{"id":5487,"date":"2012-01-16T16:45:45","date_gmt":"2012-01-16T14:45:45","guid":{"rendered":"http:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/\/?p=5487"},"modified":"2012-01-16T16:45:45","modified_gmt":"2012-01-16T14:45:45","slug":"unlu-uyumlari-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/unlu-uyumlari-2\/","title":{"rendered":"\u00dcnl\u00fc uyumlar\u0131"},"content":{"rendered":"<p>K\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcnl\u00fc uyumu:<br \/>\n T\u00fcrk\u00e7e&#8217;de bir kelimede d\u00fcz \u00fcnl\u00fcden (a, e, \u0131, i) sonra d\u00fcz \u00fcnl\u00fcn\u00fcn, yuvarlak \u00fcnl\u00fcden (o, \u00f6, u, \u00fc) sonra dar yuvarlak (u, \u00fc) veya geni\u015f d\u00fcz (a, e) \u00fcnl\u00fcn\u00fcn gelmesine denir. T\u00fcrk\u00e7ede d\u00fcz \u00fcnl\u00fcler; a,e,\u0131,i seslerinden ibarettir. Yuvarlak \u00fcnl\u00fcler ise; o, \u00f6, u, \u00fc sesleridir.<\/p>\n<p> Bu konuda iki g\u00f6r\u00fc\u015f vard\u0131r:<\/p>\n<p> B\u00fcy\u00fck \u00fcnl\u00fc uyumuna uymayan bir kelimede k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcnl\u00fc uyumu aranmaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc, b\u00fcy\u00fck \u00fcnl\u00fc uyumu eskiden beri vard\u0131r, ancak k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcnl\u00fc uyumu Osmanl\u0131 d\u00f6nemi T\u00fcrk\u00e7esinin son zamanlar\u0131nda \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcnl\u00fc uyumunun \u00f6n \u015fart\u0131 kelimenin b\u00fcy\u00fck \u00fcnl\u00fc uyumuna uymas\u0131d\u0131r. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re &#8220;karde\u015f&#8221;, &#8220;aradaki&#8221; gibi kelimeler k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcnl\u00fc uyumuna uymaz.<br \/>\n Bu iki kural ayr\u0131 ayr\u0131 de\u011ferlendirilmelidir. Yani b\u00fcy\u00fck \u00fcnl\u00fc uyumu ayr\u0131 bir kural, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcnl\u00fc uyumu ayr\u0131 bir kurald\u0131r. Buna g\u00f6re bir kelimenin k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcnl\u00fc uyumuna uymas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00fcnl\u00fc kural\u0131na uyma gibi bir \u00f6n \u015fart\u0131 olamaz. Dolay\u0131s\u0131yla yukar\u0131daki tan\u0131ma g\u00f6re; e, i&#8217;den sonra a ve \u0131 sesleri de gelebilir. Bu durumda &#8220;karde\u015f&#8221; kelimesi, &#8220;insan&#8221; kelimesi gibi kelimeler k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcnl\u00fc uyumuna uyar. <\/p>\n<p> B\u00fcy\u00fck \u00fcnl\u00fc uyumu:<br \/>\n T\u00fcrk\u00e7e&#8217;de bir s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn birinci hecesinde kal\u0131n bir \u00fcnl\u00fc (a, \u0131, o, u) bulunuyorsa, di\u011fer hecelerdeki \u00fcnl\u00fcler de kal\u0131n; ince bir \u00fcnl\u00fc (e, i, \u00f6, \u00fc) bulunuyorsa, di\u011fer hecelerdeki \u00fcnl\u00fcler de ince olur. Bu kurala b\u00fcy\u00fck \u00fcnl\u00fc uyumu ad\u0131 verilir.<\/p>\n<p> Bu kural gere\u011fi T\u00fcrk\u00e7e&#8217;de kimi eklerdeki \u00fcnl\u00fcler, eklendikleri s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn son hecesindeki \u00fcnl\u00fcye g\u00f6re belirlenir. \u00d6rne\u011fin: (ismin -e hali) ormana, eve; (ismin -i hali) orman\u0131, evi.<\/p>\n<p> \u00fcnl\u00fc harfler= a-e-i-\u0131-o-\u00f6-u-\u00fc<\/p>\n<p> [Kurald\u0131\u015f\u0131 durumlar]<br \/>\n T\u00fcrk\u00e7e&#8217;de b\u00fcy\u00fck \u00fcnl\u00fc uyumu kural\u0131na uymayan birka\u00e7 s\u00f6zc\u00fck vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin: anne, dahi, elma, hangi, hani, inanmak, karde\u015f, \u015fi\u015fman. Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131daki durumlarda da b\u00fcy\u00fck \u00fcnl\u00fc uyumu aranmaz<\/p>\n<p> Bile\u015fik s\u00f6zc\u00fckler. \u00d6rne\u011fin: \u00c7anakkale.<br \/>\n Di\u011fer dillerden al\u0131nt\u0131 s\u00f6zc\u00fckler. \u00d6rne\u011fin: ahenk, badem, ceyl\u00e2n, \u00e7apari, \u00e7iroz, d\u00fckk\u00e2n, fidan, gazete, hamsi, kestane, kiraz, kitap, liman, limon, maden, manifatura, metal, meydan, mikrop, minare, model, ni\u015fan, ni\u015fasta, pehlivan, r\u00fczg\u00e2r, sel\u00e2m, terazi, terc\u00fcman, tezg\u00e2h, tiyatro, valiz, vida, viraj, yadig\u00e2r, ziyafet, ziyaret. Ancak baz\u0131 al\u0131nt\u0131 s\u00f6zler b\u00fcy\u00fck \u00fcnl\u00fc uyumuna uydurulmu\u015ftur: duvar (< divar), kal\u0131p (< kalib), p\u0131rlanta (< brillante), surat (< suret). \n T\u00fcrk\u00e7e'deki -da\u015f (-ta\u015f), -gil, -ken, -ki, -leyin, -(\u0131, i, u, \u00fc)mt\u0131rak, -(\u0131, i, u, \u00fc)yor ekleri de bu kurala uymaz. \u00d6rne\u011fin: g\u00f6n\u00fclda\u015f, meslekta\u015f; day\u0131mgil, baklagiller; \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, durmazken; ak\u015famki, yar\u0131nki; ak\u015famleyin, sabahleyin; ek\u015fimt\u0131rak, ye\u015filimt\u0131rak; geliyor, g\u00fcl\u00fcyor, i\u00e7iyor, \u00f6r\u00fcyor. \n Tek heceli s\u00f6zc\u00fcklerde bu kural aranmaz.\u00d6rne\u011fin: \"tek,da\u011f,ba\u011f,ses,tok,ter,kel,bar\". \n Zamanla s\u00f6yleni\u015fi de\u011fi\u015fen s\u00f6zc\u00fcklerde bu kural aranmaz.\u00d6rne\u011fin: \"ana-anne,alma-elma\".Ancak baz\u0131 s\u00f6zc\u00fckler bu kurala uydurulmu\u015ftur.\u00d6rne\u011fin: \"kadri(kedi),taven(tavan)\n<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>K\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcnl\u00fc uyumu: T\u00fcrk\u00e7e&#8217;de bir kelimede d\u00fcz \u00fcnl\u00fcden (a, e, \u0131, i) sonra d\u00fcz \u00fcnl\u00fcn\u00fcn, yuvarlak \u00fcnl\u00fcden (o, \u00f6, u, \u00fc) sonra dar yuvarlak (u, \u00fc) veya geni\u015f d\u00fcz (a, e) \u00fcnl\u00fcn\u00fcn gelmesine denir. T\u00fcrk\u00e7ede d\u00fcz \u00fcnl\u00fcler; a,e,\u0131,i seslerinden ibarettir. Yuvarlak \u00fcnl\u00fcler ise; o, \u00f6, u, \u00fc sesleridir. Bu konuda iki g\u00f6r\u00fc\u015f vard\u0131r: B\u00fcy\u00fck \u00fcnl\u00fc &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1405],"tags":[9514,1936,1937,9513,9511],"class_list":["post-5487","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-turkce-odevleri","tag-bilesik-sozcukler","tag-buyuk-unlu-uyumu","tag-kucuk-unlu-uyumu","tag-unlu-harfler","tag-unlu-uyumlari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5487","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5487"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5487\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5487"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5487"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5487"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}