Ana kayan\u0131n fiziksel par\u00e7alanmas\u0131 ile ba\u015flayan ayr\u0131\u015fma, \u00e7e\u015fitli kimyasal \u00e7\u00f6z\u00fclme olaylar\u0131, organik maddenin topra\u011fa kar\u0131\u015fmas\u0131 ve ta\u015f\u0131ma olaylar\u0131 ile devam etmekte ve sonu\u00e7ta \u00e7e\u015fitli horizonlardan ibaret bir toprak profili olu\u015fmaktad\u0131r. JENNY toprak olu\u015fumunda etkili olan fakt\u00f6rleri; ana kaya, iklim, organizma, topografya ve zaman olarak be\u015f madde alt\u0131nda toplam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
1. ANA MATERYAL <\/p>\n
Topraklar\u0131n olu\u015fmas\u0131 i\u00e7in \u00f6ncelikle ana materyalin ayr\u0131\u015fmas\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fclmesi gerekmektedir. Ana materyalin \u00e7\u00f6z\u00fclmesi ile bir \u00e7ok mineraller ve elementler a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmaktad\u0131r ve bunlar\u0131n toprak suyunda eriyik hale ge\u00e7mesi ile de bitkiler beslenmekte ve b\u00f6ylece toprakta organik faaliyetler bunu takibende organizmalar etkili olmaktad\u0131r.<\/p>\n
Yer yuvarla\u011f\u0131n\u0131n kara b\u00f6lgelerini saran k\u0131tasal kabu\u011fun kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 genel olarak 35-70 km aras\u0131nda de\u011fi\u015fmektedir. Bu k\u0131tasal kabu\u011fun bile\u015fiminde 2 000\u2019 i a\u015fk\u0131n mineral ve 100\u2019den fazla element bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
D\u00fcnyam\u0131z\u0131n kabu\u011funda en fazla bulunan element, kabuk a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n % 46.5\u2019 ini ve hacminin % 94\u2019 \u00fcn\u00fc olu\u015fturan oksijendir. Oksijen, kabukta oldu\u011fu gibi, toprakta bulunan inorganik elementlerin kayna\u011f\u0131n\u0131 te\u015fkil etmektedir. Oksijenden sonra gelen silisyum kabuk a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n % 28.9\u2019 unu hacminin ise % 0.88 \u2018ini olu\u015fturmaktad\u0131r. Silis, magman\u0131n so\u011fumas\u0131 s\u0131ras\u0131nda kuvars halinde magmatik kayalara yerle\u015fmi\u015ftir. Al\u00fcminyum, kabuk a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n % 8.3\u2019 \u00fcn\u00fc te\u015fkil eder; toprakta kil minerallerinde bulundu\u011fu gibi mika ve feldspatlar halinde kayalar\u0131n b\u00fcnyesinde bulunur. Bu \u00fc\u00e7 element, oksijenle birle\u015ferek oksitleri olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n
Bundan sonra gelen elementlerden Ca, Na, K, Mg primer olarak volkanik kayalardaki feldspatlarda bulunmaktad\u0131r. Yukar\u0131da bahsi ge\u00e7en sekiz element kabuk a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n % 98.6\u2019 s\u0131n\u0131 hacminin ise neredeyse % 100\u2019 e yak\u0131n k\u0131sm\u0131n\u0131 olu\u015fturur.<\/p>\n
Kayalar peki\u015fmemi\u015f mineral par\u00e7alar\u0131ndan olu\u015fmaktad\u0131r. Bunlar\u0131n tam ayr\u0131\u015fmam\u0131\u015f k\u0131s\u0131mlar\u0131 toprak profili boyunca y\u00fczeyden alta do\u011fru azalan miktarda yer yer k\u00fc\u00e7\u00fck ve b\u00fcy\u00fck par\u00e7alar halinde g\u00f6r\u00fclebilir. Kayalar\u0131n toprak olu\u015fumu \u00fczerindeki etkilerini a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtmek i\u00e7in volkanik, metamorfik ve tortul olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 gruba ay\u0131rarak inceleyebiliriz.<\/p>\n
1.1. Volkanik Kayalar<\/p>\n
Magman\u0131n yerin derinliklerinde ya da yery\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131karak so\u011fumas\u0131yla olu\u015fan kayalara volkanik ya da magmatik kayalar denir. E\u011fer magma yerin derinliklerinde so\u011fuyorsa granit, gabro gibi iri mineralli pl\u00fctonik kaya\u00e7lar olu\u015fmaktad\u0131r. Yery\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra so\u011fuyorsa bunlara da volkanik kaya\u00e7lar denir. \u00d6rne\u011fin andezit, bazalt… Volkanik kaya\u00e7lar\u0131n ayr\u0131\u015fmas\u0131yla olu\u015fan topraklar mineral maddeler bak\u0131m\u0131ndan zengin olmaktad\u0131r. Bunun en \u00f6nemli sebebi bu kaya\u00e7lar i\u00e7indeki feldspatlar ve mikalard\u0131r. Granitin ayr\u0131\u015fmas\u0131yla olu\u015fan topraklar hem kaba tekst\u00fcrl\u00fc hem de besin maddeleri y\u00f6n\u00fcnden zengindir. Bazik kayalar \u00fczerinde ise orta b\u00fcnyeli besin maddeleri bak\u0131m\u0131ndan zengin su tutma kapasitesi y\u00fcksek olan topraklar olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n
1.2. Tortul Kaya\u00e7lar <\/p>\n
Volkanik veya metamorfik k\u00fctlelerin d\u0131\u015f kuvvetlerin etkisiyle a\u015f\u0131n\u0131p ta\u015f\u0131nmas\u0131 ve yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn \u00e7ukur sahalar\u0131nda (G\u00f6l, deniz veya havza tabanlar\u0131) birikmesi ve diajenez ge\u00e7irmesi sonucunda olu\u015fan kayalara tortul kayalar denir. Bu kayalar k\u00f6kenlerine g\u00f6re k\u0131r\u0131nt\u0131l\u0131, organik ve kimyasal olmak \u00fczere \u00fc\u00e7e ayr\u0131l\u0131rlar.<\/p>\n
Deniz, g\u00f6l ya da havza tabanlar\u0131nda biriken kum, mil ve kil boyutundaki malzemelerin peki\u015fmesi sonucunda olu\u015fan taneli kaya\u00e7lara k\u0131r\u0131nt\u0131l\u0131 veya klastik tortul kaya\u00e7lar denir. Kum ta\u015f\u0131, mil ta\u015f\u0131, kil ta\u015f\u0131 ve konglomera bu s\u0131n\u0131fa \u00f6rnek olarak verilebilir. <\/p>\n
Sularda ya\u015fayan foraminifer, alg, mercan gibi kire\u00e7li; radyolaria, diatome gibi silisli canl\u0131lar\u0131n \u00f6ld\u00fckten sonra iskeletlerinin y\u0131\u011f\u0131lmas\u0131yla olu\u015fan kaya\u00e7lara organik tortul kaya\u00e7lar denir. Ayr\u0131ca bitkilerin oksijensiz ortamda yanmas\u0131yla olu\u015fan k\u00f6m\u00fcr de bu s\u0131n\u0131ftad\u0131r.<\/p>\n
Sularda eriyik halde bulunan kire\u00e7, \u00e7e\u015fitli tuzlar, silislerin \u00e7\u00f6kelmesiyle olu\u015fan kaya\u00e7lara kimyasal tortul kaya\u00e7lar denir. Kalker, jips, dolomit vb. bu s\u0131n\u0131ftand\u0131r.<\/p>\n
1.3. Metamorfik Kaya\u00e7lar <\/p>\n
Tortul ya da volkanik kayalar\u0131n y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7, s\u0131cakl\u0131k ya da gerilmeler sonucunda ba\u015fkala\u015fmas\u0131 ile olu\u015fan kayalara metamorfik kayalar denir. Mermer, gnays, kuvarsit gibi kaya\u00e7lar bu s\u0131n\u0131ftand\u0131r.<\/p>\n
Yukar\u0131da k\u0131saca olu\u015fum ve \u00f6zellikleri belirtilen \u00e7e\u015fitli kayalar, de\u011fi\u015fik \u015fekilde fiziksel ve kimyasal yoldan ayr\u0131\u015fmaya ve \u00e7\u00f6z\u00fclmeye u\u011frar. Kayalar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesinde etkili olan fakt\u00f6rler;<\/p>\n
Homojenlik durumu; \u00e7ok \u00e7e\u015fitli minerallerden olu\u015fan kayalar bir yada iki mineralden olu\u015fan kayalara g\u00f6re daha \u00e7abuk par\u00e7alan\u0131rlar. <\/p>\n
Erimeye kar\u015f\u0131 olan diren\u00e7 durumu; \u00e7imentosu silisli veya i\u00e7erisinde silis miktar\u0131 fazla olan kayalar ayr\u0131\u015fmaya kar\u015f\u0131 diren\u00e7li iken, kire\u00e7li yada jipsli kayalar daha kolay ayr\u0131\u015fmaktad\u0131r. <\/p>\n
Peki\u015fme durumu; bir \u00e7imento maddesi ile peki\u015fmi\u015f kayalar gev\u015fek tortullara nazaran daha g\u00fc\u00e7 ayr\u0131\u015fmaktad\u0131r. <\/p>\n
Kopma direnci ve kohezyon durumu; kayalardaki malzemelerin birbirine ba\u011flanma durumu ve kopma direncide ayr\u0131\u015fmay\u0131 etkilemektedir. \u0130\u00e7erisinde fazla miktarda kil bulunan kaya\u00e7lar ayr\u0131\u015fmaya daha diren\u00e7lidir. <\/p>\n
G\u00f6zeneklilik ve ge\u00e7irgenlik; Kayalarda g\u00f6zeneklerin fazla olmas\u0131, suyun kayan\u0131n i\u00e7 k\u0131s\u0131mlar\u0131na kadar n\u00fcfuz etmesine ve \u00e7\u00f6z\u00fclmenin \u015fiddetlenmesine yol a\u00e7maktad\u0131r. <\/p>\n
Ana materyal fakt\u00f6r\u00fc; nemli iklimlerden kurak iklimlere do\u011fru gidildik\u00e7e toprak tiplerinin tayin edilmesinde \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde artmaktad\u0131r.Yani ana kaya fakt\u00f6r\u00fc kurak iklim b\u00f6lgelerindeki topraklar\u0131n olu\u015fumunda daha etkidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu sahalarda yeteri kadar ya\u011f\u0131\u015f g\u00f6r\u00fclmemesi ayr\u0131\u015fma ve ta\u015f\u0131nma olaylar\u0131n\u0131n yava\u015flamas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r. Bunun yan\u0131nda nemli iklim b\u00f6lgelerinde \u00e7\u00f6z\u00fclme ve \u00e7\u00f6z\u00fclen maddelerin ta\u015f\u0131nmas\u0131 daha h\u0131zl\u0131 cereyan etti\u011finden, ana kaya fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn etkisi azalmaktad\u0131r.<\/p>\n
2. ORGAN\u0130K FAKT\u00d6RLER <\/p>\n
Kayalar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesiyle a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan besin maddelerine ba\u011fl\u0131 olarak saha bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc taraf\u0131ndan yava\u015f yava\u015f \u00f6rt\u00fclmeye ba\u015flar. Yosun, liken, \u00e7al\u0131 ve a\u011fa\u00e7lar\u0131n sahaya yerle\u015fmesi ile; bitki k\u00f6kleri ve bitki art\u0131klar\u0131n\u0131n topra\u011fa kar\u0131\u015fmas\u0131 ve humusla\u015fma ile birlikte olu\u015fan \u00e7e\u015fitli organik asitler par\u00e7alanma ve ayr\u0131\u015fmay\u0131 daha da ilerletir. B\u00f6ylece bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc ve onunla birlikte gelen toprak canl\u0131lar\u0131, toprak olu\u015fumunda \u00f6nemli bir safhay\u0131 ba\u015flat\u0131rlar.<\/p>\n
G\u00fcne\u015ften gelen enerjinin % 0.01\u2019i bitkiler taraf\u0131ndan kullan\u0131lmaktad\u0131r. I\u015f\u0131\u011f\u0131n en \u00f6nemli etkisi, fotosentezi sa\u011flamas\u0131d\u0131r. Bu sayede organik maddenin olu\u015fumu ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Nitekim, ye\u015fil bitkiler, g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131ndan ald\u0131\u011f\u0131 enerjiyi kullanarak, yapraklardaki klorofil yard\u0131m\u0131 ile havan\u0131n CO2 ini ve yapraklara kadar gelen suyun birle\u015fmesi ile organik maddeleri \u00fcretirler. Bu olaya fotosentez denilmektedir.<\/p>\n
Topraktaki bitkilerin ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ile humus ve onunda ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ile humus maddeleri olu\u015fmaktad\u0131r. Her ikisine birden topra\u011f\u0131n organik maddeleri denilmektedir. Humus organizmalar taraf\u0131ndan topra\u011fa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Humusun topra\u011fa kar\u0131\u015fmas\u0131ndan sonra ise toprak faunas\u0131 ve mikro organizmalar, kolay ayr\u0131\u015fabilen \u015feker, polisakkarid, protein ve ya\u011flar\u0131 al\u0131rlar. Bu olaya mineralizasyon denilmektedir.<\/p>\n
2.1. Mikroflora <\/p>\n
Topraktaki mikroflora i\u00e7erisine giren bakteriler, organik maddeleri par\u00e7alama, azotu tespit etme ve bitki beslenmesi y\u00f6n\u00fcnden \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00f6neme haizdirler. Toprak i\u00e7erisinde bazen milyonlarca hatta milyarlarca bulunurlar. En k\u00fc\u00e7\u00fck toprak par\u00e7as\u0131ndan daha k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcrler. Bir gram toprak i\u00e7erisindeki bakteri say\u0131s\u0131n\u0131n 1 milyon ile 4 milyar aras\u0131nda de\u011fi\u015fti\u011fi bilinmektedir.<\/p>\n
Bakteriler, gerek toprak a\u00e7\u0131s\u0131ndan gerekse de bitkilerin beslenmesi y\u00f6n\u00fcnden \u00e7ok \u00f6nemli yer tutan organik de\u011fi\u015fmelere sebep olmaktad\u0131r. Bundan ba\u015fka bakteriler, nitrifikasyon, k\u00fck\u00fcrt oksidasyonu ve nitrojen tespitinde \u00e7ok b\u00fcy\u00fck rol oynamaktad\u0131r. Bakterilerin faaliyeti bir m\u00fcddet i\u00e7in duracak olursa, y\u00fcksek bitkiler ve hayvanlar alemi \u00e7ok ge\u00e7meden son bulabilir. <\/p>\n
2.2. Mikrofauna <\/p>\n
Protozoa, hayvan hayat\u0131n\u0131n en basit \u015fekli olup, bakterilerden b\u00fcy\u00fck ve tek h\u00fccrelidir. Bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 koloniler meydana getirirler. Bunlar i\u00e7inde cillat, flagellat, amip ve cryt\u2019ler say\u0131labilir. Protozoalar d\u00fcnyan\u0131n \u00e7o\u011fu yerinde bulunmaktad\u0131r ve bir hektar topraktaki a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 170-335 kg civar\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n
Mikrofauna ve mikrofloralar, bir gram toprakta milyonlarca say\u0131da bulunmaktad\u0131r ve toprak dahilindeki h\u0131zl\u0131 ve hareketli ya\u015fam\u0131 g\u00f6sterir. Bu mikroorganizmalar\u0131n toprak \u00fczerindeki \u00f6nemi, organik kal\u0131nt\u0131lar\u0131 elementar bile\u015fimlerine ay\u0131rmas\u0131n\u0131, mineral iyon de\u011fi\u015ftirmesini ve bitkilere faydal\u0131 nitrojeni sa\u011flamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
2.3. Mezofauna <\/p>\n
Silindirik kurt ve solucanlar, topraktaki mezofaunay\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu canl\u0131lar g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclememektedir. Bir d\u00f6n\u00fcm toprakta milyonlarca say\u0131da bulunmaktad\u0131r ve \u00f6zellikle \u00e7ay\u0131r alanlar\u0131nda \u00e7ok say\u0131dad\u0131rlar (km\u00b2 de 20 milyon). \u00c7o\u011fu t\u00fcrleri toprak y\u00fczeyine yak\u0131n yerlerde ya\u015famaktad\u0131rlar.<\/p>\n
Mezofaunan\u0131n \u00e7o\u011fu besinlerini ayr\u0131\u015fm\u0131\u015f organik maddelerden almakta ve fungileri yemektedir; baz\u0131lar\u0131 faydal\u0131 , baz\u0131lar\u0131 ise zararl\u0131d\u0131r. Zararl\u0131lar\u0131n tesiri bitki k\u00f6klerine olmaktad\u0131r. Bunlar esas olarak bitki d\u00f6k\u00fcnt\u00fclerini yemekte ve bunlara bakteri ve fungilerin yerle\u015fmesine engel olmaktad\u0131r.<\/p>\n
2.4. Makrofauna <\/p>\n
Bu gurubu toprak kurtlar\u0131 ve solucan t\u00fcrleri olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu canl\u0131lar g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclebilmektedir. Toprak kurtlar\u0131 en kuru ve en \u00e7ok asit topraklar d\u0131\u015f\u0131nda toprak faunas\u0131n\u0131n ******* tekil ederler. Bol miktarda bitki art\u0131klar\u0131n\u0131 par\u00e7alar ve yerler. Bu organik maddeler, kurtlar\u0131n sindirim sistemlerinde humifiye olmaktad\u0131r. Kurtlar toprak faunas\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc ve en a\u011f\u0131r\u0131d\u0131r. Kurtlar kire\u00e7 bak\u0131m\u0131ndan zengin olan topraklarda \u00e7ok say\u0131da bulunmaktad\u0131r. Kuru kumlu topraklarda veya anaerobik \u015fartlar alt\u0131nda, pH derecesinin 4.5\u2019in alt\u0131nda oldu\u011fu topraklarda nadir olarak bulunurlar. Yeni Zelanda da kire\u00e7 y\u00f6n\u00fcnden zengin eski mera topra\u011f\u0131n\u0131n 1 ha\u2019 \u0131nda 8 milyon kurt veya solucan tespit edilmi\u015f olup, bunlar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ayn\u0131 mera \u00fczerinde otlayan koyunlar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na e\u015fittir.<\/p>\n
Darwin\u2019e g\u00f6re yakla\u015f\u0131k 1 d\u00f6n\u00fcm arazideki kurt d\u0131\u015fk\u0131lar\u0131n\u0131n toplam\u0131 10 tona ula\u015fmaktad\u0131r. Ve bu d\u0131\u015fk\u0131 miktar\u0131 1 y\u0131lda toprak y\u00fczeyini 0.5 cm kadar bir kal\u0131nl\u0131kta kaplamaktad\u0131r. Solucanlar\u0131n v\u00fccudundan ge\u00e7en toprak miktar\u0131 ortalama olarak 10 tonu a\u015fmaktad\u0131r. Solucanlar, suda durulan ince mil ve kaba kil boyutundaki n\u00f6tral humus bak\u0131m\u0131ndan toprak y\u00fczeyini zenginle\u015ftirmektedir. D\u0131\u015fk\u0131lar toprakta bulunandan daha fazla humus, hava ve de\u011fi\u015febilir bazlar ihtiva etmektedir. Ayr\u0131ca y\u00fcksek pH derecesine ve fazla miktarda nitrata sahiptirler. Bu canl\u0131lar\u0131n a\u00e7m\u0131\u015f olduklar\u0131 kanallar vas\u0131tas\u0131yla havan\u0131n derinlere kadar n\u00fcfus etmesi sa\u011flan\u0131r, ayr\u0131ca bu kanallar boyunca su ve k\u00f6klerinde yay\u0131lmas\u0131 kolayla\u015f\u0131r. B\u00f6ylece toprak kurtlar\u0131 \u00f6zellikle solucanlar sadece bitki art\u0131klar\u0131n\u0131n fiziksel ve kimyasal ayr\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda di\u011fer toprak faunas\u0131na k\u0131yasla topra\u011f\u0131n mekanik yoldan kar\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 da m\u00fckemmel bir bi\u00e7imde sa\u011flar. Ku\u015flara gelince bunlar toprak solucanlar\u0131n\u0131, kurtlar\u0131n\u0131, en k\u00fc\u00e7\u00fck mezofauna ve a\u011fa\u00e7 b\u00f6ceklerini yerler. Bunlar\u0131n d\u0131\u015fk\u0131lar\u0131 bitkilere besin sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n
2.5. Makroflora <\/p>\n
Toprak \u00fczerindeki a\u011fa\u00e7lar, \u00e7al\u0131lar vs. gibi boylu y\u00fcksek bitkiler, mikroklimatik bir ortam olu\u015ftururlar ve atmosferden ald\u0131\u011f\u0131 gazlar\u0131 topra\u011fa verirler ve gazlardan kat\u0131 olan odunsu maddeler \u00fcretirler. Bu y\u00fcksek boylu bitkilerin k\u00f6klerinin a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 kanallar boyunca su derinlere kadar s\u0131zar ve ayr\u0131ca k\u00f6kler, kendi ba\u015flar\u0131na ana materyalin fiziksel ve kimyasal y\u00f6nden ayr\u0131\u015fmas\u0131n\u0131, \u00e7\u00f6zmesini sa\u011flarlar. Di\u011fer taraftan dal, yaprak ve di\u011fer organik art\u0131klar\u0131n \u00f6zellikle mikroorganizmalar taraf\u0131ndan ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ile topra\u011f\u0131n ana organik maddesi olu\u015fur.<\/p>\n
Toprakta bulunan organik madde d\u00f6rt ayr\u0131 grup halinde de\u011ferlendirilebilir. Bunlar, az ayr\u0131\u015fm\u0131\u015f organik madde, bitki art\u0131klar\u0131, mobil humus ve organik maddedir.<\/p>\n
Topraktaki organik madde gerek toprak \u00fczerine d\u00f6k\u00fclen bitki art\u0131klar\u0131n\u0131n gerekse k\u00f6klerin mikroorganizmalar taraf\u0131ndan ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 sonucunda te\u015fekk\u00fcl etmektedir. \u00d6nce organik maddeler ayr\u0131\u015farak humusu olu\u015fturmakta sonra bunlar\u0131n ayr\u0131\u015fmas\u0131 ile organik maddenin b\u00fcnyesinde bulunan elementler topra\u011fa kar\u0131\u015fmakta ve bitkiler taraf\u0131ndan besin maddesi olarak al\u0131nmaktad\u0131r. Bu haliyle organik maddeler bitkilerin ana besin kaynaklar\u0131 aras\u0131nda yer almaktad\u0131r. Organik maddenin ayr\u0131\u015fmas\u0131 ile a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan \u00e7e\u015fitli asitler, topra\u011f\u0131n olu\u015fumunun ilerlemesi ve \u00f6zellikle mineral maddelerin ayr\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ilerletir, ayr\u0131ca toprakta iyon al\u0131\u015fveri\u015finin h\u0131zland\u0131r\u0131r.<\/p>\n
Topra\u011fa organik maddenin kar\u0131\u015fmas\u0131 ile mikroflora, mikrofauna, mezofaunaya ait canl\u0131lar, topra\u011f\u0131n b\u00fcnyesine yerle\u015fmekte ve bu canl\u0131lar toprakta fiziksel ve kimyasal olaylar\u0131n, gerek toprak olu\u015fumu ve gerekse bitki beslenmesi y\u00f6n\u00fcnden ilerlemesine son derece faydal\u0131 olmaktad\u0131r. Mesela solucanlar\u0131n d\u0131\u015fk\u0131lar\u0131 topra\u011f\u0131 organik madde y\u00f6n\u00fcnden zenginle\u015ftirmekte ve ayr\u0131ca toprak dahilinde a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 kanalc\u0131klardan su ve havan\u0131n topra\u011f\u0131n derinliklerine kadar n\u00fcfus etmesine ve topra\u011f\u0131n fiziksel y\u00f6nden kar\u0131\u015fmas\u0131na sebep olmaktad\u0131r.<\/p>\n
Bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn topra\u011f\u0131 tutmas\u0131, topraktaki ayr\u0131\u015fma olaylar\u0131n\u0131 k\u0131smen kontrol etmesi, organik madde vermesi yan\u0131nda topraktan al\u0131nan \u00e7e\u015fitli elementleri organik bile\u015fikler halinde b\u00fcnyesine almas\u0131 ve bunun ayr\u0131\u015fmas\u0131 ile tekrar topra\u011fa vermesi b\u00f6ylece besin maddelerinin dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flamas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6nemi haizdir.<\/p>\n
Bu a\u00e7\u0131klamalar\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda organik maddenin toprak \u00fczerindeki \u00e7ok \u00f6nemli etkileri \u015funlard\u0131r:<\/p>\n
Topra\u011f\u0131n koyu renk almas\u0131na sebep olur. <\/p>\n
Toprakta taneli yap\u0131n\u0131n miktar\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131r, su tutma kapasitesini y\u00fckseltir. <\/p>\n
Mineral koloitlere nazaran 2-30 defa daha y\u00fcksek katyon de\u011fi\u015ftirme kapasitesine sahip oldu\u011fundan ve topra\u011f\u0131n absorbsiyon kapasitesini a\u015f\u0131r\u0131 derecede artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131ndan, topra\u011f\u0131n y\u00fcksek katyon de\u011fi\u015ftirme kapasitesinde olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. <\/p>\n
Minerallerdeki organik elementlerin \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 N, P ve S \u00fc organik formda tutulmas\u0131n\u0131 ve ayr\u0131ca mineralizasyonu ile topra\u011fa bitkilere yaray\u0131\u015fl\u0131 besin maddeleri sa\u011flamas\u0131 ile topra\u011f\u0131n bitkiler i\u00e7in \u00e7ok faydal\u0131 bir hale gelmesine sebep olur. <\/p>\n
3. \u0130KL\u0130M FAKT\u00d6R\u00dc <\/p>\n
\u0130klim, yery\u00fcz\u00fcnde \u00e7\u00f6z\u00fclme, a\u015f\u0131nma, ta\u015f\u0131nma ve birikme olaylar\u0131n\u0131n cereyan etmesinde dolay\u0131s\u0131yla yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn \u015fekillenmesinde aktif rol oynamaktad\u0131r. \u0130klim elemanlar\u0131ndan ba\u015fta ya\u011f\u0131\u015f ve s\u0131cakl\u0131k, fiziksel ve kimyasal ayr\u0131\u015fma olaylar\u0131 ile bitkilerin yeti\u015fmesi, geli\u015fmesi ve gerek toprakta gerekse canl\u0131 \u00f6rt\u00fcs\u00fc \u00fczerinde tutunan \u00e7e\u015fitli mikro ve makroflora ve faunan\u0131n yeti\u015fmesini ve faaliyetlerini do\u011frudan etkilemektedir. Nitekim fazla ya\u011f\u0131\u015f ve s\u0131cakl\u0131 \u015fartlar\u0131 alt\u0131nda, ana materyalin \u00e7\u00f6z\u00fclmesi, topra\u011f\u0131n y\u0131kanmas\u0131 ve bitkiyle di\u011fer canl\u0131lar\u0131n aktiviteleri hat safhaya ula\u015fmaktad\u0131r. Bunun yan\u0131nda so\u011fuk ve nemli iklim b\u00f6lgelerinde s\u0131cakl\u0131k yetersizli\u011fi y\u00fcz\u00fcnden organik maddenin ayr\u0131\u015fmas\u0131 yava\u015f seyretmektedir; kurak ve s\u0131cak b\u00f6lgeler ile y\u0131l\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn donlu ge\u00e7ti\u011fi y\u00fcksek enlemlerde pedojenez \u00e7ok yava\u015f cereyan etmekte ve hatta durmaktad\u0131r. Bu alanlardan s\u0131cak \u00e7\u00f6llerde, s\u0131cakl\u0131 yeterli olmas\u0131na ra\u011fmen su yetersizli\u011fi hem bitkilerin yeti\u015fmesini hem de ayr\u0131\u015fma olaylar\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r; bu bak\u0131mdan bu sahalarda \u00e7ok s\u0131\u011f olan toprak kat\u0131 organik madde y\u00f6n\u00fcnden olduk\u00e7a fakirdir. So\u011fuk b\u00f6lgelerde, zeminde su bulunmas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k ayr\u0131\u015fmay\u0131 ve bitki yeti\u015fmesini s\u0131cakl\u0131k engellemektedir. Ger\u00e7ekten d\u00fcnya iklim haritas\u0131 ile toprak haritas\u0131 birbirine \u00e7ak\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ana iklim b\u00f6lgelerine g\u00f6re olu\u015fmu\u015f b\u00fcy\u00fck gruplar halinde zonal topraklar\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Mesela s\u0131cak ve nemli ekvatoral-tropikal b\u00f6lgelerde laterit, so\u011fuk ve nemli b\u00f6lgelerde podzol, yar\u0131 kurak b\u00f6lgelerde kestane, \u00e7ernezyom, kahverengi ve kurak b\u00f6lgelerde \u00e7\u00f6l topra\u011f\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
\u015eu halde \u00e7e\u015fitli ayr\u0131\u015fma olaylar\u0131 ve toprak profilinin geli\u015fmesinde iklim fakt\u00f6rleri \u00e7ok \u00f6nemlidir ve bu bak\u0131mdan toprak olu\u015fumunda ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir fakt\u00f6r olarak ele al\u0131n\u0131r. Bu arada, atmosferde h\u00fck\u00fcm s\u00fcren iklim \u015fartlar\u0131 toprak dahilinde ve yo\u011fun bir bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc alt\u0131nda k\u0131smen de\u011fi\u015ferek mikroklima \u015fartlar\u0131 olu\u015fur. \u00d6rnek olarak ormanl\u0131k sahalarda s\u0131cakl\u0131k de\u011fi\u015fmeleri a\u00e7\u0131k sahalara nazaran azd\u0131r.<\/p>\n
Toprak olu\u015fumunda etkili olan iklim elemanlar\u0131; radyasyon, s\u0131cakl\u0131k, toprak s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131, topra\u011f\u0131n donmas\u0131, ya\u011f\u0131\u015f, r\u00fczgar vs. dir.<\/p>\n
Ana materyalin \u00e7\u00f6z\u00fclme derecesi ba\u015fta s\u0131cakl\u0131k ve ya\u011f\u0131\u015fa ba\u011fl\u0131d\u0131r. Nitekim s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n y\u00fcksek ve ya\u011f\u0131\u015f\u0131n fazla oldu\u011fu tropikal b\u00f6lgelerde ana materyalin \u00e7\u00f6z\u00fclmesi birka\u00e7 metre derinli\u011fe ula\u015fmakta hatta bazen y\u00fcz metreyi a\u015fmaktad\u0131r, so\u011fuk kurak ve s\u0131cak kurak \u00e7\u00f6l b\u00f6lgelerinden \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f zon genellikle s\u0131\u011fd\u0131r. Orta ku\u015fa\u011f\u0131n \u0131l\u0131man b\u00f6lgelerinde \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f zonun derinli\u011fi orta derecededir.<\/p>\n
Bir b\u00fct\u00fcn olarak iklim elemanlar\u0131 bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn sahaya yerle\u015fmesini, geli\u015fmesini ve b\u00fcy\u00fcmesini do\u011frudan etkilemektedir. Dolayl\u0131 olarak, \u00e7\u00f6z\u00fclme ve toprak olu\u015fumunda \u00f6nemli rol oynamaktad\u0131r. \u015e\u00f6yle ki organik maddenin topra\u011fa kar\u0131\u015fmas\u0131 ve organik maddedeki elementlerin toprak \u00e7\u00f6zeltisine ge\u00e7mesi, bir taraftan ayr\u0131\u015fma olaylar\u0131n\u0131n ilerlemesine \u00f6te yandan da bitkilerin beslenmesine yard\u0131mc\u0131 olmaktad\u0131r. So\u011fuk nemli b\u00f6lgelerde organik maddenin topra\u011fa kar\u0131\u015fmas\u0131 g\u00fc\u00e7 oldu\u011fu halde, s\u0131cak ve nemli b\u00f6lgelerde \u015fiddetli mikroorganizma faaliyetleri organik madde \u00e7ok \u00e7abuk olarak ayr\u0131\u015fmaktad\u0131r. B\u00f6ylece iklim organik maddelerin ayr\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 kontrol alt\u0131na almaktad\u0131r.<\/p>\n
Toprak horizonla\u015fmas\u0131nda ve toprak derinli\u011finin artmas\u0131nda yine iklim fakt\u00f6rleri \u00f6n plandad\u0131r. Kurak ve yar\u0131 kurak b\u00f6lgelerde ya\u011f\u0131\u015f yetersizli\u011fi, bir yandan ayr\u0131\u015fman\u0131n ilerlemesini engellerken, bir yandan da topra\u011f\u0131n y\u0131kanmas\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 halde kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. Ve bu nedenle toprakta bazlar\u0131n birikimi artmaktad\u0131r. S\u0131cak nemli b\u00f6lgelerde topraktan Ca, Na, K, Mg ve hatta SiO2 vs gibi elementler uzakla\u015fmakta ve toprakta demir ve al\u00fcminyum oksitler birikmektedir (lateritle\u015fme); so\u011fuk ve nemli b\u00f6lgelerde humus asitlerinin de etkisine ba\u011fl\u0131 olarak SiO2 topra\u011f\u0131n y\u00fczey horizonlar\u0131nda artmakta, di\u011fer element ve bile\u015fikler \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde topaktan uzakla\u015fmakta ve toprakta H iyon konsantrasyonu artmaktad\u0131r (podzolle\u015fme). \u00d6zellikle kurak ve yar\u0131 kurak b\u00f6lgelerde, kapilarite ile suyun ve suyun i\u00e7erisindeki eriyik haldeki maddelerin y\u00fczeye \u00e7\u0131kmas\u0131 ve suyun buharla\u015fmas\u0131 ile eriyik haldeki tuzlu ve alkali maddelerin y\u00fczeyde birikmesi topra\u011f\u0131n tuzlula\u015fma ve alkalile\u015fmesine yol a\u00e7maktad\u0131r. \u015eu halde, topraktaki y\u0131kanma ve birikme \u015fartlar\u0131na \u00f6zellikle ya\u011f\u0131\u015f \u015fartlar\u0131 kontrol alt\u0131na almaktad\u0131r.<\/p>\n
Topra\u011f\u0131n erozyonla\u015fmas\u0131nda da dolayl\u0131 olarak ya\u011f\u0131\u015f ve r\u00fczgar etkili olmaktad\u0131r. Bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcnden mahrum \u00e7\u0131plak ve e\u011fimli alanlarda ya\u011f\u0131\u015f \u015fiddeti fazla oldu\u011fu takdirde erozyonla\u015fma meydana gelmektedir; kurak ve yar\u0131 kurak b\u00f6lgelerde r\u00fczgar \u015fiddetli \u00f6zellikle mil ve kaba kil gibi malzemeleri ta\u015f\u0131maya m\u00fcsaitse r\u00fczgar erozyonu olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn iklim elemanlar\u0131 ve iklim elemanlar\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu vejetasyon \u015fartlar\u0131, belli iklim ve bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc \u015fartlar\u0131na g\u00f6re te\u015fekk\u00fcl etmi\u015f olan zonal toprak tiplerinin olu\u015fumunu sa\u011flamaktad\u0131r. Bu y\u00fczden yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde iklim \u015fartlar\u0131na g\u00f6re olu\u015fmu\u015f olan toprak tipleri zonal bir yay\u0131l\u0131\u015f g\u00f6stermektedir.<\/p>\n
4. JEOMORFOLOJ\u0130K FAKT\u00d6RLER <\/p>\n
Topraklar\u0131n bulunduklar\u0131 yerde olu\u015fmas\u0131 i\u00e7in topografyan\u0131n d\u00fcz, hafif engebeli olmas\u0131 ve topraktan suyun s\u0131zmas\u0131 gereklidir. Saha e\u011fimli oldu\u011fu takdirde \u00e7\u00f6z\u00fclen ayr\u0131\u015fan ana materyal s\u00fcrekli s\u00fcp\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in normal profil yap\u0131s\u0131 g\u00f6steren topraklar olu\u015fmamaktad\u0131r. Ayr\u0131ca a\u015f\u0131nan malzemelerin birikti\u011fi sahalarda da toprak olu\u015fumu sekteye u\u011framaktad\u0131r.<\/p>\n
Da\u011fl\u0131k ve engebeli alanlarda y\u00fcksekli\u011fin artmas\u0131, bak\u0131 \u015fartlar\u0131 gibi etkenlerde toprak olu\u015fumu \u00fczerinde etkili olur. Bu y\u00fczden farkl\u0131 y\u00fckselti ve bak\u0131 \u015fartlar\u0131 alt\u0131nda farkl\u0131 toprak tipleri olu\u015fur. \u00d6zellikle bir da\u011f yamac\u0131 boyunca y\u00fckseltiye ba\u011fl\u0131 olarak farkl\u0131 \u00f6zellikte toprak ku\u015faklar\u0131 olu\u015fur. Y\u00fckselti ve bak\u0131 \u015fartlar\u0131n\u0131n s\u0131k s\u0131k de\u011fi\u015fti\u011fi engebeli da\u011fl\u0131k alanlarda farkl\u0131 toprak tipleri yatay ve dikey mesafelerde bulunurlar. Bu nedenle toprak olu\u015fumunda topografya (y\u00fckselti, e\u011fim, bak\u0131) \u015fartlar\u0131 \u00f6nemli rol oynar.<\/p>\n
Y\u00fckselti Fakt\u00f6r\u00fc; Herhangi bir sahada y\u00fckseltinin artmas\u0131 ile s\u0131cakl\u0131k d\u00fc\u015fer ve belli bir y\u00fckseltiye kadar ya\u011f\u0131\u015f artar. Y\u00fckseltinin iklime etkilerine ba\u011fl\u0131 olarak bir da\u011f yamac\u0131 boyunca farkl\u0131 toprak ku\u015faklar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Y\u00fckseklere do\u011fru s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n d\u00fc\u015fmesi ve k\u0131smen de ya\u011f\u0131\u015f\u0131n artmas\u0131 ile toprak y\u00fczeyinde organik maddenin birikti\u011fi ve y\u0131kanman\u0131n daha fazla oldu\u011fu asit reaksiyonlu, hatta podzolle\u015fmi\u015f topraklar g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
E\u011fim Fakt\u00f6r\u00fc; Herhangi bir sahada e\u011fimin artmas\u0131 ile \u00e7\u00f6z\u00fclen malzemeler, yer\u00e7ekimi, donma ve \u00e7\u00f6z\u00fclme ile y\u00fczeysel ak\u0131ma ge\u00e7en sular\u0131n etkisi ile devaml\u0131 s\u00fcp\u00fcr\u00fclmeye u\u011frarlar. Bu y\u00fczden e\u011fimli alanlarda ancak orman ve s\u0131k \u00e7ay\u0131r \u00f6rt\u00fcs\u00fc alt\u0131nda s\u0131\u011f topraklar yer al\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla buralarda ana materyalin etkili oldu\u011fu intrazonal topraklar yer al\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla e\u011fim olgun yani A-B horizonlu topraklar\u0131n olu\u015fumunu s\u0131n\u0131rlamaktad\u0131r.<\/p>\n
Bak\u0131 Fakt\u00f6r\u00fc; Bak\u0131 fakt\u00f6r\u00fc g\u00fcne\u015ften gelen radyasyonun al\u0131nmas\u0131 \u00fczerinde etkili oldu\u011fundan, farkl\u0131 bak\u0131lara sahip yama\u00e7lar aras\u0131nda \u0131s\u0131nma dolay\u0131s\u0131yla da nemlilik \u015fartlar\u0131 de\u011fi\u015fik olur. Bu ise bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn yerle\u015fme, \u00e7\u00f6z\u00fclme ve buna ba\u011fl\u0131 olarak toprak olu\u015fumunu etkilemektedir. \u00dclkemizde da\u011flar\u0131n kuzey ve g\u00fcney yama\u00e7lar\u0131 aras\u0131nda toprak olu\u015fumu y\u00f6n\u00fcnden son derece \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klar bulunmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc g\u00fcneye bakan yama\u00e7lar g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131lar\u0131n\u0131 daha dik ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in fazlaca \u0131s\u0131nmakta ve nispeten kurak ortam olu\u015furken kuzey yama\u00e7larda ise daha nemli \u015fartlar h\u00fck\u00fcm s\u00fcrmektedir. Buda toprak olu\u015fumu \u00fczerinde etkili olmaktad\u0131r. Bak\u0131n\u0131n bir di\u011fer etkisi ya\u011f\u0131 \u00fczerinde olup, ya\u011f\u0131\u015f\u0131n geldi\u011fi cephelere a\u00e7\u0131k olan yama\u00e7lar daha fazla ya\u011f\u0131\u015f ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in y\u0131kanma fazla olmakta dolay\u0131s\u0131yla buralardaki topraklar asit reaksiyon g\u00f6stermektedir. Di\u011fer yama\u00e7larda ise ya\u011f\u0131\u015f ve y\u0131kanma az oldu\u011fundan topraklar alkalen reaksiyon g\u00f6stermektedir.<\/p>\n
5. ZAMAN FAKT\u00d6R\u00dc <\/p>\n
Topraklar\u0131n olgun bir profil yap\u0131s\u0131na ula\u015fmas\u0131 i\u00e7in ana materyalin \u00e7\u00f6z\u00fclmesi, ayr\u0131\u015fan kat \u00fczerinde bitkilerin ve di\u011fer toprak canl\u0131lar\u0131n\u0131n yerle\u015fmesi, organik maddelerin par\u00e7alanarak humusa d\u00f6n\u00fc\u015fmesi ve topra\u011fa kat\u0131lmas\u0131 ile topraklar\u0131n horizonla\u015fmas\u0131 i\u00e7in y\u00fczlerce hatta binlerce y\u0131ll\u0131k bir s\u00fcrenin ge\u00e7mesi gerekmektedir. Bu bak\u0131mdan zamana ba\u011fl\u0131 olarak topraklar\u0131n olu\u015fumunda \u015fu devreler ay\u0131rt edilir;<\/p>\n
5.1. Ba\u015flang\u0131\u00e7 Safhas\u0131 : Bu safhada ana materyal hen\u00fcz yeterince ayr\u0131\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
5.2. Gen\u00e7lik Safhas\u0131 : Ayr\u0131\u015fma ba\u015flam\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen hen\u00fcz ana materyalde ayr\u0131\u015fma yeteri kadar ilerlememi\u015ftir.<\/p>\n
5.3. Olgunluk Safhas\u0131 : Toprak olu\u015fumu ilerlemi\u015f, \u00fcst katta y\u0131kama ve alt kata birikmeye ba\u011fl\u0131 olarak toprak k\u00fctlesinde horizonla\u015fma ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu arada ayr\u0131\u015fmadan \u00f6t\u00fcr\u00fc kil olu\u015fmu\u015f ve de \u00fcst horizondan alt horizona \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
5.4. \u0130htiyarl\u0131k Safhas\u0131 : Ayr\u0131\u015fma son safhas\u0131na ula\u015fm\u0131\u015f, ana materyalden kaynaklanan maddelerin \u00e7o\u011fu topraktan uzakla\u015fm\u0131\u015f, ancak ayr\u0131\u015fmaya kar\u0131 diren\u00e7li olan kuvars ve silisli maddeler toprak b\u00fcnyesinde kalm\u0131\u015ft\u0131r, dolay\u0131s\u0131yla da toprak besin maddeleri y\u00f6n\u00fcnden fakirle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n
\u0130\u015fte yukar\u0131da belirtilen safhalar\u0131n olu\u015fabilmesi i\u00e7in ba\u015fta topra\u011f\u0131n olu\u015ftu\u011fu sahadaki iklim \u015fartlar\u0131 ve bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc \u00f6zelliklerine g\u00f6re olduk\u00e7a uzun say\u0131labilecek zamana ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Burada \u015funu hemen belirtelim ki belli bir kal\u0131nl\u0131kta topra\u011f\u0131n belli bir zaman diliminde olu\u015ftu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u0130klim ve bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc \u015fartlar\u0131 g\u00f6re bu zaman b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fme g\u00f6stermektedir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ana kayan\u0131n fiziksel par\u00e7alanmas\u0131 ile ba\u015flayan ayr\u0131\u015fma, \u00e7e\u015fitli kimyasal \u00e7\u00f6z\u00fclme olaylar\u0131, organik maddenin topra\u011fa kar\u0131\u015fmas\u0131 ve ta\u015f\u0131ma olaylar\u0131 ile devam etmekte ve sonu\u00e7ta \u00e7e\u015fitli horizonlardan ibaret bir toprak profili olu\u015fmaktad\u0131r. JENNY toprak olu\u015fumunda etkili olan fakt\u00f6rleri; ana kaya, iklim, organizma, topografya ve zaman olarak be\u015f madde alt\u0131nda toplam\u0131\u015ft\u0131r. 1. ANA MATERYAL Topraklar\u0131n olu\u015fmas\u0131 i\u00e7in \u00f6ncelikle …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[2926,3593,11069,11071,11074,11073,11072,2164,11068,10444,11070,3953],"class_list":["post-5375","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-bitki-ortusu","tag-elementler","tag-horizonlar","tag-metamorfik-kayaclar","tag-mezofauna","tag-mikrofauna","tag-mikroflora","tag-oksijen","tag-topragi-olusturan-faktorler","tag-tortul-kayaclar","tag-volkanik-kayalar","tag-yer-yuvarlagi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5375","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5375"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5375\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5375"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5375"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5375"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}