Bat\u0131 edebiyat\u0131nda deneme deneme makale fark\u0131 deneme sohbet fark\u0131 denemenin \u00f6zellikleri konular\u0131na g\u00f6re denemeler t\u00fcrk edebiyat\u0131nda deneme <\/p>\n
Yazar\u0131n kendi se\u00e7ti\u011fi bir konu \u00fczerindeki fikirlerini serbest\u00e7e anlatt\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131 t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Deneme ki\u015fiselli\u011fin en fazla \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131 t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Bu t\u00fcr\u00fcn kesin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 \u00e7izmek olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Tenkit ve sohbete yakla\u015fan bir y\u00f6n\u00fc vard\u0131r. Bazen felsefi ve bilimsel konular da deneme t\u00fcr\u00fc i\u00e7inde ele al\u0131nabilir. Ancak deneme bilimin, ahlak\u0131n ve felsefi te*orilerin denetleyici kurallar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r. Yazar\u0131n \u015fahsi d\u00fc\u015f\u00fcnceleri \u00f6n plana \u00e7\u0131kar. Deneme, kendi kendiyle s\u00f6y*le\u015fme, i\u00e7ten gelen itiraflar gibidir.<\/p>\n
Deneme yazar\u0131n\u0131n kesin sonu\u00e7lara varmak, bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ispat etmek, belgelere ba\u015fvurmak gibi kayg\u0131lar\u0131 yoktur. \u0130leri s\u00fcrece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015flerin nas\u0131l kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131n\u0131 hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmez. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131 ilgilendiren konulara yeni a\u00e7\u0131lardan bakmak, genel g\u00f6r\u00fc\u015fleri ve pe\u015fin h\u00fck\u00fcmleri sarsmaya \u00e7al\u0131\u015fmak denemenin ay\u0131r\u0131c\u0131 \u00f6zellikleridir.<\/p>\n
Bu t\u00fcr\u00fcn ilk kurucusu say\u0131lan Montaigne, denemenin ilkelerini \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klar: “Herkes \u00f6n\u00fcne bakar, ben i\u00e7ime ba*kar\u0131m: Benim i\u015fim yaln\u0131z kendimledir. Hep kendimi g\u00f6zden ge\u00e7iririm, kendimi yoklar\u0131m, kendimi tadar\u0131m. Bir \u015fey \u00f6\u011fretmem, sadece anlat\u0131r\u0131m.” Denemenin her c\u00fcmlesinde yazar\u0131n kendisi vard\u0131r. Okuyucu ile yazar aras\u0131nda bir duygu, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve ruh al\u0131\u015fveri\u015fi meydana gelir. Esere h\u00e2kim olan unsur, insan\u0131n ta kendisidir.<\/p>\n
Deneme yazan ki\u015fi, okuru d\u00fc\u015f\u00fcnmeye y\u00f6neltmeyi, pratik hayat\u0131n ger\u00e7ekleriyle bireyin ili\u015fkisini ortaya koymay\u0131, k\u00fclt\u00fcr alan\u0131ndaki de\u011fi\u015fme ve geli\u015fmelerle insan\u0131n nas\u0131l zenginle\u015fti\u011fini g\u00f6stermeyi ve insan\u0131n birey olarak zaman ve toplum kar\u015f\u0131s\u0131ndaki tavr\u0131n\u0131 dile getirmeyi ama\u00e7lar.<\/p>\n
Denemeler, rahat okunabilen d\u00fc\u015f\u00fcnce yaz\u0131lar\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Denemeler, konular\u0131na ve yaz\u0131l\u0131\u015f ama\u00e7lar\u0131na g\u00f6re \u015fu \u015fekilde grupland\u0131r\u0131labilir:<\/p>\n
Ki\u015fisel duyarl\u0131l\u0131k ve dikkatleri konu alan denemeler
\n \u00d6\u011fretici ve ele\u015ftirel denemeler
\n Sosyal ve felsefi konularda bireysel d\u00fc\u015f\u00fcnceyi ifade eden denemeler<\/p>\n
Denemenin \u00d6zellikleri<\/p>\n
Ya\u015fam i\u00e7indeki her \u015fey denemenin konusu olabilir.
\n Deneme yazar\u0131 okuyucuya iletmek istedi\u011fi fikri bilimsellikten uzak, ispatlama amac\u0131 g\u00fctmeden, etkileyici bir \u00fcs*lupla anlat\u0131r, ortaya koyar.
\n Denemede, yazar kendi kendisiyle konu\u015fuyormu\u015f gibi bir anlat\u0131m\u0131 tercih eder.
\n Denemede bir sonuca ula\u015fmak \u00f6nemli de\u011fildir. Denemenin inand\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 kan\u0131tlardan, belgelerden de\u011fil, anlat\u0131*m\u0131ndaki samimiyetten gelir.
\n Deneme yazar\u0131 konusunu i\u015flerken bir d\u00fc\u015f\u00fcnceden di\u011ferine s\u0131\u00e7ray\u0131verir. Makalede oldu\u011fu gibi bir d\u00fc\u015f\u00fcnsel d\u00fc*zenin kat\u0131 kal\u0131plar\u0131 i\u00e7ine hapsolup kalmaz.
\n Denemede yazar\u0131n kendi beni ortaya \u00e7\u0131kar. \u00c7\u00fcnk\u00fc deneme yazar\u0131, her olaya, her duruma “ben”i a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakmaktad\u0131r.<\/p>\n
Bat\u0131 Edebiyat\u0131nda Deneme<\/p>\n
Denemenin edebi bir t\u00fcr olarak d\u00fcnya edebiyat\u0131nda \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc Frans\u0131z yazar Michel de Montaigne (1533-1592) yapm\u0131\u015ft\u0131r. Onun “Essais” adl\u0131 eseri bu t\u00fcr\u00fcn ilk \u00f6rne\u011fi olarak kabul edilmektedir. Montaigne’nin denemeleri kilise*nin yanl\u0131\u015f bir uygulamayla belirli s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde izin verdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcnce, bilgi, sanat \u00fcretimi anlay\u0131\u015f\u0131na kar\u015f\u0131 bir tepki hareketi olarak do\u011fdu. Onun denemeleri, herhangi bir dine, kitaba, kanuna, toplum kurallar\u0131na, gelece\u011fe ba\u011fl\u0131 ol*mayan serbest d\u00fc\u015f\u00fcnceler olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n
\u0130ngiliz yazar Bacon, 1597’de denemelerini, “Tokluk veren de\u011fil de daha \u00e7ok tat veren tuz taneleri” olarak tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. O, farkl\u0131 olmayan ba\u015fl\u0131klar se\u00e7mesine ra\u011fmen k\u0131skan\u00e7l\u0131k, zenginlik, diyalog, nesne ve durum de\u011fi\u015fiklikleri gibi k\u0131sa, \u00f6z, \u00f6\u011fretici ve daha ciddi konulara e\u011filmi\u015ftir. Denemeler adl\u0131 kitab\u0131nda daha \u00e7ok felsefi d\u00fc\u015f\u00fcncelerini ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\n
T\u00fcrk Edebiyat\u0131nda Deneme<\/p>\n
Klasik T\u00fcrk edebiyat\u0131nda m\u00fcn\u015feat mecmualar\u0131ndaki yaz\u0131lar, bir kenara b\u0131rak\u0131l\u0131rsa, deneme t\u00fcr\u00fc T\u00fcrk edebiyat\u0131n*da as\u0131l olarak gazete ile birlikte ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk \u00f6zel gazetenin (Terc\u00fcman-\u0131 Ahval) yay\u0131n hayat\u0131na ba\u015flamas\u0131yla beraber gazetelerde \u00e7\u0131kan de\u011fi\u015fik yaz\u0131lar, zamanla ayr\u0131 bir t\u00fcr olan deneme i\u00e7in zemin olu\u015fturmu\u015f*tur. Tanzimat’tan itibaren bir s\u00fcre gazete ve dergilerde musahabe \u00fcst ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda deneme benzeri yaz\u0131lar kale*me al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Ahmet Ha\u015fim’in Bize G\u00f6re ve Gurabahane-\u0131 Laklakan adl\u0131 eserlerinde yer alan baz\u0131 yaz\u0131lar T\u00fcrk edebiyat\u0131nda deneme t\u00fcr\u00fcn\u00fcn ilk \u00f6rnekleri say\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Konular\u0131 Bak\u0131m\u0131ndan Denemeler:<\/p>\n
Sanat ve Edebiyat Konulu Denemeler<\/p>\n
Vedat G\u00fcnyol: Dile Gelseler<\/p>\n
Nurullah Ata\u00e7: Karalama Defteri, G\u00fcnlerin Getirdi\u011fi<\/p>\n
Peyami Safa: Sanat Edebiyat Tenkit<\/p>\n
Mehmet Kaplan: B\u00fcy\u00fck T\u00fcrkiye R\u00fcyas\u0131<\/p>\n
Oktay Akbal: Konumuz Edebiyat<\/p>\n
Sezai Karako\u00e7: Edebiyat Yaz\u0131lar\u0131<\/p>\n
Hilmi Yavuz: Denemeler Kar\u015f\u0131 Denemeler<\/p>\n
Suut Kemal Yetkin: Edebiyat Konu\u015fmalar\u0131, Yoku\u015fa Do\u011fru, D\u00fc\u015f’\u00fcn Pay\u0131<\/p>\n
Beh\u00e7et Necatigil: Bile Yazd\u0131<\/p>\n
Melih Cevdet Anday: Yiten S\u00f6z<\/p>\n
Samim Kocag\u00f6z: Roman ve Yazarl\u0131k Onuru<\/p>\n
Dil Konulu Denemeler<\/p>\n
Bu denemeler dil felsefesi, dilin g\u00fcncel sorunlar\u0131, eski dil, yeni dil, uydurmac\u0131l\u0131k, \u00f6zt\u00fcrk\u00e7ecilik, ya\u015fayan dil, konu\u015fma ve k\u00fclt\u00fcr dili gibi tart\u0131\u015fmalar\u0131 ele al\u0131r.<\/p>\n
Mehmet Kaplan: K\u00fclt\u00fcr ve Dil<\/p>\n
Nihat Sami Banarl\u0131: T\u00fcrk\u00e7enin S\u0131rlar\u0131<\/p>\n
Peyami Safa: Osmanl\u0131ca-T\u00fcrk\u00e7e Uydurmaca<\/p>\n
Ahmet Bican Ercilasun: Dilde Birlik<\/p>\n
Emin \u00d6zdemir: Dilin \u00d6te Yakas\u0131<\/p>\n
Felsefe Konulu Denemeler<\/p>\n
Bu gruba giren denemeler, genellikle felsefe e\u011fitimi g\u00f6rm\u00fc\u015f ve bu alanda \u00e7al\u0131\u015fan bilim adamlar\u0131 taraf\u0131ndan yaz\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Kar\u0131\u015f\u0131k Konulu Denemeler<\/p>\n
Tarih, k\u00fclt\u00fcr, g\u00fcnl\u00fck hayat, sanat, uygarl\u0131k gibi alanlara ait de\u011fi\u015fik pek \u00e7ok konuda deneme yaz\u0131labilir.<\/p>\n
Ahmet Ha\u015fim: Bize G\u00f6re, Gurabahane-i Laklakan<\/p>\n
A. Hamdi Tanp\u0131nar: Be\u015f \u015eehir<\/p>\n
Cemil Meri\u00e7: Bu \u00dclke, K\u0131rk Ambar<\/p>\n
Adnan Binyazar: Duygular\u0131n Anakaras\u0131<\/p>\n
Selahattin Batu: \u0130nsan ve Sanat<\/p>\n
Salah Birsel: Kendimle Konu\u015fmalar, Yap\u0131\u015ft\u0131rma B\u0131y\u0131k, Kediler<\/p>\n
Sabahattin Eyubo\u011flu: Mavi ve Kara<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bat\u0131 edebiyat\u0131nda deneme deneme makale fark\u0131 deneme sohbet fark\u0131 denemenin \u00f6zellikleri konular\u0131na g\u00f6re denemeler t\u00fcrk edebiyat\u0131nda deneme Yazar\u0131n kendi se\u00e7ti\u011fi bir konu \u00fczerindeki fikirlerini serbest\u00e7e anlatt\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131 t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Deneme ki\u015fiselli\u011fin en fazla \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131 t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Bu t\u00fcr\u00fcn kesin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 \u00e7izmek olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Tenkit ve sohbete yakla\u015fan bir y\u00f6n\u00fc vard\u0131r. Bazen felsefi ve bilimsel konular …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1405],"tags":[11265,9586,11266,11268,1989,11267],"class_list":["post-5600","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-turkce-odevleri","tag-bati-edebiyati","tag-deneme-ve-ozellikleri","tag-denemenin-ozellikleri","tag-dil-konulu-denemeler","tag-turk-edebiyati","tag-turk-edebiyatinda-deneme"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5600","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5600"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5600\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5600"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5600"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5600"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}