Erozyonun kelime anlam\u0131:
\n Bir varl\u0131\u011f\u0131n bir de\u011feri yerine getirilemeyecek \u015fekilde yok olmas\u0131d\u0131r. Toprak biliminde ise; yery\u00fcz\u00fcndeki ana materyalin \u00e7e\u015fitli etkenlerle a\u015f\u0131n\u0131p ta\u015f\u0131nmas\u0131 olay\u0131d\u0131r. Erozyon, tabiat\u0131n normal s\u00fcreci i\u00e7inde meydana geliyorsa normal erozyon; insan\u0131n tabiattaki toprak, su ve bitki aras\u0131ndaki dengeyi bozucu nitelikteki m\u00fcdahaleleri sonucu meydana geliyorsa h\u0131zland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f erozyon ad\u0131n\u0131 almaktad\u0131r. Normal erozyon, genellikle insan m\u00fcdahalesi olmayan yerlerde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ve \u00e7ok yava\u015f olarak geli\u015fir. Meralar\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 derecede otlat\u0131lmas\u0131, ormanlar\u0131n tahrip edilmesi ile daha az korunan toprak, su ile kolayca ta\u015f\u0131nabilmektedir ve erozyon h\u0131zlanmaktad\u0131r.
\n Yap\u0131c\u0131 Unsurlara G\u00f6re Erozyonun \u00c7e\u015fitleri<\/p>\n
\u00d6zellikle \u00fclkemizde tahribat\u0131 b\u00fcy\u00fck boyutlara ula\u015fan su erozyonu, erozyon \u00e7e\u015fitleri i\u00e7erisinde en \u00f6nemlisidir. Su erozyonundan sonra di\u011fer erozyon \u00e7e\u015fitleri \u00f6nem s\u0131ras\u0131na g\u00f6re; r\u00fczgar, \u00e7\u0131\u011flar, heyelanlar ve buzullar olarak s\u0131ralayabiliriz. \u00c7\u0131\u011f zaman zaman can ve mal kay\u0131plar\u0131na neden oluyorsa da su erozyonu afeti kar\u015f\u0131s\u0131nda ikinci planda kalmaktad\u0131r. <\/p>\n
1- Su Erozyonu <\/p>\n
Su erozyonu, di\u011fer erozyon \u00e7e\u015fitleri i\u00e7erisinde en yayg\u0131n ve en etkili olan\u0131d\u0131r. Bunun i\u00e7in, toprak erozyonu denildi\u011finde akla su erozyonu gelmektedir. T\u00fcrkiye topraklar\u0131n\u0131n % 86’s\u0131nda erozyon vard\u0131r. B\u00f6ylece su erozyonunun etkiledi\u011fi alan 66.9 milyon hektar\u0131 bulmaktad\u0131r. Yurdumuzdaki \u00f6nemli can ve mal kay\u0131plar\u0131 su erozyonu sonucu meydana gelmektedir.<\/p>\n
2- \u00c7\u0131\u011flar <\/p>\n
T\u00fcrkiye’nin a\u015f\u0131r\u0131 derecede ormans\u0131zla\u015fm\u0131\u015f, y\u00fckseltisi yurdun di\u011fer k\u0131s\u0131mlar\u0131na oranla daha fazla ve ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n genel olarak % 45′ den sonraki meyilde kar \u015feklinde d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc Kuzey- Kuzeydo\u011fu ve Do\u011fu Anadolu’da \u00e7\u0131\u011f olaylar\u0131na s\u0131k\u00e7a rastlanmakta, can ve mal kay\u0131plar\u0131na neden oldu\u011fu gibi yerle\u015fim yerlerini, yollar\u0131, turistik tesisleri ve devlet yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 tehdit etmektedir. T\u00fcrkiye’de yaln\u0131z 1985 y\u0131l\u0131ndan bug\u00fcne kadar 233 \u00e7\u0131\u011f olay\u0131 tespit olunmu\u015f ve bu s\u00fcre i\u00e7inde 604 ki\u015fi hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir. \u00c7\u0131\u011f, p\u00fcr\u00fczs\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc olmayan e\u011fimi y\u00fcksek kayal\u0131k ve otlu sat\u0131hlara d\u00fc\u015fen a\u015f\u0131r\u0131 kar ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n\u0131n kaygan sat\u0131htan kopmas\u0131 ile a\u015fa\u011f\u0131 k\u0131s\u0131mlara do\u011fru h\u0131z\u0131n\u0131 ve miktar\u0131n\u0131 artt\u0131rarak meydana gelen bir kar kitlesi ak\u0131m\u0131 olay\u0131d\u0131r. Bu kar kitlesi \u00f6n\u00fcne gelen insanlar\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden olabildi\u011fi gibi ev, ah\u0131r, s\u0131nai tesis v.b. gibi yerlere zarar vererek kara ve demiryollar\u0131n\u0131 kapatabilmekte g\u00fcnlerce trafi\u011fi aksatabilmekte ve sportif ama\u00e7l\u0131 gezilerde insan \u00f6l\u00fcmlerine neden olmaktad\u0131r. <\/p>\n
3- R\u00fczgar Erozyonu <\/p>\n
R\u00fczgar erozyonu sonucu verimli topraklar\u0131n kayb\u0131, buharla\u015fman\u0131n h\u0131zlanmas\u0131yla toprak emlili\u011finin azalmas\u0131, bitki b\u00fcy\u00fcmesinin yava\u015flamas\u0131, ula\u015f\u0131m\u0131n aksamas\u0131 ve verimin d\u00fc\u015fmesi olumsuzluklar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. Ta\u015f\u0131nan kum ve verimsiz toprak, \u00fcretken tar\u0131m topraklar\u0131n\u0131 kaplayarak, tar\u0131m yap\u0131lamaz hale getirmektedir. <\/p>\n
Mevcut Durum <\/p>\n
T\u00fcrkiye jeomorfolojik yap\u0131s\u0131 itibariyle engebeli bir \u00fclkedir. Nitekim \u00fclkemizin toplam alan\u0131n\u0131n % 46’s\u0131n\u0131 % 40’dan fazla e\u011fime ve % 80’den fazlas\u0131n\u0131 da % 15’den fazla e\u011fime sahip sahalar te\u015fkil etmektedir. \u0130klim yar\u0131 kurak, ya\u011f\u0131\u015flar d\u00fczensiz ve \u015fiddetli sa\u011fanak \u015feklindedir. B\u00fct\u00fcn bu olumsuz fakt\u00f6rlerin yan\u0131nda, topra\u011f\u0131 normal yap\u0131s\u0131 ile korumas\u0131 gereken ormanlar, yang\u0131n ve ka\u00e7ak kesim sonucu koruyucu vasf\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yitirmi\u015f, meralarda a\u015f\u0131r\u0131 otlatma ve tarla a\u00e7malar\u0131 ile korumas\u0131z hale gelmi\u015ftir. Erozyon b\u00fct\u00fcn D\u00fcnyada de\u011fi\u015fik \u015fekil ve \u015fiddette meydana gelmekte ise de yurdumuzda \u00f6zellikle daha yayg\u0131n ve h\u0131zl\u0131 seyretmekte ve hemen hemen her \u00e7e\u015fidi bulunmaktad\u0131r. Y\u00fczeysel erozyon, oyuntu erozyonu, arazi kaymalar\u0131, r\u00fczgar erozyonu ve \u00e7\u0131\u011flar bunlar\u0131n ba\u015fl\u0131calar\u0131d\u0131r. <\/p>\n
Buna kar\u015f\u0131n T\u00fcrkiye’de, erozyonla sava\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ne yasal, ne teknik ve ne de sosyo-ekonomik y\u00f6nlerden ray\u0131na oturmu\u015ftur. Bunun sonucu olarak ta toprak servetinin kayb\u0131 yan\u0131nda s\u0131k s\u0131k sel felaketleri meydana gelmektedir. En yak\u0131n \u00f6rnek olarak 1998’de Bat\u0131 Karadeniz selinde 30, 1995 \u0130zmir selinde 63, ve yine 1995 Senirkent selinde 74 vatanda\u015f\u0131m\u0131z hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f, rakamlara d\u00f6k\u00fclmesi \u00e7ok zor maddi zarar meydana gelmi\u015f, insanlar\u0131m\u0131z ac\u0131 \u00e7ekmi\u015flerdir.<\/p>\n
EROZYONUN NEDENLER\u0130
\n Do\u011fal Yap\u0131dan Kaynaklanan Nedenler
\n 1- \u0130klim <\/p>\n
\u0130klimin erozyon \u00fczerine etkisi; ya\u011f\u0131\u015f, s\u0131cakl\u0131k ve r\u00fczgarla olmaktad\u0131r. Bunlar\u0131n i\u00e7erisinde en \u00f6nemlisi ya\u011f\u0131\u015f olup, ya\u011f\u0131\u015f\u0131n da \u015fekli, \u015fiddeti, s\u00fcresi ve rejimi erozyona farkl\u0131 etkiler yapmaktad\u0131r. di\u011fer taraftan s\u0131cakl\u0131k, ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n \u00e7e\u015fidini, topra\u011f\u0131n donmas\u0131n\u0131 ve nem i\u00e7eri\u011fini etkilemek suretiyle detayl\u0131 olarak erozyonun \u015fiddetine tesir etmektedir. Bu a\u00e7\u0131dan Do\u011fu Anadolu B\u00f6lgemizde topra\u011f\u0131n 50 cm. derinli\u011fe kadar donmas\u0131 ve s\u0131cak havalarda gev\u015femesi olay\u0131, di\u011fer b\u00f6lgelerimizde ya\u011fmur ve r\u00fczgar, erozyon olaylar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir.\u00dclkemizin d\u00fcnyadaki konumu nedeniyle \u00f6zellikle \u0130\u00e7 Anadolu, Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu Anadolu B\u00f6lgeleri’nde yaz kurakl\u0131\u011f\u0131 ve ya\u011f\u0131\u015f azl\u0131\u011f\u0131\/yetersizli\u011fi di\u011fer b\u00f6lgelere g\u00f6re daha fazlad\u0131r. Bu nedenden dolay\u0131, bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn zay\u0131f oldu\u011fu bu b\u00f6lgeler \u00fclkemizin erozyondan en fazla etkilenen b\u00f6lgeleridir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, kurak ve yar\u0131 kurak sahalar\u0131n mevcut ekosistemlerinin bozulmas\u0131 kolay ve h\u0131zl\u0131 olmakta ve bozulan ekosistemlerinin tekrar eski haline getirilmesi de zor ve pahal\u0131 olmaktad\u0131r. <\/p>\n
2- Topografya <\/p>\n
Yamac\u0131n e\u011fim ve uzunlu\u011fu erozyonda etkili topografik etkenlerdir. Erozyonun \u015fiddeti ve topra\u011f\u0131n y\u00fczeysel ak\u0131\u015fla ta\u015f\u0131nmas\u0131na neden olan fakt\u00f6rlerin ba\u015f\u0131nda e\u011fim gelmektedir. D\u00fcnyada kara k\u00fctlesinin ortalama y\u00fcksekli\u011fi 700 m., Avrupa’n\u0131n 330 m., Afrika’n\u0131n 600 m., Asya’n\u0131n 1010 m. olmas\u0131na ra\u011fmen T\u00fcrkiye’nin ortalama y\u00fcksekli\u011fi 1132 m. ‘ye ula\u015fmaktad\u0131r. Y\u00fckselti basamaklar\u0131 dikkate al\u0131narak yap\u0131lan de\u011ferlendirmede de 0-500 metre aras\u0131ndaki alanlar \u00fclkemizin %17,5’u, 500-1000 metre aras\u0131ndaki sahalar % 26,6’s\u0131n\u0131 kaplamakta , 1000-2000 metre aras\u0131ndaki alanlar ise % 45,9’ a ula\u015fmaktad\u0131r. <\/p>\n
\u00dclkemiz arazisinin e\u011fimli ve engebeli olmas\u0131, orman ve ot \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn tahrip edildi\u011fi alanlarda do\u011fal dengenin h\u0131zla bozulmas\u0131 sonucunu do\u011furmaktad\u0131r. Do\u011fal dengenin bozulmas\u0131 sonucu h\u0131zla topraklar\u0131n a\u015f\u0131nmas\u0131 s\u00fcreci ba\u015flamaktad\u0131r. Erozyonun \u015fiddetli olarak devam etti\u011fi alanlarda altta bulunan jeolojik yap\u0131 yer yer ta\u015fl\u0131 ve kayal\u0131k araziler halinde ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. <\/p>\n
3- Jeolojik ve Toprak Yap\u0131s\u0131
\n \u00dclkemizin jeolojik ve toprak yap\u0131s\u0131; genelde peki\u015fme durumu zay\u0131f, ayr\u0131\u015fmaya ve de\u011fi\u015fmeye kar\u015f\u0131 fazla diren\u00e7 g\u00f6stermeyen taneli, tortul ve volkaniktir. Toprak ile jeolojik yap\u0131 aras\u0131nda s\u0131k\u0131 bir ili\u015fki vard\u0131r. En fazla a\u015f\u0131nmaya u\u011frayan zeminler Eosen ve Neogen zamanlara ait araziler ile volkanik k\u00fcl ve t\u00fcflerdir. Genelde peki\u015fme durumu zay\u0131f, ayr\u0131\u015fmaya ve erozyona kar\u015f\u0131 fazla diren\u00e7 g\u00f6stermeyen gev\u015fek yap\u0131lardan olu\u015fan topraklar\u0131m\u0131z erozyona hassas bir yap\u0131dad\u0131r. Bu nedenle, en fazla a\u015f\u0131nan ve sellere en fazla malzeme veren kaynaklar kumlu, \u015filtli, \u00e7ak\u0131ll\u0131 olan peki\u015fmemi\u015f araziler ile b\u00fcnyesine su ald\u0131\u011f\u0131nda k\u0131sa s\u00fcrede eriyebilen tuzlu ve alkali maddeler bak\u0131m\u0131ndan zengin, milli ve killi depolar olmaktad\u0131r. \u00dclkemizde, toprak \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn tamamen yok oldu\u011fu e\u011fimli alanlarda erozyonun \u015feklini, \u015fiddet ve seyrini; jeolojik yap\u0131y\u0131 olu\u015fturan ana materyalin yap\u0131s\u0131, b\u00fcnye \u00f6zelli\u011fi, ya\u011f\u0131\u015f sular\u0131n\u0131 tutma ve ge\u00e7irme kapasitesi gibi fiziksel ve kimyasal \u00f6zellikleri belirler. \u00d6te yandan, kurak ve s\u0131cak iklim \u015fartlar\u0131 alt\u0131nda Anadolu’nun kapal\u0131 havzalar\u0131nda \u00e7\u00f6kelmi\u015f olan tuzlu, alkali maddeler bak\u0131m\u0131ndan zengin killi, marnl\u0131 ve jipsli depolarda kimyasal erozyon \u00f6n plana ge\u00e7mi\u015ftir. \u00dclkemizde, baz\u0131 ana kayalar \u00fczerinde olu\u015fan toprak a\u015f\u0131nmas\u0131; kayal\u0131k-ta\u015fl\u0131k alanlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na ve dolay\u0131s\u0131yla buralar\u0131n VIII. s\u0131n\u0131fa giren araziler haline gelmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
4- Bitki \u00d6rt\u00fcs\u00fc ve \u00d6l\u00fc \u00d6rt\u00fc <\/p>\n
\u00c7\u0131plak arazilere oranla bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc ile kapl\u0131 arazilerde erozyon daha az meydana gelmektedir; \u00e7\u00fcnk\u00fc, bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc intersepsiyonla topra\u011fa ula\u015fan ya\u011f\u0131\u015f\u0131n miktar\u0131n\u0131, \u015fiddetini ve mekanik etkisini azalt\u0131r,k\u00f6kleriyle topra\u011f\u0131 sarar ve ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 \u00f6nler. Orman topraklar\u0131 ise, suyun ak\u0131\u015f h\u0131z\u0131n\u0131 azalt\u0131r ve suyun topra\u011fa s\u0131zmas\u0131n\u0131 art\u0131rarak erozyonun \u015fiddetini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr. Ayr\u0131ca; bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc, toprak y\u00fczeyinde biriktirdi\u011fi \u00f6l\u00fc \u00f6rt\u00fc ile topra\u011f\u0131 ya\u011fmura kar\u015f\u0131 korumaktad\u0131r. \u00d6zellikle, orman \u00f6l\u00fc \u00f6rt\u00fcs\u00fc, en \u015fiddetli ya\u011f\u0131\u015flar\u0131 y\u00fczeysel ak\u0131ma ge\u00e7meden toprak i\u00e7erisine kolayl\u0131kla ge\u00e7irebilecek bir infiltrasyon kapasitesine sahiptir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Erozyonun kelime anlam\u0131: Bir varl\u0131\u011f\u0131n bir de\u011feri yerine getirilemeyecek \u015fekilde yok olmas\u0131d\u0131r. Toprak biliminde ise; yery\u00fcz\u00fcndeki ana materyalin \u00e7e\u015fitli etkenlerle a\u015f\u0131n\u0131p ta\u015f\u0131nmas\u0131 olay\u0131d\u0131r. Erozyon, tabiat\u0131n normal s\u00fcreci i\u00e7inde meydana geliyorsa normal erozyon; insan\u0131n tabiattaki toprak, su ve bitki aras\u0131ndaki dengeyi bozucu nitelikteki m\u00fcdahaleleri sonucu meydana geliyorsa h\u0131zland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f erozyon ad\u0131n\u0131 almaktad\u0131r. Normal erozyon, genellikle insan m\u00fcdahalesi …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[2926,10905,10904,2925,3874,3106,4162,3107],"class_list":["post-5221","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-bitki-ortusu","tag-ciglar","tag-erozyonun-tanimi-ve-cesitleri","tag-iklim","tag-jeomorfoloji","tag-ruzgar-erozyonu","tag-su-erozyonu","tag-topografya"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5221","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5221"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5221\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5221"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5221"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5221"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}