1. MATEMAT\u0130K KONUM Matematik konum:Bir yerin enlem ve boylamlara g\u00f6re d\u00fcnya \u00fczerindeki yeridir. Bir ba\u015fka ifade ile Ekvator’a ve Greenwich ‘e g\u00f6re konumudur.\u00d6rne\u011fin: T\u00fcrkiye 36\u00b0 -42\u00b0 kuzey enlemleri ( paralelleri ) ile 26\u00b0-45\u00b0 do\u011fu boylamlar\u0131 (meridyenleri) aras\u0131ndad\u0131r <\/p>\n
YERK\u00dcRE’ N\u0130N KOORD\u0130NATLARI PARALEL: Ekvatora paralel olarak 1\u00b0lik a\u00e7\u0131 aral\u0131klar\u0131yla \u00e7izildi\u011fi varsay\u0131lan dairelerdir.
\n \u00d6ZELL\u0130KLER\u0130:
\n \uf0de Ba\u015flang\u0131\u00e7 paraleli Ekvatordur ve en b\u00fcy\u00fck paralel dairesidir (40.076km).
\n \uf0de D\u00fcnyan\u0131n \u015feklinden dolay\u0131 Kutuplara gidildik\u00e7e \u00e7evre uzunluklar\u0131 azal\u0131r.
\n \uf0de Birer derece aral\u0131klarla ge\u00e7erler.
\n \uf0de 90 tanesi G\u00fcney, 90 tanesi Kuzey yar\u0131mk\u00fcrede olmak \u00fczere toplam 180 tanedirler.
\n \uf0de \u0130ki paralelin aras\u0131ndaki uzakl\u0131k her yerde 111 km dir.
\n ENLEM VE ETK\u0130LER\u0130
\n ENLEM: Yerk\u00fcrede herhangi bir noktan\u0131n ekvatora olan uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131 cinsinden de\u011feridir.
\n \uf0de G\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fme a\u00e7\u0131s\u0131 kutuplara do\u011fru k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcr. I\u015f\u0131nlar\u0131n atmosferdeki yolu uzar. Tutulma artar ve s\u0131cakl\u0131k ta kutuplara do\u011fru azal\u0131r.
\n \uf0de Denizlerin s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 ve tuzlulu\u011fu kutuplara do\u011fru azal\u0131r.
\n \uf0de Matematik iklim ku\u015faklar\u0131 olu\u015fur.
\n \uf0de Bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc kutuplara do\u011fru aral\u0131ks\u0131z ku\u015faklar olu\u015fturur.
\n \uf0de Tar\u0131m\u0131n y\u00fckselti s\u0131n\u0131r\u0131, Tokta\u011fan kar s\u0131n\u0131r\u0131 (Daimi kar s\u0131n\u0131r\u0131), Orman \u00fcst s\u0131n\u0131r\u0131 kutuplara do\u011fru azal\u0131r.
\n \uf0de Akarsular\u0131n donma s\u00fcresi kutuplara do\u011fru uzar.
\n \uf0de Gece g\u00fcnd\u00fcz aras\u0131ndaki zaman fark\u0131 kutuplara do\u011fru artar.
\n \uf0de D\u00fcnyan\u0131n \u00e7izgisel d\u00f6n\u00fc\u015f h\u0131z\u0131 kutuplara do\u011fru azal\u0131r
\n Ekvator, d\u00f6nenceler, kutup daireleri ve kutup noktalar\u0131 co\u011frafi y\u00f6nden ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131 olan paralel daireleridir. D\u00f6nencelerin ve kutup dairelerinin enlem derecelerini belirleyen fakt\u00f6r eksen e\u011fikli\u011fi, Ekvator’un ve kutup noktalar\u0131n\u0131 enlem derecelerini belirleyen fakt\u00f6r ise Yer’in \u015feklidir. Bu \u00f6nemli paralel dairelerinin enlem dereceleri \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
Ayn\u0131 Enlem \u00dczerindeki Merkezlerde Ortak \u00d6zellikler:
\n \uf0de Ekvatora ve kutuplara e\u015fit uzakl\u0131ktad\u0131rlar.
\n \uf0de G\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131 ayn\u0131 a\u00e7\u0131yla al\u0131rlar.
\n \uf0de Gece- g\u00fcnd\u00fcz s\u00fcreleri birbirine e\u015fittir.
\n \uf0de D\u00fcnyan\u0131n \u00e7izgisel d\u00f6n\u00fc\u015f h\u0131z\u0131 ayn\u0131d\u0131r.
\n \uf0de Ayn\u0131 iklim ku\u015fa\u011f\u0131ndad\u0131rlar. Fakat ayn\u0131 iklim \u00f6zelli\u011fi g\u00f6r\u00fclmeyebilir (\u00f6zel konumdan dolay\u0131).
\n \uf0de \u0130ki meridyen aras\u0131ndaki mesafe ayn\u0131d\u0131r.
\n NOT:
\n \uf0d8 Paralel ile enlem ayn\u0131 \u00e7izgilerdir.Paralel \u00e7izginin ad\u0131d\u0131r.Enlem ise bu \u00e7izginin Ekvatora olan uzakl\u0131\u011f\u0131d\u0131r.\u00d6SS s\u0131navlar\u0131nda paralel ile enlem e\u015f anlaml\u0131 olarak kullan\u0131l\u0131r.
\n \uf0d8 Her bir drecelik paralel aras\u0131 111 km oldu\u011fundan, bir noktan\u0131n enlem derecesine g\u00f6re Ekvator yada kutuplara olan ku\u015f u\u00e7u\u015fu uzunlu\u011fu ve harita uzunlu\u011fu hesaplanabilir.
\n \uf0d8 Bir varl\u0131k yada olay, kuzey-g\u00fcney y\u00f6nde de\u011fi\u015firse nedeni enlemdir.Yani bu de\u011fi\u015fim enlem ile olu\u015fan iklime ba\u011fl\u0131d\u0131r.
\n \uf0d8 Bir varl\u0131k yada olay do\u011fu-bat\u0131 y\u00f6nde de\u011fi\u015firse nedeni boylam de\u011fil, \u00f6zel konumdur.
\n MER\u0130DYEN: Ekvatoru dik olarak kesen ve kutuplarda birle\u015fen hayali dairelere meridyen daireleri denir.
\n \u00d6ZELL\u0130KLER\u0130:
\n \uf0de Ba\u015flang\u0131\u00e7 meridyeni Greenwich’tir.
\n \uf0de Greenwich’in 180 Bat\u0131s\u0131nda ve 180 Do\u011fusunda olmak \u00fczere 360 tane meridyen yay\u0131 vard\u0131r. Tam daire olarak 180 adettir.
\n \uf0de Aralar\u0131ndaki uzakl\u0131k sadece Ekvator \u00fczerinde 111 km’dir. D\u00fcnyan\u0131n \u015feklinden dolay\u0131 kutuplara gidildik\u00e7e bu uzakl\u0131k daral\u0131r. \u00d6rnek :T\u00fcrkiye’de ortalama 85 km dir.
\n \uf0de \u0130ki meridyen aras\u0131nda 4 dakikal\u0131k yerel saat fark\u0131 vard\u0131r.
\n \uf0de Kutuplarda birle\u015ftikleri i\u00e7in meridyen yaylar\u0131 e\u015fit uzunluktad\u0131r.D\u00fcnyan\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnden dolay\u0131 bir meridyenin uzunlu\u011fu;180\u00b0 x 111 km = 19980 km’dir.Bir meridyen yar\u0131m dairedir.Tam meridyenin uzunlu\u011fu ise;19980×2=39.960 km’dir.(D\u00fcnya bas\u0131k oldu\u011fu i\u00e7in, bir meridyen dairesi, Ekvator \u00e7emberinden 116 km daha k\u0131sad\u0131r.40.076-39960=116 km
\n \uf0de Ayn\u0131 meridyen \u00fczerindeki b\u00fct\u00fcn noktalarda yerel saat ayn\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca 21 Mart-23 Eyl\u00fcl g\u00fcnlerinde de g\u00fcne\u015f ayn\u0131 anda do\u011far ve batar.
\n NOT:
\n \uf0d8 D\u00fcnya daha h\u0131zl\u0131 d\u00f6nseydi, iki meridyen aras\u0131ndaki zaman 4 dakikadan daha az olurdu.
\n \uf0d8 D\u00fcnya \u015fimdikinden daha b\u00fcy\u00fck olsayd\u0131;ancak d\u00f6n\u00fc\u015f h\u0131z\u0131 de\u011fi\u015fmeseydi, iki meridyen aras\u0131ndaki zaman fark\u0131 4 dakikadan daha fazla olurdu.
\n \uf0d8 Meridyenler, kutuplarda birle\u015fmeyip birbirlerine paralel uzansayd\u0131, D\u00fcnya \u00fczerindeki her noktan\u0131n eksen etraf\u0131ndaki d\u00f6n\u00fc\u015f h\u0131zlar\u0131, birbirlerine e\u015fit olurdu.
\n \uf0d8 Meridyenler kutuplarda birle\u015fti\u011fi i\u00e7in, iki noktadan Ekvatora daha yak\u0131n olan\u0131, eksen etraf\u0131nda daha h\u0131zl\u0131 d\u00f6ner.En h\u0131zl\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015f ise, Ekvatorda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
BOYLAM VE ETK\u0130LER\u0130 :
\n BOYLAM: Herhangi bir noktan\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7 meridyenine olan uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131 cinsinden de\u011feridir.
\n ETK\u0130LER\u0130: Boylam\u0131n tek etkisi yerel saat farklar\u0131 olu\u015fturmas\u0131d\u0131r
\n YEREL SAAT HESAPLAMALARI:
\n YEREL SAAT: Bir yerin kendine \u00f6zg\u00fc saatidir. G\u00fcne\u015fin ufuk \u00e7izgisindeki konumuna g\u00f6re belirlenir. G\u00fcne\u015f ufuk \u00e7izgisinde en y\u00fcksek konuma geldi\u011finde o yerin yerel saati 12:00 d\u0131r. Cismin g\u00f6lgesi en k\u0131sad\u0131r.
\n NOT: D\u00fcnyam\u0131z kendi ekseni \u00e7evresinde bat\u0131dan do\u011fuya do\u011fru d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in do\u011fudaki bir merkezde g\u00fcne\u015f erken do\u011far, erken batar. Bat\u0131daki bir merkezde ise ge\u00e7 do\u011far ge\u00e7 batar. Sonu\u00e7ta do\u011fudaki bir meridyenin yerel saati her zaman daha ileridir.
\n 2. \u00d6ZEL KONUM: Herhangi bir yerin k\u0131talara, denizlere, da\u011f s\u0131ralar\u0131na, bo\u011fazlara kom\u015fu \u00fclkelere, ula\u015f\u0131m yollar\u0131na, yer alt\u0131 ve yer\u00fcst\u00fc kaynaklar\u0131na, siyasi bloklara g\u00f6re olan konumu ve y\u00fckseklik de\u011ferleri \u00f6zel konumudur.
\n \u00d6ZEL KONUM \u00dcLKELER\u0130N; jeopolitik konumunu, iklimini, n\u00fcfusun da\u011f\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131, yerle\u015fme \u015fartlar\u0131n\u0131 , ula\u015f\u0131m imkan\u0131n\u0131, ekonomik faaliyetleri etkiler
\n T\u00dcRK\u0130YE’N\u0130N \u00d6ZEL KONUMU VE SONU\u00c7LARI:
\n \uf0de T\u00fcrkiye Asya, Avrupa ,Afrika k\u0131talar\u0131n\u0131 birbirine ba\u011flayan \u00f6nemli bir kav\u015fak noktas\u0131nda kurulmu\u015ftur.
\n \uf0de Asya -Avrupa aras\u0131nda bir k\u00f6pr\u00fc durumundad\u0131r.
\n \uf0de Stratejik \u00f6nemi olan bo\u011fazlara sahiptir.
\n \uf0de Petrol bak\u0131m\u0131ndan zengin \u00fclkelere kom\u015fudur.
\n \uf0de Asya Avrupa aras\u0131ndaki en \u00f6nemli ticaret ve ula\u015f\u0131m yollar\u0131 T\u00fcrkiye’den ge\u00e7er.
\n \uf0de Ortalama y\u00fckseltisi fazlad\u0131r ve engebelidir. Bu durum tar\u0131m, n\u00fcfus, sanayi, ula\u015f\u0131m ve yerle\u015fmeyi etkiler.
\n \uf0de T\u00fcrkiye’nin ger\u00e7ek y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc 814.578 km2 , izd\u00fc\u015f\u00fcm y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc ise 779.452 km2dir. Aradaki fark \u00fclkemizin y\u00fcksek ve engebeli olmas\u0131ndan kaynaklan\u0131r.<\/p>\n
Not: Bir yerin ger\u00e7ek y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc ile izd\u00fc\u015f\u00fcm y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc aras\u0131nda fark fazla o yerin ortalama y\u00fckseltisi fazlad\u0131r ve engebelidir. Fark az ise y\u00fckselti az ve d\u00fczl\u00fckt\u00fcr.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
1. MATEMAT\u0130K KONUM Matematik konum:Bir yerin enlem ve boylamlara g\u00f6re d\u00fcnya \u00fczerindeki yeridir. Bir ba\u015fka ifade ile Ekvator’a ve Greenwich ‘e g\u00f6re konumudur.\u00d6rne\u011fin: T\u00fcrkiye 36\u00b0 -42\u00b0 kuzey enlemleri ( paralelleri ) ile 26\u00b0-45\u00b0 do\u011fu boylamlar\u0131 (meridyenleri) aras\u0131ndad\u0131r YERK\u00dcRE’ N\u0130N KOORD\u0130NATLARI PARALEL: Ekvatora paralel olarak 1\u00b0lik a\u00e7\u0131 aral\u0131klar\u0131yla \u00e7izildi\u011fi varsay\u0131lan dairelerdir. \u00d6ZELL\u0130KLER\u0130: \uf0de Ba\u015flang\u0131\u00e7 paraleli Ekvatordur …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[2889,10919,10693,2887,3653,7545,2925,10092,3109,3634],"class_list":["post-5234","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-baslangic-meridyeni","tag-baslangic-paraleli","tag-cografi-konum","tag-ekvator","tag-greenwich","tag-gunes-isinlari","tag-iklim","tag-matematik-konum","tag-meridyen","tag-yerkure"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5234","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5234"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5234\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5234"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5234"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5234"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}