Antik \u00e7a\u011f\u0131n t\u00fcccarlar\u0131:Fenikeliler <\/p>\n
Fenikelilerin kendilerine verdikleri ad\u0131n ne oldu\u011fu tam olarak bilinmesede “Kenaani” (Akad dilinde Kinahna), yani “Kenanl\u0131lar” ad\u0131n\u0131 kulland\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. “Kenaani” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc \u0130branice’de t\u00fcccar anlam\u0131na geliyor. Bu da Fenikelileri iyi betimleyen bir s\u00f6zc\u00fck.
\n Samilerin ya\u015fad\u0131klar\u0131 alan Kilikya’dan K\u0131z\u0131ldeniz’e, Akdeniz’den Suriye bozk\u0131rlar\u0131na kadar uzan\u0131yordu. \u0130nsanlarla uygarl\u0131klar\u0131n birbiri i\u00e7inde eridi\u011fi bir pota olarak nitelendirilebilecek bu topraklara M\u00d6 3. biny\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda yerle\u015fmi\u015f olan Samiler, Kenan’\u0131n ilk halk\u0131 say\u0131labilir. Kenanl\u0131lar, s\u0131n\u0131rlar\u0131 Asi ve \u00dcrd\u00fcn \u0131rmaklar\u0131yla Akdeniz taraf\u0131ndan \u00e7izilen bir b\u00f6lgede, denize yak\u0131n ya\u015f\u0131yorlard\u0131. Amurrular olarak adland\u0131r\u0131lan halksa Kuzey Suriye’de ya\u015f\u0131yordu. G\u00f6\u00e7ebe Sami \u0131rk\u0131ndan gelen Arami-ler, M\u00d6 1200’den ba\u015flayarak b\u00f6lgeye yava\u015f yava\u015f s\u0131zd\u0131. Bunu Ege’den sald\u0131ran denizci halklar\u0131n yo\u011fun ve \u015fiddetli ak\u0131nlar\u0131 izledi. Bir sonraki y\u00fczy\u0131lda geriye kalan Kenanl\u0131lar k\u0131y\u0131 \u015feridine yerle\u015fti: Bunlar Fenikelilerdi.
\n Fenikelilerin ba\u015fl\u0131ca kentleri Gebal (Yunanca Byblos: bug\u00fcn el-C\u00fcbeyl), Sidon (bug\u00fcn Sayda). Tsor ya da Tire (Yunanca: Tyros: bug\u00fcn Sur) ve Beerot’du (Yunanca Berytos. bug\u00fcn Beyrut). G\u00fcneyde Filistfler (Deniz Halklar\u0131n\u0131n bir kolu) yerle\u015ftikleri b\u00f6lgeye kendi adlar\u0131n\u0131 verdiler: Filistin, yani Filist\u00ee \u00dclkesi. Aramilerse do\u011fuda L\u00fcbnan Da\u011f\u0131’na kadar olan b\u00f6lgede k\u00fc\u00e7\u00fck krall\u0131klar kurdular. \u0130braniler, \u0130srailo\u011fullar\u0131, Yahudiler gibi halklar. Filistin denen bu \u00fclkede Milattan \u00d6nce ilk bin y\u0131lda ya\u015fayan halklard\u0131.
\n Kenan \u00fclkesi d\u00f6nemin b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7leri aras\u0131nda stratejik bir \u00f6neme sahipti. Burada kurulan kentlerden Ugarit. \u00f6zel konumu sayesinde kozmopolit ve zengin bir kent bir ticaret kav\u015fa\u011f\u0131 haline gelmi\u015fti. Ugarit’in yeniden ke\u015ffedilmesi 20. y\u00fczy\u0131lda ger\u00e7ekle\u015fti. Arkeologlar 1929’da Suriye’nin kuzey k\u0131y\u0131s\u0131nda bulunan Ras \u015eamra’da o zamana de\u011fin bilinmeyen bir kenti g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131yorlard\u0131. Antik\u00e7a\u011fdaki ad\u0131 Ugarit olan bu kent. neredevse 6000 kilometrekare’ye ula\u015fan ve i\u00e7inde 100’e yak\u0131n kasabayla k\u00f6y bulunan bir araziye hakim durumdayd\u0131. Burada M\u00d6 8. biny\u0131lda bir k\u00f6y kurulmu\u015ftu. Bu k\u00f6y\u00fcn yerini M\u00d6 3. biny\u0131la do\u011fru bir kent alm\u0131\u015ft\u0131. En g\u00fczel konutlar\u0131n, Tanr\u0131 Baal ile Tann Dagan’a adanan b\u00fcy\u00fck tap\u0131naklar\u0131n ve yakla\u015f\u0131k bir hektarl\u0131k alan kaplayan krall\u0131k saray\u0131n\u0131n in\u015fa edildi\u011fi M\u00d6 15. y\u00fczy\u0131l, kentin en parlak d\u00f6nemi oldu. Kenan diline yak\u0131n bir leh\u00e7eyle konu\u015fan Samilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Ugarit kenti M\u0131s\u0131rl\u0131. Hitit Hurri. Mezopotamyal\u0131 t\u00fcccar, memur ve askerlerin yollar\u0131n\u0131n kesi\u015fti\u011fi bir ticaret alan\u0131yd\u0131. Bu site ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na sahip de\u011fildi. B\u00fct\u00fcn Kenan siteleri gibi zaman\u0131n dev imparatorluklar\u0131 aras\u0131nda s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f, hepsine ba\u011fl\u0131l\u0131k bildirmi\u015fti. Ugarit. M\u00d6 1299’da Kade\u015f’te II. Ramses’le kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelen Hitit kral\u0131 Muvattali’ye asker sa\u011flam\u0131\u015f, fakat ayn\u0131 d\u00f6nemde kendi surlar\u0131 i\u00e7inde ya\u015fayan M\u0131s\u0131rl\u0131lar\u0131 rahats\u0131z etmekten de ka\u00e7\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Ticaretteki usta manevralar\u0131yla bu alanda ne denli becerikli oldu\u011funu g\u00f6steriyordu Ugaritliler. Akdeniz’in t\u00fcm \u00fcr\u00fcnleri, ihra\u00e7 edilen L\u00fcbnan kerestesi, denizcilerin d\u00f6n\u00fc\u015fte getirdi\u011fi maden cevherleri, k\u00f6leler bu kentten ge\u00e7iyordu. Kendine \u00f6zg\u00fc bir alfabe geli\u015ftiren bu kentte, Do\u011fu’da konu\u015fulan b\u00fct\u00fcn dillerde yaz\u0131l\u0131r, bilim adamlar\u0131 S\u00fcmer metinlerini kopya eder, yaz\u0131c\u0131lar Kenan \u00fclkesinin mitolojik ve edebi metinlerini Ugarit diline aktar\u0131rd\u0131.
\n Kenan Uygarl\u0131\u011f\u0131 M\u00d6 12. y\u00fczy\u0131ldan itibaren Akdeniz k\u0131y\u0131lar\u0131nda ya\u015famaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Kuzeyde Ugarit yok olmu\u015f, bu arada Filist\u00eeler, Karmel Da\u011f\u0131’mn g\u00fcneyine yerle\u015fmi\u015fti. \u0130kisinin aras\u0131nda. Fenike’nin k\u0131y\u0131 kentleri olan Arados. Biblos, Sur ve Sidon’un birbirini izledi\u011fi Suriye koridoru bulunuyordu. Bu siteler uzun zamand\u0131r ticaretle u\u011fra\u015f\u0131yorlard\u0131. Girit-Miken uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n deniz g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yok olmas\u0131, Fenikelilerin yay\u0131lmalar\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rd\u0131. Fenikeliler denizlere a\u00e7\u0131ld\u0131 ve 8. y\u00fczy\u0131lda Yunan seferlerinin ba\u015flamas\u0131na kadar rakipsiz kald\u0131lar. Atlas Okyanusu’na kadar ula\u015fan bu seferler, ticaret amac\u0131yla yap\u0131l\u0131yordu. B\u00f6ylelikle bat\u0131 ke\u015ffedilmi\u015f, u\u011frak ticaret limanlar\u0131 kurulmu\u015f, ileride ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015facak yeni siteler do\u011fmu\u015ftu.
\n Fenikeliler i\u00e7in ticaret ve ke\u015fif ayn\u0131 anlama geliyordu neredeyse. Ke\u015ffettikleri her b\u00f6lge, gittikleri her yer. kurduklar\u0131 her yerle\u015fim birimi ticareti daha iyi y\u00fcr\u00fctmek i\u00e7indi ayn\u0131 zamanda. Adalara, vadilere ad veriyorlard\u0131. Bu adlara bakarak bir \u00fclkede ne gibi zenginlikler oldu\u011funu anlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. Bak\u0131r Adas\u0131 denen K\u0131br\u0131s’tan bak\u0131r getirilirdi. Malakit Yar\u0131madas\u0131’nda (bug\u00fcnk\u00fc Sina Yar\u0131madas\u0131) malakit denen ye\u015fil bak\u0131r ta\u015f\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131rd\u0131. \u015eimdi Toros Da\u011flar\u0131 dedi\u011fimiz G\u00fcm\u00fc\u015f Da\u011flar\u0131’ndan g\u00fcm\u00fc\u015f elde edilirdi. Yeni d\u00fcnyalar\u0131n kap\u0131lan a\u00e7\u0131l\u0131yordu insanlar\u0131n \u00f6n\u00fcnde. Ke\u015ffedilen her b\u00f6lge, bulunan her maden, beraberinde yenilikleri de getiriyordu. Maden filizleri eritilerek maden baltaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcyor, baltayla gemi yap\u0131l\u0131yor, gemilerle denizlere a\u00e7\u0131larak bilinmeyen \u00fclkelere gidiliyordu. Fenikeliler. L\u00fcbnan da\u011flar\u0131n\u0131n eteklerindeki y\u00fcz y\u0131ll\u0131k ulu sedir a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131 kesiyor, gemi ustalar\u0131 keskin baltalarla a\u011fa\u00e7 g\u00f6vdelerini yontuyorlard\u0131. A\u011fa\u00e7 g\u00f6vdesinden kesilen uzunca bir kiri\u015f, gerilen ipe g\u00f6re tesviye edildikten sonra kiri\u015fe, belkemi\u011fine kaburga ge\u00e7irir gibi tahtalar yerle\u015ftirilirdi. En \u00fcste de kaburgalar\u0131 ba\u011flamak i\u00e7in bir g\u00fcverte d\u00f6\u015fenirdi. Geminin arka k\u0131sm\u0131 bal\u0131k kuyru\u011fu, burun k\u0131sm\u0131 da ku\u015f ba\u015f\u0131 \u015feklinde yap\u0131l\u0131rd\u0131. Fenikelileri bilinmeyen d\u00fcnyalara g\u00f6t\u00fcrecek garip “hayvan” i\u015fte buydu. Gemiye verdikleri bu \u015fekille ustalar, “sudayken bal\u0131k gibi y\u00fczs\u00fcn ve batmas\u0131n, dalgalar\u0131n \u00fczerinde de ku\u015f gibi u\u00e7sun” demek ister gibiydiler. Geminin en arkas\u0131na bir de \u00f6zene bezene insana benzer bir fig\u00fcr yerle\u015ftirilirdi. Bu, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00c7eki\u00e7 Tanr\u0131s\u0131 Puam’d\u0131. Uzun deniz yolculuklar\u0131nda onu g\u00f6t\u00fcrmemek olmazd\u0131: \u00e7\u00fcnk\u00fc Malakit Yar\u0131madas\u0131’n\u0131n karanl\u0131k maden ocaklar\u0131ndan filiz \u00e7\u0131karmaya yard\u0131m eden. gemi yapmay\u0131 \u00f6\u011freten, gemi ustalar\u0131na i\u015flerinde yard\u0131m eden oydu. Puam’\u0131n yard\u0131m\u0131 olmadan i\u015fler y\u00fcr\u00fcmezdi. Geminin arkas\u0131na oturtulan bu tanr\u0131, kendi yaratt\u0131\u011f\u0131 gemiyi her gitti\u011fi yerde korurdu. D\u00fcnyan\u0131n bilinmeyen b\u00f6lgelerine giden denizcilerin bu korumaya ger\u00e7ekten gereksinimleri vard\u0131.
\n Fenikeliler bilinmeyen denizlerde yol ald\u0131k\u00e7a yeni yerler ke\u015ffediyorlard\u0131. Okyanusun kap\u0131lar\u0131na kadar giderek g\u00f6rd\u00fckleri Cebelitar\u0131k kayalar\u0131na Melkart’\u0131n S\u00fctunlar\u0131 ad\u0131n\u0131 vermi\u015flerdi. Melkart bir Fenike tanr\u0131s\u0131yd\u0131. Fenikeliler Tire kentinin surlar\u0131n\u0131 onun \u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc san\u0131rlard\u0131. Kimse daha \u00f6telere gitmeye cesaret etmesin diye, denizden okyanusa \u00e7\u0131k\u0131lan yerdeki bu s\u00fctunlar\u0131 o dikmi\u015fti. “Durun!” der gibiydi Melkart denizcilere. “Daha ileri gitmeyin! Yurdunuzdan zaten \u00e7ok uzaktas\u0131n\u0131z, hi\u00e7 olmazsa burada, d\u00fcnyan\u0131n sonunda durun.”
\n Denizciler y\u00fczy\u0131llar boyunca bu yasa\u011f\u0131 \u00e7i\u011fnemeye cesaret edemediler. Melkart S\u00fctunlar\u0131’n\u0131n arkas\u0131nda g\u00f6r\u00fcnen u\u00e7suz bucaks\u0131z okyanus korkun\u00e7tu. Fakat bilinmeyen \u00fclkelerin servetleri, t\u00fcccarlar i\u00e7in \u00e7ekiciydi. K\u00fcreklerle donat\u0131lm\u0131\u015f gemilerle sonunda okyanusa a\u00e7\u0131lmaya cesaret etti Fenikeliler. Kalay Adas\u0131 denen \u0130ngiltere’ye. Kehribar K\u0131y\u0131s\u0131 denen Balt\u0131k \u00fclkelerine kadar gidiyorlard\u0131 art\u0131k. Denizciler d\u00fcnyan\u0131n s\u0131n\u0131rlann\u0131 s\u00fcrekli daha ileri ta\u015f\u0131yorlard\u0131; yine de k\u0131y\u0131 \u015feridini izliyor, a\u00e7\u0131k denize \u00e7\u0131kmaya korkuyorlard\u0131. A\u00e7\u0131k denizde insan yolunu kolayca kaybedebilirdi. Karayla deniz iki ayr\u0131 d\u00fcnyayd\u0131. L\u00fcbnan Da\u011flar\u0131’nda yolcular, daha \u00f6nce a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f olan izlerden y\u00fcr\u00fcr, baltalarla sedir a\u011fa\u00e7lar\u0131 aras\u0131nda a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f bulunan izleri takip ederlerdi; Arabistan \u00c7\u00f6l\u00fc’nde eski bir konak yerinde bir k\u00fcl y\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulunabilirdi; kervan yolunda kapkacak k\u0131r\u0131nt\u0131lar\u0131, koyun ve deve kemikleri g\u00f6ze \u00e7arpabilirdi; ta\u015flar bile konu\u015fur, yolun bulunmas\u0131na yard\u0131m ederlerdi. Yer, binlerce i\u015faretle insana yol g\u00f6sterir, insan da bu i\u015faretlere bakarak d\u00fcnyay\u0131 kolayca dola\u015fabilirdi. Oysa durum denizde t\u00fcm\u00fcyle farkl\u0131yd\u0131. Denizde b\u00fct\u00fcn dalgalar birbirine benzerdi. Altta mavi deniz, \u00fcstte mavi g\u00f6k varken insan yolunu kolayl\u0131kla kaybedebilirdi. Denize bakmak faydas\u0131zd\u0131: as\u0131l bak\u0131lmas\u0131 gereken yer. yukar\u0131s\u0131yd\u0131. Denizciler art\u0131k ba\u015flar\u0131n\u0131 g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne kald\u0131r\u0131p, yollar\u0131n\u0131n i\u015faretlerini y\u0131ld\u0131zlar aras\u0131nda aramaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. G\u00fcnd\u00fczleri G\u00fcne\u015f’i izlemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc, geceleriyse K\u00fc\u00e7\u00fck Ay\u0131, kuzeye giden yolu g\u00f6steriyordu. K\u00fc\u00e7\u00fck Ay\u0131, Fenikelilere g\u00f6re karada da denizde de yolcular\u0131n izleyebilece\u011fi g\u00fcvenilir bir “araba”yd\u0131.
\n Ticareti yap\u0131lan yaln\u0131zca kap-kacak, k\u00f6le ya da kuma\u015f de\u011fildi. \u00dclkeler aras\u0131nda k\u00fclt\u00fcr al\u0131\u015fveri\u015fi de s\u00f6z konusuydu. Resimyaz\u0131. M\u0131s\u0131r’dan Fenike’ye. Fenike’den de Yunanistan’a ge\u00e7erken de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011fram\u0131\u015f, harflere d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Harfler ve rakamlar Fenikeliler i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemliydi. Her Fenike gemisinde not alan. hesap tutan, okur-yazar bir adam bulunurdu: \u00e7\u00fcnk\u00fc d\u00f6n\u00fc\u015fte gemi ve mal sahibine inceden inceye hesap vermek gerekiyordu.
\n B\u00f6ylece Fenike gemileriyle Asya’dan Avrupa’ya keskin Filistin \u015faraplar\u0131 ya da erguvan\u0131 Sidon hitanlar\u0131 (bir \u00e7e\u015fit g\u00f6mlek) yan\u0131s\u0131ra, d\u00fcnyan\u0131n ilk alfabelerinden biri de gidiyordu. Fenike alfabesi t\u00fcccarlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Akdeniz’in her yerine yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Yunan alfabesinin, dolay\u0131s\u0131yla da b\u00fct\u00fcn bat\u0131 alfabelerinin. Fenike alfabesinden t\u00fcredi\u011fi san\u0131l\u0131yor. Fenike alfabesinde tamam\u0131 sessiz. 22 harf bulunuyor ve yaz\u0131 sa\u011fdan sola do\u011fru yaz\u0131l\u0131yordu. Fenike dilindeki “galer” (kad\u0131rga benzeri bir gemi), “vino” (\u015farap), “hiton” gibi s\u00f6zc\u00fckler de\u011fi\u015ferek varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015f olup. d\u00fcnya dillerindeki yerini bug\u00fcn bile korumaktad\u0131rlar.
\n Fenikeliler i\u00e7in ticaret her zaman kolay de\u011fildi: zaman zaman tehlikelerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 olurdu. Denizciler bilmedikleri k\u0131y\u0131lara yana\u015ft\u0131klar\u0131nda buraya ke\u015fif\u00e7iler g\u00f6nderilirdi. Deniza\u015f\u0131r\u0131 \u00fclkelerden gelen bu denizcilerin, ev sahipleri taraf\u0131ndan s\u0131k s\u0131k m\u0131zrak ve okla kar\u015f\u0131land\u0131klar\u0131 olurdu. Ancak b\u00f6yle durumlardan ders alm\u0131\u015flard\u0131. \u00d6nce k\u0131y\u0131ya yana\u015f\u0131r, mallar\u0131n\u0131 k\u0131y\u0131ya b\u0131rak\u0131r ve bir ate\u015f yakarlard\u0131. Sonra gemilerine d\u00f6ner ve denize a\u00e7\u0131l\u0131rlard\u0131. Duman\u0131 g\u00f6ren ev sahipleri, b\u0131rak\u0131lan arma\u011fanlar\u0131 al\u0131r, misafirlere bu sefer kendi arma\u011fanlar\u0131n\u0131 b\u0131rak\u0131rlard\u0131. B\u00f6ylece insanlar birbirlerini g\u00f6rmeksizin “kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rlard\u0131”.
\n Fenike alfabesi d\u00fcnyan\u0131n ilk alfabelerinden biriydi. T\u00fcccarlar hesap yapmak i\u00e7in yaz\u0131ya gereksinim duyuyorlard\u0131<\/p>\n
Fenike Kolonileri<\/p>\n
Akdeniz’in Kuzey Afrika k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc M\u00d6 1. biny\u0131lda do\u011fu Akdeniz’de bulunan Tire ve Sidon gibi Fenike kentlerinin koloniler kurmas\u0131yla yerle\u015fime a\u00e7\u0131ld\u0131. Fenikelilerin ama\u00e7lar\u0131 kendilerine yerle\u015fecek topraklar bulmak de\u011fildi. Kolonilerin ba\u015flang\u0131\u00e7taki amac\u0131 \u0130spanya’yla Fenike kentleri aras\u0131nda ticaret ba\u011f\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirecek ara yerle\u015fmeler kurmakt\u0131. Ba\u015fka bir deyi\u015fle koloniler konak yerleri gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. \u0130spanya g\u00fcm\u00fc\u015f ve kalay bak\u0131m\u0131ndan olduk\u00e7a zengindi: bu da Fenikeli t\u00fcccarlar\u0131n ilgisini \u00e7ekiyordu. \u0130spanya’ya Kuzey Afrika sahillerini izleyerek gitmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. Bu yolu izlemek istemeyenler i\u00e7inse ikinci bir yol vard\u0131: K\u0131br\u0131s, Girit, Sicilya, Sardinya’dan ge\u00e7ip Balear Adalar\u0131’na ula\u015fan bir yol.
\n Fenikeliler genelde ticaretle u\u011fra\u015fan bir halkt\u0131; ne var ki n\u00fcfus bak\u0131m\u0131ndan kalabal\u0131k say\u0131lmazlard\u0131. Kolonileri elde tutacak ve ticaret ili\u015fkilerini s\u00fcrd\u00fcrecek kadar \u00e7ok insana sahip de\u011fillerdi. Bu nedenle ellerinde kolay tutabilecekleri, sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131 korunakl\u0131 adalar\u0131, ya da denize \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131 yapan burunlar\u0131 yerle\u015fim i\u00e7in se\u00e7mi\u015flerdi. Bu koloniler aras\u0131nda Kartaca en b\u00fcy\u00fck ve en g\u00fc\u00e7l\u00fc koloni haline gelecekti.
\n Kartacal\u0131lar, tarihte adlan Romal\u0131larla birlikte an\u0131lan bir halk oldu. K\u00f6kenleri Fenikeliler olan Kartaca’n\u0131n nas\u0131l kuruldu\u011fu s\u00f6ylencelerde \u015f\u00f6yle anlat\u0131l\u0131yor: Fenike Prensesi Elyssa, kendi \u00fclkesini kurmak \u00fczere yan\u0131na ald\u0131\u011f\u0131, Fenike’nin en yak\u0131\u015f\u0131kl\u0131 50 k\u00fcsur erke\u011fiyle denize a\u00e7\u0131l\u0131r. Bug\u00fcnk\u00fc K\u0131br\u0131s adas\u0131nda bir geceyar\u0131s\u0131 mola vermek i\u00e7in durduklar\u0131nda, adet oldu\u011fu \u00fczere \u00e7\u0131r\u0131l\u00e7\u0131plak denize giren K\u0131br\u0131sl\u0131 kad\u0131nlar\u0131n aras\u0131nda bulurlar kendilerini. En g\u00fczel kad\u0131nlardan yakla\u015f\u0131k ellisini yanlar\u0131na alarak bug\u00fcnk\u00fc Kartaca (Kart Hadast – Yeni Kent) kentine var\u0131rlar ve \u00fclkelerini bu verimli topraklara kurarlar. Kartaca. Fenikelilerin kurdu\u011fu en zengin kolonilerden biri olur. Sicilya’y\u0131. Sardunya Adas\u0131’n\u0131 bile i\u00e7ine al\u0131r. Bu zenginlik ve g\u00fc\u00e7. bir yandan Roma \u0130mparatorlu\u011fu’n\u00fcn i\u015ftah\u0131n\u0131 kabart\u0131rken bir yandan da “\u00c7izme”nin insanlar\u0131n\u0131 korkutur. Bu y\u00fczden iki \u00fclke aras\u0131nda, 150 y\u0131l i\u00e7inde 3 b\u00fcy\u00fck sava\u015f ya\u015fan\u0131r (P\u00f6n Sava\u015flar\u0131). En sonunda kazanan Roma olur, ve koca Kartaca yak\u0131l\u0131p y\u0131k\u0131l\u0131r. Aristokratlar\u0131n se\u00e7imle g\u00f6reve getirdi\u011fi Kartaca Kral\u0131’n\u0131n \u00fclkesi yok olur…
\n Baz\u0131 kaynaklarda en eski Fenike kolonisi olarak Gades’in (Bug\u00fcnk\u00fc Cadiz) M\u00d6 1110’da, Utica’n\u0131n M\u00d6 1101’de, Kartaca’n\u0131n M\u00d6 814’te kuruldu\u011funu s\u00f6yleyen tarih\u00e7iler vard\u0131r. Buna kar\u015f\u0131n baz\u0131 tarih\u00e7ilere g\u00f6re de. Fenikeliler M\u00d6 8. y\u00fczy\u0131ldan \u00f6nce bat\u0131ya y\u00f6nelmemi\u015flerdi. Yunan kolonilerinin tersine Fenike kolonileri uzun s\u00fcre Fenike’ye ba\u011fl\u0131 kald\u0131lar. \u0130\u00e7lerinde yaln\u0131zca Kartaca, co\u011frafi art alan\u0131n\u0131n uygun olmas\u0131 nedeniyle ba\u011f\u0131ms\u0131z bir g\u00fc\u00e7 haline d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ve ileri \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Baz\u0131 Yunan yerle\u015fmecilerin Sicilya’ya yerle\u015fmesi ve burada g\u00fc\u00e7lenmeye ba\u015flamas\u0131. Kartacal\u0131lar\u0131 endi\u015felendiriyordu. Adan\u0131n bat\u0131s\u0131nda kurulan Motya ve Panormus (Bug\u00fcnk\u00fc Palermo) kentleri Yunan kolonileriydi. Fenikeliler Sicilya’n\u0131n bir s\u00fcre sonra t\u00fcm\u00fcyle ellerinden \u00e7\u0131kmas\u0131ndan korktular. B\u00f6yle bir durumda Sardunya Adas\u0131 da kaybedilebilir ve Kartaca kenti Afrika’ya s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kal\u0131rd\u0131. Kartaca, Yunan tehdidinden kurtulmak i\u00e7in Etr\u00fcsk kentleriyle anla\u015farak onlar\u0131n yard\u0131m\u0131yla \u0130spanya’yla Yunanistan’\u0131n ba\u011f\u0131n\u0131 kesti. \u0130spanya b\u00fcy\u00fck olanaklar sunuyordu Fenike’nin \u00f6n\u00fcnde. De\u011ferli madenler a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok zengin olan bu koloniden gelen g\u00fcm\u00fc\u015flerle Fenikeliler. Asur kral\u0131na vergilerini verebilmi\u015flerdi. M\u00d6 700’l\u00fc y\u0131llarda \u0130spanya’dan Fenike kentlerine o kadar \u00e7ok g\u00fcm\u00fc\u015f ak\u0131\u015f\u0131 olmu\u015ftu ki, Ortado\u011fu’da g\u00fcm\u00fc\u015f\u00fcn de\u011feri d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc.
\n Fenike ticareti, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Tire ve Biblos gibi kentlerdeki aile \u015firketlerinin, gemi sahiplerinin ve onlar\u0131n di\u011fer \u00fclkelerdeki temsilcileri \u00fczerinden y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Yap\u0131lan kaz\u0131larda ele ge\u00e7irilen mezar buluntular\u0131ndan ticaretin boyutlar\u0131 anla\u015f\u0131labiliyor. \u015earap k\u00fcpleri, alt\u0131n e\u015fyalar buralarda bulunan e\u015fyalar aras\u0131nda. Ayr\u0131ca Balear adalar\u0131ndan Cadiz’e kadar olan b\u00f6lgede yer alan deniz \u00fcsleri, tuzlanm\u0131\u015f bal\u0131k, boya ve tekstil \u00fcr\u00fcnlerinin ticaretinin y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00f6nemli merkezlerdi. Bu b\u00f6lgedeki bir\u00e7ok koloni yerle\u015fkesi g\u00fcn\u00fcm\u00fcze dek varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Abdera (Adra), Baria (Villaricos). Carmona (Carmo). Gades (Cadiz), Malaca (Mala\u011fa) Kartacal\u0131lar\u0131n kurdu\u011fu en \u00f6nemli koloni kentleriydi. Eivessa (\u0130biza), tuz, y\u00fcn, boya ve bal\u0131k \u00fcretimiyle dikkatleri \u00fczerine \u00e7ekiyordu. Bir ba\u015fka Kartaca kolonisi olan Carthago Nova (Cartagena). Romal\u0131larla yap\u0131lan P\u00f6n Sava\u015flar\u0131 s\u0131ras\u0131nda kurulmu\u015ftu. Cenova, Marsilya gibi kentler de ba\u015flang\u0131\u00e7ta Fenikelilerin ticaret amac\u0131yla kurdu\u011fu ileri karakollardan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildi. Fenikelilerin varl\u0131\u011f\u0131 yaln\u0131zca kuzey Afrika ve Bat\u0131 Akdeniz’le s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildi.
\n Fenikelilerin, ticaret kolonilerini K\u00fc\u00e7\u00fck Asya’ya da yayd\u0131\u011f\u0131 biliniyor. Do\u011fu Kilikya b\u00f6lgesindeki Samal (Zincirli H\u00f6y\u00fck). Toros Da\u011flan’ndaki Kara-tepe, Anadolu’daki ba\u015fl\u0131ca Fenike yerle\u015fimleri. Fenikelilerin kuzeye do\u011fru, yay\u0131lmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ve Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131nda da yerle\u015fti\u011fi biliniyor. M.\u00d6. 521 y\u0131llar\u0131nda Fenikeliler Karadeniz’e ge\u00e7tikten sonra. K\u0131z\u0131l\u0131rmak a\u011fz\u0131na gelerek Bafra ve \u00e7evresine yerle\u015fmi\u015flerdi. Irma\u011f\u0131n denize a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yer geni\u015f oldu\u011fundan gemiciler buraya rahatl\u0131kla girebilmi\u015f. Fenikeliler \u0131rma\u011f\u0131n a\u011fz\u0131na ticaret evleri kurmu\u015flard\u0131. Eskiden bu civarda iki b\u00fcy\u00fck koy varm\u0131\u015f; bunlardan birine Kumca\u011f\u0131z, di\u011ferine de Kumbo\u011faz denirmi\u015f. Fenikeliler bu koylara “farya”, kurduklar\u0131 ticaret evlerine de “bafra” ismini vermi\u015fler. Bafra isminin bu kelimeden gelmi\u015f oldu\u011fu san\u0131l\u0131yor.
\n Bir ba\u015fka koloni olan K\u0131br\u0131s Adas\u0131’na M\u00d6 9. y\u00fczy\u0131lda yerle\u015fir Fenikeliler. Adan\u0131n zengin bak\u0131r yataklar\u0131d\u0131r ilgilerini \u00e7eken. Malta. Sicilya gibi adalarsa do\u011fal zenginliklerinden \u00e7ok. \u0130spanya \u00fczerinde bir u\u011frak noktas\u0131 olmalar\u0131ndan \u00f6nem kazanm\u0131\u015flard\u0131r.
\n Ticaretle u\u011fra\u015fan Fenikeliler. Kartaca kolonisi d\u0131\u015f\u0131nda \u00f6nemli bir askeri g\u00fc\u00e7 olmad\u0131lar hi\u00e7 bir zaman. B\u00f6lgelerindeki b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lere vergi \u00f6deyerek ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Hitit, M\u0131s\u0131r, Asur gibi b\u00fcy\u00fck krall\u0131klar\u0131n denetimi alt\u0131nda uzun y\u0131llar ge\u00e7irdiler. M\u00d6 538’de Fenike, Pers egemenli\u011fine girdi. Bir kara imparatorlu\u011fu olan Persler Fenike gemilerinden askeri ama\u00e7larla yararland\u0131lar. Pers hakimiyetiyse B\u00fcy\u00fck \u0130skender’in geli\u015fiyle son buldu. M\u00d6 65 y\u0131l\u0131ndan sonra Roma \u0130mparatorlu\u011fu Fenike’yi Suriye vilayetinin bir par\u00e7as\u0131 ilan etti. Aradus, Sidon, Sur gibi kentler \u00f6zerkliklerini bir s\u00fcre daha s\u00fcrd\u00fcrd\u00fclerse de Roma i\u015fgali Fenikelilerin tarih sayfas\u0131ndan \u00e7ekilmesi demek oldu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Antik \u00e7a\u011f\u0131n t\u00fcccarlar\u0131:Fenikeliler Fenikelilerin kendilerine verdikleri ad\u0131n ne oldu\u011fu tam olarak bilinmesede “Kenaani” (Akad dilinde Kinahna), yani “Kenanl\u0131lar” ad\u0131n\u0131 kulland\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. “Kenaani” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc \u0130branice’de t\u00fcccar anlam\u0131na geliyor. Bu da Fenikelileri iyi betimleyen bir s\u00f6zc\u00fck. Samilerin ya\u015fad\u0131klar\u0131 alan Kilikya’dan K\u0131z\u0131ldeniz’e, Akdeniz’den Suriye bozk\u0131rlar\u0131na kadar uzan\u0131yordu. \u0130nsanlarla uygarl\u0131klar\u0131n birbiri i\u00e7inde eridi\u011fi bir pota olarak nitelendirilebilecek bu topraklara …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[1682,1683,1684],"class_list":["post-481","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-fenikeliler","tag-kenaani","tag-kenanlilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/481","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=481"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/481\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=481"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=481"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=481"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}