T\u00fcrkiye’nin yeralt\u0131 kaynaklar\u0131, Enerji Hammaddeleri (k\u00f6m\u00fcr, bit\u00fcml\u00fc \u015feyl, petrol), S\u00fcsta\u015flar\u0131, T\u00fcrkiye’nin \u00d6zel Mineral ve Ta\u015flar\u0131, Metalik Madenler ve End\u00fcstriyel Hammaddeler ve yer alt\u0131 su kaynaklar\u0131d\u0131r
\n \u00dclkemiz \u00e7esitli yeralti kaynaklarinin olusturdugu \u00e7ok zengin servetlere sahip bulunmaktadir. Bu kaynaklarin basinda; petrol, bor, toryum, altin, krom gibi madenlerimiz gelmektedir.
\n Yer kabu\u011funun ana yap\u0131s\u0131ndaki ekonomik de\u011fer ta\u015f\u0131yan mineral topluluklar\u0131na maden ad\u0131 verilir. \u00c7e\u015fitli yer kabu\u011fu hareketleri ve ba\u015fkala\u015fma olaylar\u0131 sonucunda kaya\u00e7lar\u0131n yap\u0131s\u0131ndaki minerallerin etkilenmesiyle cevher (filiz) ad\u0131 verilen maden yataklar\u0131 olu\u015fur. Madenlerin ta\u015f ve toprakla kar\u0131\u015f\u0131k halde ilk olarak \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 durumuna tuv\u00f6nan cevher ad\u0131 verilir. Kaya\u00e7lar\u0131n i\u00e7indeki minerallerin baz\u0131lar\u0131 ergitilerek ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00e7e\u015fitli metalik madenler (demir, bak\u0131r, kur\u015fun, vb.) elde edilir. Minerallerinin do\u011frudan maden olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 metal olmayan madenler (mermer, fosfat, k\u00fck\u00fcrt vb) de vard\u0131r. Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda yak\u0131larak yararlan\u0131labilen enerji kayna\u011f\u0131 durumundaki madenler (k\u00f6m\u00fcr, petrol, vb.) yak\u0131t maden olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.
\n Ekonomik de\u011feri olan mineral ve elementlere maden denir.
\n T\u00fcrkiye\u2019de madencilik faaliyetleri 1935 y\u0131l\u0131nda kurulan MEA ve Etibank taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir.MEA ara\u015ft\u0131rma yapar, Etibank ise bulunan madeni i\u015fletir.Madenlerin olu\u015fumu ile jeolojik devirler aras\u0131nda ili\u015fki vard\u0131r.\u00d6rne\u011fin, volkanik olaylarla krom, kur\u015fun, pirit, manganez, elmas gibi madenler, iklim de\u011fi\u015fmesiyle kayatuzu, jips gibi madenler ili\u015fkilidir.
\n Bir madenin i\u015fletilmesi i\u00e7in;
\n – Rezervin yeterli olmas\u0131, – Sermayenin yeterli olmas\u0131,
\n – Kalifiye ve teknik eleman\u0131n bulunmas\u0131. – Ula\u015f\u0131m\u0131n kolay olmas\u0131,
\n – Maden rezervi i\u00e7inde saf maden oran\u0131n\u0131n y\u00fcksek olmas\u0131 gerekmektedir.
\n Maden rezervi: Toprak alt\u0131nda bulunan saf madendir.
\n Maden cevheri: Ekonomik de\u011fer ta\u015f\u0131yan mineral ve elementlerdir.
\n Maden filizi: Topra\u011f\u0131n alt\u0131nda di\u011fer minerallerle bile\u015fik olu\u015fturan maden cevherine denir.
\n Maden tenoru: Madenin ta\u015f ve toprak i\u00e7indeki y\u00fczde olarak oran\u0131na denir.
\n Tuvan\u00f6n cevheri: Topraktan \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f, fakat i\u015flenmemi\u015f madene denir.<\/p>\n
T\u00fcrkiye’deki madenlerin aray\u0131p bulunmas\u0131 ve \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in 1935 y\u0131l\u0131nda Maden Tetkik ve Arama Enstit\u00fcs\u00fc (MTA) kurulmu\u015ftur. Bu konudaki gerekli sermaye deste\u011fi ise Etibank taraf\u0131ndan sa\u011flanmaktad\u0131r.
\n Sanayi sekt\u00f6r\u00fcne ham madde sa\u011flayan madencilik sekt\u00f6r\u00fc bu y\u00f6n\u00fcyle \u00fclkemizin temel ta\u015f\u0131 olan sekt\u00f6rlerinden biridir. \u00c7e\u015fitlilik ve rezerv a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a zengin maden yataklar\u0131na sahip olan T\u00fcrkiye, bir\u00e7ok madende d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck rezervlerine sahiptir. D\u00fcnya maden sekt\u00f6r\u00fcnde rekabet g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fcn y\u00fcksek oldu\u011fu en \u00f6nemli madenlerimiz bor, toryum, linyit, mermer, manyezit, nadir toprak elementleri, zeolit, trona, barit, feldispat ve sodyum s\u00fclfatt\u0131r.<\/p>\n
End\u00fcstriyel minerallerde d\u00fcnya rezervlerinin y\u00fczde 2.5\u2019i, d\u00fcnya bor mineralleri rezervlerinin y\u00fczde 62\u2019si, bentonit rezervlerinin y\u00fczde 20\u2019 si ve perlit rezervlerinin de yar\u0131s\u0131ndan \u00e7o\u011fu \u00fclkemizde yer almaktad\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019de petrol ve k\u00f6m\u00fcr d\u0131\u015f\u0131nda 4,400 maden yata\u011f\u0131 bulunmaktad\u0131r. Bu kaynaklardan elde edilen madenler sanayi sekt\u00f6r\u00fcnde ham madde olarak kullan\u0131lmakta, \u00fcretim fazlas\u0131 ihra\u00e7 edilmektedir.<\/p>\n
Bug\u00fcn, T\u00fcrk madencilik sekt\u00f6r\u00fcnde 53 farkl\u0131 maden ve mineralin \u00fcretimi yap\u0131lmaktad\u0131r. Madenlerimiz; \u2019\u2019end\u00fcstriyel ham maddeler\u2019\u2019, \u2019\u2019metalik madenler\u2019\u2019 ve \u2019\u2019end\u00fcstriyel ham maddeler\u2019\u2019 olarak grupland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019de madencili\u011fin y\u00fczde 85\u2019i kamu sekt\u00f6r\u00fc, y\u00fczde 15\u2019i \u00f6zel sekt\u00f6r taraf\u0131ndan yap\u0131lmaktad\u0131r. Ba\u015fl\u0131ca \u00fcreticiler Eti Holding A.\u015e. T\u00fcrkiye Ta\u015f K\u00f6m\u00fcr\u00fc \u0130\u015fletmesi (TK\u0130), Karadeniz Bak\u0131r \u0130\u015fletmeleri (KB\u0130), T\u00fcrkiye Demir \u00c7elik \u0130\u015fletmesi (TD\u00c7\u0130), Tekel, T\u00fcrkiye Ta\u015f K\u00f6m\u00fcr\u00fc Kurumu (TTK) ve \u00f6zel sekt\u00f6rd\u00fcr. \u00dcretimde; kamu sekt\u00f6r\u00fc mineral yak\u0131tlar ve metalik cevher \u00fcretiminde a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 iken \u00f6zel sekt\u00f6r end\u00fcstriyel ham madde \u00fcretiminde yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrkiye madenler bak\u0131m\u0131ndan zengin bir \u00fclkedir. Ayr\u0131ca baz\u0131 madenler bak\u0131m\u0131ndan d\u00fcnyan\u0131n \u00f6nemli \u00fclkeleri aras\u0131ndad\u0131r. T\u00fcrkiye’nin madenlerinin tamam\u0131 hen\u00fcz belirlenmemi\u015ftir. Her y\u0131l yeni maden yataklar\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 bunun kan\u0131t\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00dclkemizin madencili\u011finin \u015fu andaki \u00fcretimi, t\u00fcm\u00fcyle kendi end\u00fcstri kurulu\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n gereksinimine y\u00f6nelik de\u011fildir. Bir k\u0131sm\u0131 ham olarak ya da yar\u0131 i\u015flenmi\u015f halde d\u0131\u015far\u0131 sat\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Bir madenin i\u015fletilmesinin karl\u0131 olabilmesi i\u00e7in; “cevher oran\u0131” Yedekleriyle birlikte belirtilen miktar\u0131 fazla olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Demir<\/p>\n
T\u00fcrkiye’deki a\u011f\u0131r sanayinin ham maddesi durumunda olan demir, hemen her b\u00f6lgede rezervi olan bir madendir. Ancak \u00fclkemizdeki bu rezervlerden ten\u00f6r\u00fc en y\u00fcksek olanlar i\u015fletilmektedir. Demir \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131n\u0131n %80’ini Do\u011fu Anadolu b\u00f6lgesi i\u00e7erisinde kalan Divri\u011fi sa\u011flar. Bunlar\u0131n ba\u015fl\u0131calar\u0131; Divri\u011fi ve Kangal (Sivas), Hekimhan ve Hasan\u00e7elebi (Malatya), Havran (Bal\u0131kesir), Kayseri, Ni\u011fde ve Adana illerinin Orta Toroslar’daki Alada\u011flara yak\u0131n kesimleri, Kahramanmara\u015f ve Hatay’da bulunur. Bu rezervlerden \u00e7\u0131kar\u0131lan demir cevheri Karab\u00fck, Karadeniz Ere\u011flisi, \u0130skenderun, K\u0131r\u0131kkale, Sivas ve \u0130zmir’deki demir – \u00e7elik fabrikalar\u0131nda i\u015flenir. Y\u0131ll\u0131k demir \u00fcretimimiz tuv\u00f6nan olarak 4 \u2013 6 milyon ton aras\u0131nda de\u011fi\u015fir. Bu \u00fcretim \u00fclkemizde giderek artan demir ihtiyac\u0131n\u0131 tam olarak kar\u015f\u0131layamamakta bu nedenle baz\u0131 y\u0131llar demir ithal edilmektedir.
\n D\u00fcnya’da en \u00e7ok demir \u00fcreten \u00fclkeler \u00c7in, Brezilya, Avustralya ve A.B.D.’dir. T\u00fcrkiye ise sekizinci s\u0131rada yer al\u0131r.
\n Bak\u0131r
\n Yumu\u015fak bir metal olan bak\u0131r, i\u015flenmesi kolay bir madendir. Bu nedenle kullan\u0131m alan\u0131 yayg\u0131nd\u0131r. Elektri\u011fi iletmesi nedeniyle elektrik – elektronik sanayisinde, Bunun yan\u0131 s\u0131ra makine sanayii, mutfak ve s\u00fcs e\u015fyalar\u0131 yap\u0131m\u0131 in\u015faat, ula\u015f\u0131m, kimya, kuyumculuk ve boya sekt\u00f6rleri gibi alanlarda da kullan\u0131l\u0131r. En \u00f6nemli bak\u0131r yataklar\u0131m\u0131z Murgul (Artvin), K\u00fcre (Kastamonu), Maden (Elaz\u0131\u011f) ve \u00c7ayeli (Rize) y\u00f6relerindedir. Bu y\u00f6relerden elde edilen bak\u0131r cevheri Samsun, Murgul ve Maden’deki i\u015fletmelerde i\u015flenir. T\u00fcrkiye\u2019nin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bak\u0131r rezervi 3,7 milyon ton metal bak\u0131r, toplam rezerv miktar\u0131 ise 15,8 milyon tondur. T\u00fcrkiye bak\u0131r rezervi bak\u0131m\u0131ndan \u00fc\u00e7 \u00f6nemli b\u00f6lgeye sahiptir; Do\u011fu Karadeniz, G\u00fcneydo\u011fu Anadolu ve Trakya.<\/p>\n
Bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019nin bak\u0131r cevheri \u00fcretiminin b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011fu \u00f6zel sekt\u00f6r taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir. En \u00f6nemli \u00fcretici ayn\u0131 zamanda blister bak\u0131r\u0131n tek \u00fcreticisi olan Karadeniz Bak\u0131r \u0130\u015fletmeleridir. \u00c7ayeli Bak\u0131r \u0130\u015fletmesi, Etibank K\u00fcre Bak\u0131rl\u0131 Pirit \u0130\u015fletmeleri de bak\u0131r \u00fcretimi yapan di\u011fer \u00f6nemli i\u015fletmelerdir.<\/p>\n
2001 y\u0131l\u0131 bak\u0131r cevherleri ve konsantrelerine ait ihracat\u0131m\u0131z 34 milyon dolar d\u00fczeyinde ger\u00e7ekle\u015firken, Bulgaristan Japonya, \u00c7in ve Finlandiya en \u00f6nemli pazarlar olmu\u015ftur.
\n D\u00fcnya’da en \u00e7ok bak\u0131r \u00fcreten \u00fclkeler \u015eili, A.B.D. ve Kanada’d\u0131r. T\u00fcrkiye ise yedinci s\u0131rada yer al\u0131r.<\/p>\n
Kromit<\/p>\n
Sertlik derecesi y\u00fcksek olan ve paslanmaya kar\u015f\u0131 \u00e7ok dayan\u0131kl\u0131 olan krom, bu \u00f6zelli\u011fi nedeniyle paslanmaz \u00e7elik sanayinden (mutfak e\u015fyalar\u0131, makine par\u00e7alar\u0131 vb.) i\u015f makineleri sanayisine,kaplamac\u0131l\u0131k ve \u00e7elik yap\u0131m\u0131na kadar bir\u00e7ok alanda kullan\u0131l\u0131r Metalik cevherler grubunda yer alan krom, \u00f6zellikle metalurji, kimya, refrakter ve d\u00f6k\u00fcm sanayilerinin ana ham maddesidir.
\n T\u00fcrkiye’de yayg\u0131n olarak \u00e7\u0131kar\u0131lan madenlerden biride kromdur. Krom yataklar\u0131 alt\u0131 ana b\u00f6lgede toplanm\u0131\u015ft\u0131r.
\n\u00b7 Fethiye, K\u00f6yce\u011fiz, Denizli
\n \u00b7 Alacakaya (Guleman) (Elaz\u0131\u011f)
\n \u00b7 Bursa, Eski\u015fehir
\n \u00b7 Adana, Kayseri, Mersin
\n \u00b7 \u0130skenderun, Kahraman Mara\u015f, \u0130slahiye
\n \u00b7 Kopda\u011f\u0131 (Do\u011fu Anadolu)
\n \u00b7 Adana’n\u0131n kuzeyindeki Akda\u011f y\u00f6resinde de yeni krom yataklar\u0131 bulunmu\u015ftur. Akda\u011f krom yataklar\u0131, D\u00fcnyan\u0131n en zengin yataklar\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye, krom \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131nda d\u00fcnyada 3. s\u0131radad\u0131r. D\u00fcnya kromit madencili\u011finde y\u00fczde 6\u2019l\u0131k \u00fcretim pay\u0131 ile dikkati \u00e7eken \u00fclkemiz 25 milyon tonluk rezerve sahiptir. T\u00fcrkiye\u2019nin halen 2 000 000 ton\/y\u0131l t\u00fcvenan krom cevheri ile 160.000 ton\/y\u0131l ferrokrom \u00fcretim kapasitesi mevcuttur. \u00dcretim ve ihracatta en \u00f6nemli \u00fcr\u00fcn ferrokromdur.Krom cevheri, d\u00fcnya sanayiinin vazge\u00e7ilmez bir \u00fcretim girdisidir. Atmosfer korozyonuna, kimyasal etkilere, asinmaya karsi y\u00fcksek diren\u00e7 g\u00f6stermesi, \u00e7ok sert olmasi sebebiyle \u00e7elik ve \u00f6teki minerallerin korunmasinda kaplama olarak yaygin bir sekilde kullanilir. Sil\u00e2h sanayiinin, ikamesi olmayan \u00e7ok \u00f6nemli bir girdisidir.”
\n T\u00fcrkiye, d\u00fcnyanin en b\u00fcy\u00fck kromit ihra\u00e7 eden \u00fclkesidir. T\u00fcrk kromitleri, d\u00fcnya krom pazarlarinda her zaman \u00fcst seviye fiyatlarla talep edilen, kaliteli, metal\u00fcrjik kalite cevherler olarak aranmaktadir.
\n \u00dclkemizin, bu cevherden maksimum fayda saglayabilmesi i\u00e7in, kaynaklarin (ferrokrom ve paslanmaz \u00e7elik) \u00fcretimine y\u00f6nlendirilmesi, bu sanayinin acilen kurulmasi sarttir. T\u00fcrkiye’nin, paslanmaz \u00e7elik t\u00fcketimi 100.000 ton\/yil civarindadir. (Yillik 200 milyon- 1 milyar dolarlik ithalat s\u00f6z konusudur.)
\n \u00b7 T\u00fcrkiye, \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 kromu b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde cevher olarak satmaktad\u0131r. Bu nedenle \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131n\u0131 d\u0131\u015f taleplere ba\u011fl\u0131 olarak ayarlamaktad\u0131r. 2001 y\u0131l\u0131nda krom ihracat\u0131m\u0131z 24 milyon dolar olarak ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. En \u00f6nemli pazarlar Rusya, Norve\u00e7, Ukrayna ve Slovakya olmu\u015ftur. Ferrokrom ihra\u00e7 etti\u011fimiz en \u00f6nemli pazarlar ise ABD, Hollanda ve Bel\u00e7ika\u2019d\u0131r. y\u0131ll\u0131k \u00fcretimimizin yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131 ihra\u00e7 edilir. Gerideki miktar ise Elaz\u0131\u011f ve Antalya’daki ferro krom fabrikalar\u0131nda i\u015flenir. D\u00fcnya’da en \u00e7ok krom \u00fcreten \u00fclkeler G\u00fcney Afrika Cumhuriyeti, Rusya Federasyonu, Hindistan ve Filipinler’dir. T\u00fcrkiye ise be\u015finci s\u0131rada yer al\u0131r.<\/p>\n
Boksit<\/p>\n
Boksit madeninin i\u015flenmesiyle al\u00fcminyum madeni elde edilir.boksit \u00e7ok hafif oldu\u011fundan u\u00e7ak sanayiinde, elektrik – elektronik sanayii, izolasyon malzemelerinin yap\u0131m\u0131nda, konserve ve ambalaj sanayiinde, in\u015faat sekt\u00f6r\u00fcnde ve otomotiv sanayiinde kullan\u0131l\u0131r. Boksit yataklar\u0131 Seydi\u015fehir (Konya), Akseki (Antalya) \u0130slahiye (Gazi Antep) ve Milas (Mu\u011fla) civar\u0131nda bulunur. Buralarda \u00e7\u0131kar\u0131lan boksit, Seydi\u015fehir al\u00fcminyum tesislerinde i\u015flenmektedir Al\u00fcminyumun hammaddesi olan boksit \u00e7ok hafif oldu\u011fundan u\u00e7ak sanayiinde, otomobil, ev, elektrik malzemesi yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Bor Madenlerinin Kayna\u011fi<\/p>\n
Tuz bile\u015fi\u011fi halinde olan bor mineralleri, hafif ve kimyasal etkilere kar\u015f\u0131 dayan\u0131kl\u0131d\u0131r. \u00c7ok geni\u015f kullan\u0131m alan\u0131na sahip olan bor mineralleri ve kimyasallar\u0131n\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 sanayi dallar\u0131 cam ve seramik sanayi, temizleme ve beyazlatma sanayi, yanmay\u0131 \u00f6nleyici madde yap\u0131m\u0131, tar\u0131m, metalurji ve n\u00fckleer uygulamalard\u0131r. D\u00fcnya bor mineralleri rezervinin yar\u0131dan fazlas\u0131 T\u00fcrkiye’de bulunur. Bu rezervin bulundu\u011fu basl\u0131ca maden yataklar\u0131m\u0131z; Seyitgazi (Eski\u015fehir), Bigadi\u00e7 ve Susurluk (Bal\u0131kesir), Emet (K\u00fctahya) ve Mustafa Kemalpa\u015fa (Bursa) y\u00f6relerindedir. Bu y\u00f6relerden elde edilen ham boraks tuzlar\u0131 Band\u0131rma (Bal\u0131kesir)ve Kirka (Eski\u015fehir) y\u00f6relerindeki fabrikalarda islenir. \u00dclkemizde \u00fcretilen bor minerallerinin y\u00fczde 10\u2019u do\u011frudan mineral olarak kullan\u0131l\u0131rken, geriye kalan k\u0131sm\u0131 bor t\u00fcrevlerinin \u00fcretimi i\u00e7in kullan\u0131lmaktad\u0131r.
\n Son zamanlarda gelisen teknoloji, bor mineralini b\u00fct\u00fcn sanayi dallarinin, vazge\u00e7ilmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan ve alternatifi de bulunmayan temel girdileri konumuna getirmistir. Petrol\u00fcn alternatifi bor cevheridir. Fakat borun su anda bir alternatifi yoktur ve olacagi da m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fclm\u00fcyor. Yeralti kaynaklarimizin basinda bor cevheri gelmektedir. D\u00fcnya bor rezervinin % 80’den fazlasina sahip bulunmaktayiz. Rezerv ve kalite y\u00f6n\u00fcnden d\u00fcnyada tekel durumundayiz. Bazi ileri teknoloji \u00fcr\u00fcnlerinin (bilgisayar, cep telefonu v.s.) imalinde, uzay sanayiinde T\u00fcrk borlari, olmazsa olmaz bir \u00f6neme sahiptir. T\u00fcrk bor kaynaklari, d\u00fcnyanin asgar\u00ee 400 yillik ihtiyacini karsilayacak kapasitededir. Bu bilginin sahibi olan konunun arastirmaci ve uzmanlarina g\u00f6re, Anadolu’daki bu madenin miktari 10 milyar ton civarindadir. (Bug\u00fcnk\u00fc fiyatlara g\u00f6re 15-20 trilyon dolar.) Bor; sanayinin her dalinda, su anda 450 \u00e7esitten fazla mam\u00fcl maddenin \u00fcretiminde kullanilmaktadir. Dayanikliligi ve sertligi saglamada, ara \u00fcr\u00fcn olarak kullanilmaktadir. Isiya son derece dayaniklidir. Sadece ABD de 600’den fazla proje, bor’un yakit olarak kullanilmasi ile ilgili patent almistir. Bor, Ingiltere, Fransa ve \u00f6zellikle ABD’de asker\u00ee arastirmalarin yogunlastigi bir mineraldir.. T\u00fcrkiye, bor minerali ihracat\u0131nda ham maddenin yan\u0131s\u0131ra asitborik, susuz boraks, boraks pentahidrat, boraks dekahidrat ve sodyum perborat gibi rafine \u00fcr\u00fcnler ihra\u00e7 etmektedir. Bor tuzlar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019deki tek \u00fcreticisi ve ihracat\u00e7\u0131s\u0131 Eti Holding A.\u015e.\u2019dir. Etibank\u2019\u0131n ham bor \u00fcretimi B2O3 baz\u0131nda 450.000 ton\/y\u0131l civar\u0131ndad\u0131r.. \u00dcretimin bir k\u0131sm\u0131 K\u0131rka ve Band\u0131rma\u2019da kurulu bor t\u00fcrevleri tesislerinde pentahidrat, dekahidrat, borik asit ve sodyum perborata d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmektedir. 2000 y\u0131l\u0131 bor ve t\u00fcrevlerine ait \u00fcretim incelendi\u011finde \u00fcretimin y\u00fczde 51\u2019inin ham bor y\u00fczde 35\u2019nin ise rafine bora ait oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Tabii boratlar ihracat\u0131m\u0131z 2001 y\u0131l\u0131nda bir \u00f6nceki y\u0131la g\u00f6re y\u00fczde 16 azalma g\u00f6stererek 96 milyon dolar olarak ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. ABD, \u0130talya, \u0130spanya, Hollanda, Japonya ve \u00c7in \u00f6nemli al\u0131c\u0131 \u00fclkeler olarak dikkat \u00e7ekmektedir.
\n K\u00fck\u00fcrt
\n Kimyasal \u00f6zelli\u011fi nedeniyle tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131n ila\u00e7lanmas\u0131nda, asfalt yap\u0131m\u0131nda,kimya ve boya snayisinde kullan\u0131l\u0131r. Ayr\u0131ca kau\u00e7u\u011fun i\u015flenmesinde ve s\u00fclfirik asit \u00fcretiminde de kullan\u0131l\u0131r. En \u00f6nemli k\u00fck\u00fcrt yata\u011f\u0131 olan Ke\u00e7iborlu (Isparta) y\u00f6resindeki isletmeler kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fck\u00fcrt \u00fcretimimiz petrol rafinerilerinin art\u0131klardan ve ithalat yoluyla kar\u015f\u0131lan\u0131r. \u00dclkemizde k\u00fck\u00fcrt yataklar\u0131 Ke\u00e7iborlu (Isparta) ve Milas (Mu\u011fla) \u00e7evresinde bulunmaktad\u0131r.
\n Z\u0131mpara ta\u015f\u0131<\/p>\n
Ba\u015fkala\u015f\u0131m kaya\u00e7 t\u00fcr\u00fc olan sert bir bile\u015fiktir. Ah\u015fap ve metal y\u00fczeylerinin parlat\u0131lmas\u0131nda kullan\u0131l\u0131r.\u00c7e\u015fitli kesici, torp\u00fcleyici ve silici aletlerin yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131lan z\u0131mpara ta\u015f\u0131 y\u00f6n\u00fcnden \u00fclkemiz \u00e7ok zengindir. Tire (\u0130zmir), Manisa, S\u00f6ke (Ayd\u0131n), Milas,yata\u011fan ve Tavas (Denizli) da \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r.
\n Barit
\n Petrol ve gaz sondajlar\u0131nda bask\u0131y\u0131 kontrol etmek ve patlamalar s\u0131ras\u0131nda kuyu duvarlar\u0131n\u0131 sabitle\u015ftirmede kullan\u0131l\u0131r. Ayr\u0131ca boya, deri, kuma\u015f ve elektronik e\u015fyalarda (televizyon) da kullan\u0131lmaktad\u0131r. Alanya ve Gazipa\u015fa (Antalya), Elbistan (Kahramanmara\u015f), Mu\u015f, Konya,eski\u015fehir y\u00f6relerinden \u00e7\u0131kar\u0131lan barit; \u0130zmit, \u0130zmir, Elaz\u0131\u011f, Eski\u015fehir ve Antalya’daki barit unu fabrikalar\u0131nda i\u015flenirT\u00fcrkiye d\u00fcnya toplam barit rezervinin y\u00fczde 2,1\u2019ine sahiptir. Bu rezervler d\u00f6v\u00fclm\u00fc\u015f, ufalanm\u0131\u015f veya ham, iyi kalitede barit i\u00e7erir. En \u00f6nemli barit t\u00fcketicilerinin yak\u0131n\u0131nda yer alan T\u00fcrkiye, ihracat i\u00e7in iyi imkanlara sahiptir. 2001 y\u0131l\u0131nda barit ihracat\u0131m\u0131z mevcut pazarlara artarak devam etmi\u015f, Rusya, Suriye, Yunanistan ve Romanya ilk s\u0131ralarda yer alm\u0131\u015ft\u0131r<\/p>\n
Tuz<\/p>\n
\u00c7e\u015fitli yollarla elde edilen bir do\u011fal kaynakt\u0131r T\u00fcrkiye tuz yataklar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan son derece zengindir. Kaya tuzu yataklar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc jeolojik zamanda, kapal\u0131 g\u00f6l havzalar\u0131nda sular\u0131n buharla\u015fmas\u0131 ile olu\u015fmu\u015ftur. Son y\u0131llarda tuz \u00fcretimimiz \u00fc\u00e7 kat artm\u0131\u015ft\u0131r. Kayatuzu olarak \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, deniz suyundan ve a\u00e7\u0131k i\u015fletme olarak Tuz g\u00f6l\u00fcnden de elde edilir.T\u00fcrkiye\u2019deki tuz \u00fcretiminin \u00e7o\u011fu, Tuz G\u00f6l\u00fc ile \u0130zmir \u00c7amalt\u0131 tuzlas\u0131ndan sa\u011flan\u0131r. Kaya tuzu yataklar\u0131, \u00c7ank\u0131r\u0131, Kars, I\u011fd\u0131r ve Nev\u015fehir \u00e7evresinde bulunmaktad\u0131r.\u00c7ank\u0131r\u0131, Erzurum, Kars, Nev\u015fehir, K\u0131r\u015fehir, Yozgat ve Konya’da i\u015fletilmektedir. Kimya sanayii, dericilik, konserve ve sal\u00e7a sanayisine kadar bir\u00e7ok alanda kullan\u0131lan tuz, \u00fclkemizde bol miktarda bulunur. Y\u0131ll\u0131k tuz \u00fcretimimiz 1 750 000 ile 2 200 000 ton aras\u0131nda de\u011fi\u015fir. \u00dcretilen tuzun yar\u0131dan fazlas\u0131 g\u00f6llerden elde edilir.<\/p>\n
Civa: Tek s\u0131v\u0131 madendir.Zirai ila\u00e7lar\u0131n yap\u0131m\u0131nda, alt\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131nda, ka\u011f\u0131t ve suni g\u00fcbre \u00fcretiminde, boya ve asit sanayinde kullan\u0131l\u0131r.D\u00fcnya \u00fcretiminde birinci s\u0131rada bulunmaktay\u0131z.\u00c7\u0131kar\u0131lan yerler: \u0130zmir (Karaburun-\u00d6demi\u015f), Manisa-Ala\u015fehir ve Konya (Saray\u00f6n\u00fc)\u2019d\u00fcr.<\/p>\n
\u00c7inko\u00c7inko, kullan\u0131m a\u00e7\u0131s\u0131ndan demir d\u0131\u015f\u0131 metaller i\u00e7erisinde al\u00fcminyum ve bak\u0131rdan sonra gelen en \u00f6nemli \u00fc\u00e7 metalden birisidir. En \u00e7ok galvanizlemede kullan\u0131lmakla beraber, pirin\u00e7 ala\u015f\u0131m\u0131 ile d\u00f6k\u00fcm kal\u0131plar\u0131 yap\u0131m\u0131, \u00e7inko oksit ya\u011fl\u0131 boya ve lastik \u00fcretimi kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 di\u011fer alanlard\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7inko rezervi yakla\u015f\u0131k 2,7 milyon tondur. T\u00fcrkiye\u2019nin d\u00fcnya \u00e7inko rezervindeki pay\u0131 y\u00fczde 2,07 olmas\u0131na kar\u015f\u0131n cevher \u00fcretimi ancak y\u00fczde 0,28 civar\u0131ndad\u0131r. Oksitli cevher yataklar\u0131 Orta Toroslarda Zamant\u0131 (Kayseri-Ni\u011fde-Adana) b\u00f6lgesinde yer al\u0131r. Ayr\u0131ca Konya, Malatya, Bing\u00f6l ve Bitlis\u2019te k\u00fc\u00e7\u00fck rezervler bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019de y\u0131lda yakla\u015f\u0131k 40.000 ton \u00e7inko metali \u00fcretme kapasitesine sahiptir. Bu \u00fcretimin yar\u0131s\u0131 i\u00e7 piyasada t\u00fcketilmekte, kalan\u0131 ise ihra\u00e7 edilmektedir. \u0130hracat, \u00fcretimdeki art\u0131\u015fa parelel olarak art\u0131\u015f g\u00f6stermektedir. \u00dclkemizdeki en \u00f6nemli \u00e7inko \u00fcreticisi \u00c7ayeli Bak\u0131r \u0130\u015fletmeleri\u2019dir.<\/p>\n
2001 y\u0131l\u0131nda 18 milyon dolarl\u0131k \u00e7inko cevheri ve konsantreleri ihra\u00e7 edilmi\u015ftir. \u0130hracatta Yunanistan, Bel\u00e7ika-L\u00fcksemburg, Bulgaristan ve Finlandiya ilk s\u0131ralarda yer almaktad\u0131r.
\n Manganez:
\n Demir,\u00e7inko, kobalt gibi \u00e7e\u015fitli elementlerle birlikte bulunan manganez cevheri, i\u015flenerek saf
\n manganez haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Sert ve dayan\u0131kl\u0131 sanayi \u00e7eli\u011fi yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. Ray ve karayolu ara\u00e7lar\u0131, k\u00f6pr\u00fclerin yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131r En \u00f6nemli manganez yataklar\u0131m\u0131z; Ceyhan (Adana),Denizli, Kastamonu, Bal\u0131kesir, Burdur ve Sivas illerindedir..
\n Fosfat
\n Kaya\u00e7lar halindeki tuz bile\u015fikleri olan fosfat, petrokimya sanayii, g\u00fcbre sanayii, \u00e7imento, cam ve seramik sanayii gibi bir\u00e7ok alanda kullan\u0131l\u0131r. T\u00fcrkiye’deki fosfat yataklar\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da olup bunlar Ad\u0131yaman, Bing\u00f6l ve Bitlis illerindedir. Buralardan elde edilen fosfat Mardin (Maz\u0131da\u011f\u0131) fosfat isletmelerinde islenir Yeterli olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ithal edilirsuni g\u00fcbrenin hammaddesidir..D\u00fcnyada Fas, Tunus ve Cezayir\u2019de \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131r.\u00dclkemizde Mardin\u2019den (Maz\u0131da\u011f\u0131) \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Volfram\u00c7ok sert olmas\u0131 nedeniyle \u00f6zel sanayi \u00e7eli\u011fi olarak kullan\u0131l\u0131r. Demiryolu, i\u015f makineleri, u\u00e7ak ve gemi yap\u0131m\u0131 yan\u0131nda, amp\u00fcllerde enerjiyi \u0131\u015f\u0131\u011fa \u00e7evirmede kullan\u0131l\u0131r. Bursa Uluda\u011f\u2019da \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p i\u015fletilmektedir. Fakat son y\u0131llarda \u00fcretimi durmu\u015ftur.
\n Asbest
\n Amyant olarak ta bilinen asbest,lif halindedir.t\u0131pk\u0131 pamuk ya da y\u00fcn gibi e\u011frilerek iplik haline getirilebilir,kuma\u015f bi\u00e7imde dokunabilir,d\u00f6v\u00fclerek ke\u00e7ele\u015ftirilebilir.asbest bezi;fren balatalr\u0131nda,debriyaj kaplamalar\u0131nda,ate\u015fe dayan\u0131kl\u0131 elbise ve i\u015f eldivenleri ile s\u0131cak malzeme ta\u015f\u0131yan bantlar\u0131n yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131r.14 bin \u00b0C s\u0131cakl\u0131\u011fa dayan\u0131r. Konserojen madde bulundurmas\u0131 nedeniyle, kullan\u0131m\u0131 s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Eski\u015fehir, Bursa, Erzincan, Hatay, Kars, A\u011fr\u0131, Malatya, Sivas, \u0130skenderun, U\u015fak ve Konya\u2019da \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Antimon<\/p>\n
Antimon cevherinin demir tozu ile \u0131s\u0131t\u0131lmas\u0131 yoluyla elde edilen antimon, paslanmaz metal sanayii, matbaac\u0131l\u0131k, ila\u00e7, cam ve seramik sanayii gibi alanlarda kullan\u0131l\u0131r. Antimon yataklar\u0131 Bal\u0131kesir, Tokat. K\u00fctahya, \u0130zmir. Bilecik ve Ni\u011fde illerinde bulunur. C\u0131va: Do\u011fal ortamda s\u0131v\u0131 olarak elde edilen tek metal madendir. \u00d6l\u00e7\u00fc aletleri yap\u0131m\u0131nda, boya sanayisinde, tar\u0131m ila\u00e7lar\u0131 yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131labilen c\u0131va, insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na verdi\u011fi zararlar ve \u00e7evre kirlili\u011fi olu\u015fturmas\u0131 gibi nedenlerden dolay\u0131 \u00fclkemizde \u00e7o\u011funlu\u011fu Ege B\u00f6lgesi’nde yer alan c\u0131va isletmeleri kapanm\u0131\u015ft\u0131r. Volfram (Tungsten): \u0131s\u0131ya ve darbelere kar\u015f\u0131 dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131 nedeniyle is makineleri, demir yolu ara\u00e7lar\u0131, uzay ara\u00e7lar\u0131, u\u00e7ak ve gemi yap\u0131m\u0131 gibi alanlarda kullan\u0131l\u0131r. Bursa (Uluda\u011f)’da yer alan tek volfram isletmemiz zarar etmesi nedeniyle kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
T\u00fcrkiye’nin yeralt\u0131 kaynaklar\u0131, Enerji Hammaddeleri (k\u00f6m\u00fcr, bit\u00fcml\u00fc \u015feyl, petrol), S\u00fcsta\u015flar\u0131, T\u00fcrkiye’nin \u00d6zel Mineral ve Ta\u015flar\u0131, Metalik Madenler ve End\u00fcstriyel Hammaddeler ve yer alt\u0131 su kaynaklar\u0131d\u0131r \u00dclkemiz \u00e7esitli yeralti kaynaklarinin olusturdugu \u00e7ok zengin servetlere sahip bulunmaktadir. Bu kaynaklarin basinda; petrol, bor, toryum, altin, krom gibi madenlerimiz gelmektedir. Yer kabu\u011funun ana yap\u0131s\u0131ndaki ekonomik de\u011fer ta\u015f\u0131yan mineral topluluklar\u0131na …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[3597,4840,2256,5529,3658,4961,2254,2264,10927,3552,10928,2123,4819,2201,2714,10926,3551],"class_list":["post-5242","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-altin","tag-antimon","tag-bakir","tag-barit","tag-boksit","tag-bor","tag-civa","tag-demir","tag-endustriyel-mineraller","tag-krom","tag-kromit","tag-kukurt","tag-metalurji","tag-petrol","tag-toryum","tag-turkiyenin-yeralti-kaynaklari","tag-zimpara-tasi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5242","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5242"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5242\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5242"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5242"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5242"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}