{"id":5520,"date":"2012-01-24T14:38:41","date_gmt":"2012-01-24T12:38:41","guid":{"rendered":"http:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/\/?p=5520"},"modified":"2012-01-24T14:38:41","modified_gmt":"2012-01-24T12:38:41","slug":"edebiyat-terimleri-sozluguuuyz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/edebiyat-terimleri-sozluguuuyz\/","title":{"rendered":"Edebiyat terimleri s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc(U,\u00dc,Y,Z)"},"content":{"rendered":"<p>U \/ \u00dc<\/p>\n<p>Ulama: Bir s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn son sesiyle onun ard\u0131ndan gelen s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn \u00f6nsesinin kayna\u015fmas\u0131na yol a\u00e7an birle\u015ftirme. <\/p>\n<p>Uyak: S\u00f6zc\u00fck ve eklerin son heceleri ya da en az iki dizenin sonunda yinelenen ses benzerli\u011fi. <\/p>\n<p>Uyarlama: Yabanc\u0131 dilden \u00e7evrilen bir metni, \u00e7evrildi\u011fi dili kullanan toplumun ya\u015fam ko\u015fullar\u0131na, t\u00f6re ve geleneklerine uydurma i\u015fi. <\/p>\n<p>Uzun Hece: Arap\u00e7a ve Fars\u00e7a&#8217;dan dilimize ge\u00e7en s\u00f6zc\u00fcklerde g\u00f6r\u00fclen, her zaman uzun bir sesli ile biten hece. (Hala, fani vb.)<\/p>\n<p>\u00dc\u00e7 Birlik Kural\u0131: Trajedi&#8217;nin olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan kurallara verilen add\u0131r. Yer, zaman ve konu birli\u011fini i\u00e7erir. <\/p>\n<p>\u00dcnlem: S\u00f6yleyenin duygusal tepkisini dile getiren; korku, sevin\u00e7, \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k, ac\u0131ma gibi duygularla birlikte \u00e7a\u011fr\u0131, buyruk, yasaklama bildirerek bir ba\u015f\u0131na c\u00fcmle olu\u015fturan s\u00f6zc\u00fcklere verilen add\u0131r. (Haydi!, Ey!, Vay! vb.) <\/p>\n<p>\u00dcnl\u00fc Uyumu: Bir s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn yap\u0131s\u0131 i\u00e7inde yer alan bir \u00fcnl\u00fcn\u00fcn etkisiyle \u00f6teki \u00fcnl\u00fclerin de ona uymas\u0131 sonucu ortaya \u00e7\u0131kan ilerleyici ve gerileyici benze\u015fme durumudur. <\/p>\n<p>\u00dcns\u00fcz Uyumu: Bir s\u00f6zc\u00fckteki \u00fcns\u00fczler aras\u0131nda g\u00f6r\u00fclen benze\u015fime verilen add\u0131r. <\/p>\n<p>\u00dcSLUP: S\u00f6zl\u00fck anlam\u0131 &#8220;tarz, yol, us\u00fcl&#8221;d\u00fcr. Edebiyat terimi olarak \u00fcslup, dilsel ara\u00e7 ve olanaklardan yararlanarak d\u00fc\u015f\u00fcnce, duygu, hayal ve eylemlerin \u00f6zg\u00fcn, ki\u015fisel bir yakla\u015f\u0131mla ifade edili\u015f bi\u00e7imi, anlat\u0131l\u0131\u015f tarz\u0131. &#8220;Bi\u00e7em, stil, deyi\u015f, eda, \u00f6zanlat\u0131, tarz&#8221; kelimeleri de ayn\u0131 anlamda kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\n\u00dcslup ki\u015fiye \u00f6zg\u00fcd\u00fcr; yazardan yazara de\u011fi\u015fir. Aritoteles&#8217;e g\u00f6re yazar say\u0131s\u0131 kadar \u00fcslup \u00e7e\u015fidi vard\u0131r. Yine Buffon: &#8220;\u00fcslup yazar\u0131n ta kendisidir.&#8221; Demektedir.<br \/>\nGe\u00e7mi\u015fte \u00fcslup; s\u00e2de, s\u00fcsl\u00fc (m\u00fczeyyen), y\u00fcksek (\u00e2li) olmak \u00fczere \u00fc\u00e7e ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r:<br \/>\n1) S\u00e2de \u00fcslup: Yapmac\u0131ks\u0131z, s\u00fcss\u00fcz, g\u00fcnl\u00fck konu\u015fma dilinin temel al\u0131nd\u0131\u011f\u0131, \u00f6\u011fretici yaz\u0131larda kullan\u0131lan \u00fcslup.<br \/>\n2) S\u00fcsl\u00fc (m\u00fczeyyen) \u00fcslup: Mecaz ve s\u00f6z sanatlar\u0131na, anlam oyunlar\u0131na \u00f6nem veren \u00fcslup.<br \/>\n3) Y\u00fcksek (\u00e2li) \u00fcslup: D\u00fc\u015f\u00fcnce ve duygular\u0131n y\u00fcceli\u011fine, anlam\u0131n sa\u011flaml\u0131k ve do\u011frulu\u011funa, s\u00f6zc\u00fcklerin se\u00e7kinli\u011fine \u00f6nem veren \u00fcslup.<br \/>\nArt\u0131k g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00fcslup anlay\u0131\u015f\u0131ndaki bu ayr\u0131mlar ya da s\u0131n\u0131flamalar ge\u00e7erlili\u011fini yitirmi\u015ftir. Bug\u00fcn, modern ele\u015ftiride \u015f\u00f6yle bir \u00fcslup s\u0131n\u0131flamas\u0131 yap\u0131lmaktad\u0131r:<br \/>\nYazar\u0131n ad\u0131yla an\u0131lan \u00fcslup (Homer \u00fcslubu gibi).<br \/>\n\u00c7a\u011fa ba\u011fl\u0131 \u00fcslup (Orta\u00e7a\u011f \u00fcslubu gibi).<br \/>\nDile ba\u011fl\u0131 \u00fcslup (Germen \u00fcslubu gibi).<br \/>\nKonuya ba\u011fl\u0131 \u00fcslup (Filozofik \u00fcslup gibi).<br \/>\n\u00dclkeye ba\u011fl\u0131 \u00fcslup (Provens \u00fcslubu gibi).<br \/>\nOkuyucu &#8211; al\u0131c\u0131 toplulu\u011funa g\u00f6re \u00fcslup (Pop\u00fcler \u00fcslup gibi)Eserin amac\u0131na ba\u011fl\u0131 \u00fcslup (Alayl\u0131 \u00fcslup gibi).<br \/>\nBunlardan ba\u015fka \u00fcslubun olu\u015fmas\u0131nda etkisi ve ilgisi bulunan \u015fu fakt\u00f6rleri de g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmamak gerekir: Yazar\u0131n edebiyat ve sanat gelene\u011fi, edebiyat ve sanat anlay\u0131\u015f\u0131, siyasi (politik) g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, yazar\u0131n ya\u015f\u0131, erkek ya da kad\u0131m olu\u015fu, ki\u015fisel psikolojik yap\u0131s\u0131, mizac\u0131, karakteri, e\u011fitim ve \u00f6\u011fretimi, dilinin ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu dil grubunun leng\u00fcistik (dilsel) \u00f6zelli\u011fi, d\u0131\u015f k\u00fclt\u00fcr ve yabanc\u0131 dillerle ilgisi, okuyucuya davran\u0131\u015f\u0131, c\u00fcmle kuru\u015fu&#8230;<br \/>\nG\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar \u00f6nemli yerli ve yabanc\u0131 kaynaklarda, \u00fcslup \u00e7e\u015fidi olarak say\u0131lanlar aras\u0131nda \u015funlar var: Ak\u0131c\u0131, baya\u011f\u0131, belgin, canl\u0131, \u00e7ocuksu, estetik, hoyrat, \u00f6zensiz, \u00f6zentili, par\u00e7al\u0131, pitoresk (resmimsi), renkli, s\u00fcsl\u00fc, s\u00fcr\u00fckleyici, yal\u0131n, yapma, y\u00fcce, zarif, zengin, samimi \u00fcslup.<\/p>\n<p>\u00dcstdil: \u00d6zellikle belirli bir alana \u00f6zg\u00fc olan bir konuyu ya da o konuyu a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015f olan konu dilini betimlemek i\u00e7in olu\u015fturulmu\u015f ara\u00e7 dil.<\/p>\n<p>Y<\/p>\n<p>Yaz\u0131 Dili \u2013 Konu\u015fma Dili: Yaz\u0131 dili, bir \u00fclkede konu\u015fulan \u015five ya da a\u011f\u0131zlar i\u00e7inden<br \/>\nyayg\u0131nla\u015f\u0131p egemen olan ortak dilin yaz\u0131\u015fmalarda kullan\u0131lmas\u0131, bilim ve sanat yap\u0131tlar\u0131n\u0131n bu ortak dille yaz\u0131lmas\u0131 sonucu ortaya \u00e7\u0131kan yaz\u0131l\u0131 dildir.<br \/>\nG\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrk\u00e7esinde \u0130stanbul a\u011fz\u0131na dayanan yaz\u0131l\u0131 dil hem ortak dildir, hem de T\u00fcrk yaz\u0131 ve edebiyat dilidir. Genelde yaz\u0131 dili ve edebi dil kavramlar\u0131 e\u015fanlaml\u0131 kullan\u0131lmaktad\u0131r.<br \/>\nKonu\u015fma diline gelince: konu\u015fma dili, bir ulusun dilinin yaz\u0131yla ili\u015fkisi olmayan ve \u00e7e\u015fitli s\u00f6yleyi\u015f \u00f6zellikleri ta\u015f\u0131yan y\u00f6n\u00fcd\u00fcr. Dilin geli\u015fiminde temel, konu\u015fma dilidir. De\u011fi\u015fik y\u00f6ntemlerle yaz\u0131ya ge\u00e7irme sistemlerinin hepsi, konu\u015fma diline dayan\u0131r.<\/p>\n<p>Yeni: Daha \u00f6ncekilerden farkl\u0131 olan; modern, din\u00e7, dinam\u0131k, orijinal, eskimemi\u015f\u2026 Sanat\u00e7\u0131lar<br \/>\naras\u0131nda \u00e7a\u011f\u0131 gelmi\u015f \u2013 ge\u00e7mi\u015f, ya da ya\u015flanm\u0131\u015flar i\u00e7in \u201ceskiler\u201d; yeni ortaya \u00e7\u0131kanlar ve gen\u00e7ler i\u00e7in de \u201cyeniler\u201d gibi ifadeler kullan\u0131lmaktad\u0131r. Ger\u00e7ek anlamda yeni, her \u00e7a\u011f ve her ulusta yeni kalabilen, hi\u00e7 eskimeyendir. <\/p>\n<p>Yeni Roman: 1950\u2019lerde Fransa\u2019da yaz\u0131lmaya ba\u015flanan ve geleneksel roman anlay\u0131\u015f\u0131na<br \/>\nkar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen, kendine \u00f6zg\u00fc anlat\u0131m tekniklerine, yaz\u0131nsall\u0131\u011fa a\u011f\u0131rl\u0131k veren, \u00f6znelli\u011fe dayanan \u00fcr\u00fcnler ortaya koyan bir roman ak\u0131m\u0131.<\/p>\n<p>Y\u0131ll\u0131k: Y\u0131lda bir \u00e7\u0131kar\u0131lan ve bir y\u0131l\u0131n olaylar\u0131n\u0131 kapsayan kitaplar\u0131n genel ad\u0131.e\u015f.Salname.<br \/>\nBelirli bir alana ya da konuya ayr\u0131lm\u0131\u015f sinema y\u0131ll\u0131\u011f\u0131, edebiyat y\u0131ll\u0131\u011f\u0131 gibi<br \/>\nyap\u0131tlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra b\u00fct\u00fcn bir y\u0131l\u0131 \u00e7e\u015fitli y\u00f6nleriyle yans\u0131tmay\u0131 ama\u00e7layan yap\u0131tlar da \u00e7\u0131kar\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Z<\/p>\n<p>ZEYL: Divan edebiyat\u0131nda bir yap\u0131t\u0131 tamamlamak i\u00e7in yaz\u0131lan b\u00f6l\u00fcme ya da yap\u0131ta verilen ad.<br \/>\nZeyl, bir yap\u0131t\u0131n yazar\u0131nca yaz\u0131labilece\u011fi gibi, ba\u015fka bir yazar taraf\u0131ndan da yaz\u0131labilirdi. \u00d6zellikle \u0130slami bilimlerde yaz\u0131lan zeyller ba\u015fl\u0131ba\u015f\u0131na bir yap\u0131t niteli\u011fi ta\u015f\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>U \/ \u00dc Ulama: Bir s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn son sesiyle onun ard\u0131ndan gelen s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn \u00f6nsesinin kayna\u015fmas\u0131na yol a\u00e7an birle\u015ftirme. Uyak: S\u00f6zc\u00fck ve eklerin son heceleri ya da en az iki dizenin sonunda yinelenen ses benzerli\u011fi. Uyarlama: Yabanc\u0131 dilden \u00e7evrilen bir metni, \u00e7evrildi\u011fi dili kullanan toplumun ya\u015fam ko\u015fullar\u0131na, t\u00f6re ve geleneklerine uydurma i\u015fi. Uzun Hece: Arap\u00e7a ve Fars\u00e7a&#8217;dan &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1405],"tags":[9620,1974,11196,11195,11197],"class_list":["post-5520","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-turkce-odevleri","tag-edebiyat-terimleri-sozlugu","tag-ulama","tag-unlu-uyumu","tag-uyak","tag-zeyl"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5520","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5520"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5520\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5520"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5520"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5520"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}