Deniz Okyanus Ak\u0131nt\u0131lar\u0131 Nedenleri:<\/p>\n
Deniz ve Okyanuslar daki sular\u0131n k\u00fctle halinde yer de\u011fi\u015ftirmesi ile olu\u015furlar. olu\u015fum nedenleri \u015funlard\u0131r
\n -yo\u011funluk (tuzluluk fark\u0131)
\n -seviye fark\u0131
\n -s\u00fcrekli r\u00fczgarlar Yo\u011funluk Ve Seviye Fark\u0131ndan Olu\u015fan Ak\u0131nt\u0131lar
\n denizlerin beslenme ve buharla\u015fma \u00f6zelliklerinin farkl\u0131 olmas\u0131 tuzluluk (yo\u011funluk) ve seviyelerinin de farkl\u0131 olmas\u0131na neden olur. b\u00f6ylece tuzluluklar\u0131 ve seviyeleri farkl\u0131 olan denizleri birle\u015ftiren bo\u011fazlarda ve \u00e7evresindeki denizlerde g\u00f6r\u00fcl\u00fcrler. \u00e7anakkale bo\u011fazlar\u0131 ile marmara deniziakdeniz ve atlas okyanusunu birle\u015ftiren cebelitar\u0131k bo\u011faz\u0131nda oldu\u011fu gibi. di\u011fer kom\u015fu denizlere g\u00f6re karadeniz’de ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n fazla olmas\u0131 tuna gibi bol su ta\u015f\u0131yan \u0131rmaklar\u0131n d\u00f6k\u00fclmesi buharla\u015fman\u0131n az olmas\u0131 ve enlem gibi fakt\u00f6rler nedeniyle tuzluluk oran\u0131 az su seviyesi daha y\u00fcksektir. <\/p>\n
bu nedenle karadeniz’in az tuzlu sular\u0131 \u00fcstten ege’ye do\u011fru ege’nin tuzlu sular\u0131 ise alttan karadeniz’e do\u011fru ak\u0131nt\u0131lar olu\u015fturur. s\u00fcrekli r\u00fczgarlardan olu\u015fan okyanus ak\u0131nt\u0131lar\u0131:her iki yar\u0131m k\u00fcrede s\u00fcrekli r\u00fczgarlar\u0131n okyanuslar\u0131n y\u00fczey sular\u0131n\u0131 itmesi ile olu\u015furlar. okyanus ak\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 ekvatoral ku\u015fakta esen alize r\u00fczgarlar\u0131 ba\u015flat\u0131r. d\u00fcnyan\u0131n ekseni etraf\u0131nda d\u00f6nmesinden dolay\u0131 kuzey yar\u0131mk\u00fcrede sa\u011fa g\u00fcney yar\u0131m k\u00fcrede sola saparak devam ederler ve halkalar olu\u015ftururlar. ekvatordan kutuplara do\u011fru hareket edenler s\u0131cak su ak\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 kutuplardan ekvatora do\u011fru hareket edenler so\u011fuk su ak\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 olu\u015ftururlar. okyanuslardaki b\u00fcy\u00fck ak\u0131nt\u0131 sistemleri temelde s\u00fcrekli esen alizelerin etkisi ile olu\u015fmaktad\u0131r. fakat k\u0131ta kenarlar\u0131nda (k\u0131y\u0131lar\u0131n) ve burunlarda ak\u0131nt\u0131lar\u0131n kollara ayr\u0131lmas\u0131 ve s\u00fcr\u00fcklenmesinde etkili olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. ba\u015fl\u0131ca k\u0131y\u0131 tipleri <\/p>\n
1-Fiyort Tipi K\u0131y\u0131lar
\n buzullarla i\u015flenmi\u015f alanlardan buzul vadilerinin sular alt\u0131nda kalmas\u0131 sonucunda fiyortlar olu\u015fmu\u015ftur. bu k\u0131y\u0131 tipine iskandinavya k\u0131y\u0131lar\u0131nda rastlan\u0131l\u0131r. <\/p>\n
2-Skyer K\u0131y\u0131lar\u0131
\n buzullar\u0131n cilalay\u0131p \u00e7izdikleri h\u00f6rg\u00fc\u00e7 \u015fekilli tepeciklerin veya moren y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu yerlerde k\u0131y\u0131 binlerce adac\u0131ktan meydana gelen karmakar\u0131\u015f\u0131k bir \u015fekil alm\u0131\u015ft\u0131r. bu tip k\u0131y\u0131lara skyer k\u0131y\u0131lar\u0131 ad\u0131 verilir. <\/p>\n
3-Dalma\u00e7ya K\u0131y\u0131lar\u0131
\n denizin k\u0131y\u0131ya paralel da\u011flar aras\u0131ndaki vadilere sokuldu\u011fu alanlarda dalma\u00e7ya tipi k\u0131y\u0131lar olu\u015fmu\u015ftur. bu k\u0131y\u0131 tipine dalma\u00e7ya k\u0131y\u0131lar\u0131nda ve \u00fclkemizde ka\u015f k\u0131y\u0131lar\u0131nda rastlan\u0131r. <\/p>\n
4-Ria K\u0131y\u0131lar\u0131
\n bunlar okyanus sular\u0131n\u0131n y\u00fckselmesi yada karalar\u0131n al\u00e7almas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden vadilerin a\u015fa\u011f\u0131 kesimlerini deniz sular\u0131n\u0131n basmas\u0131 ile olu\u015fmu\u015f k\u0131y\u0131lard\u0131r. istanbul bo\u011faz\u0131 ve hali\u00e7g\u00fcneybat\u0131 anadolu ve kuzey bat\u0131 ispanya’da bu tip k\u0131y\u0131lar g\u00f6r\u00fclmektedir. istanbul bo\u011faz\u0131 eski bir akarsu vadisi idi daha sonra deniz y\u00fckselmesi ve sular\u0131n basmas\u0131 sonucunda bo\u011faz durumunu alm\u0131\u015ft\u0131rhali\u00e7te bunun bir koludur. \u00e7anakkale bo\u011faz\u0131 da benzer bir k\u0131y\u0131 olu\u015fumu g\u00f6stermi\u015ftir. <\/p>\n
5-Limanl\u0131 K\u0131y\u0131lar
\n bu tip k\u0131y\u0131lar al\u00e7ak tepelik alanlardaki geni\u015f vadilerin sular alt\u0131nda kalmas\u0131 ve bunlar\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fcn k\u0131y\u0131 setleri ile kapat\u0131lmas\u0131 sonucu olu\u015fmu\u015ftur. b\u00fcy\u00fck ve k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ekmece \u00f6rnek olarak g\u00f6sterilebilir. <\/p>\n
6-Enine K\u0131y\u0131lar
\n y\u00fckselen denizin k\u0131y\u0131ya dik da\u011flar aras\u0131ndaki vadilere ve ovalara sokuldu\u011fu yerlerde \u00e7ok girintili ve \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 k\u0131y\u0131lar meydana gelmi\u015ftir. bunlara enine k\u0131y\u0131lar ad\u0131 verilir. \u00f6rnek ege k\u0131y\u0131lar\u0131 <\/p>\n
7-Boyuna K\u0131y\u0131lar
\n da\u011flar\u0131n denize paralel olarak uzand\u0131\u011f\u0131 yerlerde boyuna k\u0131y\u0131lar g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. bunlarda girinti-\u00e7\u0131k\u0131nt\u0131 son derece azd\u0131r. \u00f6rnek akdeniz ve karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131 <\/p>\n
8-Watt Tipi K\u0131y\u0131lar
\n gel-git olay\u0131n\u0131n etkili oldu\u011fu yerlerde deniz suyunun y\u00fckselmesi s\u0131ras\u0131nda su alt\u0131nda kalansular \u00e7ekildikten sonra y\u00fcze \u00e7\u0131kan k\u0131y\u0131lard\u0131r. <\/p>\n
9-Mercan (Resif) K\u0131y\u0131lar\u0131
\n s\u0131cak denizlerde ya\u015fayan mercanlar\u0131n kire\u00e7li kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n \u00fcst \u00fcste birikmesi ile \u015fekillenen k\u0131y\u0131lard\u0131r. <\/p>\n
10-Hali\u00e7li (Estuar) K\u0131y\u0131lar
\n gel-git olay\u0131n\u0131n etkili oldu\u011fu yerlerde akarsu \u00f6nlerinin s\u00fcrekli a\u00e7\u0131k tutulmas\u0131 sonucunda olu\u015fan k\u0131y\u0131lard\u0131r.bat\u0131 avrupa k\u0131y\u0131lar\u0131nda yayg\u0131nd\u0131r. <\/p>\n
Ak\u0131nt\u0131lar
\n 1.dalga ak\u0131nt\u0131s\u0131
\n 2. gel-git ak\u0131nt\u0131s\u0131
\n 3.yo\u011funluk (tuzluluk) ve seviye fark\u0131 ak\u0131nt\u0131s\u0131 denizlerin bo\u011fazlarla birbirine ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 yerlerde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr \u00f6r yurdumuzda karadeniz’den akdeniz’e do\u011fru \u00fcst ak\u0131nt\u0131 akdeniz’den de karadeniz’e do\u011fru alt ak\u0131nt\u0131 olmas\u0131.
\n 4.okyanus ak\u0131nt\u0131lar\u0131: muson r\u00fczgarlar\u0131 ve s\u00fcrekli r\u00fczgarlar\u0131n etkisiyle okyanuslarda meydana gelen hareketlerdir. <\/p>\n
okyanus ak\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131la\u015fma alanlar\u0131nda bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k \u00e7ok geli\u015fmi\u015ftir. sebebi bal\u0131klar i\u00e7in \u00f6nemli besin kayna\u011f\u0131 olan planktonlar\u0131n \u00e7ok fazla olmas\u0131d\u0131r. ayr\u0131ca sis olay\u0131 da fazla olur. <\/p>\n
Ak\u0131nt\u0131lar
\n 1.dalga ak\u0131nt\u0131s\u0131
\n 2.gel-git ak\u0131nt\u0131s\u0131
\n 3.yo\u011funluk (tuzluluk) ve seviye fark\u0131 ak\u0131nt\u0131s\u0131: denizlerin bo\u011fazlarla birbirine ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 yerlerde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u00f6r: yurdumuzda karadeniz’den akdeniz’e do\u011fru \u00fcst ak\u0131nt\u0131 akdeniz’den de karadeniz’e do\u011fru alt ak\u0131nt\u0131 olmas\u0131.
\n 4.okyanus ak\u0131nt\u0131lar\u0131 muson r\u00fczgarlar\u0131 ve s\u00fcrekli r\u00fczgarlar\u0131n etkisiyle okyanuslarda meydana gelen hareketlerdir. okyanus ak\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131la\u015fma alanlar\u0131nda bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k \u00e7ok geli\u015fmi\u015ftir. sebebi; bal\u0131klar i\u00e7in \u00f6nemli besin kayna\u011f\u0131 olan planktonlar\u0131n \u00e7ok fazla olmas\u0131d\u0131r. ayr\u0131ca sis olay\u0131 da azla olur.<\/p>\n
\u0131- Dalgalar Ve Ak\u0131nt\u0131lar
\n deniz y\u00fczeylerinde r\u00fczgar\u0131n etkisiyle olu\u015fan sal\u0131n\u0131m hareketlerine dalga denir. ayr\u0131ca deniz tabanlar\u0131ndaki heyelan deprem ve volkanik faaliyetler de dalgalara neden olabilirler.(tsunami dalgalar\u0131)<\/p>\n
Deniz ve okyanus y\u00fczeylerinde s\u00fcrekli r\u00fczgarlar taraf\u0131ndan itilmesi seviye yo\u011funluk ve s\u0131cakl\u0131k farklar\u0131 ile gel-git olaylar\u0131n\u0131n etkisi sonucu su k\u00fctlelerinin hareket etmesine ak\u0131nt\u0131 denir.<\/p>\n
derinli\u011fin fazla oldu\u011fu yerlerdeki dalgalar k\u0131y\u0131ya yakla\u015ft\u0131k\u00e7a derinlik azald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in dibe s\u00fcrt\u00fcn\u00fcr ve k\u0131y\u0131ya g\u00fc\u00e7l\u00fc bir bas\u0131n\u00e7 yaparak \u00e7atlar. bu olaya dalga \u00e7atlatmas\u0131 (k\u0131r\u0131lmas\u0131) denir. algalar\u0131n k\u0131y\u0131y\u0131 a\u015f\u0131nd\u0131rmas\u0131 3 \u015fekilde olur<\/p>\n
1.su k\u00fctlelerinin k\u0131y\u0131ya \u00e7arparak yapt\u0131\u011f\u0131 bas\u0131n\u00e7
\n 2.dalgalar\u0131n i\u00e7indeki kum tanelerinin etkisi
\n 3.suyun k\u0131y\u0131da yapt\u0131\u011f\u0131 kimyasal a\u015f\u0131nd\u0131rman\u0131n etkisi.dalga ve ak\u0131nt\u0131lar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu a\u015f\u0131nd\u0131rma ve biriktirme \u015fekilleri<\/p>\n
a) Falez (Yal\u0131yar)
\n k\u0131y\u0131ya dik inen yama\u00e7larda dalgalar\u0131n yamac\u0131 a\u015f\u0131nd\u0131rmas\u0131yla oyuk ve ma\u011faralar olu\u015fur. bazen bu oyuk b\u00fcy\u00fcyerek yamac\u0131n \u00fcst k\u0131sm\u0131 \u00e7\u00f6ker. bu olu\u015fuma falez denir. \u00fclkemizde en \u00e7ok karadeniz (\u00f6zellikle d.karadeniz) daha sonra ise akdeniz k\u0131y\u0131lar\u0131nda (teke ve ta\u015feli y.ad.) g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. <\/p>\n
b) K\u0131y\u0131 Seti (Kordonu Oku)
\n dalga ve ak\u0131nt\u0131lar\u0131n \u00fcr\u00fcklediklri malzemeyi s\u0131\u011f olan delta ve koy kenarlar\u0131nda biriktirmesiyle olu\u015fan denizin i\u00e7ine bir ok gibi uzanan birikim \u015feklidir. k\u0131y\u0131lar\u0131m\u0131zda bolca g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
c) Lag\u00fcn (K\u0131y\u0131 Set G\u00f6l\u00fc)
\n koy a\u011f\u0131zlar\u0131nda olu\u015fan k\u0131y\u0131 oklar\u0131n\u0131n zamanla koyu kapatmas\u0131yla olu\u015fan denizden kopmu\u015f g\u00f6llerdir. deniz kula\u011f\u0131 da denir. b. ve k. \u00e7ekmece terkos (durusu) g\u00f6lleri birer lag\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
d) Tombolo
\n kara yak\u0131nlar\u0131ndaki bir adan\u0131n k\u0131y\u0131 oku ile anakaraya ba\u011flanarak yar\u0131mada haline gelmesiyle olu\u015fur. g.marmaradaki kap\u0131da\u011f yar\u0131madas\u0131 b\u00f6yledir.<\/p>\n
Falez Lag\u00fcn K\u0131y\u0131 Oku
\n k\u0131y\u0131 \u015fekillenmesinde etkili olan fakt\u00f6rler
\n 1 – i\u00e7 kuvvetler 4 – akarsular
\n 2 – dalgalar 5 – buzullar
\n 3 – gel-git 6 – organik etkiler<\/p>\n
S\u0131cak su Ak\u0131nt\u0131lar\u0131<\/p>\n
Deniz Sular\u0131n\u0131n Hareketi
\n r\u00fczgar gelgit ve ak\u0131nt\u0131lar deniz suyunda hareketlere yol a\u00e7ar.r\u00fczgarlar ve f\u0131rt\u0131nalar denizde yaln\u0131zca dalgalar\u0131n olu\u015fmas\u0131na yol a\u00e7makla kalmaz ayn\u0131 zamanda denizin 100 m derinli\u011fine kadar inebilen etkileriyle ak\u0131nt\u0131lara da neden olabilir. muson ya da alize gibi s\u00fcrekli esen r\u00fczgarlar d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6nmesine de ba\u011fl\u0131 olarak kuzey yar\u0131k\u00fcre’de sa\u011fa g\u00fcney yar\u0131k\u00fcre’de de sola do\u011fru yol alan ak\u0131nt\u0131lar olu\u015ftururlar. suyun tuzluluk oran\u0131 ile s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak deniz suyu yo\u011funlu\u011funda ortaya \u00e7\u0131kan farkl\u0131l\u0131klar da ak\u0131nt\u0131lara neden olabilir. bunun sonucunda humboldt gibi so\u011fuk ve gulf stream gibi s\u0131cak su ak\u0131nt\u0131lar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar ve bunlar \u00e7evrelerindeki iklim ko\u015fullar\u0131n\u0131 da etkiler. ak\u0131nt\u0131lar nedeniyle bir yerden bo\u015falan suyun yerine ya y\u00fczeyden ya da denizin alt\u0131ndan kar\u015f\u0131 ak\u0131nt\u0131yla yeni su k\u00fctleleri gelir ve b\u00f6ylece deniz suyunda s\u00fcrekli bir hareket g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
deniz suyu hareketlerine yol a\u00e7an bir ba\u015fka etken de gelgittir. gelgit ay ile g\u00fcne\u015f’in deniz suyu \u00fcst\u00fcndeki \u00e7ekim g\u00fcc\u00fcnden kaynaklan\u0131r. d\u00fcnya’n\u0131n d\u00f6nmesi ile ortaya \u00e7\u0131kan merkezka\u00e7 g\u00fcc\u00fc de onlara kat\u0131l\u0131r. d\u00fcnya’n\u0131n ay’a d\u00f6n\u00fck y\u00fcz\u00fcndeki sular kabar\u0131rken \u00f6teki yerdekiler al\u00e7al\u0131r. ay d\u00fcnya \u00e7evresinde dola\u015ft\u0131k\u00e7a kabarma b\u00f6lgesi de yer de\u011fi\u015ftirir. ay d\u00fcnya’n\u0131n herhangi bir yerine g\u00f6re tam \u00e7evrimini 24 saat 50 dakikada tamamlad\u0131\u011f\u0131ndan yar\u0131m g\u00fcnl\u00fck gelgit periyodunun s\u00fcresi 125 saattir. ayn\u0131 bi\u00e7imde g\u00fcne\u015f de 24 saatlik g\u00fcnl\u00fck gelgitlere neden olur. <\/p>\n
g\u00fcne\u015f’in k\u00fctlesel \u00e7ekim kuvvetinin ay’\u0131nkinin y\u00fczde 46’s\u0131 kadar oldu\u011fu saptanm\u0131\u015ft\u0131r. d\u00fcnya ay ve g\u00fcne\u015f \u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fcn\u00fcn konumlar\u0131na g\u00f6re gelgit kabarmalar\u0131 ya da al\u00e7almalar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar. bu g\u00f6kcisimlerinin \u00fc\u00e7\u00fc de ayn\u0131 do\u011fru \u00fcst\u00fcndeyse ay ve g\u00fcne\u015f’in \u00e7ekim kuvvetleri birbirine eklenir. ama bir dik a\u00e7\u0131 olu\u015fturacak bi\u00e7imde dururlarsa ay ile g\u00fcne\u015f’in \u00e7ekim kuvvetleri birbirlerini zay\u0131flat\u0131r. gelgit olaylar\u0131n\u0131n etkileri karalar\u0131n konumuna g\u00f6re de\u011fi\u015fir. \u00f6rne\u011fin k\u0131y\u0131larda \u00f6zellikle de \u0131rmak a\u011f\u0131zlar\u0131nda hali\u00e7ler olu\u015fabilir ya da sular y\u00fckseldi\u011fi s\u0131rada f\u0131rt\u0131na \u00e7\u0131kmas\u0131yla su bask\u0131nlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kabilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Deniz Okyanus Ak\u0131nt\u0131lar\u0131 Nedenleri: Deniz ve Okyanuslar daki sular\u0131n k\u00fctle halinde yer de\u011fi\u015ftirmesi ile olu\u015furlar. olu\u015fum nedenleri \u015funlard\u0131r -yo\u011funluk (tuzluluk fark\u0131) -seviye fark\u0131 -s\u00fcrekli r\u00fczgarlar Yo\u011funluk Ve Seviye Fark\u0131ndan Olu\u015fan Ak\u0131nt\u0131lar denizlerin beslenme ve buharla\u015fma \u00f6zelliklerinin farkl\u0131 olmas\u0131 tuzluluk (yo\u011funluk) ve seviyelerinin de farkl\u0131 olmas\u0131na neden olur. b\u00f6ylece tuzluluklar\u0131 ve seviyeleri farkl\u0131 olan denizleri birle\u015ftiren …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[10736,10738,3142,10735,2929,10731,10739,10353,10734,2980,10733,3197,10732,10740,10737],"class_list":["post-5074","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-boyuna-kiyilar","tag-dalga-akintisi","tag-dalmacya-kiyilari","tag-enine-kiyilar","tag-falez","tag-fiyort-tipi-kiyilar","tag-gel-git-akintisi","tag-lagun","tag-limanli-kiyilar","tag-okyanus-akintilari","tag-ria-kiyilari","tag-ruzgarlar","tag-skyer-kiyilari","tag-tombolo","tag-watt-tipi-kiyilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5074","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5074"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5074\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5074"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5074"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5074"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}