S\u00fcryaniler Kimdir?
\n S\u00fcryaniler, k\u00f6kenleri 5000 y\u0131l \u00f6ncesine giden bir toplumdur. Mezopotamya’da ye\u015feren ve uygarl\u0131\u011f\u0131n geli\u015fiminde \u00f6nemli rol \u00fcstlenen eski Mezopotamya halklar\u0131n\u0131n yani k\u00f6kl\u00fc bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn miras\u00e7\u0131lar\u0131d\u0131r. H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 kabul ettikten sonra, co\u011frafyay\u0131 istila edenlerin bask\u0131 ve egemenlikleri y\u00fcz\u00fcnden ba\u015flang\u0131\u00e7taki etkinliklerini kaybetmi\u015flerdir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise d\u00fcnyan\u0131n de\u011fi\u015fik b\u00f6lgelerinde da\u011f\u0131n\u0131k bir \u015fekilde ya\u015famaktad\u0131rlar.
\n S\u00fcryanilerin k\u00f6keni ve nerden geldiklerine dair bilinen \u00fc\u00e7 farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f vard\u0131r.Bu g\u00f6r\u00fc\u015flerden birisi, S\u00fcryanilerin Aramiler’den geldi\u011fini savunan tezdir. Bu tezin dayana\u011f\u0131 S\u00fcryani halk\u0131n\u0131n Aramca konu\u015ftu\u011fu ve bundan dolay\u0131 da k\u00f6keninin Aramiler oldu\u011funu iddia etmektedir. S\u00fcryanilerin k\u00f6kenine dair ikinci g\u00f6r\u00fc\u015f ise S\u00fcryanilerin Asurlular’dan geldi\u011fini savunan tezdir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re S\u00fcryaniler, eski Mezopotamya’da imparatorluklar kurmu\u015f olan Asurlular’\u0131n torunlar\u0131d\u0131r. Bu iki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn eksiklikleri, S\u00fcryanilerin k\u00f6kenini t\u00fcm eski Mezopotamya halklar\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten yeni bir g\u00f6r\u00fc\u015f ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r.
\n Asl\u0131nda bu farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerin \u00f6nemi, getirdikleri tarihsel a\u00e7\u0131klamalardan ziyade, bu g\u00f6r\u00fc\u015f sahiplerinin S\u00fcryaniler i\u00e7in d\u00fc\u015fledikleri farkl\u0131 toplumsal modellere sahip olmas\u0131ndad\u0131r. Yani Asur g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc savunanlar, S\u00fcryanilerin \u00f6ncelikle siyasal bir toplum olmas\u0131n\u0131 arzu etmekte; Arami g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc savunanlar ise daha \u00e7ok inanca dayal\u0131 bir toplum modeli olu\u015fturmak ve bu model \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde toplumu bir arada tutmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar.
\nAsl\u0131nda Asur ve Arami ile anlat\u0131lmak istenen halk ayn\u0131d\u0131r. S\u00f6z konusu olan halk, Eski Mezopotamya k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ta\u015f\u0131yan ve inanc\u0131 bak\u0131m\u0131ndan H\u0131ristiyan olan bir topluluktur. Bu halk Irak ve \u0130ran’da daha \u00e7ok “Asur” ad\u0131yla tan\u0131n\u0131rken, Suriye ve T\u00fcrkiye’de ayn\u0131 halk i\u00e7in “S\u00fcryani” ad\u0131 kullan\u0131lmaktad\u0131r. S\u00fcryani kelimesi \u00f6zellikle H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 sonras\u0131 yayg\u0131nl\u0131k kazanm\u0131\u015ft\u0131r ve H\u0131ristiyan olan Yukar\u0131 Mezopotamya halk\u0131n\u0131 belirtir. “Asurlu” kelimesi ise \u0130sa’dan \u00f6nceki Yukar\u0131 Mezopotamya halk\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lmaktad\u0131r. Ba\u015fka bir deyi\u015fle “Asurlu” kelimesi “S\u00fcryani” kelimesi ile anlat\u0131lmak istenen halk\u0131n H\u0131ristiyanl\u0131ktan \u00f6nceki zaman\u0131n\u0131 belirtir. Bir yerde bug\u00fcn bu halk i\u00e7in kullan\u0131lan, “Asur”, “Arami”, “S\u00fcryani” (ve daha ba\u015fka adlar; Keldani, Maruni vs.) kelimeleri ayn\u0131 toplulu\u011fu nitelemektedir.
\n S\u00fcryanilerin k\u00f6kenini sadece Aramilere veya Asurlulara dayand\u0131rma \u00e7abalar\u0131n\u0131n , Mezopotamyan\u0131n eski tarihine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ok anlaml\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclecektir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k S\u00fcryanilerin k\u00f6kenini, t\u00fcm eski Mezopotamya halklar\u0131na (Fenikeliler, Akkadlar, Keldal\u0131lar, Babiller, Kenanlar, Asurlular ve Aramiler) dayand\u0131rmak daha mant\u0131kl\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00fct\u00fcn bu halklar ayn\u0131 k\u00f6kenden olduklar\u0131 i\u00e7in daha kolay kayna\u015fabilmi\u015flerdir. Ayn\u0131 dili konu\u015fan, benzer \u00f6rf ve adetleri ya\u015fayan bu halklar H\u0131ristiyanl\u0131k inanc\u0131 ile birlikte ayn\u0131 dine de sahip olmu\u015flard\u0131r. Ve bu eski halklar\u0131n temeli \u00fczerinde, yeni bir ada sahip olan S\u00fcryaniler do\u011fmu\u015ftur. <\/p>\n
S\u00fcryani’ Ad\u0131 Nereden Geliyor? <\/p>\n
S\u00fcryani (S\u00fcryoyo) ad\u0131n\u0131n nas\u0131l, ne zaman ve neden dolay\u0131 kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kesin olarak bilinmiyor. S\u00fcryani isminin k\u00f6keni hakk\u0131nda pek \u00e7ok varsay\u0131m var. Varsay\u0131mlar\u0131n ortak \u00f6zelli\u011fi; S\u00fcryani ad\u0131n\u0131n ya Mezopotamya’daki bir \u015fehirden ya da bu co\u011frafi b\u00f6lgede h\u00fck\u00fcm s\u00fcrm\u00fc\u015f bir kral\u0131n ad\u0131ndan kaynakland\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Sizlere bilgi olmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan, bug\u00fcn en s\u0131k ra\u011fbet edilen iki varsay\u0131m\u0131 aktaraca\u011f\u0131m. Bu iki varsay\u0131m Yakup Bilge’nin, Yery\u00fcz\u00fc Yay\u0131nlar\u0131 aras\u0131nda \u00e7\u0131kan ve 1992 y\u0131l\u0131nda bas\u0131lan “Anadolu’nun Solan Rengi S\u00fcryaniler” kitab\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.
\n 1) Kimi yazarlara g\u00f6re Suriye ad\u0131, b\u00f6lgeyi ele ge\u00e7iren Kilikos’un karde\u015fi Suros’tan geliyor. S\u00fcryani ad\u0131 da bu s\u00f6zc\u00fckten t\u00fcr\u00fcyor. XII.yy’da ya\u015fam\u0131\u015f olan Diyarbak\u0131r metropoliti (Bir b\u00f6lgede ya\u015fayan S\u00fcryanilerin kilise i\u00e7indeki en \u00fcst r\u00fctbedeki ki\u015fisi) Arami kral\u0131 Suros’un ad\u0131na izafeten, egemenli\u011fi alt\u0131ndaki \u00fclkenin “Surisyin” olarak adland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, daha sonra Surisyin ad\u0131ndaki son “s” harfinin at\u0131larak “Suriyin” \u015feklini ald\u0131\u011f\u0131 ve burada ya\u015fayan halk\u0131nda bu adla an\u0131lmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler.
\n 2)Asurlular\u0131n \u00fclkesine Yunanl\u0131lar taraf\u0131ndan s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn onuna bir ‘y’ eklenerek “Asurya” deniliyordu. Yunal\u0131lar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 ve gitgide yayg\u0131nl\u0131k kazanan “Asurya ve Asuryan” kelimeleri Aramca konu\u015fan halk\u0131n diline girdi\u011fi zaman, dil kurallar\u0131na g\u00f6re baz\u0131 de\u011fi\u015fikliklere u\u011frad\u0131 ve Asuroyo \u015feklinde telaffuz edildi. Tarihsel s\u00fcre\u00e7te “A” harfi d\u00fc\u015ferek kelime Suroyo (S\u00fcryani) \u015feklini alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
ESK\u0130 TAR\u0130H <\/p>\n
S\u00fcryanilerin millatan \u00f6nceki tarihleri, eski Mezopotamya’da ya\u015fayan uluslar\u0131n tarihidir. H\u0131ristiyanl\u0131k inanc\u0131 t\u00fcm yukar\u0131 Mezopotamya’daki halklar\u0131n tek bir potada erimelerini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. S\u00fcryani halk\u0131n\u0131n k\u00f6kleri de eski Mezopotamya’n\u0131n en eski tarihsel d\u00f6nemine kadar inip orada kaybolmaktad\u0131r.
\n Yukar\u0131 Mezopotamya’n\u0131n yaz\u0131l\u0131 tarih evresi Akkadlarla ba\u015flar. \u0130.\u00d6.3000’lerde S\u00fcmerin kuzeyinde yer alan Akkad’da ve F\u0131rat’\u0131n orta kesiminde, \u00e7ok say\u0131da ba\u011f\u0131ms\u0131z site devletleri kurulmu\u015ftur. Buradaki halk, S\u00fcmerler’e benzemeyen bir kabileden (tribulan) olu\u015fuyordu. Bu kabile bir Sami dili (Akkad\u00e7a) konu\u015fuyordu ve Mezopotamya’n\u0131n bat\u0131s\u0131nda bulunan ovalarda ya\u015fayan Tribulerle akrabayd\u0131lar yani Akkad’\u0131n Samileri bat\u0131dan gelmi\u015flerdi.
\n Akkad b\u00f6lgesi Dicle ve F\u0131rat aras\u0131nda merkezi bir b\u00f6lgeydi. B\u00f6lgenin bu merkezi durumunda yararlanan Akkad krallar\u0131, k\u0131sa zamanda b\u00fcy\u00fck fetihler yapt\u0131lar. “D\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt b\u00f6lgesinin kral\u0131” \u00fcnvan\u0131n\u0131 alan Akkad kral\u0131 Naramsin (\u0130.\u00d6.XXIII.yy) kuzeyde Do\u011fu Anadolu da\u011flar\u0131na kadar ilerlemi\u015ftir.
\n Asur halk\u0131n\u0131n \u00e7ekirde\u011fini olu\u015fturan bu insanlar, Akkad b\u00f6lgesinde kuzeye yay\u0131lan Samilerdir. \u0130.\u00d6. 3000’lerde Orta F\u0131rat dolaylar\u0131nda yerle\u015fmeye ba\u015flayan Akkadlar, burada bir \u00e7ok yerle\u015fim birimi kurmu\u015flard\u0131r. Bunlardan birisi de kabilenin ve tanr\u0131s\u0131n\u0131 ismini alan Asur kentidir. Daha sonra bu kabile ad\u0131n\u0131 t\u00fcm b\u00f6lgeye ve verecek kadar g\u00fc\u00e7lenmi\u015ftir.
\n T\u00fcm Sami halklar\u0131 birbirlerinden \u00e7ok farkl\u0131 olmayan uygarl\u0131klar yaratm\u0131\u015flard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu halklar birbirlerinin miras\u0131na \u00e7ok kolayl\u0131kla sahip \u00e7\u0131k\u0131yorlard\u0131. Asurlularda Akkad k\u00fclt\u00fcr temeli \u00fczerine kendi k\u00fclt\u00fcrlerini geli\u015ftirmi\u015f ve bu k\u00fclt\u00fcr\u00fc daha geni\u015f bir b\u00f6lgeye yaymay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r.
\nK\u0131sa zamanda t\u00fcm Yukar\u0131 Mezopotamya’da Asurlular\u0131n yaratt\u0131klar\u0131 k\u00fclt\u00fcr egemen olmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Asurlular, bu egemenli\u011fe tan\u0131kl\u0131k yapan binlerce maddi kan\u0131t b\u0131rakm\u0131\u015flard\u0131r. Asur, Ninova, Kolah v.b gibi kentler ve buradaki y\u0131\u011f\u0131nla tablet bu durumu tart\u0131\u015fmas\u0131z kan\u0131tlamaktad\u0131r. Yukar\u0131 Mezopotamya’n\u0131n g\u00fcney kesiminde Asurlular\u0131n hakimiyeti tart\u0131\u015fmas\u0131z bir \u015fekilde kabul edilirken, S\u00fcryani tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan tart\u0131\u015f\u0131lmaya daha a\u00e7\u0131k olan b\u00f6lge Yukar\u0131 Mezopotamya’n\u0131n kuzey b\u00f6lgesidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu b\u00f6lgede egemenlikler s\u00fcrekli olarak el de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir.
\nArkeoloji biliminin halen bu b\u00f6lgede yapmas\u0131 gereken \u00e7ok say\u0131da \u00e7al\u0131\u015fma vard\u0131r ama eldeki veriler buralardaki bir \u00e7ok yerle\u015fiminin tarihinin Asurlulara kadar uzand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Bu b\u00f6lgeler i\u00e7in kullan\u0131lan ilk co\u011frafi terimler ve kent adlar\u0131 Asurcad\u0131r. Ayr\u0131ca ilk tarihi kay\u0131tlarda Asur dilinde \u00e7ivi yaz\u0131s\u0131 olmas\u0131 bir rastlant\u0131 de\u011fildir. B\u00f6lge i\u00e7in kullan\u0131lan co\u011frafi terimlerin ve kent adlar\u0131n\u0131n Asurca olmas\u0131, b\u00f6lgenin \u00e7ok eski zamanlardan beri belki de Asurlular\u0131n siyasi egemenli\u011finin bu b\u00f6lgeye gelmeden \u00f6nce Asurlularla ili\u015fkili ve onlardan etkilendi\u011fini g\u00f6stermektedir.
\n \u00d6rne\u011fin bug\u00fcnk\u00fc Harran ad\u0131, Asurca’daki Harranu’dan gelmektedir. Bu kelimenin Asur dilindeki anlam\u0131 ise yol’dur. Bu adland\u0131rma, eski \u00e7a\u011fda buradan ge\u00e7en ticari ve askeri yollardan kaynaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Tur-Abdin (Midyat ve civar\u0131) b\u00f6lgesi hakk\u0131ndaki ilk tarihi bilgiler ve co\u011frafi terimler Asurlular\u0131n XV.y\u00fczy\u0131ldaki geni\u015flemesinden sonraya dayanmaktad\u0131r. Asur krallar\u0131ndan I.Adat Ninari ve o\u011flu I.Salamsar’dan kalma kitabelerde “Ka\u015fiari Da\u011flar\u0131” diye s\u00f6z\u00fc edilen b\u00f6lgenin Mardin-Midyat yani Tur-Abdin \u00e7evresi oldu\u011fu bilinmektedir. Bu b\u00f6lgeyle ilgili di\u011fer bir co\u011frafi terim olan “\u0130zala’da” o d\u00f6nemden kalmad\u0131r. \u00c7ivi yaz\u0131 tabletlerde ve daha sonraki Roma ile Bizans kaynaklar\u0131nda Mardin ve civar\u0131 i\u00e7in \u0130zala terimi kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\n Bug\u00fcnk\u00fc Cizre il\u00e7esinin 20 km kuzey bat\u0131s\u0131ndaki \u00f6renler bir zamanlar Asurin (Asur) h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131 i\u00e7in ba\u015fkentlik yapm\u0131\u015f b\u00fcy\u00fck bir kente aittir. Nusaybin’in 15 km kuzey-do\u011fusunda bulunan Merdis (S\u00fcryanice Marin) \u00f6rneklerindeki kaya ve ma\u011fara a\u011f\u0131zlar\u0131ndaki \u00c7ivi yaz\u0131s\u0131 (Asurca) ve Strangeli (Do\u011fu S\u00fcryanice) yaz\u0131lar ile \u00e7e\u015fitli kabartma ve resimlerin yan yana bulunmas\u0131 b\u00f6lge halk\u0131n\u0131n k\u00f6kenlerini g\u00f6sterir niteliktedir. Yine bu b\u00f6lgede bulunan Hassana (K\u00f6sreli) k\u00f6y\u00fcn\u00fcn de \u0130sa’dan \u00f6nceki d\u00f6neme dayanan bir yerle\u015fim b\u00f6lgesi olarak tarihselli\u011fi Asurlulara kadar uzanmaktad\u0131r. B\u00f6lgedeki Nisibis (Nusaybin), Merdo (Mardin), Urhay (Urfa), Omif (Amid, Diyarbak\u0131r) v.b gibi kentlerini kuranlarda yine Asurlulard\u0131r.
\n Asurlular\u0131n bu kadar geni\u015f bir co\u011frafik b\u00f6lgeye yay\u0131lmalar\u0131n\u0131n nedeni, Asur \u015fehrinin daha \u0130.\u00d6.’ki 3000’lerde bu b\u00f6lgelerle ticaret ili\u015fkilerine ba\u015flam\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Asur \u015fehrinin; A\u015fa\u011f\u0131 Mezopotamya, Asurya ve Anadolu ile bak\u0131r ve g\u00fcm\u00fc\u015f\u00fcn \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Do\u011fu Anadolu’nun merkezi yerinde bulunmas\u0131 kentin s\u00fcratle geli\u015fmesine yol a\u00e7t\u0131. Kapadokya ve Do\u011fu Anadolu ile yap\u0131lan ticaret, Asurlular\u0131n buradaki bir \u00e7ok \u015fehirde koloniler ve yerle\u015fim birimleri kurmalar\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum ise Asur krallar\u0131n\u0131n bu b\u00f6lge ile daha yak\u0131ndan ilgilenmelerine ve buralar sefer yapmalar\u0131na zemin haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. Ticaretin serbest\u00e7e yap\u0131labilmesi i\u00e7in ticaret yollar\u0131n\u0131n g\u00fcvenlikli olmas\u0131 gerekiyordu. Bu g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flamakta Asur krallar\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcyordu. Ticaret i\u00e7in yap\u0131lan fetihler ise halk\u0131n gitgide kuzeye ve t\u00fcm Mezopotamya’ya yay\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yordu. Asurlular\u0131n kuzey ve kuzey-bat\u0131ya olan b\u00fcy\u00fck geni\u015flemesi ise \u0130.\u00d6. XV.yy’dan sonraki “Orta Asur D\u00f6nemi” ile \u0130.\u00d6. VIII. – VII.yy’da olmu\u015ftur.
\n \u0130.\u00d6.XII.yy’da Asur krallar\u0131 I.Salmanasar ve o\u011flu I.Tikulti Nunurta b\u00fcy\u00fck bir ordu ile kuzey ve bat\u0131ya seferle d\u00fczenlerler. Kuzeyde Van g\u00f6l\u00fcne kadar olan yerler Asur topraklar\u0131na kat\u0131l\u0131r. F\u0131rat ge\u00e7ilir ve bat\u0131da s\u0131n\u0131rlar Kargam\u0131\u015f’a kadar geni\u015fletilir.
\n Asurlular\u0131n Yukar\u0131 Mezopotamya ve kom\u015fu b\u00f6lgelere yay\u0131lmalar\u0131ndaki di\u011fer bir etken de, o d\u00f6nemdeki sava\u015flar\u0131n niteli\u011fidir. Bu sava\u015flar fetih\u00e7i halk\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalan \u00f6teki halklar\u0131n y\u0131k\u0131m\u0131na neden oluyordu. Fatihler, fethettikleri yerlerin halk\u0131n\u0131 k\u0131l\u0131\u00e7tan ge\u00e7irir, ganimetleri ba\u015fkente ta\u015f\u0131r ve fethedilen topraklara Asurlu koloniler g\u00f6nderirlerdi. O d\u00f6nemde k\u00f6le eme\u011fi yayg\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, k\u00f6leler daha \u00e7ok ev i\u015flerinde kullan\u0131l\u0131rlard\u0131. B\u00f6ylece s\u0131n\u0131rl\u0131 olan k\u00f6le ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131land\u0131ktan sonra, di\u011fer sava\u015f tutsaklar\u0131 k\u0131l\u0131\u00e7tan ge\u00e7irilirdi. Ger\u00e7i daha sonra bu durum de\u011fi\u015fecek ve Asur ile di\u011fer \u015fehirlerde \u00f6nemli say\u0131da k\u00f6le \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lacakt\u0131.
\n Yukar\u0131 Mezopotamya’da halk Asurlu idi. Babilanya denen yerde ise etkin bir rahipler s\u0131n\u0131f\u0131 vard\u0131. Dolay\u0131s\u0131 ile Asur krallar\u0131 bu s\u0131n\u0131fla ittifak i\u00e7erisinde idiler. Bu y\u00fczden bu b\u00f6lge d\u0131\u015f\u0131nda kalan yerlerin yazg\u0131lar\u0131 daha farkl\u0131 oluyordu. \u00d6rne\u011fin eski \u0130srail krall\u0131\u011f\u0131nda ve Suriye’nin baz\u0131 b\u00f6lgelerinde halk k\u0131l\u0131\u00e7tan ge\u00e7iriliyor ve s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderiliyordu. S\u00fcrg\u00fcn edilenlerin yerlerine Asurlu koloniler yollan\u0131yor ve y\u00f6netimde krallik valilerine veriliyordu.
\nAsurlular\u0131n bu yay\u0131lmac\u0131 politakas\u0131 sonucu \u00f6zellikle \u0130.\u00d6.VIII ve VII.yy’da Yukar\u0131 Mezopotamya ve ve buraya yak\u0131n b\u00f6lgeler yo\u011fun bir \u015fekilde hem k\u00fclt\u00fcrel hem de siyasal alanda Asurlular\u0131n etkisi alt\u0131nda kalm\u0131\u015ft\u0131r.
\n Fakat \u0130.\u00d6.’ki d\u00f6nemde iki \u00f6nemli olay, Yukar\u0131 Mezopotamya’daki halklar\u0131n b\u00f6lgeye daha da da\u011f\u0131lmas\u0131na ve ve buradaki halklar\u0131n birbirlerine kayna\u015fmalar\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bunlardan birincisi Aramiler’in Mezopotamya’ya s\u0131zmalar\u0131 ; ikincisi ise Asur imparatorlu\u011fu ve sonras\u0131nda kurulan Babil devletinin y\u0131k\u0131lmas\u0131 sonucu olu\u015fan yeni durumdu.
\n Suriye \u00e7\u00f6l\u00fcnde g\u00f6\u00e7ebe ya da yar\u0131 g\u00f6\u00e7ebe bir hayat s\u00fcren Aramiler \u0130.\u00d6.’ki XII.yy’\u0131n ba\u015f\u0131nda Mezopotamya’ya s\u0131zmaya ba\u015flad\u0131lar. Bu s\u0131zma \u00e7e\u015fitli Arami kabilelerinin F\u0131rat ve Dicle nehirleri aras\u0131na girmesiyle ba\u015flad\u0131. Bu kabileler Asurya b\u00f6lgesinde bulunan kentlere bask\u0131nlar yap\u0131yor, kent ve k\u00f6yleri yak\u0131p y\u0131k\u0131yor, halk\u0131 k\u00f6lele\u015ftiriyor ve Asur \u015fehirlerinde ganimetler topluyorlard\u0131. Bu korkun\u00e7 durum kar\u015f\u0131s\u0131nda vadilerde, ovalarda oturan halk da\u011flara ka\u00e7\u0131yor ve kentlerin n\u00fcfus\u00fc azal\u0131yordu. Asurlu halk kuzey ve kuzey-do\u011fu (Urmiye b\u00f6lgesi) b\u00f6lgelerine ka\u00e7\u0131yordu.
\n Fakat Aramilerin bu sald\u0131r\u0131lar\u0131 \u0130.\u00d6.yy’da azald\u0131 ve giderek yok oldu. \u00c7\u00fcnk\u00fc F\u0131rat ve Dicle nehirleri aras\u0131nda Mezopotamya’ya yerle\u015fen Aramiler a\u015fama a\u015fama yerle\u015fik hayata ge\u00e7tiler ve Asur halk\u0131 ile kayna\u015ft\u0131lar. Arami ak\u0131nlar\u0131 da bundan dolay\u0131 sona erdi. Bu s\u0131rada Asur’da kendini toparlam\u0131\u015f ve kar\u015f\u0131 sald\u0131rya ge\u00e7mi\u015fti. \u00c7ok say\u0131da Arami k\u00f6lele\u015ftirilerek Asur \u015fehirlerindeki g\u00f6rkemli yap\u0131lar\u0131n in\u015faatlar\u0131nda kullan\u0131ld\u0131. \u0130.\u00d6.VII.yy’da Asur’un sald\u0131r\u0131s\u0131 sonucunda t\u00fcm Arami devlet\u00e7ikleri ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131.
\n B\u00f6ylece Aramiler, Asur’un siyasal otoritesi alt\u0131nda birle\u015fmi\u015f oldu. Bu durum Aramiler’e Mezopotamya’da hareket serbestli\u011fi sa\u011flad\u0131 ve Asurlularla kayna\u015fmalar\u0131n\u0131 daha da h\u0131zland\u0131rd\u0131.
\n Aramilerin yerle\u015ftikleri b\u00f6lge, onlara t\u00fcm Mezopotamya’n\u0131n kara ticaretine hakim olma f\u0131rsat\u0131 verdi. Arami t\u00fcccarlar\u0131, Asur askerlerinin fethetti\u011fi b\u00f6lgelere kolayca girip ticaret yap\u0131yorlard\u0131. Bu durum Aramilerin ticaretini daha da geli\u015ftirdi ve k\u0131sa zamanda onlar\u0131 do\u011funun en etkili kara t\u00fcccarlar\u0131 haline getirdi. F\u0131rat ve Dicle nehirleri aras\u0131nda yerle\u015fik hayata ge\u00e7en ve Asurlular’la kayna\u015fan Aramiler’in ticari etkinli\u011fi Aramca dilinin basitli\u011fi ile birle\u015fince, Aramca t\u00fcm yak\u0131n do\u011fuda Asurca ile birlikte kullan\u0131lmaya ba\u015flad\u0131.
\n Yukar\u0131 Mezopotamya haklar\u0131n\u0131n \u0130.\u00d6.’ki d\u00f6nemde birbirleriyle kayna\u015fmalar\u0131n\u0131 sa\u011flayan ve bunlar\u0131n t\u00fcm\u00fcyle birle\u015fmelerine neden olan ikinci etken ise Asur ve Babil imparatorluklar\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131kan yeni durumdu. Asur ve Babil imparatorluklar\u0131 y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman, yak\u0131n do\u011fuda ya\u015fayan t\u00fcm Sami halk\u0131n\u0131n kayna\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan temeller art\u0131k haz\u0131rd\u0131. Temeli S\u00fcmerler’den kaynaklanan, Akkad ve Babillilerin geli\u015ftirdikleri k\u00fclt\u00fcrel miras\u0131 Asurlular’da alm\u0131\u015f ve bu k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00e7ok geni\u015f bir b\u00f6lgeye yaym\u0131\u015flard\u0131. Bu ortak k\u00fclt\u00fcrel ge\u00e7mi\u015ften dolay\u0131 Sami halklar\u0131 birbirlerinden \u00e7ok farkl\u0131 olmayan uygarl\u0131klar kurduklar\u0131 gibi, kolayl\u0131kla da kayna\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.
\n Sami halklar\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00fcy\u00fck g\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fc olu\u015fturan Aramiler’de Mezopotamya’ya yay\u0131ld\u0131klar\u0131nda hem kolayca di\u011fer Sami halklar\u0131yla kayna\u015fm\u0131\u015flar hem de getirdikleri dil ve etkin ticaret t\u00fcm Mezopotamya halklar\u0131nca kullan\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Aramca dili sonraki d\u00f6nemlerde t\u00fcm Sami halklar\u0131n\u0131n ortak dili haline gelmi\u015ftir. Babil devletinin y\u0131k\u0131lmas\u0131ndan sonra Akamenya imparatorlu\u011funun Aramca’y\u0131 resmi dil olarak kullanmaya ba\u015flamas\u0131, Aramca’n\u0131n Med-Pers dilinden daha yayg\u0131n bir dil durumuna gelmesini sa\u011flad\u0131. Aramca hem “daha \u00f6nceden bu alandayd\u0131” hem de karde\u015f bir Sami dili oldu\u011fu i\u00e7in Akkad\u00e7a kullanan insanlar\u0131n onu \u00f6\u011frenmeleri tamamen yabanc\u0131 bir Hint-Avrupa diyalekti\u011fini \u00f6\u011frenmelerinden \u00e7ok daha kolayd\u0131.
\n B\u00f6ylece Aramca H\u0131ristiyanl\u0131k \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n birinci y\u00fczy\u0131lda Mezopotamya’n\u0131n Samice konu\u015fan halklar\u0131 aras\u0131nda; do\u011fuda Akkadca’n\u0131n, bat\u0131da ise Kenanice’nin yerini ald\u0131. Baz\u0131 S\u00fcryani tarih\u00e7ilerinin s\u0131rf S\u00fcryaniler’in Aramca konu\u015fmalar\u0131ndan dolay\u0131 k\u00f6kenlerini Aramiler’e dayand\u0131rmalar\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 da buradad\u0131r.
\nAsur ve Babil devletleri y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman Yukar\u0131 Mezopotamya’da ya\u015fayan halklar\u0131n ortak k\u00fclt\u00fcrel ge\u00e7mi\u015flerine, onlar\u0131 birle\u015ftirecek yeni ve \u00f6nemli bir fakt\u00f6r olan halklar\u0131n ortak gelecek umudu eklenmi\u015ftir. Yabanc\u0131 egemenli\u011fi alt\u0131nda ya\u015fayan Asur, Arami ve di\u011fer Mezopotamya halklar\u0131 ayn\u0131 b\u00f6lgede oturuyor ve ayn\u0131 dili konu\u015fuyorlard\u0131. Yabanc\u0131 sald\u0131r\u0131 ve istilalara beraberce kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor ve egemenlere kar\u015f\u0131 ayaklan\u0131yorlard\u0131. Bu d\u00f6nemdeki kayna\u015fmadan \u00f6t\u00fcr\u00fc art\u0131k tek bir adla \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131yorlard\u0131. Bu halklar Asuryal\u0131, S\u00fcryani arada Kaldeliler diye an\u0131ld\u0131klar\u0131 da oluyordu.
\n Yak\u0131n do\u011fuda \u0130sa’dan \u00f6nceki son y\u00fczy\u0131llara gelindi\u011finde, Yukar\u0131 Mezopotamya’daki Asurlu, Arami ve Kaldeliler birbirleriyle kayna\u015fm\u0131\u015f, ortak ge\u00e7mi\u015fe dayanan birlikteli\u011fe sahip ve ortak gelecek umutlar\u0131 olan bir millet haline gelmi\u015flerdi. Bu y\u00fczy\u0131lda Mezopotamya halklar\u0131 da b\u00fcy\u00fck bir birle\u015fme ve kayna\u015fma ya\u015f\u0131yorlard\u0131. Fakat belli bir s\u00fcre sonra insanl\u0131k tarihine damgas\u0131na vuracak olan H\u0131ristiyanl\u0131k inanc\u0131n\u0131n do\u011fu\u015fu b\u00f6lgede b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fimlere neden olacakt\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
S\u00fcryaniler Kimdir? S\u00fcryaniler, k\u00f6kenleri 5000 y\u0131l \u00f6ncesine giden bir toplumdur. Mezopotamya’da ye\u015feren ve uygarl\u0131\u011f\u0131n geli\u015fiminde \u00f6nemli rol \u00fcstlenen eski Mezopotamya halklar\u0131n\u0131n yani k\u00f6kl\u00fc bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn miras\u00e7\u0131lar\u0131d\u0131r. H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 kabul ettikten sonra, co\u011frafyay\u0131 istila edenlerin bask\u0131 ve egemenlikleri y\u00fcz\u00fcnden ba\u015flang\u0131\u00e7taki etkinliklerini kaybetmi\u015flerdir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise d\u00fcnyan\u0131n de\u011fi\u015fik b\u00f6lgelerinde da\u011f\u0131n\u0131k bir \u015fekilde ya\u015famaktad\u0131rlar. S\u00fcryanilerin k\u00f6keni ve nerden geldiklerine dair …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[1719,1659,1720,1718],"class_list":["post-503","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-aramiler","tag-mezopotamya","tag-suryani-adi-nereden-geliyor","tag-suryaniler-kimdir"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/503","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=503"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/503\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=503"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=503"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=503"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}