1. Kal\u0131pla\u015fm\u0131\u015f s\u00f6zlerdir. Yerleri de\u011fi\u015ftirilemez; bir kelime \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p, ayn\u0131 anlama da gelse yerine ba\u015fka bir kelime konamaz. “Eli y\u00fcz\u00fc d\u00fczg\u00fcn” deyimi, “y\u00fcz\u00fc eli d\u00fczg\u00fcn” bi\u00e7iminde; “ba\u015f kald\u0131rmak” deyimi, “kafa kald\u0131rmak” bi\u00e7iminde de\u011fi\u015ftirilip s\u00f6ylenemez; s\u00f6ylense de deyim olmaz.<\/p>\n
2. Bir araya gelirken, \u00e7oklukla kendi ger\u00e7ek anlamlar\u0131ndan ayr\u0131 bir anlam belirtirler. “Alt\u0131n kesmek” deyimi, “alt\u0131n\u0131 kesip do\u011framak, par\u00e7alara ya da dilimlere ay\u0131rmak” anlam\u0131nda kullan\u0131lmaz; bu s\u00f6z “\u00e7ok para kazanmak, kazan\u0131r durumda olmak” anlam\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. Ancak kimi deyimlerde, kal\u0131pla\u015fm\u0131\u015f s\u00f6zden \u00e7\u0131kan anlam, ger\u00e7ek anlam\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda de\u011fildir. “Sesi \u00e7\u0131kmamak; \u00e7o\u011fu gitti, az\u0131 kald\u0131” deyimlerinde oldu\u011fu gibi.<\/p>\n
3. K\u0131sa ve \u00f6zl\u00fc ifadeler ta\u015f\u0131rlar. Bir kavram\u0131, bir d\u00fc\u015f\u00fcnceyi, bir olay\u0131 az s\u00f6zle belirtmek ya da daha etkili k\u0131lmak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131rlar.<\/p>\n
4. En az iki kelimeden olu\u015furlar. Bir k\u0131sm\u0131 kelime grubu, bir k\u0131sm\u0131 da c\u00fcmle h\u00e2linde bi\u00e7imlenmi\u015ftir. “G\u00fcnaha sokmak, i\u00e7ini d\u00f6kmek” ve “elifi g\u00f6rse mertek san\u0131r”, “burnu yere d\u00fc\u015fse almaz” gibi.<\/p>\n
5. \u00c7oklukla mastar h\u00e2linde olduklar\u0131ndan fiil \u00e7ekimine girerler. “Burnunu \u00e7ekmek” deyimi, “burnunu \u00e7ekti”; “bozuk \u00e7almak” deyimi, “bozuk \u00e7ald\u0131”; “g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7\u0131karmak” deyimi, “g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7\u0131kard\u0131” bi\u00e7iminde \u00e7ekimlenebilir.<\/p>\n
6. Deyimlerin bir \u00e7o\u011fu benzetme ve s\u00f6z sanatlar\u0131 ile s\u00fcsl\u00fcd\u00fcr. Anlat\u0131ma g\u00fczellik, canl\u0131l\u0131k ve \u00e7ekicilik katmak i\u00e7in bu \u015fekilde kullan\u0131l\u0131rlar. Bu bak\u0131mdan, genel kural niteli\u011fi ta\u015f\u0131mazlar. Bu y\u00f6nleriyle de ata s\u00f6zlerinden ayr\u0131l\u0131rlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc atas\u00f6zleri genel kural niteli\u011fi ta\u015f\u0131rlar; yol g\u00f6stermek, ders ve \u00f6\u011f\u00fct vermek amac\u0131 g\u00fcderler. “A\u011fa\u00e7tan ma\u015fa aptaldan pa\u015fa olmaz” ata s\u00f6z\u00fc, netle\u015fmi\u015f bir genel kurald\u0131r. Denenmi\u015f, uygulanm\u0131\u015f, her zaman ve herkes i\u00e7in do\u011fru olan bir genel kural niteli\u011finde bi\u00e7imlenmi\u015ftir. Oysa “fiyat\u0131 k\u0131rmak” s\u00f6z\u00fcnde genel bir kural yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc her zaman fiyat dondurulmaz.<\/p>\n
7. Baz\u0131 benzetmeli s\u00f6yleyi\u015fler deyim olmad\u0131klar\u0131 h\u00e2lde deyim gibi kullan\u0131l\u0131rlar. “Arpac\u0131 kumrusu gibi (d\u00fc\u015f\u00fcnmek)”, “be\u015flik simit gibi (kurulmak)”, “ar\u0131 kovan\u0131 gibi (i\u015flemek)”, “kabak \u00e7i\u00e7e\u011fi gibi (a\u00e7\u0131lmak)” deyimleri, bu t\u00fcrdendirler.<\/p>\n
8. Kimi ikilemeler de \u00e7oklukla deyim say\u0131lmaktad\u0131r. “Allak bullak”, “oldum olas\u0131”, “tak\u0131m taklavat”, “s\u00fckl\u00fcm p\u00fckl\u00fcm”, “ev bark” gibi.<\/p>\n
9. \u00c7o\u011fu zaman deyimlerle birle\u015fik kelimeler kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Bu yanl\u0131\u015flara d\u00fc\u015fmekten kimi bilgilere sahip olmakla kurtulmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Birle\u015fik kelimelerin biti\u015fik yaz\u0131ld\u0131klar\u0131, isim soyundan geldikleri, aralar\u0131na yap\u0131m ve \u00e7ekim eki girmeyecek kadar kayna\u015fm\u0131\u015f olduklar\u0131 unutulmamal\u0131d\u0131r. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, deyimleri olu\u015fturan kelime gruplar\u0131n\u0131n isim ve fiil \u00e7ekimlerine girdikleri, aralar\u0131na \u00e7ekim ekleri ald\u0131klar\u0131 da hat\u0131rdan \u00e7\u0131kar\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Ancak, bu ilkeler her ne kadar g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulsa da, deyimlerle birle\u015fik kelimeleri kimi zaman tam ay\u0131rt etmek imk\u00e2n\u0131 yoktur.<\/p>\n
10. Bir milletin s\u00f6z g\u00fcc\u00fcnden do\u011fan ve do\u011fdu\u011fu toplumun mal\u0131 olan deyimler, baz\u0131 istisnalar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda mecazd\u0131rlar; kelime grubu olarak da isim, s\u0131fat, zarf g\u00f6revlerinde bulunurlar: “\u0130\u00e7ten pazarl\u0131kl\u0131 bir adam” c\u00fcmlesinde “i\u00e7ten pazarl\u0131kl\u0131” deyimi s\u0131fat olarak; “keyfimi ka\u00e7\u0131r\u0131p gitti” c\u00fcmlesinde “keyfi ka\u00e7mak” deyimi zarf olarak; “karga derne\u011finde i\u015fim yok benim” c\u00fcmlesinde “karga derne\u011fi” deyimi de isim g\u00f6revinde kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
T\u00fcrk\u00e7e, Edebiyat, Roman \u00d6zetleri, Duvar Yaz\u0131lar\u0131, Atas\u00f6zleri, H\u0131zl\u0131 Okuma, \u00d6zl\u00fc S\u00f6zler, T\u00fcrk
\nDeyimlerin Atas\u00f6zlerinden fark\u0131 \u015f\u00f6yle \u00f6zetlenebilir:<\/p>\n
1- Deyimler kavram ve durum bildirirler.
\n2- Deyimlerin mecazl\u0131 anlam\u0131 vard\u0131r.
\n3- Deyimlerin \u00f6yk\u00fcs\u00fc,efsanesi ve kayna\u011f\u0131 genellikle vard\u0131r.
\n4- Deyimleri anlat\u0131m kal\u0131b\u0131 olarak g\u00f6rebiliriz.
\n5- Deyimlerde kesin h\u00fck\u00fcm,\u00f6\u011f\u00fct,yol g\u00f6stericilik yoktur.Bu y\u00fczden genel kural olu\u015fturmazlar.<\/p>\n
Not: Atas\u00f6zleri i\u00e7in de yukar\u0131da belirtilen a\u00e7\u0131klamalar\u0131n tersi ge\u00e7erlidir.<\/p>\n
Deyimler ile atas\u00f6zlerinin benzer taraflar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/p>\n
1- Her ikisinde de kelimelerde mecaz,istiare ve kinaye vard\u0131r.
\n2- Kelime dizili\u015fleri de\u011fi\u015ftirilemez.
\n3- S\u00f6zdeki kelimelerin e\u015f anlaml\u0131s\u0131n\u0131 kelimenin yerine koymak olumlu bir sonu\u00e7 vermez,s\u00f6z\u00fc bozar.
\n4- Bi\u00e7im y\u00f6n\u00fcnden birbirlerine benzerler.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
1. Kal\u0131pla\u015fm\u0131\u015f s\u00f6zlerdir. Yerleri de\u011fi\u015ftirilemez; bir kelime \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p, ayn\u0131 anlama da gelse yerine ba\u015fka bir kelime konamaz. “Eli y\u00fcz\u00fc d\u00fczg\u00fcn” deyimi, “y\u00fcz\u00fc eli d\u00fczg\u00fcn” bi\u00e7iminde; “ba\u015f kald\u0131rmak” deyimi, “kafa kald\u0131rmak” bi\u00e7iminde de\u011fi\u015ftirilip s\u00f6ylenemez; s\u00f6ylense de deyim olmaz. 2. Bir araya gelirken, \u00e7oklukla kendi ger\u00e7ek anlamlar\u0131ndan ayr\u0131 bir anlam belirtirler. “Alt\u0131n kesmek” deyimi, “alt\u0131n\u0131 kesip do\u011framak, …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1405],"tags":[9630,9801,11239,11240],"class_list":["post-5565","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-turkce-odevleri","tag-atasozleri","tag-deyimlerin-ozellikleri","tag-ozlu-sozler","tag-turk-deyimleri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5565","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5565"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5565\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5565"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5565"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5565"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}