ORTA OYUNU<\/p>\n
Orta oyunu, \u00e7evresi izleyicilerle \u00e7evrili bir alan i\u00e7inde oynanan, yaz\u0131l\u0131 metne dayanmayan, i\u00e7inde m\u00fczik, raks ve \u015fark\u0131 da bulunan do\u011fa\u00e7lama bir oyundur. Orta oyunu ad\u0131n\u0131n ge\u00e7ti\u011fi ilk belge 1834 tarihlidir. Daha eski kaynaklarda bu oyun; kol oyunu, meydan oyunu, taklit oyunu, zuhur\u00ee gibi adlarla an\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
Orta oyunu, han ya da kahvehane gibi kapal\u0131 yerlerde de oynanmakla birlikte, genel olarak a\u00e7\u0131k yerlerde ortada oynanan bir oyundur. Oyunun oynand\u0131\u011f\u0131 yuvarlak ya da oval alana palanga denir. Oyunun dekoru; yeni d\u00fcnya denilen bezsiz bir paravandan ve d\u00fckk\u00e2n denilen iki katl\u0131 bir kafesten olu\u015fur. Yeni d\u00fcnya ev olarak, d\u00fckk\u00e2n da i\u015f yeri olarak kullan\u0131l\u0131r. D\u00fckk\u00e2nda bir tezg\u00e2h, birka\u00e7 has\u0131r iskemle bulunur.
\n Orta oyununun ki\u015fileri ve fas\u0131llar\u0131 Karag\u00f6z oyunuyla b\u00fcy\u00fck oranda benzerlik g\u00f6sterir. Oyunun en \u00f6nemli iki ki\u015fisi Kavuklu ile Pi\u015fek\u00e2r’d\u0131r. Kavuklu, Karag\u00f6z oyunundaki Karag\u00f6z’\u00fcn kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131, Pi\u015fek\u00e2r da Hacivat’\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Orta oyununda da g\u00fclmece \u00f6\u011fesi, Karag\u00f6z oyunundaki gibi, yanl\u0131\u015f anlamalara, n\u00fcktelere ve g\u00fcl\u00fcn\u00e7 hareketlere dayan\u0131r. Oyunda \u00e7e\u015fitli mesleklerden, y\u00f6relerden, uluslardan insanlar\u0131n meslek\u00ee ve y\u00f6resel \u00f6zellikleri, a\u011f\u0131zlar\u0131 taklit edilir. Bunlar aras\u0131nda Arap, Acem, Kastamonulu, Kayserili, K\u00fcrt, Frenk, Laz, Yahudi, Ermeni vb. say\u0131labilir. Orta oyununda kad\u0131n rol\u00fcn\u00fc oynayan kad\u0131n k\u0131l\u0131\u011f\u0131na girmi\u015f erke\u011fe Zenne denir.
\n Kavuklu Hamdi ile Pi\u015fek\u00e2r K\u00fc\u00e7\u00fck \u0130smail Efendi, orta oyununun \u00f6nemli ustalar\u0131 say\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Orta Oyununun B\u00f6l\u00fcmleri:<\/p>\n
Mukaddime (Giri\u015f): Zurnac\u0131, Pi\u015fek\u00e2r havas\u0131 \u00e7alar. Pi\u015fek\u00e2r \u00e7\u0131kar ve izleyiciyi sel\u00e2mlad\u0131ktan sonra zurnac\u0131yla konu\u015fur. Bu konu\u015fmada, oynanacak oyunun ad\u0131 bildirilir. Daha sonra zurnac\u0131 Kavuklu havas\u0131n\u0131 \u00e7alar. Kavuklu ile Kavuklu arkas\u0131 oyun alan\u0131na girer. Kavuklu ile Kavuklu arkas\u0131 aras\u0131nda k\u0131sa bir konu\u015fma ge\u00e7er. Sonra bu ki\u015filer birden Pi\u015fek\u00e2r’\u0131 g\u00f6r\u00fcp korkarlar ve korkudan birbirlerinin \u00fcst\u00fcne d\u00fc\u015ferler. Baz\u0131 oyunlarda zenne tak\u0131m\u0131 ve \u00c7elebi’nin daha \u00f6nce \u00e7\u0131k\u0131p Pi\u015fekar’la konu\u015ftuklar\u0131 bir sahne de vard\u0131r.
\nMuhavere (S\u00f6yle\u015fme): Bu b\u00f6l\u00fcm Kavuklu ile Pi\u015fek\u00e2r’\u0131n birbirleriyle tan\u0131d\u0131k \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 tan\u0131\u015fma konu\u015fmas\u0131yla ba\u015flar. Kavuklu ile Pi\u015fek\u00e2r’\u0131n birbirinin s\u00f6zlerini ters anlamalar\u0131 bir g\u00fclmece olu\u015fturur ki buna arzb\u00e2r denir. Arzb\u00e2rdan sonra tekerleme ba\u015flar. Tekerlemede Kavuklu, ba\u015f\u0131ndan ge\u00e7en ola\u011fan d\u0131\u015f\u0131 bir olay\u0131 Pi\u015fek\u00e2r’a anlat\u0131r. Pi\u015fek\u00e2r da bunu ger\u00e7ekmi\u015f gibi dinler, sonunda bunun d\u00fc\u015f oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Fas\u0131l (Oyun): Oyunun as\u0131l b\u00f6l\u00fcm\u00fc, belli bir olay\u0131n canland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 fas\u0131l b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Orta oyunu fas\u0131llar\u0131 genellikle iki paralel olay dizisinde geli\u015fir. D\u00fckk\u00e2n dekorunda geli\u015fen olaylarda genellikle Kavuklu bir i\u015f arar. Pi\u015fek\u00e2r’\u0131n ona i\u015f bulmas\u0131yla olaylar geli\u015fir. D\u00fckk\u00e2na gelip giden \u00e7e\u015fitli m\u00fc\u015fterilerle ilgili oyunlar da vard\u0131r. \u0130kinci olaylar dizisi yeni d\u00fcnya denilen ev dekorunda ge\u00e7er. Zenne tak\u0131m\u0131n\u0131n, Pi\u015fek\u00e2r arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ev aramas\u0131 ve bir eve yerle\u015fmesi bi\u00e7iminde olaylar geli\u015fir.<\/p>\n
Biti\u015f: Oyunun son b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Pi\u015fek\u00e2r, izleyicilerden \u00f6z\u00fcr dileyerek gelecek oyunun ad\u0131n\u0131 ve yerini bildirir. Oyunu kapat\u0131r.<\/p>\n
Geleneksel T\u00fcrk halk tiyatrosunun \u00f6nemli seyirliklerinden olan orta oyununun ba\u015fl\u0131calar\u0131 \u015funlard\u0131r: Mahalle Bask\u0131n\u0131, Terzi Oyunu, Yaz\u0131c\u0131 Oyunu, B\u00fcy\u00fcc\u00fc Hoca. Foto\u011fraf\u00e7\u0131, Hamam, Tahir ile Z\u00fchre, Kale Oyunu, Pazarc\u0131lar, \u00c7e\u015fme, G\u00f6zlemeci. \u00c7ifte Hamamlar, Kundurac\u0131, Eskici Abdi.<\/p>\n
“ORTAOYUNU”NDA OYUN D\u00dcZEN\u0130<\/p>\n
Ortaoyunu yuvarlak \u00e7epe\u00e7evre seyirciyle ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f bir alanda oynan\u0131r.Oyun yeri a\u00e7\u0131kl\u0131kta oldu\u011fu i\u00e7in buraya Merg-i tema\u015fa (Tema\u015fa \u00e7ay\u0131r\u0131) denir.bu, \u00e7o\u011fu kez yumurtams\u0131 bi\u00e7imde bir aland\u0131r.Taban\u0131 \u00e7ay\u0131r,\u00e7imen olan bu alan yuvarlak yada d\u00f6rtk\u00f6\u015fe de olabilir.meydan\u0131n uzunlu\u011fu 22m ye 15 m’dir.Seyirciyle oyun alan\u0131 ipler ve kaz\u0131klarla yap\u0131lm\u0131\u015f parmakl\u0131klarla ayr\u0131l\u0131r.
\n Ortaoyunu s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcnde meydan veya oyun yerine palanga denir.Buras\u0131 g\u00f6steri i\u00e7in kaz\u0131klarla \u00e7evrilerek ayr\u0131lm\u0131\u015f aland\u0131r.Oyuncular\u0131n giyim ku\u015famlar\u0131n\u0131 koyduklar\u0131 sand\u0131\u011fa da pusat denir.\u00c7o\u011funlukla oyun yerinin biti\u015fi\u011findeki \u00e7ad\u0131rda giyinilir. Oyun yerinde belli ba\u015fl\u0131 iki par\u00e7a dekor bulunur.bunlardan biri Yeni d\u00fcnya, di\u011feri d\u00fckkand\u0131r.Yeni d\u00fcnya ve d\u00fckkan, birbirine benzeyen 2-3-4 katl\u0131 kafes,paravand\u0131r.Aralar\u0131nda boy bak\u0131m\u0131ndan fark oldu\u011fu gibi g\u00f6revleri de de\u011fi\u015fiktir.Her oyunda Kavuklu’nun bir i\u015f sahibi olmas\u0131 i\u00e7in bir ‘d\u00fckkan’ ; Zennelerin mahallede bir ev almalar\u0131 i\u00e7in bir ev ,yeni d\u00fcnya gereklidir.D\u00fckkan, g\u00f6zlemeci oyununda g\u00f6zlemeci d\u00fckkan\u0131, telgraf\u00e7\u0131 oyununda telgraf \u00e7ekilen yer olur.<\/p>\n
Ortaoyununun en \u00f6nemli ara\u00e7lar\u0131ndan biri Pi\u015fekar’\u0131n elinde tuttu\u011fu iki dilimli \u015fak\u015fakt\u0131r.Bunun ba\u015f g\u00f6revi, Pi\u015fekar’\u0131n, oyunun ba\u015f\u0131 oldu\u011funu belirten bir i\u015faret olarak kullanmas\u0131d\u0131r,ayr\u0131ca bununla yarda\u011f\u0131na vurur.Pi\u015fekar, oyunun sahneye koyucusu,y\u00f6neticisi oldu\u011fu i\u00e7in \u015fak\u015fak\u0131n oyunu y\u00f6netmek,y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fleri y\u00f6neltmek,oyunculara i\u015flerini bildirmek gibi bir g\u00f6revi vard\u0131r.
\n Dekor kullan\u0131m\u0131na pek az yer verilmi\u015ftir;Ancak oyunun konusuyla ilgili e\u015fyalar oyunda yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Berber oyununda , bir berber aynas\u0131,berber koltu\u011fu,bir berber le\u011feni kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.Ayn\u0131 \u015fekilde g\u00f6zlemci oyununda g\u00f6zlemci merdanesi, yaz\u0131c\u0131 oyununda yaz\u0131 tak\u0131m\u0131 gibi e\u015fyalar kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.Ortaoyununun sahne d\u00fczeni bir yandan metinsiz,do\u011fmaca,do\u011fa\u00e7lama oynay\u0131\u015f\u0131n bir yandan da yuvarlak sahne kurallar\u0131n\u0131n gereklerine uygundur.Bu y\u00f6n\u00fcyle oyunlar ‘a\u00e7\u0131k bi\u00e7im’ denilen, seyircinin tepkisine,oyun yeriyle seyirci aras\u0131ndaki elektri\u011fin y\u00f6neli\u015fine g\u00f6re bi\u00e7imlenebilen bir oyundur.Oyun yeri yuvarlak oldu\u011fu i\u00e7in oyuncular s\u0131ks\u0131k yer de\u011fi\u015ftirerek seyircilerin t\u00fcm\u00fcn\u00fcn kendilerini g\u00f6rmesini sa\u011flar.
\n Ortaoyunu s\u00f6ze dayanmakla beraber, s\u00f6z yan\u0131nda tav\u0131r hareketlere de b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yer verilir.Ortaoyunu g\u00f6sterimci tiyatroya en iyi \u00f6rnektir.Her\u015feyden \u00f6nce orta yerde oynan\u0131r; Seyirci oyun alan\u0131n\u0131 \u00e7epe\u00e7evre ku\u015fatm\u0131\u015ft\u0131r.Oyuncu,seyirci,temsil ayn\u0131 iklim i\u00e7indedir, ayn\u0131 havay\u0131 solur,ayn\u0131 \u0131s\u0131y\u0131 duyar.Pi\u015fekar, oyunun ba\u015f\u0131nda ve sonunda seyirciye do\u011frudan seslenir, oyunu tan\u0131t\u0131r,kusurlar\u0131 i\u00e7in \u00f6z\u00fcr diler,gelecek oyunun zaman\u0131n\u0131 ve yerini duyurur.
\n Temsil, yalanlarla \u0131\u015f\u0131kla yalan\u0131 \u00f6rtmeye \u00e7al\u0131\u015fmaz.Oyunun bir kurmaca oldu\u011fu oyun s\u0131ras\u0131nda oynayanlarca yads\u0131nmaz.\u0130ki ki\u015fi oyun s\u0131ras\u0131nda s\u00f6yle\u015firken,\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir ki\u015fi onlar duymadan seyirciyle konu\u015fup tak\u0131lmalarda bulunur.Ger\u00e7ekten yap\u0131labilecek hareketler bile ger\u00e7e\u011fe uymadan yap\u0131l\u0131r: Birine para verilecekken ger\u00e7ek para kullan\u0131labilecek yerde yaln\u0131zca para sayma hareketiyle yetinilir.Kap\u0131 a\u00e7\u0131l\u0131p kapan\u0131rken kap\u0131 sesiyle ilgisi olmayan bir \u00e7\u0131ng\u0131r m\u0131ng\u0131r sesi \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131r. Oyun kurallar\u0131n\u0131n bilebile \u00e7i\u011fnenmesi ayn\u0131 zamanda bir g\u00fcld\u00fcrme \u00f6\u011fesidir de. \u015eimdi buna bir \u00f6rnek verelim: <\/p>\n
KAVUKLU – (zenneler i\u00e7in) Deli midirler diye sordum.
\n P\u0130\u015eEKAR – Ne demek neden deli olsunlar?
\n KAVUKLU – Bunlara bezsiz paravan\u0131 ev diye sen mi kiralad\u0131n?
\n P\u0130\u015eEKAR -Elbette sen g\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00e7apa\u011f\u0131n\u0131 sil de \u00f6yle bak. Deveku\u015fu gibi can\u0131m eve paravan diyorsun.
\n KAVUKLU – Ulan d\u00fcrb\u00fcnle baksam z\u0131rva tevil g\u00f6t\u00fcrmez! <\/p>\n
OYUN YERLER\u0130 VE OYUNCULAR<\/p>\n
Ortaoyuncular, \u0130stanbul’da kapal\u0131 yerlerde,hanlarda ve \u0130stanbul’un gezinti yerlerinde temsiller verirlerdi.Ayr\u0131ca \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131ndaki kentlerde ve Adalar’da da oynarlard\u0131.
\n Ortaoyunu sanat\u00e7\u0131lar\u0131na gelince, aralar\u0131nda \u00e7\u0131rak-usta ili\u015fkisi g\u00f6zetilmekteydi. Ustalar \u00f6\u011frencilerini denetlerlerdi.Oyunda utanmas\u0131z s\u00f6zler s\u00f6ylemek yasakt\u0131.Ortaoyunu sanat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n hepsinin oyunculuk d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka i\u015fleri de vard\u0131.Daha \u00e7ok yaz mevsiminde a\u00e7\u0131k havada oynarlar, bunun d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka i\u015flerle u\u011fra\u015f\u0131rlard\u0131. <\/p>\n
MEDDAH<\/p>\n
Methedici (\u00f6v\u00fcc\u00fc), taklitler yap\u0131p ho\u015f \u00f6yk\u00fcler anlatarak halk\u0131 e\u011flendiren sanat\u00e7\u0131ya meddah denir. T\u00fcrk halk zek\u00e2s\u0131n\u0131n ve halk\u0131n, olaylar\u0131 karikat\u00fcrize etme g\u00fcc\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fck sanatlar\u0131ndan biri olan meddahl\u0131k, y\u00fczy\u0131llar boyu ya\u015fam\u0131\u015f, T\u00fcrk halk\u0131 aras\u0131nda \u00e7ok ilgi g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Meddahl\u0131k i\u00e7in tek adaml\u0131 tiyatro diyebiliriz. Meddah, tiyatronun b\u00fct\u00fcn ki\u015filerini varl\u0131\u011f\u0131nda birle\u015ftiren bir akt\u00f6rd\u00fcr. Y\u00fcksek\u00e7e bir yerde oturarak bir \u00f6yk\u00fcy\u00fc ba\u015f\u0131ndan sonuna kadar, canland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ki\u015fileri a\u011f\u0131z \u00f6zelliklerine g\u00f6re konu\u015fturarak anlat\u0131r. Perdesi, sahnesi, elbiseleri, dekoru, ki\u015fileri bulunmayan bu tiyatronun her \u015feyi meddah denilen o tek adam\u0131n zek\u00e2s\u0131na, bilgisine, s\u00f6z s\u00f6ylemedeki ba\u015far\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Meddahlar\u0131n \u00e7o\u011fu, klasikle\u015fmi\u015f beyitlerle \u00f6yk\u00fclerine ba\u015flarlar. Meddah anlataca\u011f\u0131 \u00f6yk\u00fcye ge\u00e7meden \u00f6nce: “Haak dostum Haak!” diyerek \u00e7o\u011funlukla \u015fu beyitle \u00f6yk\u00fcye girer:
\n “S\u00f6yledik\u00e7e serg\u00fcze\u015fti verir bezme letafet, Dinle imdi bende-i \u00e2cizden ho\u015f bir hik\u00e2yet.”
\n “Ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 anlatt\u0131k\u00e7a meclise ne\u015fe verir. \u015eimdi \u00e2ciz kulundan bir hik\u00e2ye dinle.”
\n Meddah ki\u015filerin a\u011f\u0131z \u00f6zelliklerini taklit etti\u011fi gibi hayvanlar\u0131n, do\u011fan\u0131n ve cans\u0131z nesnelerin seslerini de taklit eder. Meddah\u0131n iki arac\u0131 vard\u0131r; biri boynuna dolad\u0131\u011f\u0131 mendili, \u00f6teki de elinde uttu\u011fu sopas\u0131d\u0131r. Mendille \u00e7e\u015fitli ba\u015fl\u0131klar yapar, terini siler. Sopay\u0131 da oyunu ba\u015flatmak, seyirciyi suskunlu\u011fa \u00e7a\u011f\u0131rmak, kap\u0131y\u0131 vurmak i\u00e7in ya da saz, s\u00fcp\u00fcrge, t\u00fcfek, at yerine kullan\u0131r.
\n Biti\u015fte \u00f6z\u00fcr diler, oyundan \u00e7\u0131kan sonucu (k\u0131ssa) bildirir. Daha sonra anlataca\u011f\u0131 \u00f6yk\u00fcn\u00fcn ad\u0131n\u0131 ve \u00f6yk\u00fcy\u00fc nerede anlataca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler.
\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde meddahl\u0131kla ilgili birka\u00e7 da\u011f\u0131n\u0131k yazma ve ta\u015f bask\u0131s\u0131 kitap d\u0131\u015f\u0131nda fazla kaynak yoktur. \u0130stanbul \u00dcniversitesi Kitapl\u0131\u011f\u0131nda bulunan “Mecm\u00fba-\u0131 Fev\u00e2id” meddahlar \u00fczerine yaz\u0131lm\u0131\u015f \u00f6nemli bir kaynakt\u0131r.<\/p>\n
KARAG\u00d6Z<\/p>\n
Karag\u00f6z, bir g\u00f6lge oyunudur. Bu oyun, deriden kesilen ve tasvir ad\u0131 verilen birtak\u0131m \u015fekillerin (insan, hayvan, bitki, e\u015fya vb.) arkadan \u0131\u015f\u0131kland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f beyaz bir perde \u00fczerine yans\u0131t\u0131lmas\u0131 temeline dayan\u0131r.
\n G\u00f6lge oyununun \u00f6nce \u00c7in’de (M.\u00d6. 2. y\u00fczy\u0131l) veya Hint’te \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylentileri vard\u0131r. Evliya \u00c7elebi ise Karag\u00f6z ile Hacivat’\u0131n Anadolu Sel\u00e7uklu H\u00fck\u00fcmdar\u0131 Alaaddin Keykubat zaman\u0131nda (13. y\u00fczy\u0131l) ya\u015fam\u0131\u015f ger\u00e7ek ki\u015filer oldu\u011funu belirtir.
\n Halk aras\u0131ndaki bir s\u00f6ylentiye g\u00f6re ise Karag\u00f6z ile Hacivat, Sultan Orhan (14. y\u00fczy\u0131l) zaman\u0131nda Bursa’da bir cami yap\u0131m\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f i\u015f\u00e7ilerdir. \u0130kisi aras\u0131ndaki n\u00fckteli konu\u015fmalar, di\u011fer i\u015f\u00e7ileri oyalad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Sultan Orhan taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcrt\u00fclm\u00fc\u015flerdir. Daha sonra \u015eeyh K\u00fc\u015fteri, Hacivat ve Karag\u00f6z’\u00fcn deriden yap\u0131lm\u0131\u015f tasvirlerini oynatm\u0131\u015f ve onlar\u0131n \u015fakalar\u0131n\u0131 tekrarlam\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle Karag\u00f6z perdesine K\u00fc\u015fteri Meydan\u0131 da denir.
\n \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131nda 11. y\u00fczy\u0131lda s\u00f6z\u00fc edilmeye ba\u015flanan bu oyuna hayal-i zili (g\u00f6lge hayali) ad\u0131 verilmi\u015ftir.
\n Karag\u00f6z oyunu, \u00f6zellikle 17. y\u00fczy\u0131ldan sonra olduk\u00e7a yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. 19. y\u00fczy\u0131lda Karag\u00f6z, k\u0131saca, hayal oyunu diye an\u0131lm\u0131\u015f, bu oyunu oynatan sanat\u00e7\u0131lara da hayal\u00ee (hayalci, Karag\u00f6zc\u00fc) denmi\u015ftir.
\n Karag\u00f6z oyunu, halk k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ortak \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bu oyunlarda i\u015flenen \u00e7e\u015fitli konular\u0131 kimin d\u00fczenledi\u011fi belli de\u011fildir. Karag\u00f6z, tuluata dayand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in oyunun s\u00f6zlerini, her sanat\u00e7\u0131, oyun s\u0131ras\u0131nda kendine g\u00f6re d\u00fczenler. Karag\u00f6z oyunlar\u0131 19. y\u00fczy\u0131lda yaz\u0131ya ge\u00e7irilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Karag\u00f6z oyununun b\u00f6l\u00fcmleri:<\/p>\n
Mukaddime (Giri\u015f): Oyunun ba\u015flang\u0131\u00e7 b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Perdede g\u00f6r\u00fcnt\u00fc verilmeden \u00f6nce m\u00fczik ba\u015flar. Sonra konuya uygun olarak bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc verilir. Hacivat Of… hay, Haak! diyerek perde gazeline ba\u015flar.<\/p>\n
Muhavere (S\u00f6yle\u015fme): Karag\u00f6z ile Hacivat aras\u0131nda ge\u00e7er. Muhavere iki b\u00f6l\u00fcme ayr\u0131l\u0131r: Bunlar, fas\u0131lla ili\u015fkisi olan ve fas\u0131lla ili\u015fkisi olmayan b\u00f6l\u00fcmlerdir. Muhaverede yaln\u0131z, Hacivat ve Karag\u00f6z bir oyun oynar. Bu oyun, \u00f6nce olmayacak bir olay\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f gibi anlat\u0131lmas\u0131yla ba\u015flar, sonra bunun d\u00fc\u015f oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Fas\u0131l (Oyun): Oyunun kendisidir. Hacivat ve Karag\u00f6z’den ba\u015fka oyun ki\u015fileri fas\u0131lda g\u00f6r\u00fcn\u00fcrler. Karag\u00f6z oyunlar\u0131 genellikle adlar\u0131n\u0131 bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn i\u00e7eri\u011finden al\u0131r.<\/p>\n
Biti\u015f: Bu b\u00f6l\u00fcm \u00e7ok k\u0131sad\u0131r. Karag\u00f6z, oyunun bitti\u011fini haber verir, kusurlar i\u00e7in \u00f6z\u00fcr diler, gelecek oyunu duyurur. Karag\u00f6z’le Hacivat aras\u0131nda k\u0131sa bir s\u00f6yle\u015fme ge\u00e7er. Bu s\u00f6yle\u015fmede oyundan \u00e7\u0131kar\u0131lacak sonu\u00e7 da belirtilir.<\/p>\n
Karag\u00f6z oyununun ki\u015fileri:
\n Karag\u00f6z oyununun en \u00f6nemli ki\u015fileri Karag\u00f6z ile Hacivat’t\u0131r. Karag\u00f6z okumam\u0131\u015f halk\u0131; Hacivat ise ayd\u0131n ya da yar\u0131 ayd\u0131n kimseleri temsil eder. Oyunda konuya g\u00f6re t\u00fcrl\u00fc meslek, y\u00f6re ve uluslardan ki\u015filer, kendi \u015fiveleriyle taklit edilir. Karag\u00f6z oyununun di\u011fer \u00f6nemli ki\u015fileri \u015funlard\u0131r:
\n \u00c7elebi (Gen\u00e7, z\u00fcppe bir mirasyedi) K\u00fcrt (Hamal, bek\u00e7i)
\n Alt\u0131 Kula\u00e7 Beberuhi (C\u00fcce ve aptal) Arnavut (Bah\u00e7\u0131van, korucu, bozac\u0131)
\n Tuzsuz Deli Bekir (Sarho\u015f, zorba) Acem (Zengin t\u00fcccar)
\n Efe (Zorba) Ak Arap (Dilenci, kahve d\u00f6v\u00fcc\u00fcs\u00fc)
\n Matiz (Sarho\u015f) Zenci Arap (Lala, k\u00f6le)
\n Zenne (Kad\u0131n) Yahudi (Bezirgan)
\n Kastamonulu (Oduncu, bek\u00e7i) Ermeni (Kuyumcu)
\n Bolulu (A\u015f\u00e7\u0131) Frenk ve Rum (Doktor, terzi, t\u00fcccar, meyhaneci)
\n Kayserili (Past\u0131rmac\u0131) L\u00e2z (Kay\u0131k\u00e7\u0131, kalayc\u0131)
\n Rumelili (Pehlivan, arabac\u0131) Tiryaki (L\u00e2f ebesi)
\n Karag\u00f6z oyununun da\u011farc\u0131\u011f\u0131:
\n Bilinen Karag\u00f6z oyunlar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131 \u00e7oksa da Karag\u00f6z oyununun kl\u00e2sik da\u011farc\u0131\u011f\u0131 yirmi sekiz tanedir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
ORTA OYUNU Orta oyunu, \u00e7evresi izleyicilerle \u00e7evrili bir alan i\u00e7inde oynanan, yaz\u0131l\u0131 metne dayanmayan, i\u00e7inde m\u00fczik, raks ve \u015fark\u0131 da bulunan do\u011fa\u00e7lama bir oyundur. Orta oyunu ad\u0131n\u0131n ge\u00e7ti\u011fi ilk belge 1834 tarihlidir. Daha eski kaynaklarda bu oyun; kol oyunu, meydan oyunu, taklit oyunu, zuhur\u00ee gibi adlarla an\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Orta oyunu, han ya da kahvehane gibi kapal\u0131 …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1405],"tags":[11269,11274,11276,11270,11271,491,11202,11275,11272,11273],"class_list":["post-5602","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-turkce-odevleri","tag-gostermeye-bagli-edebi-metinler","tag-karagoz","tag-karagoz-oyununun-bolumleri","tag-kol-oyunu","tag-meydan-oyunu","tag-mukaddime","tag-orta-oyunu","tag-orta-oyununun-bolumleri","tag-taklit-oyunu","tag-zuhuri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5602","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5602"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5602\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5602"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5602"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5602"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}