Uygurlara ait metinler, \u00fcsl\u00fbp ve hik\u00e2ye edi\u015f bak\u0131m\u0131ndan G\u00f6k*t\u00fcrk Yaz\u0131tlar\u0131na benzer. Ancak K\u00fcl Tigin ve Bilge Ka\u011fan An\u0131t\u0131’ndaki y\u00fcksek heyecan, mill\u00ee \u015fuur ve lirizm Uygurlara ait yaz\u0131tlar*da yoktur.
\nYenisey yaz\u0131tlar\u0131ndan hi\u00e7birinin dikili\u015f tarihi belli de\u011fildir. Ta\u015flar*daki yaz\u0131n\u0131n G\u00f6kt\u00fcrk Yaz\u0131tlar\u0131ndaki kadar geli\u015fmemi\u015f olu\u015fu; baz\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131, Yenisey Yaz\u0131tlar\u0131n\u0131n daha eski oldu\u011fu fikrine g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
Uygur yaz\u0131tlar\u0131 \u00e7o\u011funlukla mezar ta\u015f\u0131 olarak dikilmi\u015ftir.<\/p>\n
Bu ta\u015flar\u0131n baz\u0131lar\u0131 birka\u00e7 kelimelik, \u00e7o\u011fu 5-10 sat\u0131rl\u0131kt\u0131r. \u0130\u00e7lerin*de 10 sat\u0131r\u0131 ge\u00e7enleri de vard\u0131r. Yenisey beng\u00fc ta\u015flar\u0131 sade ve abart\u0131s\u0131z bir dille yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7o\u011funlukla yaz\u0131t sahibinin kendi a\u011fz\u0131ndan k\u0131sa \u00f6zge\u00e7mi\u015fi ve aile bireylerine, akrabalar\u0131na, arka*da\u015flar\u0131na, h\u00fck\u00fcmdar\u0131na, \u00fclkesine ve milletine doyamadan bu d\u00fcnyadan ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131tlarda olduk\u00e7a i\u00e7ten bir s\u00f6y*leyi\u015f vard\u0131r.
\nUygurlara ait yaz\u0131tlardan ilki, Uygurlar\u0131n ikinci h\u00fck\u00fcmdar\u0131 Moyuncur ad\u0131na dikilmi\u015ftir. Mo\u011folistan’\u0131n Sine Usu g\u00f6l\u00fc civar\u0131nda bulunan yaz\u0131t, Kutlug Bilge K\u00fcl ve Moyun\u00e7ur devirlerinden bah*setmektedir. Bu kitabe de dil ve yaz\u0131 bak\u0131m\u0131ndan G\u00f6kt\u00fcrk Yaz\u0131tlar\u0131’na benzemektedir.<\/p>\n
Uygurlar\u0131n ikinci devresinde ortaya konan eserlerde, \u00f6nemli de\u011fi\u015fiklikler g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Her \u015feyden \u00f6nce G\u00f6kt\u00fcrk yaz\u0131s\u0131 b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f, So\u011fd alfabesiyle eserler verilmi\u015ftir. Bunun sebebi dindir. Manihaizm’in kabul\u00fcyle Maniheist olan So\u011fdlar\u0131n yaz\u0131s\u0131 al\u0131n*m\u0131\u015f, fakat G\u00f6kt\u00fcrk yaz\u0131s\u0131 az da olsa kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kinci bir se*bep, 840 y\u0131l\u0131ndan sonra Uygurlar, yerle\u015fik bir medeniyete ge\u00e7*mi\u015flerdir. Bu d\u00f6nemde dile yabanc\u0131 kelimeler girmi\u015f ve dil ya*l\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir. Bu devirde daha \u00e7ok Budizm ve Maniha*izm dinlerine ait eserler a\u011f\u0131r basmaktad\u0131r.<\/p>\n
Bunlardan ba\u015fka Altun Yaruk ile \u0130ki Karde\u015f Hik\u00e2yesi, \u00f6zel bir de\u011fere sahiptir. Altun Yaruk’ta Budizm inanc\u0131n\u0131n temel kurallar\u0131ndan s\u00f6z edilmektedir.<\/p>\n
Turfan T\u00fcrk Metinleri adl\u0131 eserin bunlar i\u00e7inde ayr\u0131 bir yeri var*d\u0131r. Bilhassa 8. c\u00fczde yer alan Sekiz Y\u00fckmek ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan metin, kelime zenginli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan dikkati \u00e7ekmektedir. Metinde a\u00e7\u0131k bir ifade h\u00e2kimdir.<\/p>\n
\u0130sl\u00e2miyet’ten \u00f6nceki T\u00fcrk Edebiyat\u0131n\u0131n \u00f6rneklerini veren G\u00f6k*t\u00fcrk ve Uygur Yaz\u0131tlar\u0131, \u015f\u00fcphesiz sadece bunlar de\u011fildir. Kulla*n\u0131lan dilin bir hayli i\u015flenmi\u015f edeb\u00ee bir dil olmas\u0131, \u00e7ok \u00f6ncelerde T\u00fcrk diliyle yaz\u0131lm\u0131\u015f eserlerin bulunmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr*mektedir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Uygurlara ait metinler, \u00fcsl\u00fbp ve hik\u00e2ye edi\u015f bak\u0131m\u0131ndan G\u00f6k*t\u00fcrk Yaz\u0131tlar\u0131na benzer. Ancak K\u00fcl Tigin ve Bilge Ka\u011fan An\u0131t\u0131’ndaki y\u00fcksek heyecan, mill\u00ee \u015fuur ve lirizm Uygurlara ait yaz\u0131tlar*da yoktur. Yenisey yaz\u0131tlar\u0131ndan hi\u00e7birinin dikili\u015f tarihi belli de\u011fildir. Ta\u015flar*daki yaz\u0131n\u0131n G\u00f6kt\u00fcrk Yaz\u0131tlar\u0131ndaki kadar geli\u015fmemi\u015f olu\u015fu; baz\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131, Yenisey Yaz\u0131tlar\u0131n\u0131n daha eski oldu\u011fu fikrine g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Uygur yaz\u0131tlar\u0131 \u00e7o\u011funlukla mezar …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1405],"tags":[1646,11138,11137,11139],"class_list":["post-5451","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-turkce-odevleri","tag-bilge-kagan","tag-kul-tigin","tag-uygur-metinleri","tag-uygur-yazitlari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5451","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5451"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5451\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5451"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5451"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5451"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}