1. YER YUVARLA\u011eININ EVRENDEK\u0130 YER\u0130<\/p>\n
Yer (D\u00fcnya), sonsuz boyutlara sahip oldu\u011fu kabul edilen evrenin i\u00e7inde bulunur. Evrende say\u0131lamayacak kadar \u00e7ok g\u00f6k cismi ile y\u0131ld\u0131z ve gezegenler yer al\u0131r. G\u00f6k cisimleri, grupla\u015farak galaksi (g\u00f6kada) denilen ayr\u0131 sistemler olu\u015fturur. Galaksilerde milyonlarca y\u0131ld\u0131z, gruplar h\u00e2linde toplanarak y\u0131ld\u0131z sistemlerini meydana getirir. D\u00fcnya’m\u0131z ise Samanyolu Galaksi’sindeki G\u00fcne\u015f Sistemi i\u00e7inde bulunur.<\/p>\n
G\u00fcne\u015f’in \u00e7ekim alan\u0131nda; D\u00fcnya’m\u0131z da d\u00e2hil olmak \u00fczere, dokuz gezegen, b\u00fcy\u00fckl\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fc uydular (D\u00fcnya’n\u0131n uydusu olan Ay gibi), binlerce k\u00fc\u00e7\u00fck gezegen, kuyruklu y\u0131ld\u0131z ve \u00e7ok say\u0131da meteor bulunur. G\u00fcne\u015f Sistemi’nde G\u00fcne\u015f’in etraf\u0131nda d\u00f6nen gezegenler, G\u00fcne\u015f’e olan uzakl\u0131k s\u0131ras\u0131na g\u00f6re \u015funlard\u0131r: Merk\u00fcr, Ven\u00fcs, D\u00fcnya, Mars, J\u00fcpiter, Sat\u00fcrn, Uran\u00fcs, Nept\u00fcn ve Pl\u00fcton. Gezegenlerden Merk\u00fcr, Ven\u00fcs, D\u00fcnya, Mars ve Pl\u00fcton kat\u0131 k\u00fctlelerden olu\u015fmu\u015ftur. J\u00fcpiter, Sat\u00fcrn, Uran\u00fcs ve Nept\u00fcn gazlardan ibarettir.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bu gezegenler G\u00fcne\u015f etraf\u0131nda elips \u015feklinde bir y\u00f6r\u00fcnge \u00e7izerek d\u00f6nerler. Gezegenlerin gerek kendi gerekse G\u00fcne\u015f etraf\u0131nda d\u00f6nme h\u0131zlar\u0131 farkl\u0131d\u0131r.<\/p>\n
G\u00fcne\u015f Sistemi’nin ortas\u0131nda bulunan G\u00fcne\u015f, \u0131\u015f\u0131k ve s\u0131cakl\u0131k yayan gaz halindeki bir k\u00fctledir. G\u00fcne\u015f’in \u00e7ap\u0131 1,4 milyon km (yer \u00e7ap\u0131n\u0131n 110 kat\u0131) kadard\u0131r. D\u00fcnya’m\u0131zdan uzakl\u0131\u011f\u0131, 150 (149,6) milyon km’dir. G\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlan, 8 dakika 20 saniyede D\u00fcnya’m\u0131za ula\u015f\u0131r (\u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131 saniyede 300 bin km).<\/p>\n
Muazzam bir enerji kayna\u011f\u0131 olan G\u00fcne\u015f’in bir saniyede yayd\u0131\u011f\u0131 enerji miktar\u0131, insan\u0131n var olu\u015fundan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar t\u00fcketti\u011fi enerjiden daha fazlad\u0131r. Yine G\u00fcne\u015f’in \u00fc\u00e7 g\u00fcnde g\u00f6nderdi\u011fi s\u0131cakl\u0131k, d\u00fcnyada bilinen b\u00fct\u00fcn petrol, k\u00f6m\u00fcr ve ormanlar\u0131n yanmas\u0131ndan olu\u015facak s\u0131cakl\u0131\u011fa e\u015fittir.<\/p>\n
a. Yer’in \u015eekli ve Boyutlar\u0131<\/p>\n
Gerek uydular gerekse Ay’dan al\u0131nan foto\u011fraflarda Yer’in \u015feklinin yuvarlak oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ancak kendi etraf\u0131nda h\u0131zl\u0131 d\u00f6nmesi ile olu\u015fan merkezka\u00e7 kuvvetinden dolay\u0131 Yer’in ekvator k\u0131sm\u0131 \u015fi\u015fkin, kutuplan ise bas\u0131k bir durum alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Geometrik \u015fekillerin hi\u00e7birine benzemeyen Yer’in \u015feklini tan\u0131tmak i\u00e7in geoit kavram\u0131 ortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu terim “D\u00fcnya’n\u0131n kendine \u00f6zg\u00fc g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc” anlam\u0131na gelir. Ancak genel olarak Yer’in \u015fekli, yuvarlak veya k\u00fcre bi\u00e7iminde kabul edilir.<\/p>\n
Yer’in boyutlar\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
Ekvator \u00e7evresi = 40 076 km
\nKutuplar \u00e7evresi = 40 009 km
\nEkvator yar\u0131\u00e7ap\u0131 = 6 378 km
\nKutuplar yar\u0131\u00e7ap\u0131 = 6 357 km
\nBas\u0131kl\u0131k oran\u0131 = 1\/297
\nY\u00fcz \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc = 510 100 000 km2<\/p>\n
b. Paralel-Meridyen, Enlem-Boylam<\/p>\n
Yuvarlak \u015fekilde olan D\u00fcnya’da herhangi bir \u00fclkenin veya kentin yerini belirtmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bir yeri belirtmek i\u00e7in yer yuvarla\u011f\u0131 \u00fczerinde sabit noktalardan ge\u00e7ti\u011fi var say\u0131lan paralel ve meridyen dairelerinden yararlan\u0131l\u0131r. Bu dairelere g\u00f6re yery\u00fcz\u00fcnde herhangi bir alan\u0131n yeri, belirli bir noktaya uzakl\u0131\u011f\u0131, boyutu veya alan\u0131 belirlenir.<\/p>\n
Paraleller: Ekvatora paralel olarak \u00e7izilen dairelerdir. Ekvator ise Kuzey ve G\u00fcney kutuplardan e\u015fit uzakl\u0131kta ge\u00e7en ve D\u00fcnya’m\u0131z\u0131 e\u015fit iki par\u00e7aya b\u00f6len en b\u00fcy\u00fck paralel dairesidir. Bunlardan ekvatorun kuzeyindekine Kuzey Yar\u0131m K\u00fcre, g\u00fcneyindekine ise G\u00fcney Yar\u0131m K\u00fcre denir.
\nParaleller; ekvator ile kutuplar aras\u0131ndaki k\u00fcre y\u00fczeyine 1’er derecelik a\u00e7\u0131 ile ekvatora paralel olarak \u00e7izilen dairelerdir. Buna g\u00f6re, 90 g\u00fcneyde ve 90 da kuzeyde olmak \u00fczere 180 paralel dairesi vard\u0131r. Bunlara paralel daireler denir. Kuzey Yar\u0131m K\u00fcre’deki paralellere kuzey paralelleri, G\u00fcney Yar\u0131m K\u00fcre’dekilere de g\u00fcney paralelleri ad\u0131 verilir. D\u00fcnya’n\u0131n merkezinden 1’er derecelik a\u00e7\u0131 ile \u00e7izilen paralel dairelerin birbirlerine olan uzakl\u0131\u011f\u0131 ayn\u0131 olup 111 km’dir. Ancak bu dairelerin \u00e7aplar\u0131 ve \u00e7evreleri, ekvatordan kuzey ve g\u00fcney kutuplara do\u011fru gidildik\u00e7e k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcr. \u00d6rne\u011fin; ekvatorda 40 076 km olan dairenin \u00e7evresi, kutuplara do\u011fru daralarak kutup noktalar\u0131nda s\u0131f\u0131r olur.<\/p>\n
Meridyenler, Ekvatordan kuzey-g\u00fcney y\u00f6n\u00fcnde 1’er derece a\u00e7\u0131 ile ge\u00e7erek bir kutuptan \u00f6tekine uzanan daire yaylar\u0131d\u0131r. Ekvator \u00e7evresi 360\u00b0 oldu\u011fundan 360 meridyen bulunur. Meridyenler aras\u0131ndaki uzakl\u0131k, ekvator \u00fczerinde yakla\u015f\u0131k 111 km’dir. Bu uzakl\u0131k, ekvatordan kutuplara do\u011fru gidildik\u00e7e daral\u0131r; meridyenlerin birle\u015fti\u011fi kutuplarda bir nokta h\u00e2lini al\u0131r. Meridyenlerin yerini belirtmek i\u00e7in Londra (\u0130ngiltere)’daki Greenwich g\u00f6zlem evinden ge\u00e7en meridyen esas al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. 0\u00b0 olarak kabul edilen bu meridyen, ba\u015flang\u0131\u00e7 meridyenidir. Bunun do\u011fusunda bulunan 180 meridyene do\u011fu meridyenleri, bat\u0131s\u0131nda bulunan 180 meridyene de bat\u0131 meridyenleri denir. Ayr\u0131ca ba\u015flang\u0131\u00e7 meridyeninin do\u011fusundakine Do\u011fu Yar\u0131m K\u00fcre, bat\u0131s\u0131ndakine Bat\u0131 Yar\u0131m K\u00fcre denir.<\/p>\n
Enlem ve boylam: Herhangi bir alan\u0131n D\u00fcnya \u00fczerindeki yerini tam olarak bulmak i\u00e7in enlem ve boylamlardan yararlan\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Bir yerin enlemi, o yerle ekvator aras\u0131ndaki meridyenin derece (\u00b0), dakika (‘) ve saniye (“) cinsinden a\u00e7\u0131 de\u011feridir. Bir yerin boylam\u0131 ise o yerle ba\u015flang\u0131\u00e7 meridyeni aras\u0131ndaki paralelin derece, dakika ve saniye ile ifade edilen a\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r. Enlem ve boylam arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile bir noktan\u0131n D\u00fcnya \u00fczerindeki yeri kolay ve do\u011fru olarak bulunur. \u00d6rne\u011fin, Ankara 39\u00b0 55′ kuzey enlemi ile 32\u00b0 48′ do\u011fu boylam\u0131n\u0131n kesi\u015fti\u011fi yerde bulunur.<\/p>\n
D\u00fcnya’da herhangi bir noktan\u0131n yerini tespit etmek amac\u0131 ile b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli haritan\u0131n \u00fczerinde enlem ve boylam \u00e7izgilerle g\u00f6sterilir. Bunlara co\u011fraf\u00ee koordinat denir. Haritan\u0131n kenar\u0131ndaki b\u00f6lmelerden yararlan\u0131larak bir yerin derece ve dakika cinsinden d\u00fcnya \u00fczerindeki konumu bulunur. \u00d6rne\u011fin T\u00fcrkiye, 36\u00b0-42\u00b0 kuzey paralelleri ile 26\u00b0-45\u00b0 do\u011fu meridyenleri aras\u0131nda yer al\u0131r. Ayr\u0131ca hava ve deniz ula\u015f\u0131m\u0131nda koordinatlar\u0131n b\u00fcy\u00fck yaran vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin denizcilikte, koordinatlar yard\u0131m\u0131 ile s\u0131\u011f, kayal\u0131k kesimler ve dar bo\u011fazlar\u0131n yerleri belirtilir.<\/p>\n
2. YER YUVARLA\u011eININ HAREKETLER\u0130 VE SONU\u00c7LARI<\/p>\n
Yer iki \u015fekilde hareket eder. Bunlar; kendi ekseni etraf\u0131ndaki g\u00fcnl\u00fck hareketi ve G\u00fcne\u015f \u00e7evresindeki y\u0131ll\u0131k hareketidir. Yer’in g\u00fcnl\u00fck hareketi sonucunda gece ve g\u00fcnd\u00fcz meydana gelir. G\u00fcne\u015f’in \u00e7evresinde d\u00f6nmesi ile de mevsimler olu\u015fur.<\/p>\n
a. Gece ve G\u00fcnd\u00fcz<\/p>\n
Yer’in, kendi ekseni etraf\u0131nda bat\u0131dan do\u011fuya do\u011fru olan g\u00fcnl\u00fck harekeli ile gece ve g\u00fcnd\u00fcz meydana gelir. Bu harekete ba\u011fl\u0131 olarak; Yer’in G\u00fcne\u015f’e bakan y\u00fcz\u00fc ayd\u0131nl\u0131k (g\u00fcnd\u00fcz), di\u011fer y\u00fcz\u00fc ise karanl\u0131k (gece) olur. Ancak Yer, G\u00fcne\u015f etraf\u0131ndaki y\u00f6r\u00fcngesinde hareket ederken, ekseninin e\u011fik olmas\u0131ndan dolay\u0131, gece ve g\u00fcnd\u00fcz s\u00fcresi de farkl\u0131d\u0131r. Sadece 21 Mart ve 23 Eyl\u00fcl g\u00fcnlerinde g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131 ekvator dik ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in d\u00fcnyan\u0131n her taraf\u0131nda gece ve g\u00fcnd\u00fcz s\u00fcreleri e\u015fit olur. Kuzey Yar\u0131m K\u00fcre’de 21 Marttan 21 Hazirana kadar olan \u00fc\u00e7 ayl\u0131k s\u00fcrede gecelerin s\u00fcresi k\u0131sal\u0131rken, g\u00fcnd\u00fczlerin s\u00fcresi artar. 21 Hazirandan sonra g\u00fcnd\u00fczler k\u0131salmaya ba\u015flar ve 23 Eyl\u00fclde gece ile g\u00fcnd\u00fcz s\u00fcreleri birbirlerine e\u015fit olur. 23 Eyl\u00fclden sonra gecelerin s\u00fcresi uzar; 21 Aral\u0131kta en uzun gece en k\u0131sa g\u00fcnd\u00fcz ya\u015fan\u0131r.<\/p>\n
Zaman ve saat dilimleri: Yer, kendi ekseni etraf\u0131ndaki bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc yakla\u015f\u0131k 24 saatte tamamlar. Ekvatorda 360 meridyen yay\u0131n\u0131 veya 360 dereceyi 24 saate b\u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, Yer 1 saatte 15 derecelik d\u00f6n\u00fc\u015f yapar. Bu duruma g\u00f6re Yer, 1 derecelik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc 4 dakikada tamamlar. Yer’i saat dilimlerine ay\u0131racak olursak, her 15 meridyen yay\u0131na bir saat dilimi d\u00fc\u015fer. Ba\u015flang\u0131\u00e7 meridyeni olan Greenwich \u00fczerinde tam \u00f6\u011fle vakti oldu\u011funda, Greenwich’in bat\u0131s\u0131nda bulunan b\u00f6lgeler \u00f6\u011fleden \u00f6nce, do\u011fusunda bulunan kesimler \u00f6\u011fleden sonrad\u0131r. Greenwich’ten 12 saat dilimi sonras\u0131nda ise gece yar\u0131s\u0131 olur.<\/p>\n
Saat dilimleri: Her 15\u00b0 lik meridyen i\u00e7in saatin do\u011fuya do\u011fru ileri, bat\u0131ya do\u011fru geri al\u0131nmas\u0131, \u00fclkeler aras\u0131nda kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bu durumu \u00f6nlemek i\u00e7in d\u00fcnya, 15’er derece aral\u0131kla 24 saat dilimine ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece Greenwich’in do\u011fusu ve bat\u0131s\u0131 15 meridyen ara ile tarih de\u011fi\u015ftirme \u00e7izgisi olan 180\u00b0 do\u011fu meridyene kadar birer saatlik dilimlere ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Baz\u0131 \u00fclke ve adalar 15\u00b0 lik meridyen yaylar\u0131n\u0131n aralar\u0131nda bulunur. Bu durumda meridyenin bulundu\u011fu saat dilimi, yar\u0131m saat ileri veya yar\u0131m saat geri al\u0131nmak suretiyle tam saat dilimine \u00e7evrilmektedir. Topraklar\u0131 geni\u015f olan \u00fclkelerde birden fazla saat dilimi vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin Kanada, alt\u0131 saat dilimine ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Yerel saat: Herhangi bir yerde, G\u00fcne\u015f’in ufuk \u00fczerinde en fazla y\u00fckseldi\u011fi bir an vard\u0131r. Bu anda dik bir cismin g\u00f6lgesi en k\u0131sad\u0131r ve saat tam 12 say\u0131l\u0131r. Bu zamana g\u00f6re ayarlanan saate yerel saat denir. <\/p>\n
Namaz, iftar ve imsak vakitleri yerel saate g\u00f6re tespit edilir. \u00d6rne\u011fin; T\u00fcrkiye’de kullan\u0131lan saat dilimine g\u00f6re saat tam 12 oldu\u011funda G\u00fcne\u015f’in ufuk \u00fczerinde y\u00fckseldi\u011fi nokta farkl\u0131d\u0131r. G\u00fcne\u015f’in ufuk \u00fczerindeki y\u00fckseldi\u011fi noktan\u0131n do\u011fusu \u00f6\u011fleden sonra, bat\u0131s\u0131 ise \u00f6\u011fleden \u00f6ncedir. \u00dclkemizin do\u011fu ve bat\u0131 u\u00e7lar\u0131 aras\u0131nda 19 meridyen fark\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in G\u00fcne\u015f’in do\u011fu\u015fu ve bat\u0131\u015f\u0131 aras\u0131nda (19 x 4= 76) 76 dakikal\u0131k bir zaman fark\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n
\u00d6rnek soru : 29\u00b0 meridyeninde yer alan \u0130stanbul’da saat 12.00 iken 44\u00b0 meridyenindeki Hakk\u00e2ri’de yerel saat ka\u00e7t\u0131r?<\/p>\n
\u00c7\u00f6z\u00fcm :
\n\u00d6nce \u0130stanbul ile Hakk\u00e2ri aras\u0131ndaki meridyen fark\u0131n\u0131 bulal\u0131m: 44\u00b0 – 29\u00b0 = 15\u00b0<\/p>\n
Buna g\u00f6re zaman fark\u0131, 4 x 15 = 60 dakika veya 1 saattir. \u0130stanbul’a g\u00f6re do\u011fuda bulunan Hakk\u00e2ri’nin yerel saati de ileri olacakt\u0131r. Buna g\u00f6re Hakk\u00e2ri’nin yerel saati: 12.00 + 1.00 = 13.00 olur.<\/p>\n
Tarih de\u011fi\u015ftirme \u00e7izgisi: Greenwich’ten itibaren do\u011fuya do\u011fru gidildi\u011finde, 180\u00b0 do\u011fu meridyeninde saat Greenwich’e g\u00f6re 12 saat ileridir. Ayn\u0131 \u015fekilde bat\u0131ya do\u011fru gidildi\u011finde, 180\u00b0 bat\u0131 meridyeninde ise 12 saat geridir.<\/p>\n
Ba\u015flang\u0131\u00e7 meridyeninin tam kar\u015f\u0131s\u0131ndan ge\u00e7en 180\u00b0 meridyenine tarih de\u011fi\u015ftirme \u00e7izgisi denir. Ancak bu \u00e7izgi, baz\u0131 \u00fclke ve adalardan ge\u00e7er. Tarih kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7mamak i\u00e7in tarih de\u011fi\u015ftirme \u00e7izgisi, ada veya \u00fclkelerin do\u011fu ya da bat\u0131s\u0131ndan ge\u00e7ecek \u015fekilde zikzak \u00e7izer. Bu \u00e7izginin do\u011fusunda takvim bir g\u00fcn ileri iken bat\u0131s\u0131nda bir g\u00fcn geridir. Yani bu \u00e7izginin Amerika taraf\u0131 15 Mart Per\u015fembe g\u00fcn\u00fc ise Asya taraf\u0131 16 Mart Cumad\u0131r.<\/p>\n
Tarih de\u011fi\u015ftirme \u00e7izgisine g\u00f6re bir \u00f6rnek verelim :<\/p>\n
33\u00b0 do\u011fu meridyeninde bulunan Ankara’da 18 Mart Per\u015fembe g\u00fcn\u00fc saat 02.00 iken, 117\u00b0 bat\u0131 meridyenindeki Los Angeles’te saat ve g\u00fcn nedir?<\/p>\n
\u00c7\u00f6z\u00fcm: Yukar\u0131daki \u015fekilde de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, Ankara ile ABD’nin bat\u0131s\u0131ndaki Los Angeles \u015fehri aras\u0131nda (117+33=150) 150 meridyen vard\u0131r. Meridyenler aras\u0131ndaki zaman fark\u0131 (150×4=600 dakika; 600:60=10 saat) 10 saattir. Los Angeles, Bat\u0131 Yar\u0131m K\u00fcre’de oldu\u011fu i\u00e7in tarihi Ankara’dan bir g\u00fcn geridir. Bu nedenle Ankara’n\u0131n saatine 24 saat eklenir (02+24=26). Bu iki kent aras\u0131nda 10 saatlik zaman fark\u0131 oldu\u011fundan Los Angeles’in yerel saati (26.00 \u2013 10.00=16.00) 16.00 olarak bulunur. Tarih ise bir g\u00fcn geriye al\u0131n\u0131r. Bu durumda Los Angeles’te tarih 17 Mart \u00c7ar\u015famba, yerel saat ise 16.00’d\u0131r.
\nYani;
\nAnkara 18 Mart Per\u015fembe Saat 02.00
\n\u0130ki \u015fehir aras\u0131ndaki zaman fark\u0131 10.00 saat
\nLos Angeles 17 Mart \u00c7ar\u015famba Saat 16.00<\/p>\n
b. Mevsimler<\/p>\n
Yer’in, G\u00fcne\u015f’in etraf\u0131nda d\u00f6nmesinden ve Yer ekseninin ekliptik d\u00fczlemine 66\u00b033′ e\u011fik olmas\u0131ndan dolay\u0131 mevsimler meydana gelir. Yer, G\u00fcne\u015f’in etraf\u0131ndaki elips \u015feklindeki bir y\u00f6r\u00fcnge \u00fczerinde bir tur d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc yakla\u015f\u0131k 365 g\u00fcn 6 saatte tamamlar. Bu s\u00fcreye bir takvim y\u0131l\u0131 denir. G\u00fcne\u015f ise elips \u015feklinde olan y\u00f6r\u00fcngenin iki odak noktas\u0131ndan birine yak\u0131n bir yerde bulunur. Bu y\u00f6r\u00fcngede D\u00fcnya, G\u00fcne\u015f’e her zaman ayn\u0131 uzakl\u0131kta de\u011fildir. Nitekim D\u00fcnya, k\u0131\u015f\u0131n G\u00fcne\u015f’e en yak\u0131n durumdad\u0131r. D\u00fcnya ile G\u00fcne\u015f’in birbirlerine en \u00e7ok yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 noktaya g\u00fcnberi (afel) denir. D\u00fcnya’m\u0131z, yaz\u0131n ise G\u00fcne\u015f’e en uzak mesafede bulunur. G\u00fcne\u015f’ten en uzak oldu\u011fu noktaya g\u00fcn\u00f6te (perihel) denir.
\nYer, G\u00fcne\u015f’in etraf\u0131nda belli bir y\u00f6r\u00fcngede d\u00f6ner. Bu y\u00f6r\u00fcnge d\u00fczlemine ekliptik d\u00fczlemi denir. Yer’in ekseni, her zaman bu ekliptik d\u00fczlemi ile 66\u00b033′ l\u0131k a\u00e7\u0131 yapar. Yani ekvator d\u00fczlemi ile epliktik d\u00fczlem aras\u0131nda 23\u00b027′ l\u0131k a\u00e7\u0131 vard\u0131r. Bu a\u00e7\u0131 devaml\u0131 olarak sabit kal\u0131r. Bu a\u00e7\u0131ya ba\u011fl\u0131 olarak Yer, y\u00f6r\u00fcngesi \u00fczerinde hareket ederken mevsimlere g\u00f6re farkl\u0131 a\u00e7\u0131lardan ayd\u0131nlan\u0131r.<\/p>\n
Solstis ve ekinokslar: 21 Haziran g\u00fcn\u00fc g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlan, Kuzey Yar\u0131m K\u00fcre’de 23\u00b027′ lik enleme yani Yenge\u00e7 d\u00f6nencesine dik gelir. Bu duruma yaz solstisi veya yaz g\u00fcn d\u00f6n\u00fcm\u00fc denir. Alt\u0131 ay sonra, yani 21 Aral\u0131kta g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlan bu kez, G\u00fcney Yar\u0131m K\u00fcre’de 23\u00b027′ l\u0131k enlem olan O\u011flak d\u00f6nencesine dik ula\u015f\u0131r. Bu duruma ise k\u0131\u015f solstisi veya k\u0131\u015f g\u00fcn d\u00f6n\u00fcm\u00fc denir.<\/p>\n
21 Mart ile 23 Eyl\u00fcl g\u00fcnlerinde g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 ekvatora dik olarak gelir. Bu g\u00fcnlerde, Kuzey ve G\u00fcney Yar\u0131m k\u00fcreler e\u015fit olarak ayd\u0131nland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in geceyle g\u00fcnd\u00fcz aras\u0131ndaki fark ortadan kalkar; yani g\u00fcnd\u00fcz ve gece s\u00fcresi oniki\u015fer saat olur. Bu duruma ekinoks denir. Kuzey Yar\u0131m K\u00fcre’de 21 Marttaki ekinoksa ilkbahar ekinoksu, 23 Eyl\u00fcldeki ekinoksa ise sonbahar ekinoksu ad\u0131 verilir.<\/p>\n
K\u0131\u015f solstisi (K\u0131\u015f g\u00fcn d\u00f6n\u00fcm\u00fc): 21 Aral\u0131kta g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131, G\u00fcney Yar\u0131m K\u00fcre’de 23\u00b027′ enleminden ge\u00e7en O\u011flak d\u00f6nencesine dik olarak gelir. G\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131, bu d\u00f6nemde G\u00fcney Kutbu’na 23\u00b027′ l\u0131k a\u00e7\u0131 ile ula\u015f\u0131r. Ayn\u0131 g\u00fcnde g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlan 66\u00b033′ daki kutup dairesine ise 0\u00b0 de gelir. Bu nedenle Kuzey Kutbu devaml\u0131 karanl\u0131k, G\u00fcney Kutbu ise devaml\u0131 ayd\u0131nl\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
Yaz solstisi (Yaz g\u00fcn d\u00f6n\u00fcm\u00fc): 21 Haziranda g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131, ekvatorun kuzeyinde 23\u00b027′ enleminden ge\u00e7en Yenge\u00e7 d\u00f6nencesine dik olarak gelir. Bu nedenle Kuzey Kutup Dairesi ile Kuzey Kutbu aras\u0131ndaki alan devaml\u0131 olarak ayd\u0131nlan\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, G\u00fcney Kutup Dairesi ile G\u00fcney Kutbu aras\u0131ndaki b\u00f6lge ise devaml\u0131 karanl\u0131kta kal\u0131r. Bu nedenle, Kuzey Yar\u0131m K\u00fcre’de g\u00fcnd\u00fcz s\u00fcresi, geceden uzun oldu\u011fu i\u00e7in yaz mevsimi; G\u00fcney Yar\u0131m K\u00fcre’de ise g\u00fcnd\u00fcz s\u00fcresi k\u0131sa oldu\u011fundan k\u0131\u015f mevsimi ya\u015fan\u0131r.<\/p>\n
Ekinokslar: 21 Mart ile 23 Eyl\u00fcl g\u00fcnlerinde g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 \u00f6\u011fle zaman\u0131, ekvatora dik a\u00e7\u0131 ile gelir. Ancak, ekliptik d\u00fczlemi ile ekvator d\u00fczlemi \u00e7ak\u0131\u015fmaz. Yenge\u00e7 ve O\u011flak d\u00f6nenceleri, g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131 66\u00b033′ l\u0131k a\u00e7\u0131 ile al\u0131r. Kutup dairelerine ise g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlan 23\u00b027’ lik a\u00e7\u0131 ile gelir. Bu g\u00fcnlerde gece ile g\u00fcnd\u00fcz e\u015fit olur ve Kuzey Yar\u0131m K\u00fcre ile G\u00fcney Yar\u0131m K\u00fcre ayn\u0131 derecede ayd\u0131n*lan\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
1. YER YUVARLA\u011eININ EVRENDEK\u0130 YER\u0130 Yer (D\u00fcnya), sonsuz boyutlara sahip oldu\u011fu kabul edilen evrenin i\u00e7inde bulunur. Evrende say\u0131lamayacak kadar \u00e7ok g\u00f6k cismi ile y\u0131ld\u0131z ve gezegenler yer al\u0131r. G\u00f6k cisimleri, grupla\u015farak galaksi (g\u00f6kada) denilen ayr\u0131 sistemler olu\u015fturur. Galaksilerde milyonlarca y\u0131ld\u0131z, gruplar h\u00e2linde toplanarak y\u0131ld\u0131z sistemlerini meydana getirir. D\u00fcnya’m\u0131z ise Samanyolu Galaksi’sindeki G\u00fcne\u015f Sistemi i\u00e7inde bulunur. …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[10822,2830,10823,10821,3524,3525,3953],"class_list":["post-5145","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-enlem-ve-boylam","tag-jupiter","tag-mevsimler","tag-paraleller","tag-saturn","tag-uranus","tag-yer-yuvarlagi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5145","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5145"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5145\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5145"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5145"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5145"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}