Y\u0131ld\u0131r\u0131mlar, insanlar\u0131n her zaman ilgisini \u00e7ekmi\u015f ve hayat\u0131n\u0131 etkilemi\u015ftir. Tarih boyunca bu konu \u00fczerinde \u00e7e\u015fitli efsaneler olu\u015fmu\u015ftur. Ancak bilimsel anlamda y\u0131ld\u0131r\u0131m ile ilgili ilk tan\u0131mlamalar 17.yy.\u2019da ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk olarak Descartes, y\u0131ld\u0131r\u0131m\u0131n bulutlar\u0131n \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131yla s\u0131k\u0131\u015fan havan\u0131n \u0131\u015f\u0131k ve \u0131s\u0131 etkisinin meydana geldi\u011fini ve \u0131s\u0131n\u0131n g\u00fcr\u00fclt\u00fcye neden oldu\u011funu s\u00f6yleyerek y\u0131ld\u0131r\u0131m ile ilgili ilk teoriyi ortaya atm\u0131\u015ft\u0131r. 18.yy. ortalar\u0131nda Rahip Nollet Fizik Dersleri adl\u0131 kitab\u0131nda elektrikle y\u0131ld\u0131r\u0131m etkisini anlatm\u0131\u015ft\u0131r. Bu tarihlerde Fizik\u00e7i Jalbert, y\u0131ld\u0131r\u0131m olay\u0131 ile sivri u\u00e7lar\u0131n ilgisini dile getirmi\u015ftir. Ayn\u0131 y\u0131llarda Romans, y\u0131ld\u0131r\u0131m olay\u0131n\u0131n elektriksel bir olay oldu\u011funu s\u00f6yleyerek, y\u0131ld\u0131r\u0131mda elektrikten bahsetmi\u015ftir. Franklin 1725 y\u0131l\u0131nda balon deneyi yaparak bulutlar\u0131n elektrik y\u00fckl\u00fc oldu\u011funu ispat etmi\u015ftir. 1929 y\u0131l\u0131nda \u0130ngiliz Doktor Simson ve Frans\u0131z Mathias taraf\u0131ndan yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarla y\u0131ld\u0131r\u0131m konusu a\u00e7\u0131klanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\n Y\u0131ld\u0131r\u0131m, bulut ile yer aras\u0131ndaki elektrik y\u00fcklerinin h\u0131zl\u0131 bo\u015falmas\u0131 olay\u0131 olarak ifade edilmektedir. Atlaman\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in, havada as\u0131l\u0131 duran bulutlar ile yer aras\u0131ndaki hava iyi bir iletken olmad\u0131\u011f\u0131ndan, yakla\u015f\u0131k 100.000.000 voltluk bir gerilim olu\u015fmas\u0131 gerekmektedir. Bulutlar\u0131n y\u0131ld\u0131r\u0131m \u00fcretmesi i\u00e7in \u00f6nce elektrik y\u00fckleri ile \u015farj olmas\u0131 gerekmektedir. Bulutlar\u0131n \u015farj olmas\u0131 i\u00e7in f\u0131rt\u0131na bulutunun yere yak\u0131n olan k\u0131sm\u0131 negatif y\u00fckle y\u00fcklenir (Bu durum her zaman i\u00e7in ge\u00e7erli de\u011fildir). Bu arada yer pozitif y\u00fckle y\u00fcklenir. Y\u00fcklenme hem bulut hem de yery\u00fcz\u00fcnde birbirine ters kutuplar olarak ger\u00e7ekle\u015fir. Aradaki potansiyel fark\u0131 art\u0131nca yal\u0131tkan olan havan\u0131n delinmesiyle buluttaki veya yerdeki y\u00fcksek voltaj de\u015farj olur. Bu de\u015farjlarda 2000 ile 200.000 amper aras\u0131 ak\u0131m olu\u015fmaktad\u0131r. Atmosfer olaylar\u0131nda bulut ile bulut aras\u0131nda olu\u015fan bo\u015falmaya \u015fim\u015fek, bulutla yer aras\u0131nda olu\u015fan bo\u015falmaya y\u0131ld\u0131r\u0131m denir.
\n Y\u0131ld\u0131r\u0131m\u0131 olu\u015fturan f\u0131rt\u0131na bulutunun olu\u015fumu a\u00e7\u0131klanabilmekle birlikte bu bulutun nas\u0131l elektrikle y\u00fcklendi\u011fi konusunda kesin bilgilere ula\u015f\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. Hava ak\u0131mlar\u0131, yere yak\u0131n hava tabakalar\u0131n\u0131n iyice \u0131s\u0131nmas\u0131 ile olu\u015fmaktad\u0131r. \u00c7ok b\u00fcy\u00fck y\u00fcksekliklerden a\u015fa\u011f\u0131 inen so\u011fuk hava ile bu hava tabakas\u0131 yer de\u011fi\u015ftirir. Nem ise y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131kta buharla\u015fma ile meydana gelir. Hava, yukar\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda so\u011fur ve belirli bir y\u00fckseklikte su buhar\u0131na doyaca\u011f\u0131 bir s\u0131cakl\u0131\u011fa eri\u015fir. Daha fazla y\u00fckselmesi konzenzasyona sebep olur ve bulut olu\u015fur. Y\u0131ld\u0131r\u0131m bulutunun olu\u015fumunda \u00fc\u00e7 a\u015fama s\u00f6z konusudur; gen\u00e7lik, olgunluk ve ya\u015fl\u0131l\u0131k.
\n Gen\u00e7lik a\u015famas\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131 do\u011fru ve kenarlardan ortaya do\u011fru hava ak\u0131mlar\u0131 artar. Bu durum yakla\u015f\u0131k 10-15 dakika s\u00fcrer. Olgunluk a\u015famas\u0131nda ya\u011fmurlar olu\u015fur. S\u0131f\u0131ra yak\u0131n s\u0131cakl\u0131k derecelerinde iyice azalan bulut kald\u0131rma kuvveti \u015fiddetli ya\u011fmurlara sebep olur. Ayn\u0131 anda yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya hareket eden so\u011fuk r\u00fczgarlar g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bunlar yere ula\u015ft\u0131klar\u0131nda \u015fiddetli f\u0131rt\u0131nalara sebep olurlar. Bu a\u015fama yakla\u015f\u0131k 15-30 dakika s\u00fcrer. Yakla\u015f\u0131k 30 dakika s\u00fcren ya\u015fl\u0131l\u0131k a\u015famas\u0131nda ise hava ak\u0131mlar\u0131 sona erer.
\n Y\u0131ld\u0131r\u0131m bulutlar\u0131nda elektrik y\u00fcklerinin olu\u015fu ile \u00e7e\u015fitli teoriler bulunmakla birlikte tam olarak a\u00e7\u0131klanamam\u0131\u015ft\u0131r. Bu teorilerden biri Simpson ve Lomonosow\u2019un teorisidir. Onlara g\u00f6re bulutlardaki y\u00fckler hava ak\u0131m\u0131 yard\u0131m\u0131yla olu\u015fmaktad\u0131r. S\u0131cak ve so\u011fuk havan\u0131n yer de\u011fi\u015ftirmesi sonucunda olu\u015fan hava ak\u0131m\u0131 bulutlardaki su damlac\u0131klar\u0131n\u0131 harekete ge\u00e7irir. Hareket halindeki su damlac\u0131klar\u0131, birbirleriyle s\u00fcrt\u00fcnmek suretiyle y\u00fckl\u00fc hale gelirler. Bulutlardaki hava ak\u0131mlar\u0131 su damlac\u0131klar\u0131n\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131na ve tekrar birle\u015fmesine sebep olurlar. Yap\u0131lan laboratuar \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda da\u011f\u0131lan su damlac\u0131klar\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fck damlac\u0131klar\u0131n negatif, b\u00fcy\u00fck damlac\u0131klar\u0131n ise pozitif olarak y\u00fcklendi\u011fi g\u00f6zlenmi\u015ftir. Bu bilgilere g\u00f6re b\u00fcy\u00fck su damlac\u0131klar\u0131 yani pozitif y\u00fckl\u00fc damlac\u0131klar bulutun alt kademelerinde ve r\u00fczgar h\u0131z\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck oldu\u011fu b\u00f6l\u00fcmlerde olmal\u0131lar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Y\u0131ld\u0131r\u0131mlar, insanlar\u0131n her zaman ilgisini \u00e7ekmi\u015f ve hayat\u0131n\u0131 etkilemi\u015ftir. Tarih boyunca bu konu \u00fczerinde \u00e7e\u015fitli efsaneler olu\u015fmu\u015ftur. Ancak bilimsel anlamda y\u0131ld\u0131r\u0131m ile ilgili ilk tan\u0131mlamalar 17.yy.\u2019da ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk olarak Descartes, y\u0131ld\u0131r\u0131m\u0131n bulutlar\u0131n \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131yla s\u0131k\u0131\u015fan havan\u0131n \u0131\u015f\u0131k ve \u0131s\u0131 etkisinin meydana geldi\u011fini ve \u0131s\u0131n\u0131n g\u00fcr\u00fclt\u00fcye neden oldu\u011funu s\u00f6yleyerek y\u0131ld\u0131r\u0131m ile ilgili ilk teoriyi ortaya atm\u0131\u015ft\u0131r. 18.yy. …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[2796,10150,3134,10986],"class_list":["post-5295","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-atmosfer","tag-bulut","tag-ruzgar","tag-yildirim-ve-olusumu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5295","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5295"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5295\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5295"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5295"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5295"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}