{"id":5139,"date":"2011-12-31T17:27:25","date_gmt":"2011-12-31T15:27:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/\/?p=5139"},"modified":"2011-12-31T17:27:25","modified_gmt":"2011-12-31T15:27:25","slug":"kayaclar-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/kayaclar-2\/","title":{"rendered":"Kaya\u00e7lar"},"content":{"rendered":"<p>TOPO\u011eRAFYA VE KAYA\u00c7LAR<br \/>\nYerkabu\u011funun Malzemesi<br \/>\nBir nehir kenar\u0131nda gezerken kumlar aras\u0131ndaki \u00e7ak\u0131llar\u0131n renk ve \u015fekil bak\u0131m\u0131ndan<br \/>\n \u00e7ok farkl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Bu durum bize kayalar\u0131n farkl\u0131 ortamlarda olu\u015ftu\u011funu<br \/>\n g\u00f6sterir. \u00d6rne\u011fin baz\u0131 kayalar g\u00f6l ve deniz i\u00e7erisinde \u00e7\u00f6kelip olu\u015furken, baz\u0131lar\u0131 da<br \/>\n magman\u0131n h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde so\u011fumas\u0131 ile olu\u015fmaktad\u0131r.<br \/>\n \u0130nsanlar ilk\u00e7a\u011flardan beri bu kayalar\u0131, kesici av aletleri, s\u00fcs e\u015fyalar\u0131, kap kacak ya da<br \/>\n mesken yap\u0131m\u0131 gibi \u00e7ok farkl\u0131 alanlarda kullanm\u0131\u015flard\u0131r. Bug\u00fcnde kaya\u00e7lar<br \/>\n hayat\u0131m\u0131zda \u00e7ok farkl\u0131 alanlarda kullan\u0131lmaktad\u0131r.<br \/>\n Yer k\u00fcrenin en d\u0131\u015f\u0131nda bulunan yer kabu\u011fu \u00e7e\u015fitli mineraller ve kaya\u00e7lardan<br \/>\n olu\u015fmaktad\u0131r. Co\u011frafyac\u0131lar kat\u0131 yer kabu\u011funu incelemektedirler. \u00c7\u00fcnk\u00fc yery\u00fcz\u00fcnde<br \/>\n ya\u015fam yer kabu\u011fu \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Akarsular, yeralt\u0131 sular\u0131, r\u00fczg\u00e2rlar ve<br \/>\n buzullar a\u015f\u0131nd\u0131rma ve biriktirme yoluyla yery\u00fcz\u00fcn\u00fc \u015fekillendirmektedir.<br \/>\nKayalar\u0131n Yer \u015eekillerine Etkileri<br \/>\nKaya ne kadar sert olursa a\u015f\u0131nmaya kar\u015f\u0131 o kadar diren\u00e7li olur. \u00d6rne\u011fin bazalt ya da<br \/>\n granit gibi diren\u00e7li kayalar \u00fczerinde daha dik yer \u015fekilleri geli\u015firken, kum ta\u015f\u0131 ve marn<br \/>\n gibi yumu\u015fak kaya\u00e7lar\u0131n bulundu\u011fu sahalarda daha d\u00fcz ya da bas\u0131k \u015fekiller<br \/>\n olu\u015fmaktad\u0131r.<br \/>\n Vadi kenarlar\u0131nda diren\u00e7li kayalar\u0131n bulunduklar\u0131 yerlerde daha dik yama\u00e7lar<br \/>\n bulunurken, yumu\u015fak kaya\u00e7lar\u0131n bulunduklar\u0131 yerlerde daha e\u011fimli yama\u00e7lar yer al\u0131r.<br \/>\n Ge\u00e7irimli kaya\u00e7lar i\u00e7inden suyun ge\u00e7mesine olanak sa\u011flar. Ge\u00e7irimsiz kaya\u00e7lar ise<br \/>\n suyun s\u0131zmas\u0131n\u0131 engelledikleri i\u00e7in buralarda y\u00fczeysel ak\u0131\u015f olduk\u00e7a fazlad\u0131r. Kire\u00e7<br \/>\n ta\u015f\u0131, dolomit, jips ve anhidrit gibi eriyebilen kaya\u00e7lar\u0131n bulunduklar\u0131 saha da yeralt\u0131<br \/>\n sular\u0131n\u0131n etkisiyle karstik \u015fekiller geli\u015fmektedir.<br \/>\nYerkabu\u011funun Bile\u015fimi<br \/>\nD\u00fcnya\u2019n\u0131n en d\u0131\u015f\u0131nda yer alan ve tabaka yer kabu\u011fudur. Yer kabu\u011fu, k\u0131talarda ve<br \/>\n okyanus tabanlar\u0131nda yer almaktad\u0131r. Yery\u00fcz\u00fcn\u00fc kaplayan topra\u011f\u0131n, denizlerdeki su<br \/>\n ve atmosferdeki gazlar\u0131n kayna\u011f\u0131 yer kabu\u011fudur.<br \/>\n2<br \/>\nM\u0130NERAL M\u0130KTARI (%)<br \/>\nOksijen 47<br \/>\n Silisyum 28<br \/>\n Al\u00fcminyum 8.1<br \/>\n Demir 5<br \/>\n Kalsiyum 3.6<br \/>\n Sodyum 2.8<br \/>\n Potasyum 2.6<br \/>\n Magnezyum 2.1<br \/>\n Di\u011ferleri 0.8<br \/>\nYerkabu\u011funda yer alan elementlerin<br \/>\n a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131n % olarak oranlar\u0131<br \/>\nA\u015fa\u011f\u0131daki tabloda yer kabu\u011funun bile\u015fimini<br \/>\n olu\u015fturan elementlerin a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131n y\u00fczde olarak<br \/>\n oranlar\u0131 verilmi\u015ftir. Yerkabu\u011funun a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n<br \/>\n d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fc oksijen ve silisyumdan olu\u015fmaktad\u0131r.<br \/>\n Al\u00fcminyum ve demir metaller sanayi ve<br \/>\n medeniyetin geli\u015fmesinde \u00f6nemli bir role sahiptir.<br \/>\n Yer kabu\u011fu i\u00e7inde daha az oranda bulunan<br \/>\n kalsiyum, sodyum, potasyum ve magnezyum bitki<br \/>\n besini olarak, bitki ve hayvan ya\u015fam\u0131 \u00fczerinde<br \/>\n \u00f6nemli bir etkiye sahiptir.<br \/>\nKayalar ve Mineraller<br \/>\nYer kabu\u011fu i\u00e7erisinde yer alan elementler bir araya gelerek mineralleri<br \/>\n olu\u015fturmaktad\u0131r. Minerallerin kat\u0131 halde bir araya gelmesiyle kaya\u00e7lar olu\u015fmaktad\u0131r.<br \/>\n Kaya\u00e7lar genellikle iki ya da daha fazla mineralin bir araya gelmesinden olu\u015fur.<br \/>\n \u00d6rne\u011fin: granit; kuvars, mika ve feldspattan olu\u015fan bir kaya\u00e7t\u0131r. Bununla birlikte<br \/>\n yaln\u0131z bir mineralden olu\u015fan kaya\u00e7lar da vard\u0131r. Kalker sadece kalsiyum karbonat<br \/>\n (CaCO<br \/>\n3) mineralinden olu\u015fmaktad\u0131r. Yer kabu\u011fundaki kaya\u00e7lardan bir\u00e7o\u011fu<br \/>\n milyonlarca y\u0131l s\u00fcren bir s\u00fcre\u00e7le olu\u015fmu\u015ftur. Ancak volkanik sahalarda p\u00fcsk\u00fcrerek<br \/>\n yery\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kan lavlar atmosfer ile temas ederek k\u0131sa bir zamanda kat\u0131la\u015f\u0131p volkanik<br \/>\n kaya\u00e7lar\u0131 olu\u015fturur.<br \/>\n Yer kabu\u011funu olu\u015fturan kaya\u00e7lar, \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck s\u0131n\u0131fa ayr\u0131larak incelenebilir. Kat\u0131la\u015f\u0131m<br \/>\n kaya\u00e7lar\u0131, tortul kaya\u00e7lar ve ba\u015fkala\u015f\u0131m kaya\u00e7lar.<\/p>\n<p>KAYA\u00c7LAR<br \/>\nKat\u0131la\u015f\u0131m (Magmatik) Kaya\u00e7lar\u0131<br \/>\n a.<br \/>\n\u0130\u00e7 P\u00fcsk\u00fcr\u00fckler<\/p>\n<p>b.<br \/>\nD\u0131\u015f P\u00fcsk\u00fcr\u00fckler<\/p>\n<p>Tortul (Sedimenter) Kaya\u00e7lar<br \/>\n a.<br \/>\nKimyasal Tortul Kaya\u00e7lar<\/p>\n<p>b.<br \/>\nK\u0131r\u0131nt\u0131l\u0131 Tortul Kaya\u00e7lar<\/p>\n<p>c.<br \/>\nOrganik Tortul Kaya\u00e7lar<\/p>\n<p>Ba\u015fkala\u015f\u0131m (Metamorfik) Kaya\u00e7lar<br \/>\n3<br \/>\n1. KATILA\u015eIM KAYA\u00c7LARI (Magmatik \u2013 P\u00fcsk\u00fcr\u00fck Kaya\u00e7lar)<br \/>\nKat\u0131la\u015f\u0131m kaya\u00e7lar mantodan gelen y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131kta, eriyik haldeki magman\u0131n,<br \/>\n yerkabu\u011fu i\u00e7erisinde ya da yery\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131karak so\u011fumas\u0131 ile olu\u015fur. Magma so\u011furken<br \/>\n genellikle \u00e7e\u015fitli kristaller meydana getirir. Kat\u0131la\u015f\u0131m kaya\u00e7lar\u0131 olu\u015ftu\u011fu yere g\u00f6re<br \/>\n\u0130\u00e7<br \/>\n P\u00fcsk\u00fcr\u00fckler ve D\u0131\u015f P\u00fcsk\u00fcr\u00fckler diye ikiye ayr\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>a. \u0130\u00e7 P\u00fcsk\u00fcr\u00fck Kaya\u00e7lar (Pl\u00fctonik Kaya\u00e7lar)<br \/>\n\u0130\u00e7 p\u00fcsk\u00fcr\u00fck kaya\u00e7lar magman\u0131n yer kabu\u011funun derinliklerinde so\u011fumas\u0131yla<br \/>\n olu\u015fmaktad\u0131r. Granit, diyorit ve gabro ba\u015fl\u0131calar\u0131d\u0131r. Granit, bunlar i\u00e7inde en yayg\u0131n<br \/>\n olan\u0131d\u0131r.<br \/>\n Yerkabu\u011fu i\u00e7inde yava\u015f yava\u015f so\u011fuyan magma iri kristaller geli\u015ftirir. Elinize bir granit<br \/>\n ald\u0131\u011f\u0131n\u0131zda kendisini olu\u015fturan kuvars, feldspat ve mikalar\u0131 \u00e7\u0131plak g\u00f6zle ay\u0131rt<br \/>\n edebilirsiniz.<br \/>\n \u0130\u00e7 p\u00fcsk\u00fcr\u00fckler yer kabu\u011funun 2 km den daha derinde olu\u015fmaktad\u0131r. Bug\u00fcn<br \/>\n \u00fczerindeki kal\u0131n \u00f6rt\u00fclerin a\u015f\u0131narak ortadan kalkmas\u0131 ile i\u00e7 p\u00fcsk\u00fcr\u00fckler yery\u00fcz\u00fcnde<br \/>\n g\u00f6r\u00fclmektedir.<br \/>\n Asit bile\u015fimli bir i\u00e7 p\u00fcsk\u00fcr\u00fck kaya olan granitler \u00fczerinde de ilgin\u00e7 yer \u015fekilleri<br \/>\n geli\u015fmektedir. Nemli iklim b\u00f6lgelerinde diren\u00e7li bir kaya olan granitler, nemli iklim<br \/>\n4<br \/>\nb\u00f6lgelerinde ise zay\u0131f bir kayaca d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Bu kaya\u00e7lar i\u00e7erisinde yer alan feldspatlar<br \/>\n su ile temas edince kolayca \u00e7\u00f6z\u00fcnmeye u\u011frar. Bu kayalar \u00fczerinde nemli iklim<br \/>\n b\u00f6lgelerinde<br \/>\ntor topografyas\u0131 ad\u0131 verilen yer \u015fekilleri geli\u015fir. Tor topografyas\u0131na<br \/>\n \u0130sko\u00e7ya\u2019n\u0131n kuzeyinde yayg\u0131n olarak rastlan\u0131l\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de Uluda\u011f \u00fczerinde de tor<br \/>\n topografyas\u0131na rastlanmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>b. D\u0131\u015f P\u00fcsk\u00fcr\u00fck Kaya\u00e7lar<br \/>\nD\u0131\u015f p\u00fcsk\u00fcr\u00fckler, y\u00fczeye kadar ula\u015fan magman\u0131n yery\u00fcz\u00fcnde so\u011fumas\u0131 ile<br \/>\n olu\u015fmaktad\u0131r. Bazalt, andezit ve riyolit ba\u015fl\u0131ca d\u0131\u015f p\u00fcsk\u00fcr\u00fck kaya\u00e7lar\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca<br \/>\n volkan cam\u0131 (obsidiyen), s\u00fcnger ta\u015f\u0131 ve t\u00fcfler de yery\u00fcz\u00fcnde magman\u0131n so\u011fumas\u0131 ile<br \/>\n olu\u015fur.<br \/>\n D\u0131\u015f p\u00fcsk\u00fcr\u00fck kaya\u00e7lar yery\u00fcz\u00fcnde h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde so\u011fudu\u011fu i\u00e7in ince kristallidir.<br \/>\n \u00d6rne\u011fin: bir bazalt\u0131 elinize ald\u0131\u011f\u0131n\u0131zda onu olu\u015fturan kristalleri g\u00f6zle ay\u0131rt etmeniz<br \/>\n zordur. Ya da obsidiyen \u00e7ok h\u0131zl\u0131 so\u011fudu\u011fu i\u00e7in kristal yap\u0131s\u0131 geli\u015ftiremez ve cams\u0131<br \/>\n doku kazan\u0131r.<br \/>\n En yayg\u0131n rastlanan \u00f6rne\u011fi bazaltt\u0131r. Bazaltlar so\u011furken bazen alt\u0131gen s\u00fctunlar<br \/>\n olu\u015fturmaktad\u0131r. Bazalt s\u00fctunlar\u0131na Zigana ge\u00e7idinin Trabzon taraf\u0131na \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda da<br \/>\n rastlan\u0131lmaktad\u0131r. Bazalt i\u00e7erisinde silisyum oran\u0131 az olan bazik magma ak\u0131c\u0131<br \/>\n oldu\u011fundan yass\u0131 topografyalar olu\u015fturur. Hindistan\u2019daki Dekan Platosu ve Do\u011fu<br \/>\n Anadolu\u2019da ki platolar genellikle bazalt lavlar\u0131 \u00fczerinde olu\u015fmu\u015f platolard\u0131r.<br \/>\n Andezit veya riyolit gibi i\u00e7erisinde silisyum oran\u0131 y\u00fcksek olan asit magma yap\u0131\u015fkan<br \/>\n \u00f6zellikte oldu\u011fu i\u00e7in daha e\u011fimli ve yal\u00e7\u0131n topografyalar olu\u015fturur. \u00d6rne\u011fin dik<br \/>\n yama\u00e7l\u0131 volkan konileri genellikle asit magmadan olu\u015fur.<br \/>\n Volkanik faaliyetler s\u0131ras\u0131nda \u00e7\u0131kan t\u00fcfler a\u015f\u0131nmaya kar\u015f\u0131 diren\u00e7li de\u011fildir. Bu kaya\u00e7lar<br \/>\n i\u00e7erinde volkanik faaliyet s\u0131ras\u0131nda gelip d\u00fc\u015fen bazalt ya da ignimbirit gibi kaya\u00e7lar<br \/>\n a\u015f\u0131nmaya kar\u015f\u0131 diren\u00e7lidir. Bu malzemelerin kal\u0131n tabakalar olu\u015fturdu\u011fu sahalarda<br \/>\n karasular ve sel sular\u0131n\u0131n a\u015f\u0131nd\u0131rmas\u0131 sonucunda peribacalar\u0131 olu\u015fmaktad\u0131r.<br \/>\n Peribacalar\u0131n\u0131n en geli\u015fmi\u015f \u00f6rneklerine T\u00fcrkiye\u2019de \u0130\u00e7 Anadolu\u2019da \u00dcrg\u00fcp, G\u00f6reme,<br \/>\n Avanos ve U\u00e7hisar \u00e7evresinde yayg\u0131n olarak bulunur. Burada yer alan Erciyes ve<br \/>\n Hasanda\u011f\u0131\u2019ndan \u00e7\u0131kan k\u00fcl ve t\u00fcfler \u00fczerinde peribacalar\u0131 olu\u015fmu\u015ftur.<br \/>\n5<br \/>\nKat\u0131la\u015f\u0131m Kaya\u00e7lar\u0131n\u0131n Kullan\u0131m\u0131<br \/>\nBir\u00e7ok kat\u0131la\u015f\u0131m kayac\u0131 sert, yo\u011fun ve dayan\u0131kl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in tarihi devirlerde insanlar<br \/>\n taraf\u0131ndan yayg\u0131n olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6nceleri volkan cam\u0131 par\u00e7alar\u0131 ok ve m\u0131zrak<br \/>\n ucu olarak kullan\u0131lm\u0131\u015f, daha sonra ise heykel yap\u0131m\u0131nda ve konut yap\u0131m\u0131nda<br \/>\n kat\u0131la\u015f\u0131m kaya\u00e7lar\u0131 kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn de \u00f6zellikle i\u00e7 p\u00fcsk\u00fcr\u00fck kaya\u00e7lar\u0131 i\u015flendikten<br \/>\n sonra zemin kaplamas\u0131 olarak tercih edilmektedir. Ayr\u0131ca s\u00fcnger ta\u015f\u0131 hafif oldu\u011fu i\u00e7in,<br \/>\n perlit ise \u0131s\u0131 yal\u0131t\u0131m\u0131na uygun oldu\u011fu i\u00e7in in\u015faatlarda yayg\u0131n olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r.<br \/>\n2. TORTUL KAYALAR (Sedimanter Kaya\u00e7lar)<br \/>\nYery\u00fcz\u00fcnde bulunan kaya\u00e7lar\u0131n t\u00fcm\u00fc d\u0131\u015f kuvvetler taraf\u0131ndan ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak tahrip<br \/>\n edilmektedir. Erozyon, akarsular ve r\u00fczg\u00e2rlar yard\u0131m\u0131yla par\u00e7alanarak ayr\u0131\u015fm\u0131\u015f olan<br \/>\n bu kaya par\u00e7alar\u0131n\u0131n ta\u015f\u0131nmas\u0131d\u0131r.<br \/>\n Kaya par\u00e7ac\u0131klar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan akarsu ya da r\u00fczg\u00e2r g\u00fcc\u00fcn\u00fcn t\u00fckendi\u011fi yerde bu tortullar\u0131<br \/>\n biriktirmeye ba\u015flamaktad\u0131r. \u015eayet ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 g\u00fc\u00e7 su ise tortullar\u0131 ve kaya par\u00e7alar\u0131n\u0131 g\u00f6l<br \/>\n ya da denizlere ula\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Tortular ta\u015f\u0131n\u0131p biriktirildikten sonra \u00e7imentola\u015fma<br \/>\n s\u00fcre\u00e7leri ile tortul kaya\u00e7lar meydana gelmektedir.<br \/>\n Tortulanmada kaya par\u00e7alar\u0131n\u0131n yan\u0131nda canl\u0131 kabuklar\u0131, bitki art\u0131klar\u0131 ve di\u011fer canl\u0131<br \/>\n art\u0131ktan da birikmektedir. Zamanla bu canl\u0131 art\u0131klar\u0131 tortul kayalar i\u00e7indeki fosilleri<br \/>\n olu\u015fturmaktad\u0131r.<br \/>\n Gev\u015fek olan tortul tabakalar, milyonlarca y\u0131ll\u0131k d\u00f6nemde \u00fczerlerine gelen di\u011fer<br \/>\n tabakalar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda kalarak s\u0131k\u0131\u015fmaktad\u0131r. \u00dcst \u00fcste biriken tortullar yeni<br \/>\n tabakalar olu\u015fturmakta ve bu tabakalar, alttakileri s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rarak yo\u011funlu\u011funu<br \/>\n art\u0131rmaktad\u0131r.<br \/>\n Tortulanma alanlar\u0131nda yo\u011funla\u015fma ile birlikte su i\u00e7erisinde eriyik halde bulunan<br \/>\n mineraller tortullar\u0131n aras\u0131na s\u0131zmaktad\u0131r. \u00c7imentola\u015fma suda \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f olan<br \/>\n minerallerin tortullar\u0131n aras\u0131nda kristalle\u015ferek onlar\u0131 birbirine ba\u011flamas\u0131 i\u015flemidir.<br \/>\n Tortul kaya\u00e7lar, kayac\u0131 olu\u015fturan tortul tipine g\u00f6re s\u0131n\u0131fland\u0131rmaktad\u0131r. K\u0131r\u0131nt\u0131l\u0131<br \/>\n (mekanik), organik ve kimyasal olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck grup tortul kaya\u00e7 vard\u0131r. Bu<br \/>\n tortul kaya\u00e7 gruplar\u0131n\u0131n her biri farkl\u0131 s\u00fcre\u00e7lerden ge\u00e7erek olu\u015fmu\u015ftur.<br \/>\n6<br \/>\na. K\u0131r\u0131nt\u0131l\u0131 Tortul Kaya\u00e7lar<br \/>\nD\u0131\u015f kuvvetlerin etkisiyle par\u00e7alanan di\u011fer kaya\u00e7lar\u0131n olu\u015fan k\u0131r\u0131nt\u0131lar\u0131n bir araya<br \/>\n gelerek \u00e7imentola\u015fmas\u0131 sonucunda k\u0131r\u0131nt\u0131l\u0131 tortul kaya\u00e7lar olu\u015fmaktad\u0131r. Tortullar<br \/>\n aras\u0131na giren \u00e7imento ise kil ya da kalkerdir.<br \/>\n Kil par\u00e7ac\u0131klar\u0131n\u0131n ta\u015fla\u015fmas\u0131yla<br \/>\nkil ta\u015f\u0131, kum taneciklerinin ta\u015fla\u015fmas\u0131yla kum ta\u015f\u0131,<br \/>\n \u00e7ak\u0131llar\u0131n ta\u015fla\u015fmas\u0131 ile de konglomera olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>b. Organik Tortul Kaya\u00e7lar<br \/>\nOrganik tortul kaya\u00e7lar, bitki ve hayvan kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n tabakalar halinde birikmesiyle<br \/>\n olu\u015fmaktad\u0131r. Bunlar\u0131n en bilinen \u00f6rnekleri ta\u015f k\u00f6m\u00fcr\u00fc, linyit, tebe\u015fir ve mercanlard\u0131r.<br \/>\n Bitki art\u0131klar\u0131 bir araya gelerek k\u00f6m\u00fcrleri olu\u015fturmaktad\u0131r. K\u00f6m\u00fcrlerden antrasit en<br \/>\n eski olan\u0131d\u0131r. Paleozoyik sonlar\u0131nda ta\u015f k\u00f6m\u00fcr\u00fc, Tersiyerde linyit, Kuvaternerde ise<br \/>\n turba olu\u015fmu\u015ftur.<br \/>\n Mercanlar su s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n 20\u00b0C nin \u00fczerinde olan s\u0131\u011f ve berrak denizlerde ya\u015fayan<br \/>\n canl\u0131lar\u0131n iskeletlerinin birikmesiyle olu\u015fmaktad\u0131r. Tebe\u015fir ise mikroskobik deniz<br \/>\n hayvanlar\u0131n\u0131n kalker kabuk ve iskeletlerinden meydana gelmi\u015f dayan\u0131ks\u0131z, bir<br \/>\n kaya\u00e7t\u0131r. Gerek kimyasal gerekse mekanik a\u015f\u0131n\u0131m sonucu kolayl\u0131kla par\u00e7alan\u0131r.<br \/>\n \u00dczerinde karstik yer \u015fekilleri geli\u015febilir.<br \/>\nc. Kimyasal Tortul Kaya\u00e7lar<br \/>\nSuyun i\u00e7inde erimi\u015f halde bulunan maddelerin \u00e7\u00f6kelmesiyle olu\u015fmaktad\u0131r. Kire\u00e7 ta\u015f\u0131,<br \/>\n g\u00f6llerde, denizlerde ve yeralt\u0131 sular\u0131nda yayg\u0131n olarak bulunan kirecin \u00e7\u00f6kelmesiyle<br \/>\n olu\u015fmaktad\u0131r. Kimyasal kaya\u00e7lardan, jips, anhidrit ve kaya tuzu evaporit havzalar\u0131nda<br \/>\n kurak iklim \u015fartlar\u0131 alt\u0131nda uzun y\u0131llar sular\u0131n buharla\u015fmas\u0131yla olu\u015fmaktad\u0131r.<br \/>\n Kimyasal tortul kaya\u00e7lar su ile temasa ge\u00e7ince kolayca \u00e7\u00f6z\u00fcnmektedir. Bundan<br \/>\n dolay\u0131 nemli ve s\u0131cak iklim ko\u015fullar\u0131 alt\u0131nda kimyasal tortul kaya\u00e7lar\u0131n bulundu\u011fu<br \/>\n sahalarda lapya, dolin, uvala, obruk ve polye gibi karstik \u015fekiller olu\u015fmaktad\u0131r. Karstik<br \/>\n \u015fekiller \u00f6zellikle saf ve kal\u0131n kire\u00e7 ta\u015flar\u0131 \u00fczerinde daha iyi geli\u015fme g\u00f6stermektedir.<br \/>\n Jips, anhidrit ve kaya tuzlar\u0131 \u00fczerinde olu\u015fan karstik \u015fekiller ise kolayca tahrip<br \/>\n olmaktad\u0131r.<br \/>\n7<br \/>\nTortul Kaya\u00e7lar\u0131n Kullan\u0131m\u0131<br \/>\nKumta\u015f\u0131 ve kire\u00e7 ta\u015f\u0131n\u0131 y\u00fczy\u0131llard\u0131r in\u015faat malzemesi olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r.<br \/>\n Ger\u00e7ekten de bir\u00e7ok tarihi yap\u0131da yayg\u0131n olarak bu kaya\u00e7lara rastlan\u0131lmaktad\u0131r.<br \/>\n Ayr\u0131ca kire\u00e7 ta\u015f\u0131 ve kil ta\u015f\u0131 \u00e7imento, jips ise al\u00e7\u0131 yap\u0131m\u0131 i\u00e7in sanayide kullan\u0131lmaktad\u0131r.<br \/>\n K\u00f6m\u00fcr ise \u0131s\u0131nma ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131lmaktad\u0131r.<br \/>\n3. BA\u015eKALA\u015eIM KAYA\u00c7LARI<br \/>\nYerin derinliklerindeki y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131k ve bas\u0131n\u00e7 ko\u015fullar\u0131 alt\u0131nda kayalar\u0131n de\u011fi\u015fime<br \/>\n u\u011framas\u0131na<br \/>\nmetamorfizma denir. Meta &#8220;de\u011fi\u015fim&#8221; morfo &#8220;\u015fekil&#8221; anlam\u0131na gelir. Bir<br \/>\n kaya metamorfizmaya u\u011fray\u0131nca g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc, bile\u015fimi, kristal yap\u0131s\u0131 ve mineral i\u00e7eri\u011fi<br \/>\n de\u011fi\u015fir.<br \/>\n Ba\u015fkala\u015f\u0131m kayalar\u0131 tortul ya da volkanik kayalar\u0131n metamorfizma ge\u00e7irmesi<br \/>\n sonucunda olu\u015fur. Yer kabu\u011fundaki hareketler sonucunda bir kaya derinlere do\u011fru<br \/>\n iner. Burada mantodan gelen s\u0131cakl\u0131k ve \u00fczerindeki b\u00fcy\u00fck bas\u0131n\u00e7 kayalar\u0131n<br \/>\n ba\u015fkala\u015fmas\u0131na neden olur.<br \/>\n Y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131k ve bas\u0131n\u00e7 alt\u0131nda kalan kayalar\u0131n mineralleri ince tabakalar halinde<br \/>\n dizilerek yaprakl\u0131 bir yap\u0131 kazan\u0131r. K\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131nda ince katmanlara ayr\u0131l\u0131r. \u015eist, gnays<br \/>\n ve arduaz yaprakl\u0131 bir yap\u0131 kazanm\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\n Metamorfizma sonucunda kire\u00e7ta\u015f\u0131 (kalker) mermere, kil ta\u015f\u0131 \u015fiste, granit gnaysa,<br \/>\n kumta\u015f\u0131 kuvarsite ve ta\u015f k\u00f6m\u00fcr\u00fc ise elmasa d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir.<\/p>\n<p>Ba\u015fkala\u015f\u0131m Kaya\u00e7lar\u0131n\u0131n Kullan\u0131m\u0131<br \/>\nMermer ve arduaz en \u00e7ok kullan\u0131lan iki ba\u015fkala\u015f\u0131m kayac\u0131d\u0131r. Mermer bir\u00e7ok mimar<br \/>\n ve heykelt\u0131ra\u015f\u0131n eserlerinde yayg\u0131n olarak kullanmaktad\u0131r. Hindistan&#8217;\u0131n Agra<br \/>\n kentindeki sanat \u015faheserlerinden biri olan Ta\u00e7 Mahal bunlardan biridir.<br \/>\n Yaprakl\u0131 bir yap\u0131da olmas\u0131 sebebiyle arduaz zemin, \u00e7at\u0131 ve kald\u0131r\u0131m kaplamas\u0131 olarak<br \/>\n kullan\u0131lmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca gri, siyah, k\u0131rm\u0131z\u0131 ve mor gibi renklere sahip olan arduaz<br \/>\n binalarda dekor malzemesi olarak da kullan\u0131lmaktad\u0131r.<br \/>\n8<br \/>\nKAYA D\u00d6NG\u00dcS\u00dc<br \/>\nJeolojik zamanlarda milyonlarca y\u0131l i\u00e7erisinde bu \u00fc\u00e7 s\u0131n\u0131f kaya\u00e7 birbirlerine<br \/>\n d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. Kaya\u00e7 d\u00f6ng\u00fcs\u00fc de denilen bu olayda mevcut kaya\u00e7lar derinlere<br \/>\n do\u011fru inerek eriyip magma haline gelir. Sonra bu magma yerkabu\u011fu i\u00e7inde veya<br \/>\n yery\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131k\u0131p so\u011fuyarak kat\u0131la\u015f\u0131m kaya\u00e7lar\u0131n\u0131 olu\u015fturur. \u00c7\u00f6z\u00fclme ve erozyonla<br \/>\n yery\u00fcz\u00fcndeki kaya\u00e7lar par\u00e7alan\u0131p, ta\u015f\u0131n\u0131p tabakalar halinde biriktirilerek tortul<br \/>\n kaya\u00e7lar\u0131 olu\u015fturur. Tortul ya da kat\u0131la\u015f\u0131m kaya\u00e7lar\u0131 y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7 ve s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n<br \/>\netkisiyle ba\u015fkala\u015f\u0131m kaya\u00e7lara d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>TOPO\u011eRAFYA VE KAYA\u00c7LAR Yerkabu\u011funun Malzemesi Bir nehir kenar\u0131nda gezerken kumlar aras\u0131ndaki \u00e7ak\u0131llar\u0131n renk ve \u015fekil bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok farkl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Bu durum\u2026<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[3088,10811,2539,10812,10813,2963],"class_list":["post-5139","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-kayaclar","tag-kayalarin-yer-sekillerine-etkileri","tag-mineraller","tag-organik-tortul-kayaclar","tag-tortul-kayaclarin-kullanimi","tag-yerkabugu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5139","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5139"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5139\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5139"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5139"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5139"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}