Jeopolitik ve sosyopolitik gibi bilim dallar\u0131, XIX. y\u00fczy\u0131l i\u00e7erisinde olu\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015f ve \u00f6zellikle bu y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru b\u00fcy\u00fck geli\u015fme g\u00f6stermi\u015flerdir. Her iki bilim dal\u0131, birbiriyle i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f ve bir\u00e7ok bak\u0131mdan birbirleriyle ili\u015fki i\u00e7erisindedir. Bu y\u00fczden \u00f6zellikle tarihsel s\u00fcre\u00e7te ya\u015fanan olaylarla ilgili de\u011ferlendirmelerde bu iki bilim dal\u0131n\u0131 birbirinden ay\u0131rmamak yerinde olacakt\u0131r.<\/p>\n
Jeopolitik
\n Jeopolitik kavram\u0131, Yunanca toprak anlam\u0131na gelen geo ile politika anlam\u0131ndaki politeia kelimelerinin birle\u015fmesiyle meydana gelmi\u015ftir. Politik siyaset ve toprak siyaseti (d\u00fcnya siyaseti) kavramlar\u0131n\u0131 ifade etmek i\u00e7in bu kelime (ge-opolitik) kullan\u0131l\u0131r. Bu bilim dal\u0131 bat\u0131da ancak XIX. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131ndan itibaren ortaya \u00e7\u0131kar ve siyasal bilim dallar\u0131 aras\u0131na kat\u0131l\u0131r.
\n Siyasal a\u00e7\u0131dan neden \u00f6nem kazand\u0131klar\u0131 ya da geri kald\u0131klar\u0131 konusunda rol oynayan co\u011frafi etkenlerle bunlar\u0131n mekan dahilinde kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkilerini inceler. Siyasal co\u011frafya sahas\u0131n\u0131n esas unsuru, bir b\u00fct\u00fcn olarak d\u00fcnyadaki siyasal b\u00f6lgelerin da\u011f\u0131l\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Jeopoliti\u011fin \u00e7\u0131kmas\u0131, d\u00fcnya \u00fczerinde ge\u00e7ti\u011fimiz y\u00fczy\u0131llarda ortaya \u00e7\u0131kan geli\u015fmelerle ilgilidir. D\u00fcnya g\u00fc\u00e7 merkezlerinin yerine g\u00f6re, d\u00fcnya politikas\u0131 belirlenmektedir. D\u00fcnya g\u00fc\u00e7 merkezleri de, tarihin \u00e7e\u015fitli d\u00f6nemlerinde ve farkl\u0131 sebeplerden de\u011fi\u015fik olabilmektedir. Nitekim, Eski \u00c7a\u011f’da yeni ekonomik y\u00f6nlenmeyle merkez, Anadolu, Trakya, Yunanistan, Suriye ve M\u0131s\u0131r olmu\u015ftur.
\n Jeopolitik terimini, ilk defa \u0130sve\u00e7li bilim ve siyaset adam\u0131 R. Kjellen (1864-1922) kullanm\u0131\u015ft\u0131r. O, devleti \u00f6zellik ve yeteneklerini toprak ve b\u00f6lgesinden alan bir organizma ve mekanda beliren bir hayat \u015fekli olarak tan\u0131mlar.
\n C. Haushofer, jeopoliti\u011fi, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 co\u011frafi b\u00f6lgenin ve tarih\u0131 geli\u015fmelerin etkisi alt\u0131nda de\u011fi\u015fen siyasal hayat \u015fekli olan devletin, \u00fczerinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yer ile ili\u015fkisi olarak tan\u0131mlar.
\n K. G\u00fcnel ise jeopoliti\u011fi “siyasal geli\u015fmelerde yerle ili\u015fkilerin bir doktrin” olarak tan\u0131mlar.
\n “Siyasi co\u011frafya a\u00e7\u0131s\u0131ndan devletler, yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn siyas\u0131 s\u0131n\u0131rlarla b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f \u00e7e\u015fitli k\u0131s\u0131mlar\u0131na tekab\u00fcl etmektedir ve bu s\u0131n\u0131rlar\u0131n i\u00e7erisinde kalan potansiyel imkanlar, resmi ve husus\u0131 te\u015fkilatlar vas\u0131tas\u0131yla kendine has k\u00fclt\u00fcr b\u00f6lgeleri \u015feklinde geli\u015fmekte ve her devletin i\u00e7timai ve iktisadi yap\u0131s\u0131 bak\u0131m\u0131ndan kendine has \u00fclkesi ve bu \u00fclkenin \u00f6zellikleri ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r”.
\n Tabii etkenler i\u00e7erisinde siyasi co\u011frafyay\u0131 birinci derecede etkileyen unsurlar, co\u011frafi mevki, saha, yer \u015fekilleri, iklim \u00f6zellikleri, sulard\u0131r.
\n Jeopolitik, co\u011frafya ve siyasi co\u011frafyac\u0131lar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve siyaset bilimcilerin de geli\u015fmesini sa\u011flam\u0131\u015flard\u0131r. Askeri strateji ise, jeopolitikten yararlanmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f ve geli\u015fmesine katk\u0131da da bulunmu\u015flard\u0131r. Askeri stratejistlerin jeopoliti\u011fe ilgilenmeleri, askeri stratejinin boyutlar\u0131n\u0131n \u00e7ok geni\u015flemesi dolay\u0131s\u0131ylad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc, d\u00fcnyadaki global strateji, d\u00fcnya hakimiyeti pe\u015finde olan ve buna kar\u015f\u0131 savunan g\u00fc\u00e7ler aras\u0131ndaki ili\u015fkilere g\u00f6re \u015fekillenmi\u015ftir. “D\u00fcnya stratejisi veya global askeri strateji ise, d\u00fcnya politikas\u0131n\u0131n askeri g\u00fc\u00e7lere ve askeri hedeflere dayal\u0131 bir alt hareket tarz\u0131d\u0131r. D\u00fcnya politikas\u0131 olmadan, di\u011fer bir deyi\u015fle b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 kavrayan politika olmadan, d\u00fcnyay\u0131 kavrayan askeri strateji olmaz. D\u00fcnya politikas\u0131ndan global askeri stratejiye ula\u015f\u0131l\u0131r.” Jeopolitikte, politikan\u0131n b\u00fct\u00fcn unsurlar\u0131 vard\u0131r. Askeri stratejistler, jeopolitikten yararlanarak kendi stratejilerini belirler.
\n F. Ratzel’in devleti canl\u0131 bir organizma olarak g\u00f6rme fikri, yeni bir d\u00fc\u015f\u00fcnce de\u011fildir. Tunuslu \u00fcnl\u00fc bilgin \u0130bni Haldun, \u00e7ok daha \u00f6nce devleti bir canl\u0131 \u015feklinde d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130bni Haldun’a g\u00f6re devletler de insanlar gibi do\u011farlar, b\u00fcy\u00fcrler ve \u00f6l\u00fcrler.
\n Platon da “tek bir insana benzeyen devlet, en iyi y\u00f6netilen devlettir”, diyerek devleti insana benzetmektedir. Jeopolitik ve tarih ili\u015fkisi iki k\u0131s\u0131mda incelenir.
\n 1.Tarihin jeopolitik unsurlar dikkate al\u0131narak incelenmesi ve yorumlanmas\u0131
\n 2.G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn jeopolitik yap\u0131s\u0131nda tarihin etkilerinin incelenmesi
\n Jeopolitik unsurlar, tarihi olaylarda birer etkendir. Olaylar, jeopolitik unsurlara dayal\u0131 olarak meydana gelen g\u00fc\u00e7 merkezlerine g\u00f6re geli\u015fmi\u015ftir. Bir olay\u0131n cereyan etti\u011fi tarih kesiti, o d\u00f6nemdeki genel ve \u00f6zellikle b\u00f6lge g\u00fc\u00e7 merkezlerinin incelenmesi ile de\u011ferlendirilebilir.
\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde de, jeopolitik durumun de\u011ferlendir-mesini yaparken her jeopolitik unsur ve b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ge\u00e7mi\u015f de\u011ferlerin tarihi geli\u015fimi dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc, tarihi de\u011ferlendirme, jeopoliti\u011fe zaman derinli\u011fi kazand\u0131r\u0131r ve sebeplere yakla\u015ft\u0131r\u0131r. Bunun yan\u0131 s\u0131ra tarih, toplumlarda mekan duygusu olu\u015fturur. Bir toprak kayb\u0131ndan ve kalfalardan, Yeni \u00c7a\u011f’da i\u015f\u00e7ilerden olu\u015fmaktayd\u0131. Bunun yan\u0131nda, sabit gelirli halk tabakalar\u0131 da vard\u0131r. \u0130lk \u00c7a\u011f’da, hemen b\u00fct\u00fcn \u00fclkelerde \u00e7al\u0131\u015fma, \u00f6zg\u00fcr insanlar i\u00e7in al\u00e7alt\u0131c\u0131 bir durum olarak kabul edilmi\u015ftir. \u00dcretim, k\u00f6leler veya halk\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 kabul edilen s\u0131n\u0131flar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lmaktad\u0131r. Eski Yunan’da ve Roma’da II-III. y\u00fczy\u0131llara kadar da insanlar vatanda\u015flar ve k\u00f6leler olmak \u00fczere iki s\u0131n\u0131fa b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc. Halk, devlet g\u00f6revlileri ve hatta filozoflar, k\u00f6leleri, d\u00fc\u015f\u00fcnen, duyan ve her insan gibi bir ruha ve hakka sahip bulunan kimseler olarak kabul etmiyorlard\u0131.
\n Sosyal politikan\u0131n geli\u015fmesinde, politik fakt\u00f6r \u00f6nemli bir rol oynar. Bir \u00fclkenin politik ve ekonomik rejimiyle b\u00fcnyesi sosyal ilerlemelere s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde ba\u011fl\u0131d\u0131r.
\n R. Hennig, Platon’un “devlet” nazariyesine de\u011finerek, onun d\u00fc\u015f\u00fcncelerinde modern jeopolitik fikirlerin ilk izlerinin g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcne i\u015faret eder. Ondan ald\u0131\u011f\u0131 “Toprak bir zamanlar ahalinin ge\u00e7inmesine kafi geliyordu.
\n Jeopolitik, g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki ve gelecekteki g\u00fc\u00e7 ve hedef ili\u015fkilerini fiziki ve siyasal co\u011frafyay\u0131 esas alarak inceler. Yani, b\u00fct\u00fcn g\u00fc\u00e7 unsurlar\u0131n\u0131n co\u011frafi platform ve verilerle politikaya verdi\u011fi y\u00f6n\u00fc belirler. Siyasal co\u011frafya, fiziki co\u011frafya, biyolojik co\u011frafya, be\u015feri co\u011frafya, antropoloji, k\u00fclt\u00fcr ve uygarl\u0131k tarihleri, sosyal ve siyasal bilimler gibi bir\u00e7ok bilim dal\u0131n\u0131 kendi metotlar\u0131na g\u00f6re inceleyen ve bunlardan yararlan\u0131p g\u00fcncel olaylar \u00fczerine h\u00fck\u00fcm vermeye \u00e7al\u0131\u015fan jeopolitik ampirik bir bilim dal\u0131 olarak kabul edilir.
\n S. G\u00f6ney, siyasi co\u011frafyan\u0131n konusunu \u015f\u00f6yle tarif etmektedir:
\n“Siyasi co\u011frafya, her \u015feyden \u00f6nce, yery\u00fcz\u00fcnde siyasi b\u00f6lgelerin da\u011f\u0131l\u0131\u015f\u0131, siyasi bak\u0131mdan neden \u00f6nem kazand\u0131klar\u0131n\u0131 veya geri planda kald\u0131klar\u0131 hususunda rol oynayan co\u011frafi amiller ile bunlar\u0131n mekan dahilinde kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 m\u00fcnasebetlerini incelemektedir Bir b\u00fct\u00fcn olarak, d\u00fcnyadaki siyasi b\u00f6lgelerin da\u011f\u0131l\u0131\u015f\u0131, siyasi co\u011frafya sahas\u0131n\u0131n esas unsurudur”.
\n Sosyal ekonomi, amac\u0131 sosyal adalet ve bar\u0131\u015f olan, genel iktisad\u0131n do\u011fal yasalar\u0131n\u0131 d\u00fczenleme ve s\u0131n\u0131f farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n hafifletilmesini \u00f6ng\u00f6ren bir sosyal e\u015fitlik ve uzla\u015fma bilimidir. Bu bilimin ana merkezini, sosyal politika olu\u015fturur.
\n Prehistorik bir yerle\u015fmedeki ihtiya\u00e7larla, Orta \u00c7a\u011f insan\u0131n\u0131n talepleri aras\u0131nda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck u\u00e7urumlar yoktur. Sosyo-ekonomik ve jeopolitik de\u011ferlerdeki ana unsurlar\u0131n farkl\u0131la\u015fmas\u0131, ancak son 200 y\u0131lda olmu\u015ftur. Sanayi devrimi ve onu izleyen bilgi toplumuna ge\u00e7i\u015f s\u00fcreci b\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fimi beraberinde getirmi\u015ftir. Hitit Devleti’nin Anadolu’da uygulad\u0131\u011f\u0131 toprak rejimi ile daha sonra, Roma, Arap, Bizans, Sel\u00e7uklu ve Osmanl\u0131 Devletlerinin uygulad\u0131\u011f\u0131 toprak sistemleri aras\u0131ndaki benzerlikler de bu durumdan kaynaklanmaktad\u0131r. Tar\u0131msal a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 bir ekonomik yap\u0131n\u0131n hakim oldu\u011fu devletlerde, buna uygun toprak rejiminin uygulanmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Jeopolitik ve sosyopolitik gibi bilim dallar\u0131, XIX. y\u00fczy\u0131l i\u00e7erisinde olu\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015f ve \u00f6zellikle bu y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru b\u00fcy\u00fck geli\u015fme g\u00f6stermi\u015flerdir. Her iki bilim dal\u0131, birbiriyle i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f ve bir\u00e7ok bak\u0131mdan birbirleriyle ili\u015fki i\u00e7erisindedir. Bu y\u00fczden \u00f6zellikle tarihsel s\u00fcre\u00e7te ya\u015fanan olaylarla ilgili de\u011ferlendirmelerde bu iki bilim dal\u0131n\u0131 birbirinden ay\u0131rmamak yerinde olacakt\u0131r. Jeopolitik Jeopolitik kavram\u0131, Yunanca …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[2107,10043,2925,10042,2943],"class_list":["post-4634","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-dunya","tag-haushofer","tag-iklim","tag-jeopolitik-ve-sosyopolitik-kavramlar","tag-plato"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4634","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4634"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4634\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4634"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4634"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4634"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}