{"id":585,"date":"2011-05-25T09:50:15","date_gmt":"2011-05-25T06:50:15","guid":{"rendered":"http:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/\/?p=585"},"modified":"2011-05-25T09:50:15","modified_gmt":"2011-05-25T06:50:15","slug":"turgis-devleti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/turgis-devleti\/","title":{"rendered":"T\u00fcrgi\u015f Devleti"},"content":{"rendered":"<p>T\u00fcrgi\u015f Devleti (T\u00fcrgi\u015fler)<\/p>\n<p>    Adlar\u0131n\u0131n \u201cT\u00fcrk+\u015f\u201d \u015feklinde geli\u015fmi\u015f oldu\u011fu bildirilen T\u00fcrgi\u015fler, Talas &#8211; \u00c7u &#8211; \u0130li &#8211; Is\u0131k G\u00f6l sahas\u0131nda oturuyor ve Bat\u0131 G\u00f6kt\u00fcrkler&#8217;in (On-Oklar) To-lu kolunun bir k\u0131sm\u0131n\u0131 te\u015fkil ediyorlard\u0131. \u00c7in kaynaklar\u0131nda, ilk defa 651 hadiseleri ile ilgili olarak zikredilen T\u00fcrgi\u015fler (To-ki-\u015fi), \u015f\u00fcphesiz G\u00f6kt\u00fcrk Hakanl\u0131\u011f\u0131&#8217;n\u0131n kurulu\u015fundan \u00f6nceki devirlerden beri burada bulunuyorlard\u0131, zira \u0130stemi Ka\u011fan, 552\u2019de T\u00fcrgi\u015fler\u2019in de dahil oldu\u011fu On-Oklar\u0131n ba\u015f\u0131na \u201cyabgu\u201d tayin edilmi\u015fti. 630\u2019u takip eden y\u0131llarda T\u00fcrgi\u015flerin, di\u011fer T\u00fcrk topluluklar\u0131 gibi, te\u015fkilatl\u0131 bir mukavemet unsuru halinde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor. <\/p>\n<p>    \u0130lk T\u00fcrgi\u015f \u015fefi olarak g\u00f6r\u00fcnen, Baga Tarkan unvanl\u0131 U-\u00e7e-le, ba\u015flang\u0131\u00e7ta ba\u011fl\u0131 bulundu\u011fu tayinli (ba\u011f\u0131ml\u0131 bulunulan devlet, yani \u00c7in taraf\u0131ndan atanm\u0131\u015f) Bat\u0131 G\u00f6k-T\u00fcrk Ka\u011fan\u0131n\u0131n idaresizli\u011finden faydalanarak, etraf\u0131na kuvvetler toplad\u0131. K\u0131sa zamanda her birinin 7 biner askeri olan, 20 ba\u015fbu\u011flu bir ordu kurma\u011fa muvaffak oldu. \u00c7u vadisinin kuzey-bat\u0131 ucunda bulunan merkezini, kuzey-do\u011fuya nakletti. B\u00f6ylece, biri \u00c7u \u00fczerinde, \u00f6teki \u0130li\u2019nin kuzeyinde, iki merkeze sahip oldu. \u00c7u b\u00f6lgesinden ba\u015fka, Turan ve Kuca \u201ceyalet\u201dlerine kadar hakimiyetini geni\u015fletti, durumun zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rerek, \u00fclkesini b\u0131rak\u0131p \u00c7in ba\u015fkentine giden tayinli \u201cka\u011fan\u201d\u0131n ayr\u0131lmas\u0131ndan sonra, hemen b\u00fct\u00fcn On-ok sahas\u0131n\u0131 kendi idaresine ald\u0131. Fakat, iktidar\u0131n\u0131n bu sa\u011flam devrinde (7. asr\u0131n sonlar\u0131nda do\u011fru), Kapagan Ka\u011fan idaresinde ha\u015fmetli \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 ya\u015fayan G\u00f6kt\u00fcrkleri durdurmak maksad\u0131 ile K\u0131rg\u0131zlar ve \u00c7in ile i\u015fbirli\u011fi yapmas\u0131, iyi netice vermedi. <\/p>\n<p>    G\u00f6kt\u00fcrk aleyhtar\u0131 \u00fc\u00e7l\u00fc ittifak\u0131n bir \u00fcyesi oldu\u011fu i\u00e7in \u00fczerine y\u00fcr\u00fcyen Tonyukuk taraf\u0131ndan ma\u011flup ve esir edildi (698, Bol\u00e7u sava\u015f\u0131). On ok sahas\u0131, G\u00f6kt\u00fcrk hakanl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fland\u0131. U-\u00e7e-le\u2019nin o\u011flu So-ko da merkeze itaatsizlik g\u00f6sterdi\u011fi, \u00c7in ile m\u00fcnasebet kurdu\u011fu i\u00e7in bu defa K\u00fcl Tigin ve Bilge\u2019nin i\u015ftiraki ile, Kapagan Ka\u011fan taraf\u0131ndan, 711\u2019de Bol\u00e7u yak\u0131n\u0131nda hezimete u\u011frat\u0131ld\u0131 ve telef edildi. Sava\u015f\u0131n sebebi olarak \u00c7in kaynaklar\u0131nda bildirilen, T\u00fcrgi\u015f arazisinin payla\u015f\u0131lmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u00e7\u0131kan anla\u015fmazl\u0131k ve kitabelerde \u201cKara-T\u00fcrgi\u015f\u201d halk\u0131n\u0131n itaate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131n kaydedilmesi, T\u00fcrgi\u015f hanl\u0131\u011f\u0131nda bir b\u00f6l\u00fcnmenin vukua gelmedi\u011fini g\u00f6stermektedir. So-ko\u2019ya ba\u011fl\u0131 Kara-T\u00fcrgi\u015fler\u2019in ma\u011flup edildi\u011fi, fakat, So-o\u2019nun k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015fi, \u00c7e-mu\u2019ya ba\u011fl\u0131 grubun (herhalde Sar\u0131 T\u00fcrgi\u015f) m\u00fccadeleye kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor. <\/p>\n<p>    Kapagan\u2019\u0131n \u015fiddeti y\u00fcz\u00fcnden, kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k ve isyan hareketlerinin artt\u0131\u011f\u0131 y\u0131llarda, \u00c7in\u2019in hi\u00e7 eksilmeyen k\u0131\u015fk\u0131rtmalar\u0131 neticesinde yine T\u00fcrgi\u015flerle u\u011fra\u015fmak zorunda kal\u0131nd\u0131. 712 veya 713\u2019te K\u00fcl Tigin taraf\u0131ndan idare edilen ve G\u00f6kt\u00fcrkler i\u00e7in elveri\u015fsiz \u015fartlara ra\u011fmen ba\u015far\u0131 ile sona eren bir Kara-T\u00fcrgi\u015f seferinden sonra, T\u00fcrgi\u015fler Su-lu-\u00e7ur adl\u0131 ba\u015fbu\u011fu \u201cka\u011fan\u201d se\u00e7tiler (717) ki, \u00c7in haberlerine g\u00f6re T\u00fcrk uruglar\u0131ndan m\u00fchim bir k\u0131s\u0131m, Bilge\u2019den ayr\u0131larak, yeni T\u00fcrgi\u015f hakan\u0131n\u0131n hizmetine girmi\u015ftir. <\/p>\n<p>    Ba\u015fkenti, Talas\u2019\u0131n kuzey-bat\u0131s\u0131nda, Balasagun \u015fehri olarak, uzunca s\u00fcren h\u00fck\u00fcmdarl\u0131\u011f\u0131 zaman\u0131nda Su-lu, Mavera\u00fcnnehir\u2019den do\u011fuya Arap ilerlemesini durdurarak Orta Asya T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n \u201cArap tebaas\u0131\u201d olmas\u0131n\u0131 engelleyen ve \u00fczerinde T\u00fcrklerin tarihi hak sahibi bulundu\u011fu Mavera\u00fcnnehir\u2019i yine T\u00fcrk eline alma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan bir hakan olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. <\/p>\n<p>    Araplarla bu m\u00fccadele devrinde, Arap ordular\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar\u0131n hepsi, \u0130slam kaynaklar\u0131nda \u201cT\u00fcrk\u201d olarak belirtilmektedir. B\u00fcy\u00fck m\u00fccadelede, \u015f\u00fcphesiz bu b\u00f6lgenin ve Seyhun \u00f6tesi T\u00fcrk \u00fclkelerinin, me\u015fhur \u0130\u00e7-Asya kervan yolu \u00fczerinde yer almalar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, iktisadi ehemmiyeti de rol oynuyordu. Halife \u00d6mer b. Abd\u00fclaziz (717-720) taraf\u0131ndan tayin edilen ilk vali El-Cerrah b. Abdullah\u2019\u0131n, Seyhun \u00f6tesinde giri\u015fti\u011fi ilerleme te\u015febb\u00fcs\u00fcn\u00fcn, kumandan\u0131 durdurup muhasara ederek, Arap kuvvetlerini geri atacak \u015fekilde geli\u015fen T\u00fcrk mukavemeti kar\u015f\u0131s\u0131nda sars\u0131lmas\u0131, Emevileri, aradaki T\u00fcrk engelini kald\u0131rmak i\u00e7in, \u00c7in ile temaslar kurma\u011fa sevk etmi\u015f, bu maksatla \u015f\u00fcphesiz Araplar\u0131n m\u00fcsaadesi ve te\u015fviki ile, gerek Mavera\u00fcnnehir h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131ndan, gerek do\u011frudan do\u011fruya Araplardan heyetler g\u00f6nderilmi\u015f ise de, hi\u00e7bir netice elde edilememi\u015fti. \u00c7\u00fcnk\u00fc, Arap ordular\u0131n\u0131n, Seyhun \u00f6tesine ge\u00e7meleri ile ayn\u0131 zamanda (719) ba\u015flayan, \u00c7in\u2019in, bat\u0131ya do\u011fru G\u00f6kt\u00fcrk hakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n akamete u\u011fratt\u0131\u011f\u0131 geni\u015fleme siyaseti, bu defa T\u00fcrgi\u015f duvar\u0131na \u00e7arpma tehlikesi ile kar\u015f\u0131la\u015fmakta idi. <\/p>\n<p>    \u00c7in\u2019in \u015fimdilik \u201cdurumu idare\u201d yoluna girmesi dolay\u0131s\u0131yla da kendilerini serbest hisseden T\u00fcrgi\u015fler, bat\u0131da faaliyete ge\u00e7tiler. Bunun \u00fczerine Mavera\u00fcnnehir\u2019de ba\u015flayan Arap aleyhtar\u0131 hareketler, T\u00fcrgi\u015f bask\u0131s\u0131na iyiden iyiye yard\u0131mc\u0131 oluyordu. Seyhun\u2019u a\u015farak Mavera\u00fcnnehir\u2019e giren T\u00fcrk ordusu kumandan\u0131 K\u00fcl-\u00e7ur, Semerkand yak\u0131n\u0131na kadar sokularak, ilk b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131y\u0131 kazand\u0131. Ba\u015f\u0131nda, yeni kumandan Said b. Abd\u00fclaziz\u2019in bulundu\u011fu Arap kuvvetlerini ma\u011flup ve kumandan\u0131n\u0131 bir m\u00fcddet \u00e7ember i\u00e7inde tuttu (721). Bu vali de\u011fi\u015ftirildi. Yerine gelen el-Hara\u015f\u00ee (721 sonbahar\u0131) \u015fiddet oyununa ba\u015fvurup, yerlerini terk eden halk\u0131 Hocand (Hocend) b\u00f6lgesinde teslim olmaya zorlayarak hepsini \u00f6ld\u00fcrtt\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in, canlar\u0131n\u0131 kurtarabilenler, k\u00fctleler halinde, T\u00fcrgi\u015fler\u2019e s\u0131\u011f\u0131n\u0131yorlard\u0131. <\/p>\n<p>    Maverannehir\u2019de, tam bir ihtilal havas\u0131 esmekte idi. Halife Hi\u015fam (724-743), bu valiyi de azlederek, yerine M\u00fcslim b. Said\u2019i getirdi (724 ba\u015flar\u0131). Arap askeri kuvvetleri aras\u0131nda da ihtilaf ba\u015f g\u00f6stermi\u015f ve Yemenli kuvvetler, tedip edilmi\u015flerdi. Fergana\u2019ya y\u00fcr\u00fcmek \u00fczere M\u00fcslim b. Said idaresinde, Seyhun\u2019u ge\u00e7en Arap ordusuna kar\u015f\u0131, bizzat Hakan Su-lu \u00e7\u0131kt\u0131. Ordusuna ricat emri veren M\u00fcslim, susuz yollardan, aral\u0131ks\u0131z ve cebri y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f ile 11 g\u00fcn \u00e7ekildi ve ta\u015f\u0131yamad\u0131klar\u0131 i\u00e7in b\u00fct\u00fcn a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 yakmaya mecbur kald\u0131ktan sonra, Seyhun k\u0131y\u0131s\u0131nda, T\u00fcrgi\u015flerle i\u015fbirli\u011fi halinde bulunan yerli kuvvetler taraf\u0131ndan durduruldu. Suya eri\u015fememi\u015fti. Arkadan hakan h\u0131zla gelmekte oldu\u011fu i\u00e7in, bin zorluk ile \u00f6nlerindeki engeli a\u015fan Arap kuvvetleri, a\u011f\u0131r telefat ve zayiat pahas\u0131na, Semerkand\u2019a do\u011fru \u00e7ekilme\u011fe muvaffak oldular. <\/p>\n<p>    724\u2019te Seyhun \u00f6tesindeki b\u00fct\u00fcn Arap kuvvetlerinin geri at\u0131lmas\u0131 ile neticelenen ve her tarafta Arap n\u00fcfuzunun k\u0131r\u0131lmas\u0131na sebep olan bu seferdeki hezimet, Araplar\u0131 uzunca bir m\u00fcddet m\u00fcdafaada kalmaya zorlam\u0131\u015f ve yaln\u0131z Mavera\u00fcnnehir\u2019de de\u011fil, Toharistan\u2019da ve di\u011fer g\u00fcney b\u00f6lgelerinde, idareciler ve halk, T\u00fcrgi\u015fler\u2019e kurtar\u0131c\u0131 g\u00f6z\u00fc ile bakma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. T\u00fcrk kuvvetlerinin b\u00fct\u00fcn \u00fclkeye yay\u0131ld\u0131klar\u0131 ve Mavera\u00fcnnehir Arap muhaf\u0131z k\u0131talar\u0131n\u0131n merkezi Semerkand \u00f6n\u00fcnde bile g\u00f6r\u00fcnd\u00fckleri bu s\u0131rada, Horasan valisi tekrar de\u011fi\u015ftirildi. Fakat, yeni vali Esed b. Abdullah, 726\u2019da Huttal\u2019da Su-lu Ka\u011fan kar\u015f\u0131s\u0131nda ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, b\u00fct\u00fcn Mavera\u00fcnnehir Arap iktidar\u0131n\u0131n tehlikeye d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc bir zamanda azledildi. \u00dclkede, Emev\u00eelere kar\u015f\u0131 \u015eii ve Abbas\u00ee propagandas\u0131 da h\u0131zlanmakta idi. Hakan Su-lu, durumdan faydaland\u0131, yerli muhaliflerle ahenkli bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015farak, Buhara\u2019y\u0131 zaptetti (725). <\/p>\n<p>    Arap idaresi, Semerkand, Debusiya \u015fehirleri ile iki k\u00fc\u00e7\u00fck kaleye m\u00fcnhas\u0131r kalm\u0131\u015ft\u0131. Yerli halka bir\u00e7ok haklar bah\u015fetmesine ra\u011fmen \u00fcmit etti\u011fi ilgiyi g\u00f6remeyen yeni vali E\u015fres b. Abdullah es-Sulem\u00ee, Beykent yak\u0131nlar\u0131nda hakan taraf\u0131ndan s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak, ikinci bir \u201csusuzluk vakas\u0131\u201dna maruz kald\u0131, nihayet Semerkand\u2019a do\u011fru \u00e7ekilmekte iken yeti\u015fen hakan ve K\u00fcl-\u00e7ur idaresindeki T\u00fcrgi\u015f kuvvetleri taraf\u0131ndan, Kemerce kalesinde 58 g\u00fcn m\u00fcddetle ku\u015fat\u0131ld\u0131. Art\u0131k, Harezm\u2019de bile Araplara kar\u015f\u0131 k\u0131m\u0131ldanmalar g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Su-lu\u2019nun maksad\u0131, Semerkand\u2019daki Arap merkez ordug\u00e2h\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcp, Araplar\u0131 Mavera\u00fcnnehir\u2019den tamamen atmakt\u0131. Bu sebeple, Semerkand\u2019\u0131 ku\u015fatma\u011fa haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada, \u00e7arp\u0131\u015fmaya cesaret edemeyen kararg\u00e2h kumandan\u0131 Sevre b. Hur, yeni tayin edilen Horasan valisi C\u00fcneyd b. Abdurrahman el-Mur\u00ee\u2019yi, Merv\u2019den imdada \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. <\/p>\n<p>    Fakat, T\u00fcrgi\u015fler taraf\u0131ndan yolu kesilmi\u015fti. Zaruri olarak, ge\u00e7ilmesi m\u00fc\u015fk\u00fcl da\u011f yollar\u0131na d\u00fc\u015fen C\u00fcneyd, Savdar da\u011flar\u0131n\u0131n dar ge\u00e7itlerinde, hakan taraf\u0131ndan s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131, yorgunlu\u011fa ilaveten susuz da kalan ordusu, yer-yer bask\u0131na u\u011fruyordu. Nihayet, 12 bin ki\u015filik kuvvetinden 10 bininin telef olmas\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, Semerkand\u2019a ula\u015fabildi (Ge\u00e7it Sava\u015f\u0131 = Vak\u2018at\u00fc\u2019\u015f-\u015ei\u2018b). Durumdan haberdar edilen Halife Hi\u015fam\u2019\u0131n emri ile, K\u00fbfe ve Basra\u2019dan 20 bin ki\u015filik bir takviye ordusu Semerkand\u2019a gelirken, k\u0131\u015f da yakla\u015fmakta oldu\u011fundan, daha fazla kalmak istemeyen hakan, Buhara\u2019y\u0131 da tahliye ederek, \u00e7ekildi (732). C\u00fcneyd\u2019in 734 ba\u015flar\u0131nda \u00f6l\u00fcm\u00fc ile, zaten Arap n\u00fcfuz ve kudreti iyice k\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olan Horasan vilayetinde \u201csiyah bayrak a\u00e7an\u201d, Abbasi taraftar\u0131, Haris b. Sureyc\u2019in isyan ederek Belh\u2019i, arkas\u0131ndan valilik merkezi Merv \u015fehrini zaptetmesi, Mavera\u00fcnnehir\u2019de durumu b\u00fcsb\u00fct\u00fcn kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131. <\/p>\n<p>    Yeni valilerin, \u00fc\u00e7 sene (734-737) kendisi ile u\u011fra\u015fmak zorunda kald\u0131klar\u0131 Haris, sonunda T\u00fcrgi\u015fler\u2019e iltica etti. Hakan Su-lu, Mavera\u00fcnnehir\u2019e kar\u015f\u0131 son seferinde hayli m\u00fcttefik bulmu\u015ftu: Haris taraftarlar\u0131ndan ba\u015fka Sogd h\u00fck\u00fcmdar\u0131 (yani Gurak veya o\u011flu), Usru\u015fana hakimi, \u015ea\u015f (Ta\u015fkent b\u00f6lgesi) h\u00fck\u00fcmdar\u0131, Hutta h\u00fck\u00fcmdar\u0131. Bu liste, \u201cMavera\u00fcnnehir\u2019deki Arap n\u00fcfuzunun nas\u0131l T\u00fcrklere ge\u00e7mi\u015f oldu\u011funu\u201d a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6stermektedir. Hakan, Belh\u2019e do\u011fru ilerledi. C\u00fczcan\u2019a girdi, \u00f6nce Toharistan\u2019\u0131 Araplara kar\u015f\u0131 ayakland\u0131rarak mahall\u00ee bir destek sa\u011flamay\u0131 faydal\u0131 g\u00f6r\u00fcyordu. Fakat, vali Esed b. Abdullah, hakan\u0131n ordusunu arkadan vurma\u011fa muvaffak oldu (737 Haristan Sava\u015f\u0131). <\/p>\n<p>    Esasen Su-lu, Araplarla birle\u015fen C\u00fczcan h\u00fck\u00fcmdar\u0131n\u0131n h\u0131yanetine u\u011fram\u0131\u015ft\u0131. Memleketine d\u00f6nen Su-lu Ka\u011fan, herhalde \u00f6mr\u00fcn\u00fc harcad\u0131\u011f\u0131 bu m\u00fccadeleye devam edecekti, fakat kendisi, o zamanlara kadar b\u00fcy\u00fck hizmetlerini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc K\u00fcl-\u00e7ur (=Baga Tarkan) taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc (738). \u00c7in\u2019in T\u00fcrk ba\u015fbu\u011flar\u0131n\u0131 birbirine d\u00fc\u015f\u00fcrme esas\u0131na dayanan tahrik\u00e7i siyaseti, bir daha hedefine ula\u015fm\u0131\u015f ve Kara T\u00fcrgi\u015fler\u2019le Sar\u0131 T\u00fcrgi\u015fleri birbirine iyice d\u00fc\u015fman etmi\u015fti. Sar\u0131 T\u00fcrgi\u015fler, m\u00fccadeleyi kazand\u0131lar. Ba\u015fbu\u011flar\u0131 Baga Tarkan (K\u00fcl-\u00e7ur), rakibi Kara T\u00fcrgi\u015f ba\u015fbu\u011fu Tu-mo-\u00e7e\u2019yi ma\u011flup ederek ve onun \u201cka\u011fan\u201d yap\u0131lmas\u0131n\u0131 istedi\u011fi Su-lu\u2019nun o\u011flunu ortadan kald\u0131rarak, kendini \u201cka\u011fan\u201d ilan etti. Bu arada, \u00c7in\u2019in On-oklar \u201cka\u011fan\u0131\u201d tayin etti\u011fi, A\u015f\u0131na ailesinden son hakan olan Hin\u2019i ma\u011flup edip \u00f6ld\u00fcrmesi, (739), \u00c7in\u2019i bu defa Kara-T\u00fcrgi\u015fleri destekleme\u011fe sevk etti. <\/p>\n<p>    742\u2019deki T\u00fcrgi\u015f ka\u011fan\u0131 \u0130l-etmi\u015f Kutlug Bilge, bir Kara-T\u00fcrgi\u015f ba\u015fbu\u011fu idi. 753\u2019te hakan ilan edilen Tangri Bulmu\u015f bir Kara T\u00fcrgi\u015f idi. \u0130ki taraf aras\u0131ndaki uzun s\u00fcren m\u00fccadeleye, Karluklar da kar\u0131\u015fm\u0131\u015flar, T\u00fcrgi\u015f iktidar\u0131 b\u00fcsb\u00fct\u00fcn zay\u0131flam\u0131\u015ft\u0131. Nihayet, 20 sene i\u00e7inde gittik\u00e7e kuvvet kazanan Karluklar; To-lular ve Nu-\u015fi-piler aras\u0131nda \u00fcst\u00fcnl\u00fck kazanarak, a\u011f\u0131rl\u0131k merkezi \u00c7u vadisi olmak \u00fczere, kendi hakimiyetlerini kurdular (766).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrgi\u015f Devleti (T\u00fcrgi\u015fler) Adlar\u0131n\u0131n \u201cT\u00fcrk+\u015f\u201d \u015feklinde geli\u015fmi\u015f oldu\u011fu bildirilen T\u00fcrgi\u015fler, Talas &#8211; \u00c7u &#8211; \u0130li &#8211; Is\u0131k G\u00f6l sahas\u0131nda oturuyor ve Bat\u0131 G\u00f6kt\u00fcrkler&#8217;in (On-Oklar) To-lu kolunun bir k\u0131sm\u0131n\u0131 te\u015fkil ediyorlard\u0131. \u00c7in kaynaklar\u0131nda, ilk defa 651 hadiseleri ile ilgili olarak zikredilen T\u00fcrgi\u015fler (To-ki-\u015fi), \u015f\u00fcphesiz G\u00f6kt\u00fcrk Hakanl\u0131\u011f\u0131&#8217;n\u0131n kurulu\u015fundan \u00f6nceki devirlerden beri burada bulunuyorlard\u0131, zira \u0130stemi Ka\u011fan, 552\u2019de &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[1817,1640,1822,1849,1848,1701],"class_list":["post-585","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-gokturk","tag-gokturkler","tag-maveraunnehir","tag-tonyukuk","tag-turgis-devleti","tag-turgisler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/585","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=585"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/585\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=585"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=585"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=585"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}