{"id":5143,"date":"2011-12-31T17:33:42","date_gmt":"2011-12-31T15:33:42","guid":{"rendered":"http:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/\/?p=5143"},"modified":"2011-12-31T17:33:42","modified_gmt":"2011-12-31T15:33:42","slug":"dalga-asindirma-ve-biriktirme-sekilleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/dalga-asindirma-ve-biriktirme-sekilleri\/","title":{"rendered":"Dalga A\u015f\u0131nd\u0131rma ve Biriktirme \u015eekilleri"},"content":{"rendered":"<p>1. Dalgalar:<\/p>\n<p> Dalga, deniz y\u00fczeyindeki sal\u0131n\u0131m hareketleridir. <\/p>\n<p>Dalgalar\u0131 olu\u015fturan nedenler;<br \/>\nD\u00fcnya\u2019n\u0131n d\u00f6nmesi,<br \/>\nR\u00fczg\u00e2rlar,<br \/>\nDepremler,<br \/>\nDenizalt\u0131 heyelan\u0131,<br \/>\nVolkanizma\u2019d\u0131r.<br \/>\nDeniz dibindeki depremlere ve volkanik faaliyetlere ba\u011fl\u0131 olarak olu\u015fan dalgalara tsunami dalgalar\u0131 denir.<\/p>\n<p>2. Ak\u0131nt\u0131lar: <\/p>\n<p> Deniz y\u00fczeylerindeki sular\u0131n, bulunduklar\u0131 yerlerden ba\u015fka alanlara do\u011fru ta\u015f\u0131nmas\u0131na ak\u0131nt\u0131 denir. Ak\u0131nt\u0131lar\u0131n olu\u015fmas\u0131na neden olan fakt\u00f6rler \u015funlard\u0131r:<\/p>\n<p>a. Yo\u011funluk fark\u0131:<br \/>\nS\u0131cakl\u0131k fark\u0131: Yo\u011funlu\u011fu fazla olan so\u011fuk sular, alttan s\u0131cak su alanlar\u0131na do\u011fru, yo\u011funlu\u011fu az olan s\u0131cak sular, \u00fcstten so\u011fuk su alanlar\u0131na do\u011fru akarlar.<br \/>\nTuzluluk fark\u0131: Yo\u011fun olan tuzlu sular, alttan tatl\u0131 su b\u00f6lgelerine do\u011fru, yo\u011funlu\u011fu az olan tatl\u0131 sular ise \u00fcstten tuzlu su b\u00f6lgelerine do\u011fru akarlar.<br \/>\nb. Seviye fark\u0131:<\/p>\n<p>Beslenme kaynaklar\u0131 fazla olan denizlerin seviyeleri, beslenme kaynaklar\u0131 az olan denizlere g\u00f6re fazlad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, \u0130stanbul ve \u00c7anakkale bo\u011faz\u0131ndaki ak\u0131nt\u0131lar gibi.<\/p>\n<p>c. S\u00fcrekli r\u00fczg\u00e2rlar:<\/p>\n<p>Okyanus ve denizlerdeki ak\u0131nt\u0131lar\u0131n en \u00f6nemli nedeni, s\u00fcrekli r\u00fczg\u00e2rlard\u0131r. R\u00fczg\u00e2rlar\u0131n s\u00fcresi ve \u015fiddeti, ak\u0131nt\u0131lar\u0131n etkili olma s\u00fcresi ve alan\u0131n\u0131 etkiler.<\/p>\n<p>d. Gel &#8211; git olay\u0131: <\/p>\n<p>Deniz ve okyanuslardaki ak\u0131nt\u0131lar\u0131n olu\u015fum sebeplerinden birisi de, gel &#8211; git olay\u0131d\u0131r. Gel &#8211; git\u2019in etkili oldu\u011fu k\u0131y\u0131larda \u015fiddetli ak\u0131nt\u0131lar, buna ba\u011fl\u0131 olarak a\u015f\u0131n\u0131m ve birikim \u015fekilleri olu\u015fur.<\/p>\n<p>DALGA VE AKINTILARIN OLU\u015eTURDU\u011eU KIYI \u015eEK\u0130LLER\u0130<\/p>\n<p>1.Falezler (Yal\u0131yarlar):<br \/>\nY\u00fcksek k\u0131y\u0131larda dalgalar\u0131n etkisiyle k\u0131y\u0131lar\u0131n alt k\u0131s\u0131mlar\u0131 a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131l\u0131r ve baz\u0131 oyuklar olu\u015fur. Bu oyuklar b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc zaman tavanlar\u0131 \u00e7\u00f6ker ve denize dik k\u0131y\u0131lar meydana gelir. Bu dik k\u0131y\u0131lara falez ya da yal\u0131yar ad\u0131 verilir.<\/p>\n<p>\u00dclkemizde, falezler en \u00e7ok Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131nda olu\u015fmu\u015ftur. \u00c7\u00fcnk\u00fc, en dik kay\u0131lar\u0131m\u0131z Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131d\u0131r. Hopa &#8211; Sarp k\u0131y\u0131lar\u0131 ile Cide &#8211; \u0130nebolu k\u0131y\u0131lar\u0131 aras\u0131nda ve \u015eile \u00e7evresinde falezli k\u0131y\u0131lar\u0131n en tipik \u00f6rnekleri g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Akdeniz\u2019de Teke ve Ta\u015feli k\u0131y\u0131lar\u0131nda da falezler olu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n<p>2. K\u0131y\u0131 Kumsallar\u0131 (Plajlar):<br \/>\nDalga ve ak\u0131nt\u0131lar\u0131n etkileriyle k\u0131y\u0131dan kopar\u0131lan malzemeler, bir m\u00fcddet sonra s\u00fcrt\u00fcnme sonucu iyice ufalan\u0131r, incelir. Dalgalar bu k\u00fc\u00e7\u00fclen malzemeleri al\u00e7ak k\u0131y\u0131larda biriktirirler. Sonu\u00e7ta k\u0131y\u0131 kumsallar\u0131 yani plajlar olu\u015fmu\u015f olur.<\/p>\n<p>3. K\u0131y\u0131 Oklar\u0131 ve Kordonlar\u0131:<br \/>\nDalgalar ve k\u0131y\u0131 ak\u0131nt\u0131lar\u0131, ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 materyalleri \u00f6zellikle koylar\u0131n kenar\u0131nda biriktirirler. Sonu\u00e7ta k\u0131y\u0131larda \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131lar olu\u015fur. Bunlara k\u0131y\u0131 oku denir. K\u0131y\u0131 oklar\u0131 zamanla daha da geni\u015fler ve uzar. Bunlara da k\u0131y\u0131 kordonu ad\u0131 verilir. <\/p>\n<p>K\u0131y\u0131 oklar\u0131 ve kordonlar\u0131, en belirgin olarak \u00c7ukurova, G\u00f6ksu, \u00c7ar\u015famba ve Bafra deltalar\u0131nda olu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n<p>4. L\u00e2g\u00fcnler:<br \/>\nKoylar\u0131n \u00f6n\u00fcnde olu\u015fan k\u0131y\u0131 kordonlar\u0131 zamanla koyun \u00f6n\u00fcn\u00fc tamamen kapat\u0131r ve denizle olan ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 keserek deniz kenar\u0131nda bir g\u00f6l olu\u015fumuna sebebiyet verir. B\u00f6yle olu\u015fan g\u00f6llere l\u00e2g\u00fcn ya da deniz kula\u011f\u0131 denir.<\/p>\n<p> T\u00fcrkiye\u2019deki b\u00fct\u00fcn delta ovalar\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck lag\u00fcnler olu\u015fmu\u015ftur. Ayr\u0131ca, B\u00fcy\u00fck ve K\u00fc\u00e7\u00fck \u00c7ekmece G\u00f6lleri ile Durusu G\u00f6l\u00fc birer lag\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p>5. Tombololar:<br \/>\nK\u0131y\u0131 yak\u0131n\u0131ndaki bir adan\u0131n bir kordonla k\u0131y\u0131ya ba\u011flanmas\u0131 sonucu olu\u015fan yar\u0131m adalara tombolo denir. T\u00fcrkiye\u2019de G\u00fcney Marmara k\u0131y\u0131lar\u0131ndaki Kap\u0131da\u011f Yar\u0131madas\u0131 tomboloya \u00f6rnek olarak verilebilir.<\/p>\n<p>BA\u015eLICA KIYI T\u0130PLER\u0130<\/p>\n<p>1. Fiyort K\u0131y\u0131lar:<\/p>\n<p>Buzul vadilerinin sular alt\u0131nda kalmas\u0131 sonucu olu\u015fan k\u0131y\u0131lard\u0131r. Bu k\u0131y\u0131 tipine ait en g\u00fczel \u00f6rnek, \u0130skandinav Yar\u0131madas\u0131\u2019n\u0131n Atlas Okyanusu k\u0131y\u0131lar\u0131d\u0131r. D\u00fcnya\u2019n\u0131n en b\u00fcy\u00fck fiyordu Norve\u00e7\u2019teki So\u011fne fiyordudur.<\/p>\n<p>2. Skyer K\u0131y\u0131lar:<\/p>\n<p>Buzullar\u0131n a\u015f\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 tepeciklerle veya buzullar\u0131n biriktirdi\u011fi moren y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131yla \u015fekillenmi\u015f k\u0131y\u0131lar sular alt\u0131nda kal\u0131nca y\u00fczlerce adac\u0131k ortaya \u00e7\u0131kar. Bu t\u00fcr k\u0131y\u0131lara skyer k\u0131y\u0131lar denir. Balt\u0131k Denizi\u2019nin kuzeydo\u011fusunda bu t\u00fcr k\u0131y\u0131lar g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<p> 3. Ria tipi k\u0131y\u0131lar:<\/p>\n<p>Pl\u00e2tolar\u0131 yaran derin vadilerin sular alt\u0131nda kalmas\u0131yla olu\u015fan k\u0131y\u0131lard\u0131r. D\u00fcnya\u2019da en g\u00fczel \u00f6rnekleri, G\u00fcneybat\u0131 \u0130rlanda ve Kuzeybat\u0131 \u0130spanya\u2019da g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u00dclkemizde\u2019de G\u00fcneybat\u0131 Ege k\u0131y\u0131lar\u0131, \u0130stanbul ve \u00c7anakkale bo\u011fazlar\u0131 ile Hali\u00e7, ria tipi k\u0131y\u0131lara \u00f6rnek olarak verilebilir.<\/p>\n<p>4. Liman tipi k\u0131y\u0131lar:<\/p>\n<p>Al\u00e7ak k\u0131y\u0131lardaki geni\u015f vadilerin sular alt\u0131nda kalmas\u0131 ve bunlar\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fcn k\u0131y\u0131 setleriyle kapat\u0131lmas\u0131 sonucunda olu\u015fmu\u015ftur. D\u00fcnya\u2019daki en iyi \u00f6rnekleri, Ukrayna\u2019n\u0131n Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u00dclkemizde de \u00f6rnek olarak B\u00fcy\u00fck ve K\u00fc\u00e7\u00fck \u00c7ekmece k\u0131y\u0131lar\u0131 g\u00f6sterilebilir.<\/p>\n<p>5. Dalma\u00e7ya tipi k\u0131y\u0131lar: <\/p>\n<p>Deniz sular\u0131n\u0131n, k\u0131y\u0131ya paralel uzanan da\u011flar aras\u0131ndaki \u00e7ukurluklara dolmas\u0131yla olu\u015fan k\u0131y\u0131lard\u0131r. D\u00fcnya\u2019daki en iyi \u00f6rne\u011fi Adriya Denizi k\u0131y\u0131lar\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u00dclkemizde de Ka\u015f (Antalya) \u00e7evresinde bu t\u00fcr k\u0131y\u0131lara rastlan\u0131r.<\/p>\n<p>6. Hali\u00e7 (Estuar) tipi k\u0131y\u0131lar:<\/p>\n<p>Gel &#8211; git olay\u0131 sonucunda akarsu a\u011f\u0131zlar\u0131n\u0131n a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131yla olu\u015fan ve huniye benzeyen k\u0131y\u0131lard\u0131r. D\u00fcnya\u2019n\u0131n en b\u00fcy\u00fck halici Hamburg halicidir.<\/p>\n<p>7. Boyuna k\u0131y\u0131lar: <\/p>\n<p>Da\u011flar\u0131n denize paralel uzand\u0131\u011f\u0131 yerlerde boyuna k\u0131y\u0131lar g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu k\u0131y\u0131larda girinti ve \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131 son derece azd\u0131r. Karadeniz ve Akdeniz k\u0131y\u0131lar\u0131 bu tiptendir.<\/p>\n<p>8. Enine k\u0131y\u0131lar: <\/p>\n<p>Da\u011flar\u0131n denize dik uzand\u0131\u011f\u0131 yerlerde enine k\u0131y\u0131lar g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu k\u0131y\u0131larda girinti &#8211; \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131 son derece fazlad\u0131r. Ege k\u0131y\u0131lar\u0131 bu tiptendir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1. Dalgalar: Dalga, deniz y\u00fczeyindeki sal\u0131n\u0131m hareketleridir. Dalgalar\u0131 olu\u015fturan nedenler; D\u00fcnya\u2019n\u0131n d\u00f6nmesi, R\u00fczg\u00e2rlar, Depremler, Denizalt\u0131 heyelan\u0131, Volkanizma\u2019d\u0131r. Deniz dibindeki depremlere ve volkanik faaliyetlere ba\u011fl\u0131 olarak olu\u015fan dalgalara tsunami dalgalar\u0131 denir. 2. Ak\u0131nt\u0131lar: Deniz y\u00fczeylerindeki sular\u0131n, bulunduklar\u0131 yerlerden ba\u015fka alanlara do\u011fru ta\u015f\u0131nmas\u0131na ak\u0131nt\u0131 denir. Ak\u0131nt\u0131lar\u0131n olu\u015fmas\u0131na neden olan fakt\u00f6rler \u015funlard\u0131r: a. Yo\u011funluk fark\u0131: S\u0131cakl\u0131k fark\u0131: Yo\u011funlu\u011fu &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[10736,10816,3227,10735,10817,10819,3231,10818,3140,3197,10820],"class_list":["post-5143","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-boyuna-kiyilar","tag-dalga-asindirma-ve-biriktirme-sekilleri","tag-dalgalar","tag-enine-kiyilar","tag-falezler","tag-fiyort-kiyilar","tag-kiyi-oklari","tag-lagunler","tag-ria-tipi-kiyilar","tag-ruzgarlar","tag-skyer-kiyilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5143","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5143"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5143\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5143"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5143"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5143"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}