Sel ister b\u00fcy\u00fck nehirlerin k\u0131y\u0131s\u0131na yerle\u015fmi\u015f, ister da\u011f yama\u00e7lar\u0131nda ya\u015f\u0131yor olsun, isterse \u00e7\u00f6llerde bulunsun her yerdeki insanlar\u0131n rastlayabilece\u011fi t\u00fcrde bir do\u011fa olay\u0131d\u0131r. Yerle\u015filen yerlerdeki \u00e7e\u015fitlilik, g\u00f6r\u00fclme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmesine ra\u011fmen \u00f6zellikle sel olay\u0131n\u0131 dikkate almadan kurulan altyap\u0131lar bu do\u011fa olay\u0131n\u0131n bir faciaya d\u00f6n\u00fc\u015fmesine neden olabilmektedir.\u00dclkemizde sadece 1995 y\u0131l\u0131nda \u00fc\u00e7 b\u00f6lgede g\u00f6r\u00fclen sel olay\u0131 160 ki\u015finin \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden olurken her y\u0131l can kayb\u0131na neden olmayan seller sonucu milyarlarca liral\u0131k ekonomik kay\u0131plar ya\u015fanmaktad\u0131r. Bu ama\u00e7la geli\u015fmi\u015f \u00fclkeler sel riskini en aza indirmek i\u00e7in erken uyar\u0131 sistemleri geli\u015ftirerek \u00f6zellikle can kayb\u0131n\u0131 en aza indirmeyi ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r.Selin en s\u0131k rastlanan sebebi kuvvetli ve uzun s\u00fcreli ya\u011f\u0131\u015ft\u0131r. Seller kar erimesi sonucu olu\u015fan kuvvetli ak\u0131\u015flar veya drenaj kanallar\u0131n\u0131n t\u0131kanmas\u0131 sonucunda da meydana gelebilir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde rastlan\u0131lan en yayg\u0131n sebep ise; kuvvetli ya\u011fmur f\u0131rt\u0131nalar\u0131nda drenaj sistemlerindeki yetersizlik sonucu ana nehir kanallar\u0131n\u0131n tamamen dolu olmas\u0131 ile meydana gelen ta\u015fmalar sonucu olu\u015fan sellerdir. Da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerde ise seller kar erimesi veya ya\u011f\u0131\u015fla birle\u015fen kar suyundan meydana gelir. \u00c7ok nadir olarak da barajlar\u0131n \u00e7\u00f6kmesi ve ta\u015fmas\u0131ndan kaynaklanan sellere rastlan\u0131lmaktad\u0131r.Akarsular\u0131n su ta\u015f\u0131ma miktar\u0131 de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6sterir. Bazen uzun s\u00fcre ya\u011f\u0131\u015f olmayan veya az ya\u011f\u0131\u015f alan bir alanda ak\u0131\u015flar yava\u015flar bazende ayn\u0131 alanda ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 bir periyotta g\u00fc\u00e7l\u00fc ak\u0131\u015flar olabilir. Sellerin miktar\u0131ndaki de\u011fi\u015fkenlik ya\u011f\u0131\u015f\u0131n yo\u011funlu\u011funa, ya\u011f\u0131\u015f miktar\u0131na, kar erime oran\u0131na ve\/veya di\u011fer fakt\u00f6rlere ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u0130ki akarsu havzas\u0131 aras\u0131ndaki ya\u011f\u0131\u015f toplam\u0131 veya toplama alan\u0131ndaki depolama miktar\u0131 sel potansiyelinde \u00f6nemli rol oynar.SEL \u00c7E\u015e\u0130TLER\u0130Seller olu\u015f h\u0131zlar\u0131na g\u00f6re s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131l\u0131r; Kuvvetli ya\u011f\u0131\u015flardan sonraki birka\u00e7 saat i\u00e7inde veya bir yerdeki suyun aniden serbest kalmas\u0131 ile olu\u015fan seller ani seller olarak isimlendirilir. Bu tip seller \u00f6rne\u011fin da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerdeki k\u00fc\u00e7\u00fck nehirlerin ani ve kuvvetli bir ya\u011f\u0131\u015fa maruz kalmalar\u0131yla olu\u015fur ve \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde en \u00fcst de\u011ferine ula\u015f\u0131r. Sel ise genellikle daha yava\u015f geli\u015fir ve haftalar boyu etkili olur. \u00d6rne\u011fin b\u00fcy\u00fck nehirler boyunca g\u00f6r\u00fclen seller bu tip sellerdir.SEL\u0130N NEDENLER\u0130Sele en \u00e7ok nehir yataklar\u0131ndan ta\u015fmalar sonucu rastlan\u0131r. Ani ve kuvvetli ya\u011f\u0131\u015flar ve kar erimesi sonucu ta\u015fmalar olu\u015fmaktad\u0131r. Nehir yataklar\u0131na gelen suyun sele d\u00f6n\u00fc\u015fmesine yataklar\u0131n amac\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131 da \u00e7ok etkili olmaktad\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7arp\u0131k kentle\u015fme sonucu dere yataklar\u0131n\u0131n gecekondula\u015fma b\u00f6lgesi haline gelmesi, a\u011fa\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131, doldurulmas\u0131 veya nehir yataklar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi sonucu her y\u0131l \u00fclkemizde b\u00fcy\u00fck mal ve hatta can kay\u0131plar\u0131na rastlanmaktad\u0131r.Da\u011fl\u0131k alanlarda ya\u011f\u0131\u015f ve tepelerdeki kar\u0131n erimesi sonucu dere yataklar\u0131 ta\u015f\u0131yamayaca\u011f\u0131 miktarda su ile dolar ve ani seller olu\u015fur. \u00d6zellikle da\u011f eteklerindeki yerle\u015fim yerleri i\u00e7in heyelan tehlikesi de yaratan bu seller olduk\u00e7a tehlikeli olmaktad\u0131r.\u015eiddetli r\u00fczgarla birlikte tropikal f\u0131rt\u0131nalar ve harikeynler (hurricane) \u00f6zellikle Atlantik okyanusu k\u0131y\u0131lar\u0131nda kuvvetli k\u0131y\u0131 selleri olu\u015fturur. S\u00fcrekli ve \u015fiddetli r\u00fczgar b\u00fcy\u00fck bir dalgaya sebep olarak suyu karan\u0131n i\u00e7lerine kadar s\u00fcr\u00fckler. G\u00f6l b\u00f6lgelerinde de benzer atmosferik \u015fartlar veya depremler g\u00f6l seviyesinde de\u011fi\u015fimlere ve sellere sebep olur. Di\u011fer yandan okyanustaki depremler ve volkanik patlamalar sonucu olu\u015fan tsunami ad\u0131 verilen dev okyanus dalgalar\u0131 karalar\u0131n i\u00e7 kesimlerine kadar girerek etkili olur.GENEL \u00d6NLEMLER1. DM\u0130 taraf\u0131ndan her tip meteorolojik afet i\u00e7in bir erken uyar\u0131 birimi ivedilikle olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r.2. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u011f\u0131\u015f alanlar\u0131 ve ya\u011f\u0131\u015f yo\u011funluklar\u0131n\u0131n belirlenmesinde olduk\u00e7a etkili bir bi\u00e7imde kullan\u0131lan Doppler Radar sistemleri ve uydu datalar\u0131 ile \u00e7al\u0131\u015fan erken uyar\u0131 birimleri te\u015fkil edilmelidir.3. Bu uyar\u0131 birimi ile koordineli olarak \u00e7al\u0131\u015facak il ve il\u00e7elerde kurtarma birimleri olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r.4. B\u00f6lgesel radyolar herhangi bir tehlike an\u0131nda halk\u0131 bilgilendirerek uygulayacaklar\u0131 y\u00f6ntemler konusunda uyar\u0131da bulunmal\u0131d\u0131rlar.5. Sel \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fc i\u00e7in \u00f6zenli istatistiki \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.6. Yerel belediyelerce dere ve nehir yataklar\u0131na yerle\u015fim konusunda titizlik g\u00f6sterilmeli buralarda yerle\u015fimin \u00f6nlenmesinin yan\u0131 s\u0131ra olu\u015facak engeller d\u00fczenli olarak temizlenmelidir.7. Dere ve nehirlerin denizle birle\u015fti\u011fi kanallar d\u00fczenli olarak temizlenerek a\u00e7\u0131k olmalar\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.PRAT\u0130K \u00d6NLEMLERAni bir sel s\u0131ras\u0131nda;1. Evin d\u0131\u015f\u0131nda bulunuyorsan\u0131z, hemen y\u00fcksek bir yere \u00e7\u0131kmal\u0131s\u0131n\u0131z.2. Su yata\u011f\u0131 veya \u00e7ukur b\u00f6lgeleri hemen terk etmelisiniz.3. Sel b\u00f6lgesini hemen terk etmelisiniz fakat asla suda kar\u015f\u0131dan kar\u015f\u0131ya ge\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015fmamal\u0131s\u0131n\u0131z.4. Sel s\u0131ras\u0131nda araban\u0131zdaysan\u0131z asla su ile kapl\u0131 yoldan gitmeye \u00e7al\u0131\u015fmamal\u0131s\u0131n\u0131z. (Ani sellerin meydana getirdi\u011fi \u00f6l\u00fcmlerin yar\u0131s\u0131 araba ile ili\u015fkili oldu\u011fundan asla sel sular\u0131n\u0131n bulundu\u011fu b\u00f6lgelerde araba kullan\u0131lmamal\u0131d\u0131r.)5. Araban\u0131zda herhangi bir ar\u0131za olu\u015ftuysa hemen terk ederek y\u00fcksek bir yere \u00e7\u0131kmal\u0131s\u0131n\u0131z. (Yollar akan sular taraf\u0131ndan doldurulaca\u011f\u0131 i\u00e7in e\u011fer araban\u0131z 60 cm y\u00fckseklikteki hareket eden suda kalm\u0131\u015fsa su onu kald\u0131r\u0131p s\u00fcr\u00fckleyebilecektir.)6. \u00d6zellikle geceleri, selin tehlikelerini g\u00f6rmek g\u00fc\u00e7le\u015fece\u011finden daha dikkatli olmal\u0131s\u0131n\u0131z.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Sel ister b\u00fcy\u00fck nehirlerin k\u0131y\u0131s\u0131na yerle\u015fmi\u015f, ister da\u011f yama\u00e7lar\u0131nda ya\u015f\u0131yor olsun, isterse \u00e7\u00f6llerde bulunsun her yerdeki insanlar\u0131n rastlayabilece\u011fi t\u00fcrde bir do\u011fa olay\u0131d\u0131r. Yerle\u015filen yerlerdeki \u00e7e\u015fitlilik, g\u00f6r\u00fclme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmesine ra\u011fmen \u00f6zellikle sel olay\u0131n\u0131 dikkate almadan kurulan altyap\u0131lar bu do\u011fa olay\u0131n\u0131n bir faciaya d\u00f6n\u00fc\u015fmesine neden olabilmektedir.\u00dclkemizde sadece 1995 y\u0131l\u0131nda \u00fc\u00e7 b\u00f6lgede g\u00f6r\u00fclen sel olay\u0131 160 ki\u015finin \u00f6l\u00fcm\u00fcne …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[2846,10279,11042,10392],"class_list":["post-5345","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-atlantik-okyanusu","tag-col","tag-drenaj","tag-sel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5345","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5345"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5345\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5345"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5345"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5345"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}