Elektrik ve m\u0131knat\u0131s (magnet) s\u00f6zc\u00fcklerinin k\u00f6keni eski Yunanca’dan gelmektedir. Elektrik s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn kayna\u011f\u0131 “kehribar” anlam\u0131na gelen Yunanca elektron s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. M\u0131knat\u0131s s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn de, m\u0131knat\u0131s ta\u015flar\u0131na olduk\u00e7a s\u0131k rastlanan Bat\u0131 Anadolu’daki Magnesia (bug\u00fcnk\u00fc Manisa) b\u00f6lgesinden t\u00fcredi\u011fi san\u0131lmaktad\u0131r. \u00c7inlilerin M.\u00d6. 1100 y\u0131llar\u0131nda m\u0131knat\u0131s ta\u015flar\u0131 ile m\u0131knat\u0131slad\u0131klar\u0131 maden\u00ee i\u011fnelerden bir t\u00fcr pusula yapt\u0131klar\u0131n\u0131 ve denize a\u00e7\u0131ld\u0131klar\u0131nda bunlardan yararland\u0131klar\u0131n\u0131 bilinir. Ancak elektrik ve magnetizma ile ilgili elimizdeki ilk yaz\u0131l\u0131 belgeler eski Yunan filozof Tales’in (M.\u00d6. 625 – M.\u00d6. 545) elektri\u011fe ve magnetizmaya ili\u015fkin \u00f6nemli g\u00f6zlemlerde bulundu\u011fu, Aristoteles’in yaz\u0131lar\u0131ndan \u00f6\u011freniyoruz. Bu g\u00f6zlemlerinde Tales, kehribar\u0131n hafif cisimleri ve m\u0131knat\u0131s ta\u015f\u0131n\u0131n da demiri \u00e7ekebilme \u00f6zelli\u011fi bulundu\u011funu saptam\u0131\u015ft\u0131r. Hatta daha da ileri giderek bu iki t\u00fcr olay aras\u0131nda ili\u015fki kurmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Romal\u0131 \u015fair Lukrety\u00fcs, De Nerum Natura adl\u0131 yap\u0131t\u0131nda m\u0131knat\u0131s ta\u015f\u0131n\u0131n demir halkalar\u0131 \u00e7ekebildi\u011finden s\u00f6z etmektedir.
\n Bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ve d\u00fc\u015f\u00fcnsel geli\u015fmelerin Bat\u0131 da \u00e7ok yava\u015flad\u0131\u011f\u0131 Orta\u00e7a\u011f d\u00f6neminde en g\u00f6ze \u00e7arpan yenilik, kehribar ve m\u0131knat\u0131s ta\u015f\u0131 \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemlerle R\u00f6nesans bilimcilerine ilham veren \u00fcnl\u00fc \u0130ngiliz bilimcisi Roger Bacon’\u0131n \u00f6\u011frencisi Peter Peregrinus’un 1269 y\u0131l\u0131nda, pusulan\u0131n ilkel bi\u00e7imini tan\u0131mlamas\u0131 olmu\u015ftur.
\n Ancak pusulan\u0131n Peregrinus taraf\u0131nda icat edilmedi\u011fi ve Avrupal\u0131lar\u0131n bu ayg\u0131t\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00f6zelliklerini, M\u00fcsl\u00fcmanlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00c7inlilerden \u00f6\u011frendi\u011fi tarih\u00e7ilerin genel olarak kabul ettikleri bir g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr. Pusulan\u0131n o d\u00f6nemin en \u00f6nemli teknolojik bulu\u015fu olmas\u0131 ve pratikte g\u00f6r\u00fclen b\u00fcy\u00fck yararlar\u0131, magnetizma olgusu \u00fczerine ilginin ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n artmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bu konudaki ilk \u00f6nemli yap\u0131t\u0131n yazar\u0131 William Gilbert (1544 – 1603)’dir. \u0130ngiltere Krali\u00e7esi I. Elizabeth’in doktoru olan Gilbert’in De Magnete adl\u0131 kitab\u0131 1600 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mland\u0131. Gilbert bu kitab\u0131nda, d\u00fcnyan\u0131n k\u00fcresel bir m\u0131knat\u0131s oldu\u011funu ve pusulan\u0131n ibresinin d\u00fcnyan\u0131n magnetik kutbunu g\u00f6sterdi\u011fini ortaya koyarak magnetizma teorisine \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir katk\u0131da bulundu. Pusula ibresinin, kuzey – g\u00fcney do\u011frultusunun yan\u0131 s\u0131ra d\u00fc\u015fey y\u00f6nde sapma g\u00f6sterdi\u011fini ilk kez s\u00f6yleyen de Gilbert olmu\u015ftur.
\nMagdeburg kenti belediye ba\u015fkan\u0131 Otto von Guericke (1602 – 1686), 1660 y\u0131l\u0131nda elektriksel y\u00fck \u00fcreten ilk makinay\u0131 yapt\u0131. Bu makina, kay\u0131\u015fl\u0131 bir makara d\u00fczene\u011fi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla elle d\u00f6nd\u00fcr\u00fclen k\u00fck\u00fcrt bir k\u00fcreden olu\u015fuyordu. \u00c7e\u015fitli cisimlerin d\u00f6nmekte olan k\u00fck\u00fcrt k\u00fcreye s\u00fcrt\u00fcnmesiyle belirli d\u00fczeylerde statik elektrik \u00fcretiliyordu. Avrupa’da k\u0131sa s\u00fcrede b\u00fcy\u00fck bir \u00fcne kavu\u015fan bu makina ile Guericke, elektriksel itme ilkesini kurmu\u015f ve yayg\u0131nla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f oluyordu.
\n Elektri\u011fin iletilebilece\u011fini kan\u0131tlayan ilk deneyler Stephen Gray (1696 – 1736) adl\u0131 bir \u0130ngiliz taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Elektriklenmi\u015f bir \u015fi\u015fede elektri\u011fin, \u015fi\u015fenin mantar kapa\u011f\u0131na da ge\u00e7ti\u011fini g\u00f6ren Gray, bu g\u00f6zleminden hareket ederek ipek, cam, metal \u00e7ubuk ve benzeri cisimleri ard arda biti\u015ftirerek elektri\u011fin bu cisimler arac\u0131l\u0131\u011fla iletilebilece\u011fini g\u00f6sterdi. 1729’da yapt\u0131\u011f\u0131 bu t\u00fcr bir deneyde elektri\u011fi 255 metrelik bir uzakl\u0131\u011fa kadar iletmeyi ba\u015fard\u0131. \u00c7e\u015fitli maddeleri iletken ve yal\u0131tkan olarak ilk kez s\u0131n\u0131fland\u0131ran da Stephen Gray olmu\u015ftur.
\n XVIII. y\u00fczy\u0131l\u0131n en g\u00f6zde bulu\u015flar\u0131ndan biri, Leiden \u015fi\u015fesidir. Alman E.G. von Kleist ile Leiden (Hollanda’da bir kent) \u00dcniversitesi matematik profes\u00f6rlerinden Pieter van Musschenbroek’in 1745 ve 1746’da birbirlerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak bulduklar\u0131 bu ayg\u0131t, i\u00e7ine metal bir \u00e7ubuk bat\u0131r\u0131lm\u0131\u015f su dolu bir cam \u015fi\u015feden olu\u015fuyordu. Cam \u015fi\u015fenin izolat\u00f6r rol\u00fc g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc tarihteki bu ilk kondansat\u00f6r, elektri\u011fi depolanarak \u00e7e\u015fitli deneylerde bir kaynak olarak kullan\u0131labilmesine olanak sa\u011fl\u0131yordu.
\n Leiden \u015fi\u015fesinin bulunmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan elektri\u011fin iletimine ili\u015fkin deneyler artt\u0131. Fransa’da yap\u0131lan bir deneyde Leiden \u015fi\u015fesindeki elektrik 4 km. uzakl\u0131\u011fa iletildi. \u00d6te yandan elektri\u011fin iletilebilir olmas\u0131, onun h\u0131z\u0131n\u0131n ne oldu\u011funun merak edilmesine yol a\u00e7t\u0131. Fransa’da ve \u0130ngiltere’de elektri\u011fin hz\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7me deneyleri yap\u0131ld\u0131. Bu deneylerin sonucunda elektri\u011fin ayn\u0131 anda kilometrelerce \u00f6teye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesinden \u00f6teye gidilemedi.
\n Elektrik y\u00fcklerinin art\u0131 ve eksi olarak belirlenip adland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan Benjamin Franklin (1706 – 1790)’dir. Franklin, yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7e\u015fitli deneylerin sonucunda elektri\u011fin belirli ortamlarda fazla veya eksik \u00f6l\u00e7\u00fclerde bulunabilen bir s\u0131v\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne vard\u0131. Her ikisinde de elektrik eksikli\u011fi yada fazlal\u0131\u011f\u0131 bulunan cisimlerin birbirini itti\u011fini, birinde eksiklik di\u011ferinde fazlal\u0131k olan cisimlerin ise birbirlerini \u00e7ekti\u011fini ileri s\u00fcrd\u00fc. Fazlal\u0131\u011f\u0131 art\u0131 elektrik, eksikli\u011fi ise eksi elektrik olarak adland\u0131rd\u0131.
\nLeiden \u015fi\u015fesiyle ilgili deneyleri de s\u00fcrd\u00fcren Franklin, Leiden \u015fi\u015fesinden bo\u015falan elektri\u011fin olu\u015fturdu\u011fu \u00e7at\u0131rt\u0131lar ve k\u0131v\u0131lc\u0131mlar ile f\u0131rt\u0131nal\u0131 havalardaki g\u00f6k g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fc ve \u015fim\u015fek aras\u0131nda bir ili\u015fki olmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc ve 1752’de, f\u0131rt\u0131nal\u0131 bir havada u\u00e7urdu\u011fu bir u\u00e7urtma ile bir Leiden \u015fi\u015fesini y\u00fcklemeyi ba\u015fard\u0131. Franklin’in bu deneyden pratik yararlar elde etme y\u00f6n\u00fcndeki giri\u015fimleri paratonerin bulunmas\u0131na giden yolu a\u00e7t\u0131. Bu nedenle, y\u0131ld\u0131r\u0131ma kar\u015f\u0131 bir korunma arac\u0131 olarak kullan\u0131lan ve topra\u011fa ba\u011fl\u0131 bir metal \u00e7ubuktan ibaret olan paratonerin ger\u00e7ek yarat\u0131c\u0131s\u0131 Franklin’dir. 1782 y\u0131l\u0131nda Amerika’n\u0131n Philadelphia kentinde paratoner kullanan konut say\u0131s\u0131 400’\u00fc ge\u00e7iyordu.
\n Elektri\u011fin XVIII. y\u00fczy\u0131l tarihindeki en \u00f6nemli siman\u0131n Coulomb ve en b\u00fcy\u00fck bilimsel ke\u015ffin de Coulomb Yasas\u0131n\u0131n form\u00fcle edilmesi oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Frans\u0131z fizik\u00e7i Charles Augustin de Coulomb (1736 – 1802), elektri\u011fin niceliksel i\u015flemler ve \u00f6l\u00e7\u00fcmler ifade edilebilen bir kavram ve bilim dal\u0131 haline getirilmesine \u00e7ok b\u00fcy\u00fck katk\u0131larda bulunmu\u015ftur. Coulomb, 1777 y\u0131l\u0131nda, y\u00fckl\u00fc iki metal k\u00fcre yada iki m\u0131knat\u0131s kutbu aras\u0131ndaki itme veya \u00e7ekme kuvvetini duyarl\u0131 bir bi\u00e7imde \u00f6l\u00e7ebilen burulmal\u0131 tart\u0131 ayg\u0131t\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirdi; bu ayg\u0131t\u0131 icat etmesi nedeniyle 1781’de Frans\u0131z Bilimler Akademisi’ne se\u00e7ildi. 1785’de ise bu tart\u0131 ayg\u0131t\u0131n\u0131 kullanarak iki y\u00fck aras\u0131ndaki itme veya \u00e7ekme kuvvetinin, y\u00fcklerin \u00e7arp\u0131m\u0131 ile do\u011fru, aradaki uzakl\u0131\u011f\u0131n karesi ile ters orant\u0131l\u0131 oldu\u011funu deneysel olarak g\u00f6sterdi. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Coulomb yasas\u0131 olarak bilinen bu b\u00fcy\u00fck bilimsel ke\u015fif, elektri\u011fin bir bilim dal\u0131 haline gelmesinde temel nitelikte bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Coulomb yasas\u0131, Newton’un k\u00fctle \u00e7ekimi yasas\u0131n\u0131n elektrikteki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r (K\u00fctle \u00e7ekimi yasas\u0131ndan farkl\u0131 olarak elektrikte iki y\u00fck aras\u0131nda itme kuvvetinin varl\u0131\u011f\u0131 da s\u00f6z konusudur).
\n XVIII. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u00e7ok \u00f6nemli bir bulu\u015f da pildir. Pil sayesindedir ki, kimyasal enerjiyi elektrik enerjisine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fccek s\u00fcrekli bir ak\u0131m elde edebilme olana\u011f\u0131 do\u011fmu\u015ftur. \u0130talyan hekim ve fizik bilgini Luigi Galvani (1737 – 1798), hayvanlar\u0131n dokular\u0131nda bir t\u00fcr elektrik bulundu\u011funa inan\u0131yordu. Laboratuvardaki kurba\u011falardan birinin a\u00e7\u0131ktaki sinirlerine makasla dokundu\u011funda \u00f6l\u00fc hayvan\u0131n kaslar\u0131n\u0131n kas\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark etmi\u015fti. Galvani’ye g\u00f6re,”hayvansal elektrik” ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi bu yeni g\u00fc\u00e7, s\u00fcrt\u00fcnmeyle olu\u015fan statik elektrikten farkl\u0131, yeni bir elektrik bi\u00e7imiydi. Pavia \u00dcniversitesi’nde fizik profes\u00f6r\u00fc olan Alessandro Volta (1745 – 1827), Galvani’nin bu fikrine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131 ve olu\u015fan elektri\u011fin kayna\u011f\u0131n\u0131n kurba\u011fa de\u011fil, ona dokundurulan metal par\u00e7alar\u0131 oldu\u011funu ileri s\u00fcrd\u00fc. Galvani ile Volta aras\u0131ndaki bu tart\u0131\u015fma ba\u015fka bilim adamlar\u0131n\u0131n da kat\u0131l\u0131m\u0131yla y\u0131llarca s\u00fcrd\u00fc ve ancak Volta’n\u0131n 1800 y\u0131l\u0131nda Royal Society’ye yazd\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131da, iki metal plaka aras\u0131na tuz kar\u0131\u015f\u0131ml\u0131 s\u0131v\u0131 koyarak elektrik ak\u0131m\u0131 elde etmi\u015f oldu\u011funu bildirmesiyle sona erdi. B\u00f6ylece ilkel bi\u00e7imiyle pil icat edilmi\u015f oluyordu. Volta daha sonra bulu\u015funu geli\u015ftirdi ve tuzlu suyla nemlendirilmi\u015f kartonlarla birbirlerinden ayr\u0131lm\u0131\u015f ince bak\u0131r ve \u00e7inko levhalar\u0131 \u00fcst \u00fcste koyarak haz\u0131rlanabilen piller yapt\u0131. Volta pili k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7inde, \u00f6zellikle kimya dal\u0131nda olmak \u00fczere \u00f6nemli geli\u015fmelere yol a\u00e7t\u0131. \u0130ngiliz kimyac\u0131 Humphry Davy (1778 – 1829), 1807 y\u0131l\u0131nda, \u00f6zel olarak yap\u0131lm\u0131\u015f g\u00fc\u00e7l\u00fc bir Volta pilini kullanarak bile\u015fikler i\u00e7inden elektrik ak\u0131m\u0131n\u0131 ge\u00e7irmek suretiyle potasyum ve sodyumu bile\u015fiklerinden ay\u0131rmay\u0131 ba\u015fard\u0131. B\u00f6ylece XVIII. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda, s\u00fcrekli elektrik ak\u0131m\u0131 \u00fcretebilen bir kayna\u011f\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesiyle, hem elektrokimya dal\u0131nda b\u00fcy\u00fck ad\u0131mlar\u0131n at\u0131labilmesi s\u00fcreci ba\u015flam\u0131\u015f, hem de y\u00fczy\u0131llar boyunca varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumu\u015f olan elektrik tarihinin en temel sorusunun yani elektrik ile magnetizma aras\u0131ndaki ili\u015fkinin niteli\u011fi konusunun yan\u0131tlanabilmesinin nesnel temeli yarat\u0131lm\u0131\u015f oldu. Bu sorunun yan\u0131t\u0131n\u0131n art\u0131k \u00e7ok uzun bir s\u00fcre ge\u00e7meden Kopenhag \u00dcniversitesi’nde do\u011fa felsefesi profes\u00f6r\u00fc olan Hans Christian Oersted (1775 – 1851)’den geldi. Oersted, 1819 y\u0131l\u0131nda, \u00f6\u011frencilerine elektrik ak\u0131m\u0131ndan \u0131s\u0131 elde edilmesini g\u00f6stermek amac\u0131yla Volta piliyle deney yaparken \u00f6nemli bir olguya tan\u0131k oldu. Kulland\u0131\u011f\u0131 elektrik devresinin a\u00e7\u0131lma ve kapanma anlar\u0131nda, yak\u0131ndaki bir m\u0131knat\u0131sl\u0131 pusulan\u0131n i\u011fnesinde sapmalar oluyordu. G\u00f6zlemlerini s\u00fcrd\u00fcren Oersted bir telin i\u00e7inden ak\u0131m ge\u00e7irildi\u011finde elektrik ak\u0131m\u0131n\u0131n telin \u00e7evresinde bir magnetik alan olu\u015fturdu\u011fu sonucuna vard\u0131. Oersted’in yapt\u0131\u011f\u0131 deneylerin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 1820 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanmas\u0131, bilim d\u00fcnyas\u0131nda b\u00fcy\u00fck yank\u0131lar yaratt\u0131.
\n Oersted’in ke\u015fiflerinin yay\u0131nlanmas\u0131ndan bir hafta sonra Frans\u0131z matematik\u00e7i ve fizik\u00e7i Andr\u00e9 Marie Amp\u00e9re (1775 – 1836), bu yeni olguyu betimleyen ve Amp\u00e9re Yasas\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan bir elektromagnetizma yasas\u0131 form\u00fcle etti. Bu yasa magnetik alan ile bu alan\u0131 do\u011furan elektrik ak\u0131m\u0131 aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131nt\u0131y\u0131 matematiksel olarak belirtiyordu. Elektrodinami\u011fin kurucusu olan Amp\u00e9re ayn\u0131 zamanda elektrik \u00f6l\u00e7me tekniklerini de geli\u015ftirdi ve serbest\u00e7e hareket eden bir i\u011fnenin yard\u0131m\u0131yla elektrik ak\u0131m\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7en bir ayg\u0131t yapt\u0131.
\n \u0130letkenlerden ge\u00e7en elektrik ak\u0131m\u0131na ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan Alman fizik\u00e7i Georg Simon Ohm (1789 – 1854), bir iletkenden ge\u00e7en ak\u0131m\u0131n iletkenin u\u00e7lar\u0131 aras\u0131ndaki gerilim ile do\u011fru, iletkenin direnciyle ters orant\u0131l\u0131 oldu\u011funu buldu. Ohm, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kendi ad\u0131yla an\u0131lan bu yasay\u0131 ve onunla ilgili d\u00fc\u015f\u00fcncelerini 1827 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlad\u0131.
\n XIX. y\u00fczy\u0131lda elektrik teori ve prati\u011fine \u00e7ok \u00f6nemli katk\u0131larda bulunmu\u015f iki b\u00fcy\u00fck bilim adam\u0131 vard\u0131r. Bunlar b\u00fcy\u00fck deneyci \u0130ngiliz Michael Faraday (1791 – 1867) ile elektromagnetik kuram\u0131n\u0131n kurucusu \u0130sko\u00e7 James Clerk Maxwell (1831 – 1879)’dir.
\n Oersted, elektrik ak\u0131m\u0131n\u0131n bir magnetik alan olu\u015fturdu\u011funu g\u00f6stermi\u015fti. \u0130ngiliz kimyac\u0131 ve fizik\u00e7i Faraday ise m\u0131knat\u0131slar\u0131n elektrik ak\u0131m\u0131 yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 buldu ve m\u0131knat\u0131slar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu elektrik ak\u0131m\u0131na ili\u015fkin yasay\u0131 form\u00fcle etti: Ak\u0131m\u0131n \u015fiddeti, iletkeni birim zamanda kesen kuvvet \u00e7izgilerinin say\u0131s\u0131yla do\u011fru orant\u0131l\u0131yd\u0131. Faraday, ya\u015fam\u0131 boyunca t\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 d\u00fczenli bir bi\u00e7imde defterine not ediyordu. \u00d6l\u00fcm\u00fcnden sonra bu notlar 7 cilt halinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Faraday, 1822 y\u0131l\u0131nda defterine \u015fu notu d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc; “Magnetizma’y\u0131 elektri\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr!”. Faraday’\u0131n bu bilimsel ke\u015ffi, onun s\u00fcrekli bir ak\u0131m \u00fcretebilen elektrik motorunu bulu\u015fuyla sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r.
\n Faraday’\u0131n elektri\u011fin yan\u0131 s\u0131ra kimya alan\u0131nda da \u00f6nemli katk\u0131lar\u0131 bulunmu\u015ftur. elektrokimyan\u0131n kurucusu olarak tan\u0131nan Faraday elektroliz yasalar\u0131n\u0131n da k\u00e2\u015fifidir. Ayr\u0131ca, elektroliz, elektrot, anot, katot gibi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kullan\u0131lan s\u00f6zc\u00fckleri de ilk kez ortaya atan Faraday’d\u0131r.
\n Faraday, ilkelerine son derece ba\u011fl\u0131 olarak ya\u015fayan bir bilim insan\u0131yd\u0131. 1850’li y\u0131llarda \u0130ngiltere, Rusya ve K\u0131r\u0131m’da sava\u015f halindeyken, \u0130ngiliz h\u00fck\u00fcmeti sava\u015fta kullan\u0131lmak \u00fczere bir zehirli gaz geli\u015ftirmesi i\u00e7in Faraday’a ba\u015fvurmu\u015ftu. Faraday’\u0131n yan\u0131t\u0131 \u00e7ok kesindi: B\u00f6yle bir gaz\u0131n geli\u015ftirilmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc, ancak kendisinin b\u00f6yle bir ara\u015ft\u0131rmada yer almas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemezdi.
\n Bilimsel geli\u015fmeye \u00e7ok \u00f6nemli ve \u00f6zg\u00fcn katk\u0131lar\u0131yla Maxwell, belki ancak Newton’un ve Einstein’\u0131n etkisiyle e\u015f d\u00fczeyde tutulabilecek bir etki yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer \u015feylerin yan\u0131 s\u0131ra elektromagnetizma kuram\u0131 ile ger\u00e7ekte XX. y\u00fczy\u0131l fizi\u011fine en b\u00fcy\u00fck etkide bulunan XIX. y\u00fczy\u0131l bilimcisidir. Maxwell’in 100. do\u011fum y\u0131l\u0131nda, 1931’de Einstein, Maxwell’in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sonucunda fizikteki ger\u00e7eklik kavramlar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan de\u011fi\u015fiklikleri, Newton d\u00f6neminden bu yana fizi\u011fin kazand\u0131\u011f\u0131 en k\u00f6kl\u00fc \u00fcretici deneyimler olarak tan\u0131mlad\u0131.
\n I\u015f\u0131\u011f\u0131n da bir elektromagnetik dalga oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc benimseyen Maxwell, elektromagnetik radyasyon kavram\u0131n\u0131 ortaya att\u0131 ve alan denklemlerini, Michael Faraday’\u0131n elektrik ve magnetik kuvvet \u00e7izgileri \u00fczerine oturttu. Bu alan denklemleri daha sonra Einstein’\u0131n \u00f6zel g\u00f6recelik kuram\u0131n\u0131n geli\u015fimine yol a\u00e7t\u0131 ve k\u00fctle ile enerjinin e\u015fde\u011ferli\u011fi ilkesine temel olu\u015fturdu. Maxwell’in d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ayr\u0131ca XX. y\u00fczy\u0131l fizi\u011finin \u00f6teki b\u00fcy\u00fck ke\u015ffi olan kuantum kuram\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesine de \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti. Maxwell’in elektromagnetik radyasyonu tan\u0131mlamas\u0131, \u0131s\u0131l radyasyon yasas\u0131n\u0131n olu\u015fumuna yol a\u00e7t\u0131 ve bu yasa da daha sonra Max Planck’\u0131n kuantum hipotezini form\u00fcle etmesine yarad\u0131. Bu hipoteze g\u00f6re \u0131s\u0131 enerjisi yaln\u0131zca s\u0131n\u0131rl\u0131 miktarlarda yada kuantalar halinde yay\u0131l\u0131r.
\n Maxwell’in elektromagnetizma \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar onu tarihin en b\u00fcy\u00fck bilim adamlar\u0131 aras\u0131na yerle\u015ftirmi\u015ftir.
\n Kuram\u0131n en iyi a\u00e7\u0131klamas\u0131 niteli\u011findeki “Elektrik ve Magnetizma \u00dczerine Tezler” adl\u0131 yapt\u0131n\u0131n \u00f6ns\u00f6z\u00fcnde, Maxwell yapt\u0131\u011f\u0131 en b\u00fcy\u00fck \u015feyin Faraday’\u0131n fiziksel d\u00fc\u015f\u00fcncelerini matematiksel bir yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek oldu\u011funu belirtmektedir. Faraday ind\u00fckleme yasalar\u0131n\u0131 (de\u011fi\u015fen bir magnetik alan, ind\u00fcklenmi\u015f bir elektromagnetik alana yol a\u00e7ar) a\u00e7\u0131klama denemeleri s\u0131ras\u0131nda Maxwell bir mekanik model olu\u015fturdu. O bu modelin, enine dalgalara yatakl\u0131k yapabilen dielektrik ortam i\u00e7inde bir deplasman ak\u0131m\u0131na neden oldu\u011funu buldu. Bu dalgalar\u0131n h\u0131zlar\u0131n\u0131 hesaplad\u0131 ve onlar\u0131n \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131na \u00e7ok yak\u0131n oldu\u011funu g\u00f6sterdi. Maxwell \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n, elektrik ve magnetizma olgular\u0131n\u0131n nedeni olan enine dalgalanmalar i\u00e7erdi\u011fi sonucuna varman\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011funa karar verdi.
\n Maxwell’in kuram\u0131, elektromagnetik dalgalar\u0131n bir laboratuvarda elde edilebilece\u011fini \u00f6ng\u00f6r\u00fcyordu. Bunu ilk olarak, Maxwell’in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sekiz y\u0131l sonra, 1887’de Heinrich Hertz (1857 – 1894) ger\u00e7ekle\u015ftirdi. K\u00f6keni Maxwell’in yaz\u0131lar\u0131nda bulunan \u00e7ok say\u0131daki uygulama, radyo sanayiinin do\u011fu\u015fuyla sonu\u00e7land\u0131.
\nOersted ile yo\u011funla\u015fmaya ba\u015flayan bilimsel geli\u015fmeler Maxwell ile doru\u011fa eri\u015fmi\u015fti. Bu b\u00fcy\u00fck geli\u015fmeler sadece kuramsal d\u00fczeyde ilerlemekte kalmad\u0131, teknolojik sonu\u00e7lara da yol a\u00e7t\u0131. Faraday 1831 y\u0131l\u0131nda elektrik \u00fcretebilen k\u00fc\u00e7\u00fck nir jenerat\u00f6r de yapm\u0131\u015ft\u0131. Fakat onun bu icad\u0131 o y\u0131llarda b\u00fcy\u00fck teknolojik at\u0131l\u0131mlara neden olmad\u0131. Ancak XIX. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda teknolojik geli\u015fmeler yo\u011funla\u015ft\u0131 ve h\u0131z kazanmaya ba\u015flad\u0131.
\n 1850’li y\u0131llarda art\u0131k seri olarak \u00fcretilmeye ba\u015flanan dinomalar ilk kez yayg\u0131n olarak ayd\u0131nlatma amac\u0131 i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131. 1858’de ba\u015flayarak dinamolardan \u0130ngiltere’de deniz fenerlerindeki k\u00f6m\u00fcr u\u00e7lu ark lambalar\u0131n\u0131n enerji kayna\u011f\u0131 olarak yararlan\u0131ld\u0131. XIX. y\u00fczy\u0131l\u0131n son \u00e7eyre\u011finde art\u0131k elektrik motorlar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck ve ba\u011f\u0131ms\u0131z mekanik enerji gerektiren, demiryollar\u0131, asans\u00f6rler, madencilik, makina tezgahlar\u0131, matbaac\u0131l\u0131k gibi alanlarda yayg\u0131n bi\u00e7imde kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131.
\n \u0130lk kez deniz fenerlerinde kullan\u0131lan ark lambalar\u0131 daha sonra sokak ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131nda da kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Bu y\u00f6ndeki ilk uygulama, 1877 y\u0131l\u0131nda Paris’te Avenue d’Opera caddesinin ark lambalar\u0131 ile ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bu uygulama alternatif ak\u0131mla \u00e7al\u0131\u015fan ark lambalar\u0131 ve enerji kayna\u011f\u0131 olarak da Gramme dinomalar\u0131 kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Benzeri sokak ve i\u015fyeri ayd\u0131nlatma sistemleri daha sonra Avrupa ve Amerika’n\u0131n belli ba\u015fl\u0131 \u015fehirlerinde de kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131.
\n XIX. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk yar\u0131s\u0131nda \u0130ngiltere’de platin flaman kullan\u0131lan akkor lambalar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ancak lambalarda istenilen d\u00fczeyde vakum elde edilemedi\u011fi i\u00e7in ba\u015far\u0131l\u0131 sonu\u00e7lar al\u0131namam\u0131\u015ft\u0131r. Civa pompas\u0131n\u0131n bulunmas\u0131yla y\u00fcksek vakum sa\u011flama olanaklar\u0131 do\u011fdu ve b\u00f6ylece daha iyi sonu\u00e7lar al\u0131nd\u0131. Ancak akkor lamban\u0131n ticari uygulamaya girebilmesini sa\u011flayan mucit, Amerikal\u0131 Thomas Alva Edison (1847 – 1931)’d\u0131r. Edison, 1877’de, sesi kaybedip yineleyebilen gramofonu (fonograf) geli\u015ftirmi\u015fti. \u0130ki y\u0131l sonra da lamba \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131. En uygun flaman maddesinin se\u00e7imi i\u00e7in y\u00fczlerce deney yapt\u0131ktan sonra karbon flamanl\u0131 akkor lamba i\u00e7in patent ba\u015fvurunu yapt\u0131. \u00dc\u00e7 y\u0131l sonra New York sokaklar\u0131 art\u0131k bu lambalarla ayd\u0131nlan\u0131yordu. Edison ya\u015fam\u0131 boyunca ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi \u00e7e\u015fitli bulu\u015flar\u0131 i\u00e7in 1093 patent ald\u0131.
\n 1833 y\u0131l\u0131nda Almanya’n\u0131n G\u00f6ttingen kentinde iki bilim adam\u0131 Gauss ve Weber, birbirlerine olan uzakl\u0131klar\u0131 1,5 km olan evleri aras\u0131nda bir t\u00fcr telgraf d\u00fczene\u011fi kurmu\u015flard\u0131. Bu d\u00fczenekte al\u0131c\u0131 olarak galvanometreler kullan\u0131l\u0131yordu. Ger\u00e7ekte bu y\u0131llarda k\u00fc\u00e7\u00fck ticari uygulamalar\u0131 da i\u00e7eren bir telgraf teknolojisi Avrupa’da ve Amerika’da geli\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde telgraf\u0131n as\u0131l mucidi olarak Amerikal\u0131 Samuel Morse (1791 – 1872) kabul edilmektedir. Morse’un 1837’de geli\u015ftirdi\u011fi telgrafta al\u0131c\u0131 ayg\u0131t, g\u00f6ndericiden gelen imle \u00e7al\u0131\u015fan bir elektrom\u0131knat\u0131s ve bu m\u0131knat\u0131s\u0131n hareketiyle ka\u011f\u0131d\u0131n \u00fczerine Mors kodunu yazan bir d\u00fczenekten olu\u015fuyordu. Mors kodu, bug\u00fcn Mors alfabesi olarak bilinen nokta ve \u00e7izgileri i\u00e7eriyordu. Samuel Morse’un telgraf sistemi, 1844 y\u0131l\u0131nda Washington – Baltimore \u015fehirleri aras\u0131nda 65 km’lik bir telgraf hatt\u0131 olarak uygulamaya sokuldu.
\n 1856 y\u0131l\u0131nda New York ile Kanada’n\u0131n do\u011fu k\u0131y\u0131s\u0131ndaki New Foundland adas\u0131 aras\u0131nda telgraf hatt\u0131 kuruldu. Bundan sonra da New Foundland ile \u0130rlanda aras\u0131ndaki ilk transatlantik telgraf kablosunun d\u00f6\u015fenmesi giri\u015fimleri ba\u015flad\u0131. 6 A\u011fustos 1857’de ba\u015flayan kablo d\u00f6\u015feme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7l\u00fcklerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131 ve ancak bir y\u0131l sonra 5 A\u011fustos 1858’de tamamlanabildi. Bununla birlikte hen\u00fcz iletilen mesaj say\u0131s\u0131 400’\u00fc bile bulmam\u0131\u015fken, denizalt\u0131 kablosu 1 Eyl\u00fcl 1858’de onar\u0131lamayacak bi\u00e7imde ar\u0131zaland\u0131. K\u0131talararas\u0131 telgraf ileti\u015fimi ancak 8 y\u0131l sonra, 7 Eyl\u00fcl 1866’da yeniden ba\u015flayabildi.
\n XIX. y\u00fczy\u0131lda telgraf\u0131n uygarl\u0131\u011f\u0131n ve ya\u015fam\u0131n vazge\u00e7ilmez bir par\u00e7as\u0131 haline gelmesinden sonra ger\u00e7ekle\u015fen en \u00f6nemli a\u015fama telsiz telgraf\u0131n bulunmas\u0131d\u0131r. Alman fizik\u00e7i Heinrich Hertz (1857 – 1894)’in Maxwell’in elektromagnetizma kuram\u0131ndan hareket ederek yapt\u0131\u011f\u0131 deneyler sonucunda elektromagnetik dalgalar\u0131n haberle\u015fmede kullan\u0131labilece\u011fi anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu geli\u015fmeyi teknolojik sonucuna ula\u015ft\u0131rmay\u0131 ba\u015faran mucit ise \u0130talyan fizik\u00e7i Guglielmo Marconi (1874 – 1937) oldu. Marconi, ile telsiz telgraf patentini, sinyalleri birka\u00e7 km uza\u011fa ula\u015ft\u0131rarak 1892’de ald\u0131. Daha sonra \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrekli geli\u015ftirdi ve ilk k\u0131talararas\u0131 radyo sinyalini g\u00f6ndermeyi ba\u015fard\u0131. 12 Aral\u0131k 1901’de, \u0130ngiltere’nin g\u00fcneybat\u0131 ucundaki Cornwall’dan g\u00f6nderilen sinyaller, Atlas Okyanusunun \u00f6te yakas\u0131ndan, Kanada’n\u0131n New Foundland adas\u0131 k\u0131y\u0131lar\u0131ndaki St. John’dan al\u0131nd\u0131. Bu olay\u0131 izeleyen tarihlerde bir\u00e7ok yerde telsiz telgraf istasyonlar\u0131 kurulmaya ba\u015flad\u0131.
\n Daha XIX. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131n\u0131n hemen ba\u015flar\u0131nda insan konu\u015fmas\u0131n\u0131n elektrikle iletilebilmesi \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnceler ve tasar\u0131lar geli\u015ftirilmeye ba\u015flanm\u0131\u015f ve hatta baz\u0131 deneylere bile girilmi\u015fti. Ancak telefonun ger\u00e7ek mucidi olarak bilinen Alexander Graham Bell (1847 – 1922)’in telefonun patentini almas\u0131 1876 y\u0131l\u0131n\u0131 buldu. Bell’in telefon sisteminin esas\u0131n\u0131, elektrom\u0131knat\u0131s\u0131n, ses dalgas\u0131yla orant\u0131l\u0131 olarak ak\u0131m \u00fcretecek bir bi\u00e7imde titre\u015ftirilmesi olu\u015fuyordu. ABD Patent Dairesi’nden ald\u0131\u011f\u0131 patent belgesinde bulu\u015funa ili\u015fkin olarak \u015fu s\u00f6zler yer al\u0131yordu; “A\u011f\u0131zdan \u00e7\u0131kan seslere ya da ba\u015fka seslere e\u015flik eden, hava titre\u015fimlerine benzeyen elektrik titre\u015fimleri yaratarak, a\u011f\u0131zdan \u00e7\u0131kan sesleri ya da ba\u015fka sesleri telegrafik olarak iletmeye y\u00f6nelik bir y\u00f6ntem ve ayg\u0131t…”
\n Patentin al\u0131n\u0131\u015f\u0131n\u0131 izleyen bir y\u0131l i\u00e7inde ayg\u0131t \u00fcretilerek piyasaya s\u00fcr\u00fcld\u00fc ve telefonun kullan\u0131m\u0131 h\u0131zl\u0131 yayg\u0131nla\u015ft\u0131. XX. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk yar\u0131s\u0131 i\u00e7in art\u0131k elektronik \u00e7a\u011f\u0131 nitelemesi yapmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu d\u00f6nemde \u00e7ok h\u0131zl\u0131 ve \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir geli\u015fme \u00e7izgisi izleyen elektroni\u011fin uygulamalar\u0131, ya\u015fam\u0131n her alan\u0131n\u0131 art\u0131k do\u011frudan etkiler hale gelmi\u015ftir. 1904 y\u0131l\u0131nda John Ambrose Fleming elektron lambas\u0131n\u0131 (diyot) ger\u00e7ekle\u015ftirdi. 1907’de Lee De Forest triyot lambay\u0131 yapt\u0131. 1923’te ise Rus as\u0131ll\u0131 ABD’li m\u00fchendis Vladimir Kosma Zworykin (1889 – 1982)’in, g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri elektrik i\u015faretlerine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren ikonoskop lambas\u0131n\u0131 bulmas\u0131i televizyonun geli\u015fiminde temel \u00f6nemde bir ad\u0131m oldu.
\n M\u00fczik ve konu\u015fma i\u00e7eren k\u0131sa mesafeli ilk radyo yay\u0131n\u0131, 24 Aral\u0131k 1906’da ABD’li mucit Reginald Fessenden taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Radyo teknolojisi bu tarihten sonra s\u00fcrekli geli\u015fme g\u00f6sterdi. Ayr\u0131ca 1920’de Kanada’da, 1921’de Avustralya, Yeni Zelanda ve Danimarka’da, 1922’de Fransa, \u0130ngiltere ve SSCB’de, 1923’de Bel\u00e7ika, Almanya, \u00c7ekoslovakya ve \u0130spanya’da, 1924’te Finlandiya ve \u0130talya’da, 1925’de de T\u00fcrkiye’de d\u00fczenli radyo yay\u0131nlar\u0131 ba\u015flad\u0131. Radyo teknolojisinin geli\u015fimiyle birlikte, kullan\u0131lan elektronik devreler de gittik\u00e7e daha karma\u015f\u0131k bi\u00e7imler almaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bu sorunlarla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak, elektrik devrelerinin daha sistematik bir bi\u00e7imde \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi ve sentezlenmesine y\u00f6nelik “devre teorisi” ad\u0131 verilen matematiksel disiplin \u00f6nemli geli\u015fmeler g\u00f6sterdi.
\n Modern televizyon mucidi, Rus as\u0131ll\u0131 ABD’li elektrik m\u00fchendisi Vladimir Kosma Zworykin’dir. Zworykin 1923 y\u0131l\u0131nda, televizyon kameras\u0131n\u0131n en \u00f6nemli par\u00e7as\u0131 olan ve ilk kez resim tarama y\u00f6ntemini t\u00fcm\u00fcyle elektronik olarak yapan ikonoskopu buldu. Ertesi y\u0131l da kineskop olarak adland\u0131r\u0131lan resim t\u00fcp\u00fcn\u00fcn patentlerini ald\u0131. Bu iki bulu\u015f, t\u00fcm\u00fcyle elektronik ilk televizyon sisteminin olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 olanakl\u0131 k\u0131ld\u0131. 1950’li y\u0131llarda televizyon art\u0131k ticari uygulama a\u015famas\u0131na ge\u00e7mi\u015fti.
\n Elektronik teknolojisindeki en \u00f6nemli a\u015famalardan biri hi\u00e7 ku\u015fkusuz, yar\u0131 iletken fizi\u011findeki geli\u015fmelerin sonucunda transist\u00f6r\u00fcn icad\u0131yla sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Elektrik sinyallerinin y\u00fckseltilmesini, denetlenmesini ya da \u00fcretilmesini sa\u011flayan bu yar\u0131 iletken ayg\u0131t, 1947 y\u0131l\u0131nda ABD’deki Bell Laboratuvarlar\u0131’nda, John Bardeen, Walter Houser Brittain ve William Bradford Shockley taraf\u0131ndan icat edilmi\u015ftir. Mucitler bu bulu\u015flar\u0131 nedeniyle 1956 Nobel Fizik \u00d6d\u00fcl\u00fc’n\u00fc payla\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Elektron lambalar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn i\u015flevlerini yerine getirebilen transist\u00f6rler ayr\u0131ca ek \u00fcst\u00fcnl\u00fcklere sahiptirler. Transist\u00f6rler, \u00e7ok daha k\u00fc\u00e7\u00fck boyutlu ve hafif, mekanik etkilere kar\u015f\u0131 daha dayan\u0131kl\u0131, \u00f6mr\u00fc daha uzun, verimi daha y\u00fcksek, \u0131s\u0131 kay\u0131plar\u0131 daha d\u00fc\u015f\u00fck ve harcad\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7 de \u00e7ok daha az olan ayg\u0131tlard\u0131r. Bu \u00f6zellikleriyle transist\u00f6rler, elektronik sanayiinde devrim olarak nitelendirilebilecek geli\u015fmelere yol a\u00e7m\u0131\u015flard\u0131r. Transist\u00f6rs\u00fcz bir d\u00fcnyada k\u00fc\u00e7\u00fck ve y\u00fcksek h\u0131zl\u0131 bilgisayar olanaks\u0131z olacakt\u0131.
\n \u0130lk hesap makinas\u0131n\u0131, XVII. y\u00fczy\u0131lda Frans\u0131z matematik\u00e7i ve fizik\u00e7i Blaise Pascal (1623 – 1662) yapm\u0131\u015ft\u0131. Bu ayg\u0131t toplama \u00e7\u0131karma yapabilen di\u015fli \u00e7arklardan olu\u015fuyordu. Daha sonra Alman filozof ve matematik\u00e7i Gottfried Wilhelm Leibniz (1646 – 1716), \u00e7arpma ve b\u00f6lme de yapabilen bir makina geli\u015ftirdi. Ancak bug\u00fcnk\u00fc bilgisayarlara yak\u0131n makina tasarlayan mucit, \u0130ngiliz matematik\u00e7i Charles Babbage (1792 – 1871) oldu. Bununla birlikte Babbage’\u0131n otomatik say\u0131sal bilgisayar\u0131, elektroni\u011fin olanaklar\u0131ndan yararlanamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in tam bir geli\u015fim sa\u011flayamad\u0131.
\n XX. y\u00fczy\u0131lda, olduk\u00e7a karma\u015f\u0131k i\u015flemler yapabilen ancak mekanik ve yava\u015f \u00e7al\u0131\u015fan \u00f6\u011felerden olu\u015fan ilk bilgisayar, ABD’li elektrik m\u00fchendisi Vannevar Bush (1890 – 1974)’un y\u00f6netiminde 1930’lu y\u0131llarda Cambridge’de Massachusetts Teknoloji Enstit\u00fcs\u00fc (MIT)’nde yap\u0131ld\u0131. \u0130lk elektronik bilgisayar\u0131n yap\u0131m\u0131na ise 1942’de ba\u015fland\u0131 ve ayg\u0131t\u0131n yap\u0131m\u0131 1945 y\u0131l\u0131nda tamamland\u0131. Yar\u0131 iletken teknolojiye ge\u00e7ilmesinden sonra bilgisayarlar\u0131n h\u0131z\u0131nda ve bellek s\u0131\u011fas\u0131nda b\u00fcy\u00fck ilerlemeler sa\u011fland\u0131. Transist\u00f6r kullanan ilk bilgisayar 1950 y\u0131l\u0131nda ABD Standartlar B\u00fcrosu taraf\u0131ndan yap\u0131ld\u0131. Transist\u00f6r \u00e7a\u011f\u0131ndan t\u00fcmle\u015fik devreler \u00e7a\u011f\u0131na ge\u00e7ilmesiyle, bilgisayarlar \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck i\u015fler yapan ayg\u0131tlara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcler.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Elektrik ve m\u0131knat\u0131s (magnet) s\u00f6zc\u00fcklerinin k\u00f6keni eski Yunanca’dan gelmektedir. Elektrik s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn kayna\u011f\u0131 “kehribar” anlam\u0131na gelen Yunanca elektron s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. M\u0131knat\u0131s s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn de, m\u0131knat\u0131s ta\u015flar\u0131na olduk\u00e7a s\u0131k rastlanan Bat\u0131 Anadolu’daki Magnesia (bug\u00fcnk\u00fc Manisa) b\u00f6lgesinden t\u00fcredi\u011fi san\u0131lmaktad\u0131r. \u00c7inlilerin M.\u00d6. 1100 y\u0131llar\u0131nda m\u0131knat\u0131s ta\u015flar\u0131 ile m\u0131knat\u0131slad\u0131klar\u0131 maden\u00ee i\u011fnelerden bir t\u00fcr pusula yapt\u0131klar\u0131n\u0131 ve denize a\u00e7\u0131ld\u0131klar\u0131nda bunlardan yararland\u0131klar\u0131n\u0131 bilinir. Ancak …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[11422,11423,3024,11421,11425,2718,7186,2160,11424],"class_list":["post-5768","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-bilimsel-calismalar","tag-coulomb-yasasi","tag-edison","tag-elektrik-tarihi","tag-elektromagnetik-dalga","tag-kehribar","tag-miknatis","tag-newton","tag-ohm"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5768","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5768"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5768\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5768"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5768"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5768"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}