TA\u015eLARIN PAR\u00c7ALANMASI KAYA\u00c7(KAYA, TA\u015e): Bir veya birden fazla mineralin birle\u015fmesiyle olu\u015fan maddelere kaya\u00e7 (kaya, ta\u015f) ad\u0131 verilir. Yerk\u00fcrenin temel malzemesini ta\u015flar meydana getirir.<\/p>\n
1.Kimyasal \u00c7\u00f6z\u00fclme:
\n \u00d6zellikle s\u0131cak ve nemli iklim b\u00f6lgelerinde meydana gelir. Genel olarak ta\u015flar\u0131n su taraf\u0131ndan eritilmesidir. Bunun sonucunda ta\u015flar\u0131n kimyasal bile\u015fimlerinde de\u011fi\u015fme meydana gelir. Kimyasal \u00e7\u00f6z\u00fclmede temel etkenler, nem miktar\u0131 ve s\u0131cakl\u0131kt\u0131r. Ya\u011f\u0131\u015f miktar\u0131 ve s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n artmas\u0131 kimyasal \u00e7\u00f6z\u00fclmeyi artt\u0131r\u0131r. Bu nedenlerle en fazla ekvatoral, muson ve okyanusal iklim alanlar\u0131nda meydana gelir. Kolay \u00e7\u00f6z\u00fcnen kalker, jips, dolomit ve kaya tuzu gibi karstik ta\u015flar\u0131n fazla oldu\u011fu alanlarda kimyasal \u00e7\u00f6z\u00fcnme daha fazla ve h\u0131zl\u0131 ger\u00e7ekle\u015fir. <\/p>\n
2.Fiziksel (Mekanik ) \u00c7\u00f6z\u00fclme:
\n Ta\u015flar\u0131n kimyasal yap\u0131lar\u0131nda herhangi bir de\u011fi\u015fme meydana gelmeden, ba\u011flar\u0131n\u0131n zay\u0131flamas\u0131 par\u00e7alara ayr\u0131larak ufalanmas\u0131d\u0131r. En \u00f6nemli etken, s\u0131cakl\u0131k farklar\u0131d\u0131r. S\u0131cakl\u0131k fark\u0131n\u0131n artmas\u0131 mekanik \u00e7\u00f6z\u00fclmeyi artt\u0131r\u0131r. \u00d6zellikle, \u00e7\u00f6l ikliminin egemen oldu\u011fu alanlarda ve s\u0131cakl\u0131k fark\u0131n\u0131n fazla oldu\u011fu karasal iklim b\u00f6lgelerinde etkili olmaktad\u0131r. Donma ve \u00e7\u00f6z\u00fclme, buz, tuz ve k\u00f6k \u00e7atlamas\u0131, \u0131s\u0131nma ve kuruma, ta\u015flar\u0131n b\u00fcz\u00fc\u015f\u00fcp genle\u015fmesi mekanik \u00e7\u00f6z\u00fclmeyi olu\u015fturan ba\u015fl\u0131ca fakt\u00f6rlerdir.<\/p>\n
3.Biyolojik \u00c7\u00f6z\u00fclme:
\n Canl\u0131 organizmalar\u0131n salg\u0131lad\u0131klar\u0131 salg\u0131lar, organik asitler ve bitki k\u00f6klerinin ta\u015f aralar\u0131ndaki \u00e7atlaklara girerek b\u00fcy\u00fcmeleri ve sonu\u00e7ta ta\u015f\u0131 par\u00e7alamalar\u0131 ile meydana gelir. \u00d6zellikle bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn, ormanlar\u0131n zengin oldu\u011fu s\u0131cak ve nemli sahalarda etkili olur.
\nTOPRAK OLU\u015eUMUNU ETK\u0130LEYEN FAKT\u00d6RLER
\n1.\u0130klim: S\u0131cakl\u0131k ve ya\u011f\u0131\u015f toprak olu\u015fumunu etkiler. S\u0131cakl\u0131k ta\u015flar\u0131n ufalanma ve humus olu\u015fum s\u00fcrecini belirler. Nem, toprak y\u0131kanmas\u0131n\u0131 ve kimyasal \u00e7\u00f6z\u00fclme s\u00fcrecini etkiler. Topraktaki tuz ve kire\u00e7 miktar\u0131n\u0131 etkiler.
\n 2.Bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc: K\u00f6kleri ve organik asitler sayesinde ayr\u0131\u015fma s\u00fcrecini h\u0131zland\u0131r\u0131r, toprakta organik madde olu\u015fumunu sa\u011flar, humus bak\u0131m\u0131ndan zenginle\u015fme imk\u00e2n\u0131 verir, topraklar\u0131n zemine tutunmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak erozyona u\u011framas\u0131n\u0131 engeller.
\n 3.Yer \u015fekilleri: E\u011fim, y\u00fckselti ve bak\u0131 toprak olu\u015fumunu etkiler. E\u011fimli arazilerde toprak olu\u015fumu daha yava\u015ft\u0131r. Yama\u00e7larda topraklar erozyon gibi sebeplerden dolay\u0131 daha incedir. Y\u00fckselti iklim elemanlar\u0131n\u0131n \u00f6zelliklerini belirleyerek toprak olu\u015fumunda etkili olur. Bak\u0131, g\u00fcne\u015flenme s\u00fcresini ve s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 etkileyerek topra\u011f\u0131n nemlili\u011fini ve dolay\u0131s\u0131yla olu\u015fumunu etkiler.
\n 4.Ta\u015flar\u0131n \u00f6zelli\u011fi(Ana kaya): Topra\u011f\u0131 meydana getiren ana kaya, par\u00e7alanma s\u00fcrecini, topra\u011f\u0131n rengini, organik bak\u0131mdan zenginli\u011fini ve su ge\u00e7irimlilik oran\u0131n\u0131 etkiler.Ba\u015fkala\u015f\u0131m ta\u015flardan olu\u015fan topraklar daha su ge\u00e7irimlili\u011fi fazla olan kumlu topraklar\u0131 olu\u015fturur. Kil ve kire\u00e7 oran\u0131 y\u00fcksek olan ana kayalar, koyu renkli ge\u00e7irimli topraklar\u0131 meydana getirir.
\n 5.Zaman: Toprak \u00e7ok uzun s\u00fcrelerde olu\u015fumunu tamamlamaktad\u0131r. Tam bir toprak olu\u015fumu binlerce y\u0131lda ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Olu\u015fum s\u00fcresi kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 etkiler.
\nTOPRA\u011eI OLU\u015eTURAN KATMANLAR (HOR\u0130ZON)
\nToprak kesitinde A, B, C ve D olmak \u00fczere d\u00f6rt katman (horizon)bulunur.
\n A Horizonu: En \u00fcstte yer al\u0131r. Organik maddeler bak\u0131m\u0131ndan zengin ve genellikle koyu renklidir. Su ve besin maddelerinin en fazla bulundu\u011fu, bitkilerin yeti\u015fti\u011fi ve k\u00f6klerinin en fazla yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 katmand\u0131r.
\n B Horizonu: A kat\u0131 ile birlikte as\u0131l toprak kat\u0131n\u0131 meydana getirir. \u00dcstte y\u0131kanan tuz ve kil gibi maddelerin birikti\u011fi katt\u0131r. Bu nedenle bu katmana birikim katman\u0131 ad\u0131 da verilir
\n C Horizonu: Ayr\u0131\u015fman\u0131n tam olara ger\u00e7ekle\u015fmedi\u011fi, ana kayan\u0131n \u00f6zelliklerini ta\u015f\u0131yan b\u00fcy\u00fck par\u00e7alardan meydana gelir.
\n D Horizonu:Ana kayan\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 b\u00f6l\u00fcmd\u00fcr<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
TA\u015eLARIN PAR\u00c7ALANMASI KAYA\u00c7(KAYA, TA\u015e): Bir veya birden fazla mineralin birle\u015fmesiyle olu\u015fan maddelere kaya\u00e7 (kaya, ta\u015f) ad\u0131 verilir. Yerk\u00fcrenin temel malzemesini ta\u015flar meydana getirir. 1.Kimyasal \u00c7\u00f6z\u00fclme: \u00d6zellikle s\u0131cak ve nemli iklim b\u00f6lgelerinde meydana gelir. Genel olarak ta\u015flar\u0131n su taraf\u0131ndan eritilmesidir. Bunun sonucunda ta\u015flar\u0131n kimyasal bile\u015fimlerinde de\u011fi\u015fme meydana gelir. Kimyasal \u00e7\u00f6z\u00fclmede temel etkenler, nem miktar\u0131 ve s\u0131cakl\u0131kt\u0131r. …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[4098,3218,2925,3263,3265,3297,10388],"class_list":["post-4833","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-biyolojik-cozulme","tag-dolomit","tag-iklim","tag-jips","tag-kalker","tag-kimyasal-cozulme","tag-toprak-olusumunu-etkileyen-faktorler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4833","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4833"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4833\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4833"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4833"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4833"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}