczden yap\u0131m eki olmu\u015ftur)<br \/>\n Sudan sebeplerle yan\u0131ma gelme (S\u0131fat yapm\u0131\u015ft\u0131r ve bu y\u00fczden yap\u0131m eki olmu\u015ftur)<br \/>\n3)\u0130yelik ekleri: Eklendi\u011fi isimlerin kime ait oldu\u011funu ifade eder.<br \/>\n\u00d6rnek: Kitab\u0131m,kitab\u0131n, kitab\u0131, kitab\u0131m\u0131z, kitab\u0131n\u0131z, kitaplar\u0131 iyelik eklerini, ismin ba\u015f\u0131na benim, onun, bizim, sizin, onlar\u0131n zamirlerini getirerek bulabiliriz.<br \/>\n4) \u0130lgi ekleri (Tamlama Ekleri): \u201c\u0131n, in, un, \u00fcn\u201d bi\u00e7imindedir.Belirtili isim tamlamas\u0131 kurar.<br \/>\n\u00d6rnek: kap\u0131-n-\u0131n kol-u , m\u00fcd\u00fcr-\u00fcn oda-s\u0131<br \/>\n5)E\u015fitlik Eki: \u201c-ca,-ce\u201d bi\u00e7imindedir.<br \/>\n\u00d6rnek: Sence bu do\u011fru mu?<br \/>\n \u00c7ocuk\u00e7a davranma<br \/>\n6)Ek eylem Ekleri: \u0130sim soylu s\u00f6zc\u00fckler y\u00fcklem yapma g\u00f6reviyle kullan\u0131lan eklerdir.<br \/>\n\u00d6rnek: iyi-y-im, iyi-sin, iyi-dir, iyi-y-iz, iyi-siniz, iyi-dirler<\/p>\n<p>B)F\u0130\u0130L \u00c7EK\u0130M EKLER\u0130<br \/>\n1)Zaman ekleri (Bildirme Kipleri): Fiillerde hareketin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman\u0131 bildirir.<br \/>\n\u00d6rnek: gel-mi\u015f (Duyulan ge\u00e7mi\u015f zaman)<br \/>\n oku-du (g\u00f6r\u00fclen ge\u00e7mi\u015f zaman)<br \/>\n gid-i-yor (\u015fimdiki zaman)<br \/>\n yat-acak (Gelecek ge\u00e7mi\u015f zaman)<br \/>\n \u015eimdi gelir (Geni\u015f ge\u00e7mi\u015f zaman)<br \/>\n2)Dilek kipleri: Fiillerde dilek, \u015fart, istek, gereklilik\u2026 gibi anlamlar\u0131 kar\u015f\u0131layabilmek i\u00e7in getirilen kip ekleridir.<br \/>\n\u00d6rnek: Gider-se-m gelmem (Dilek-\u015fart kipi)<br \/>\n Biraz daha oturay\u0131m (istek kipi)<br \/>\n Ders \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m (istek eki)<br \/>\n Art\u0131k git-meli-y-im (Gereklilik kipi)<br \/>\n Bunlar\u0131 da oku-sun (Emir eki)<br \/>\n D\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131k\u0131n (Emir eki)<br \/>\n3)\u015eah\u0131s Ekleri: Fiildeki eylemi ger\u00e7ekle\u015ftiren \u015fahs\u0131 belirtmek i\u00e7in getirilen eklerdir. Fiillerde kip eklerinden sonra gelirler.<br \/>\n\u00d6rnek: Geliyor-um, \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131-s\u0131n, yapt\u0131- okusak-k , \u00fcz\u00fcl\u00fcr-\u00fcz ko\u015facak-s\u0131n\u0131z y\u00fcr\u00fcd\u00fc-ler<\/p>\n<p>YAPIM EKLER\u0130:<br \/>\n\u0130sim ya da fiil k\u00f6k veya g\u00f6vdelerine gelerek onlardan ba\u015fka isim ya da fiil t\u00fcreten eklerdir. Yap\u0131m ekleri eklendi\u011fi s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn anlam\u0131n\u0131 da t\u00fcr\u00fcn\u00fc de de\u011fi\u015ftirir. Her zaman \u00e7ekim eklerinden \u00f6nce gelir. Yap\u0131m eki alm\u0131\u015f bir s\u00f6zc\u00fc\u011fe t\u00fcremi\u015f s\u00f6zc\u00fck ya da g\u00f6vde denir.E\u011fer s\u00f6zc\u00fck yap\u0131m eki alm\u0131\u015fsa basit yap\u0131l\u0131d\u0131r s\u00f6zc\u00fck \u00e7ekim eki olsa da basittir<br \/>\n1)\u0130simden \u0130sim Yap\u0131m Ekleri: \u0130sim k\u00f6k veya g\u00f6vdelerine eklenerek, yeni bir isim g\u00f6vdesi olu\u015fturan eklerdir.<br \/>\nL\u0131k: k\u00f6m\u00fcr-l\u00fck, g\u00f6z-l\u00fck , kulak-l\u0131k \u2026<br \/>\nl\u0131: \u015eehir-li , para-l\u0131 , a\u011fa\u00e7-l\u0131 , ba\u015f-l\u0131 \u2026<br \/>\ns\u0131z: su-suz, para-s\u0131z, ev-siz,<br \/>\nc\u00fc: g\u00f6z-c\u00fc, sanat-\u00e7\u0131, yol-cu, simit-\u00e7i,<br \/>\nce: T\u00fcrk-\u00e7e \u0130ngiliz-ce<br \/>\nda\u015f:\u00c7a\u011f-da\u015f, arka-da\u015f, yol-da\u015f<br \/>\n\u00fcnc\u00fc: \u00fc\u00e7-\u00fcnc\u00fc be\u015f-inci<br \/>\nms\u0131: ac\u0131-ms\u0131 ek\u015fi-msi<br \/>\ncil: et-cil ben-cil insan-c\u0131l<br \/>\n\u015f\u0131n: sar\u0131-\u015f\u0131n<br \/>\nsal: kum-sal kad\u0131n-sal<br \/>\n\u0131t: ya\u015f-\u0131t<br \/>\nca\u011f\u0131z: k\u0131z-ca\u011f\u0131z \u00e7ocuk-ca\u011f\u0131z<br \/>\nc\u0131k: az-\u0131-c\u0131k k\u00fc\u00e7\u00fck-c\u00fck<br \/>\nt\u0131: horul-t\u0131 c\u0131v\u0131l-t\u0131<br \/>\n2)\u0130simden Fiil Yapan Ekler: \u0130sim k\u00f6klerine veya g\u00f6vdelerine gelerek onlardan fiil t\u00fcretir.<br \/>\nla: su-la, ta\u015f-la, u\u011fur-la<br \/>\nal: \u00e7ok-al, az-al, dar-al<br \/>\nl: do\u011fru-l, sivri-l<br \/>\na: kan-a, ya\u015f-a, t\u00fcr-e, bo\u015f-a<br \/>\nar: ya\u015f-ar, mor-ar, sar\u0131-ar<br \/>\nda: f\u0131s\u0131l-da, horul-da, g\u00fcr\u00fcl-de<br \/>\nat: y\u00f6n-et, g\u00f6z-et<br \/>\n\u0131k: ge\u00e7-ik, bir-ik<br \/>\n\u0131msa: az-\u0131msa, benim-se,k\u00fc\u00e7\u00fc(k)-mse<br \/>\nk\u0131r: f\u0131\u015f-k\u0131r, hay-k\u0131r<br \/>\nlan: ev-len, rahat-la<br \/>\nla\u015f: \u015faka-la\u015f, der-le\u015f, \u00e7ocuk-la\u015f<br \/>\nsa: su-sa, garip-se \u00f6nem-se<br \/>\n3)Fiilden \u0130sim Yapan Ekler: Fiil k\u00f6k veya g\u00f6vdelerine gelerek isim yapan eklere denir.<br \/>\nca: d\u00fc\u015f\u00fcn-ce, e\u011flen-ce<br \/>\nocak-ecek: giyecek, yok-ocak, a\u00e7-ocak<br \/>\nak: yat-ak, ka\u00e7-ak, dur-ak,<br \/>\nga: b\u00f6l-ge, bil-ge, s\u00fcp\u00fcr-ge,<br \/>\ngan: \u00e7al\u0131\u015f-kan, unut-kan, kay-gan<br \/>\ng\u0131: sev-gi, \u00e7al-g\u0131, as-k\u0131<br \/>\ng\u0131\u00e7: bil-gi\u00e7, dal-g\u0131\u00e7, ba\u015flan-g\u0131\u00e7<br \/>\ng\u0131n: yor-gun, bil-gin, bez-gin, bit-gin<br \/>\n\u0131,-i: yaz-\u0131, \u00f6l-\u00fc, yap-\u0131, \u00e7at-\u0131, kok-u, do\u011f-u<br \/>\n\u0131c\u0131-ici: yap-\u0131c\u0131, g\u00f6r-\u00fcc\u00fc, al-\u0131c\u0131, sat-\u0131c\u0131,<br \/>\n\u0131k-ik: kes-ik, a\u00e7-\u0131k, g\u00f6\u00e7-\u00fck,<br \/>\n\u0131m-im: say-\u0131m, se\u00e7-im, \u00f6l-\u00fcm, \u00f6l\u00e7-\u00fcm<br \/>\n\u0131n-in: y\u0131\u011f-\u0131n, ak-\u0131n, t\u00fct-\u00fcn, ek-in,<br \/>\nn\u00e7: g\u00fcl-\u00fcn\u00e7, sev-in\u00e7<br \/>\n\u0131nt\u0131: es-inti, \u00e7\u0131k-\u0131nt\u0131, d\u00f6k-\u00fcnt\u00fc,<br \/>\n\u0131r-er: gel-ir, gid-er, ok-ur,<br \/>\n\u0131\u015f: otur-u\u015f, y\u00fcr\u00fc-y-\u00fc\u015f,<br \/>\n\u0131t: ge\u00e7-it, yak-\u0131t, \u00f6l\u00e7-\u00fct,<br \/>\nma: g\u00fclmeyi severim , konu\u015fmay\u0131 bil.<br \/>\nmak: gelmek, gitmek<br \/>\nt\u0131: belir-ti, k\u0131zar-t\u0131,<br \/>\nFiilden Fiil Yapan Ekler: Fiil soylu kelimelerden yeniden fiil yapan eklere denir.<br \/>\nd\u0131r: g\u00fcl-d\u00fcr, yap-t\u0131r, ko\u015f-tur,<br \/>\nala: kov-ala, silk-ele,<br \/>\ner: gider, \u00e7\u0131k-ar,<br \/>\nimsa: g\u00fcl-\u00fcmse, an-\u0131msa,<br \/>\n\u0131n: gez-in, g\u00f6r-\u00fcn, sev-in, ta\u015f\u0131-n,<br \/>\nr: ka\u00e7-\u0131r, bat-\u0131r, i\u00e7-ir,<br \/>\n\u015f: g\u00f6r-\u00fc\u015f, u\u00e7-u\u015f, g\u00fcl-\u00fc\u015f,<br \/>\nt: uza-t, sap-\u0131t, korku-t, \u00fc\u015f\u00fc-t,<br \/>\n\u0131: sev-il, k\u0131r-\u0131l, sat-\u0131l<\/p>\n<p>EKLERLE \u0130LG\u0130L\u0130 GENEL UYARILAR<\/p>\n<p>1) \u201c-i\u201d 1.tekil ki\u015fi ekiyle, bu eke benzeyen di\u011fer ekler kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<br \/>\n\u00d6rnek: Evi yand\u0131. (3.t.k.iyelik eki)<br \/>\n Evi yakt\u0131. (\u0130smin \u2013i hali)<br \/>\n Bu yap\u0131 Osmanl\u0131lardan kalmad\u0131r. (Fiilden isim y.eki)2) \u00c7ekim ekleri eklendi\u011fi s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn anlam\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmez.Fakat isim \u00e7ekim eklerinden olan -de ve \u2013den hal ekleri e\u011fer s\u0131fat olarak kullan\u0131l\u0131rsa yani s\u0131fat yap\u0131m\u0131nda g\u00f6rev al\u0131rsa o zaman ismin anlam\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirir ve yap\u0131m eki olur.<br \/>\n\u00d6rnek: Okuldan geliyorum. (\u00c7\u0131kma durum eki)<br \/>\n Senin gibi bir candan arkada\u015f\u0131m yok. (S\u0131fat yapt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yap\u0131m ekidir.)S \u0130<br \/>\n Yalandan bir kavga \u00e7\u0131kard\u0131lar. (S\u0131fat yapt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yap\u0131m ekidir) \u0130<br \/>\n S\u0131radan insanlarla i\u015fim olmaz.<br \/>\n Sende bir \u015feylerim kald\u0131.(Bulunma durum eki)<br \/>\n Bunlar,g\u00f6zde \u00f6\u011frencilerdir.(S\u0131fat yapt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yap\u0131m ekidir)3) 1.Tekil ki\u015fi eki olan -m ile bu eke \u015fekilce benzeyen di\u011fer ekler birbiri ile kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<br \/>\n\u00d6rnek: Se\u00e7imi kim kazand\u0131? (F.i.yap\u0131m eki)<br \/>\n Bir dilim ekmek verir misin? (F.i.y.eki)<br \/>\n Bu i\u015ften dilim \u00e7ok yand\u0131. (1.t.k.i.eki)<br \/>\n Sana sa\u00e7\u0131m\u0131 s\u00fcp\u00fcrge ettim.<br \/>\n Ama ben daha \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcm. (Ek-fiil)<br \/>\n O benim kalemim. (Tamlayan durum eki)<br \/>\n Beni b\u0131rak\u0131p gitme k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcm. (1.k.i.eki)4) 2. ki\u015fi iyelik eki olan -n ile buna \u015fekilce benzeyen di\u011fer ekler kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<br \/>\n\u00d6rnek: Akl\u0131n neredeydi? (2.t.ki\u015fi iyelik eki)<br \/>\n Bu y\u0131l ekin ekmeyece\u011fiz. (F.i.y.e.)<br \/>\n Buraya gelin. (2.\u00e7.ki\u015fi emir eki)<br \/>\n Yurdun sorular\u0131 bitmiyor. (\u0130lgi eki)<br \/>\n Turistler,bu y\u0131l T\u00fcrkiye\u2019ye ak\u0131n edecek. (F.i.y.e.)5) \u0130sim-fiil eki olan -ma,-me ile f.f. yapan olumsuzluk eki kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<br \/>\n\u00d6rnek: Y\u00fcr\u00fcmeyi severim.(\u0130sim-fiil)<br \/>\n Onunla biraz konu\u015fmay\u0131 dene.(\u0130sim-fiil)<br \/>\n Art\u0131k benimle konu\u015fma.(F.f.yapan olumsuzluk eki)<br \/>\n Pe\u015fimden gelme.(F.f. yapan olumsuzluk eki)6) \u201cL\u201d fiilden fiil yap\u0131m ekiyle \u201cL\u201d isimden fiil yap\u0131m eki birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<br \/>\n\u00d6rnek: Art\u0131k g\u00fcnler k\u0131sald\u0131.(\u0130.f.y.e.)<br \/>\n Bardak k\u0131r\u0131ld\u0131.(F.f.y.e.)<br \/>\n7) \u201c\u015e\u201dfilden fiil yap\u0131m ekiyle (i\u015fte\u015flik eki), \u201c\u015f\u201d fiilden isim yap\u0131m eki (isim-fiil) birbiriyle kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<br \/>\n\u00d6rnek: Hep birlikte g\u00fcl\u00fc\u015ft\u00fcler.(F.f.y.e.) (i\u015fte\u015flik eki)<br \/>\n Bak\u0131\u015flar\u0131n beni heyecanland\u0131r\u0131yor.(F.i.y.e.) (isim-fiil)<br \/>\n Bu g\u00fcl\u00fc\u015f\u00fc,bu bak\u0131\u015f\u0131 hi\u00e7 unutmam.(F.i.y.e.) (isim-fiil)<br \/>\n Bir s\u00fcre \u00f6ylece bak\u0131\u015ft\u0131k.(F.f.y.e.) (i\u015fte\u015flik eki)<br \/>\nNot: \u201c-\u015f\u201d kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ya da birlikte yap\u0131lma anlam\u0131 veriyorsa f.f. yani \u201ci\u015fte\u015flik eki\u201d dir.<br \/>\n8) \u0130simden isim yap\u0131m eki olan \u201c-c\u0131\u201d ile fiilden isim yap\u0131m eki ici birbiriyle kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<br \/>\n\u00d6rnek: Yolcu var m\u0131?(i.i.y.e.)<br \/>\n Kal\u0131c\u0131 bir i\u015fin yok mu?(f.i.y.e.)<br \/>\n9) Fiilden isim yap\u0131m eki olan \u201c-sal\u201d ile isimden isim yap\u0131m eki olan \u201c-sal\u201d birbiriyle kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<br \/>\n\u00d6rnek: Kumsal (i.i.y.e.) G\u00f6r-sel (f.i.y.e.)<br \/>\n Evren-sel (i.i.y.e.) i\u015fit-sel (f.i.y.e.)<br \/>\n10) \u0130simden fiil yapan \u201c-imse\u201d ile F.F.yapan \u201c-imse\u201d kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<br \/>\n\u00d6rnek: Ben-imse (i.f) G\u00fcl-\u00fcmse (f.f)<br \/>\n \u00d6z-\u00fcmse (i.f) An-\u0131msa (f.f)<br \/>\n11) T\u00fcrk\u00e7ede \u00f6nce yap\u0131m eki sonra \u00e7ekim eki gelir.<br \/>\n\u00d6rnek: Kork-u-yor-um ta\u015fl\u0131klar<br \/>\n Bunun istisnalar\u0131 da olabilir.<br \/>\n Annemsiz gitmem.<br \/>\n12) Bir s\u00f6zc\u00fck birden \u00e7ok yap\u0131m eki alabilir.<br \/>\n\u00d6rnek: G\u00f6zc\u00fcl\u00fck, korkulu, dalgal\u0131, \u0131\u015f\u0131ks\u0131z, \u00f6rt\u00fcl\u00fc\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>A) \u0130S\u0130M \u00c7EK\u0130M EKLER\u0130: 1) \u00c7okluk Eki: \u0130simlerin say\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00e7oklu\u011funu bildirirler. \u00d6rnek: elmalar,\u00e7ocuklar ,\u00f6\u011frenciler. 2)Hal Ekleri:- i,-e,-den,-de ekleridir. \u00d6rnekler: Kitab\u0131 ver (belirtme hali) Yola bak (Y\u00f6nelme hali) Evden geliyorum (\u00c7\u0131kma hali) Sende kald\u0131 (Bulunma hali) S\u0131radan insanlarla i\u015fim olmaz.(S\u0131fat yapm\u0131\u015ft\u0131r ve bu y\u00fczden yap\u0131m eki olmu\u015ftur) Bunlar g\u00f6zde \u00e7ocuklard\u0131r.(S\u0131fat yapm\u0131\u015ft\u0131r ve bu y\u00fczden yap\u0131m &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1405],"tags":[9818,1958,1964,1962,9820,3341,1959,1961,9819,1960,1965],"class_list":["post-4484","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-turkce-odevleri","tag-cekim-ve-yapim-ekleri","tag-cokluk-eki","tag-dilek-kipleri","tag-ek-eylem-ekleri","tag-fiilden-fiil-yapan-ekler","tag-fiilden-isim-yapan-ekler","tag-hal-ekleri","tag-ilgi-ekleri","tag-isimden-fiil-yapan-ekler","tag-iyelik-ekleri","tag-sahis-ekleri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4484","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4484"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4484\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4484"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4484"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4484"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}