Adam\u0131n biri \u0130mam aleyhi\u2019s-sel\u00e2m\u2019a: “Kullar\u0131n ge\u00e7imini sa\u011flaman\u0131n kapsam\u0131na giren kazan\u00e7, \u00e7al\u0131\u015fma, muamele (ticaret) ve mallar\u0131 harcaman\u0131n ka\u00e7 yolu vard\u0131r?\u201d diye sordu. <\/p>\n
\u0130mam Sad\u0131k aleyhi\u2019s-sel\u00e2m \u015f\u00f6yle buyurdu: <\/p>\n
Halk aras\u0131nda al\u0131\u015f-veri\u015f ve muamelenin \u00e7e\u015fitlerini kapsam\u0131na alan ve kazan\u00e7 vesilesi olan ge\u00e7im yollar\u0131 d\u00f6rt k\u0131sma ayr\u0131l\u0131r. <\/p>\n
“Bu d\u00f6rt k\u0131sm\u0131n hepsi mi helal veya haramd\u0131r, yoksa baz\u0131s\u0131 helal ve baz\u0131s\u0131 da haramd\u0131r?” diye sorunca \u0130mam aleyhi\u2019s-sel\u00e2m \u015f\u00f6yle buyurdu: <\/p>\n
Bunlardan her birinin hem helal y\u00f6n\u00fc vard\u0131r, hem de haram y\u00f6n\u00fc. Bunlar\u0131n hepsinin isim ve \u00f6zellikleri bilinen me\u015fhur \u015feylerdir. <\/p>\n
Bu d\u00f6rt k\u0131sm\u0131n birincisi y\u00f6netimdir yani insanlar\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131n di\u011ferlerine olan velayetidir. (y\u00f6netme hakk\u0131d\u0131r.) <\/p>\n
Birincisi, y\u00f6neticinin velayetidir, sonra y\u00fcksek y\u00f6netici makam\u0131ndan en a\u015fa\u011f\u0131s\u0131na kadar her birinin elinin alt\u0131ndakilere olan velayetleridir. <\/p>\n
\u0130kincisi insanlar\u0131n birbirleriyle yapt\u0131klar\u0131 al\u0131\u015f-veri\u015f ve ticarettir. <\/p>\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc zanaat\u0131n b\u00fct\u00fcn k\u0131s\u0131mlar\u0131d\u0131r. <\/p>\n
D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc kira ve \u00fccretlerdir. <\/p>\n
Bunlardan her birinin hem helal y\u00f6nleri vard\u0131r ve hem de haram y\u00f6nleri. Bu mu\u00e2melelerde, Allah taraf\u0131ndan kullar\u0131n \u00fczerine farz k\u0131l\u0131nan \u015fey mu\u00e2melenin helal olan y\u00f6n\u00fcne girip o y\u00f6nde \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve haram olan y\u00f6n\u00fcnden ise ka\u00e7\u0131nmalar\u0131d\u0131r.
\nVelayetin (Y\u00f6neticili\u011fin) K\u0131s\u0131mlar\u0131yla \u0130lgili A\u00e7\u0131klama<\/p>\n
Velayet iki k\u0131s\u0131md\u0131r: Bir k\u0131s\u0131m\u0131 Allah’\u0131n Kendilerinin velayetini (y\u00f6neticili\u011fini) \u0130nsanlar\u0131n \u00fczerine farz k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 adil y\u00f6neticilerin ve onlar taraf\u0131ndan y\u00f6neticilik makam\u0131na tayin edilen kimselerin velayetidir. Velayetin di\u011fer k\u0131sm\u0131 ise zalim y\u00f6neticilerin ve onlar taraf\u0131ndan y\u00f6neticilik makam\u0131na tayin edilen kimselerin velayetidir. Velayetin helal olan k\u0131sm\u0131, adil y\u00f6neticinin velayetidir. Allah ona, indirdi\u011fi h\u00fckme bir \u015fey ekleyip eksiltmeyece\u011fini, s\u00f6z\u00fcn\u00fc tahrif etmeyece\u011fini ve buyuru\u011fundan da \u00e7\u0131kmayaca\u011f\u0131n\u0131, emretti\u011finden dolay\u0131 insanlar\u0131n onu tan\u0131malar\u0131n\u0131, velayetini kabul etmelerini, velayetinde hizmet etmelerini ve onun taraf\u0131ndan y\u00f6neticilik makam\u0131na tayin edilen kimselerin y\u00f6neticilik makam\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 emretmi\u015ftir. <\/p>\n
E\u011fer y\u00f6netici zikretti\u011fimiz \u015fekilde adaletli olursa onun ad\u0131na vali olmak, onunla \u00e7al\u0131\u015fmak, ona yard\u0131mda bulunmak ve onu des-teklemek helal ve me\u015fru oldu\u011fu gibi onlarla mu\u00e2mele yapmak da c\u00e2izdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, adil y\u00f6neticinin ve onun taraf\u0131ndan tayin edilen y\u00f6neticilerin \u00f6nderli\u011finde hak ve adalet dirildi\u011fi gibi, her (\u00e7e\u015fit) zul\u00fcm ve fesad da yok olur. \u0130\u015fte bunun i\u00e7indir ki, o y\u00f6neticinin h\u00fck\u00fcmetini desteklemek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan ve ona yard\u0131mda bulunan bir kimse, Allah’\u0131n dinini g\u00fc\u00e7lendirdi\u011fi gibi Allah’a itaatte de \u00e7aba g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n
Velayetin (y\u00f6neticili\u011fin) haram k\u0131sm\u0131, zalim y\u00f6neticinin velayeti ve en y\u00fckse\u011finden en alt makam\u0131na kadar onun taraf\u0131ndan tayin edilen kimselerin velayetidir. Y\u00f6netici olarak onlar i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmak ve onlarla ticaret yapmak haramd\u0131r, bu i\u015f me\u015fru de\u011fildir. Bunu yapan adam, -yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015f ister az olsun ister \u00e7ok- bu i\u015finden dolay\u0131 azaba u\u011frayacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc, onlara her \u00e7e\u015fit yard\u0131mda bulunmak b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcnaht\u0131r. <\/p>\n
Bunun sebebi ise \u015fudur: Zalim y\u00f6neticinin y\u00f6neticili\u011finde hak olan her \u015fey ayak alt\u0131na al\u0131n\u0131r ve bat\u0131l olan her \u015fey de dirilir; zul\u00fcm, sitem ve fesad a\u015fikar olur; ilahi kitaplar iptal edilir; peygamber ve m\u00fc\u2019minler \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr; camiler y\u0131k\u0131l\u0131r ve Allah’\u0131n s\u00fcnnet ve \u015feriat\u0131 de\u011fi\u015ftirilir. Bu y\u00fczden onlarla \u00e7al\u0131\u015fmak, onlara yard\u0131mda bulunmak ve onlarla ticaret yapmak haramd\u0131r; ama, kan ve murdar\u0131 yemek kadar bir zaruret s\u00f6z konusu olursa o ba\u015fka.
\nTicaret \u00c7e\u015fitleriyle \u0130lgili A\u00e7\u0131klama<\/p>\n
Al\u0131c\u0131 ve sat\u0131c\u0131ya helal veya haram olan b\u00fct\u00fcn ticar\u00ee i\u015flemler, temel olarak \u015fundan ibarettir: Allah’\u0131n emretti\u011fi gibi halk\u0131n g\u0131da maddesi olarak kulland\u0131\u011f\u0131, ge\u00e7imlerini sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 ve yemek, i\u00e7mek, giymek, evlenmek, m\u00fclkiyet ve tasarruf gibi ge\u00e7imde ihtiya\u00e7 duyulan veya halk\u0131n her y\u00f6nden yarar\u0131na olup onlar\u0131 koruyan \u015feylerin al\u0131\u015f-veri\u015fi, elde tutulmas\u0131, hibesi ve emanet verilmesi helald\u0131r.<\/p>\n
Al\u0131\u015f-veri\u015fin haram olan k\u0131sm\u0131 ise \u015fundan ibarettir: \u0130\u00e7erisinde bozukluk olan ve yenmesi, i\u00e7ilmesi, kazanc\u0131, nik\u00e2h\u0131, m\u00fclk edi-nilmesi, elde tutulmas\u0131, hibesi ve emanet verilmesi y\u00f6n\u00fcnden neh-yedilen veya faiz mu\u00e2melesi gibi bir y\u00f6nden bat\u0131l olan her \u00e7e\u015fit al\u0131\u015f-veri\u015f, murdar, kan ve domuz etinin, karada veya havada olan y\u0131rt\u0131c\u0131 hayvanlar\u0131n etinin ve derilerinin, \u015farap ve necis olan herhangi bir \u015feyin al\u0131m sat\u0131m\u0131 haramd\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc, bunlarda fesad oldu\u011fu i\u00e7in yenilmesi, i\u00e7ilmesi, m\u00fclk edinilmesi, korunmas\u0131 ve tasarrufu nehyedilmi\u015ftir. B\u00f6ylece e\u011flenceye, Allah\u2019tan ba\u015fkas\u0131na y\u00f6nelmeye ve herhangi bir k\u00fcfr\u00fcn, \u015firkin, sap\u0131kl\u0131\u011f\u0131n ve bat\u0131l\u0131n takviye edilmesine veya bir hakk\u0131n zay\u0131flamas\u0131na sebep olan her \u015feyin al\u0131\u015f-veri\u015fi, korunmas\u0131, m\u00fclkiyeti, hibesi, emaneti ve her \u00e7e\u015fit tasarrufu, zaruret d\u0131\u015f\u0131nda haramd\u0131r.
\nKira Ve \u0130carla \u0130lgili A\u00e7\u0131klama<\/p>\n
Kira ve icar bir insan\u0131n kendi \u015fahs\u0131n\u0131, malik oldu\u011fu mal\u0131, yetkisi dahilinde olan yak\u0131nlar\u0131n\u0131, at\u0131n\u0131 veya elbisesini helal bir yolla menfaatinden yararlan\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ba\u015fkalar\u0131n\u0131n emrine vermesinden ibarettir. <\/p>\n
Kira ve icar\u0131n helal olan k\u0131sm\u0131, insan\u0131n kendisini, evini, yerini veya malik oldu\u011fu herhangi bir mal\u0131, helal menfaatlerinden yararlanmak i\u00e7in ba\u015fkalar\u0131n\u0131n hizmetine b\u0131rakmas\u0131, y\u00f6neticinin vekili veya valisi olmaks\u0131z\u0131n kendisi, evlad\u0131, k\u00f6lesi veya i\u015f\u00e7isi vas\u0131tas\u0131yla herhangi bir i\u015fi yapmay\u0131 \u00fcstlenmesidir. \u0130nsan\u0131n, kendisini, evlad\u0131n\u0131, akrabas\u0131n\u0131, k\u00f6lesini veya i\u015f\u00e7isini, ecir yapmas\u0131n\u0131n sak\u0131ncas\u0131 yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunlar, insan\u0131n kendi yerine \u00e7al\u0131\u015fan vekilleridir, y\u00f6neticinin eli alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan kimseler de\u011fillerdir. Hammal\u0131n bir y\u00fck\u00fc belirli bir \u00fccretle malum bir yere g\u00f6t\u00fcrmesi gibi. Ta\u015f\u0131n\u0131lmas\u0131 c\u00e2iz olan helal bir \u015feyi kendisi, k\u00f6lesi veya hayvan\u0131 vas\u0131tas\u0131yla ta\u015f\u0131mas\u0131 veyahut \u00fccret kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda bir i\u015fi kendisi, k\u00f6lesi akrabalar\u0131 veya i\u015fcisi vas\u0131tas\u0131yla yapmas\u0131 c\u00e2izdir. Bunlar kira ve icar\u0131n helal olan k\u0131s\u0131mlar\u0131d\u0131r. Bunlar sultan, halk, k\u00e2fir veya m\u00fc\u2019min olan herkes i\u00e7in helald\u0131r. Bu yolla elde edilen kazanc\u0131n sak\u0131ncas\u0131 yoktur.<\/p>\n
Kira ve icar\u0131n haram k\u0131s\u0131mlar\u0131 ise \u015funlard\u0131r: Yenilmesi, i\u00e7ilmesi ve giyilmesi haram olan bir \u015feyi ta\u015f\u0131mak i\u00e7in \u00fccret kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmak veya haram olan bir \u015feyi yapmak, korumak, giymek veya ziyan kast\u0131yla camiyi y\u0131kmak veya su\u00e7suzu \u00f6ld\u00fcrmek veya heykel put, saz, kaval, \u015farab, domuz, murdar ve kan gibi icar olmadan bile ta\u015f\u0131nmas\u0131 haram olan \u015feyleri ta\u015f\u0131mak veya icar ve kira olmadan da kendisine haram olan her hangi bozuk bir \u015feyi ta\u015f\u0131mak veya \u015fer\u2019an nehyedilen bir i\u015fde \u00e7al\u0131\u015fmak veya yetkisinde olan bir \u015fahs\u0131 veya ve bir \u015feyi bu i\u015f i\u00e7in icar etmek insana haram k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r; ancak, \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan kimsenin yarar\u0131na olursa o ba\u015fka; \u00f6rne\u011fin, murdar\u0131n kokusundan, kendisinin veya ba\u015fkas\u0131n\u0131n kurtulmas\u0131 i\u00e7in onu uzak bir yere g\u00f6t\u00fcr\u00fcp atmak ve buna benzer bir i\u015f i\u00e7in birini \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rman\u0131n sak\u0131ncas\u0131 yoktur. <\/p>\n
Velayet (bat\u0131l h\u00fck\u00fcmetlerin y\u00f6neticisi veya i\u015fcisi olmak)la kiran\u0131n aras\u0131ndaki fark, her ikisinde de \u00fccretle \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen (birincisinin haram, di\u011ferinin de helal olmas\u0131n\u0131n sebebi) \u015fudur: Velayette insan, y\u00f6neticiye veya o y\u00f6neticinin tayin etti\u011fi bir kimseye hizmet eder. H\u00fck\u00fcmette ve kendisinden a\u015fa\u011f\u0131dakilere olan n\u00fcfuzu ve emrinin ge\u00e7erlili\u011finden dolay\u0131 y\u00f6neticinin rol\u00fcn\u00fc if\u00e2 eder veya y\u00f6neticinin kudretini sabitle\u015ftirmek ve ona yard\u0131m etmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan vekilleri makam\u0131nda oturur. Y\u00f6neticilerin en k\u00fc\u00e7\u00fck ve en a\u015fa\u011f\u0131 tabakas\u0131nda olsa yine de insanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrmekte, zul\u00fcm ve bozgunculu\u011fu yaymakta, insanlara h\u00fck\u00fcm s\u00fcren b\u00fcy\u00fck makam ve y\u00f6neticilerin yerinde oturur.<\/p>\n
Ama kira ve icar, a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi insan\u0131n, kendi \u015fahs\u0131n\u0131 veya \u00f6nceden kiraya vermeyip malik oldu\u011fu herhangi bir \u015feyi \u00fccret kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ba\u015fkas\u0131n\u0131n emrine vermesidir. \u0130nsan, ba\u015fkas\u0131na \u00fccretli olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece kendisinin ve malik oldu\u011fu her \u015feyin yetkisi kendi elinde olur. Y\u00f6neticiye gelince; y\u00f6netici, halk\u0131n sorular\u0131n\u0131 ve onlar\u0131n idarecili\u011fini \u00fcstlenmedik\u00e7e onlar\u0131n herhangi bir i\u015fi hususunda yetki sahibi de\u011fildir.[1] Buna g\u00f6re, kim kendisini, k\u00f6lesini veya yetkisi kendi elinde olan bir kimseyi kafire, m\u00fc\u2019mine, sultana veya normal halka a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fekilde helal olan i\u015flerde ecir verirse onun b\u00fct\u00fcn i\u015f ve kazanc\u0131 helal ve me\u015frudur.
\nZanaatla \u0130lgili A\u00e7\u0131klama<\/p>\n
Zanaat, halk\u0131n \u00f6\u011frendi\u011fi veya ba\u015fkalar\u0131na \u00f6\u011fretti\u011fi herhangi bir i\u015ften ibarettir. \u00d6rne\u011fin: Katiplik, muhasebecilik, ticaret, kuyum-culuk, sara\u00e7l\u0131k, dokumac\u0131l\u0131k, elbise temizleyicili\u011fi, terzilik, canl\u0131 olmayan \u015feylere y\u00f6nelik ressaml\u0131k ve halk\u0131n \u015fahsi menfaatleri i\u00e7in ihtiya\u00e7 duydu\u011fu, hayatlar\u0131n\u0131 korumalar\u0131 i\u00e7in gerekli olan ve ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 gideren her \u00e7e\u015fit aletin yap\u0131m\u0131, bunlar\u0131n \u00f6\u011fretimi ve kullan\u0131m\u0131, ister kendisi i\u00e7in olsun ister ba\u015fkas\u0131 i\u00e7in, c\u00e2iz ve helaldir. Ger\u00e7i bu meslek ve aletler, bazen fesat veya g\u00fcnah \u00fczere, bazen de hak ve bat\u0131l yolunda kullan\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin; zalim y\u00f6netici-lerin ve onlar\u0131n temsilcilerinin g\u00fc\u00e7lenmesi ve yard\u0131m\u0131 i\u00e7in bazen istifade edilen katiplik mesle\u011fi gibi. Bu t\u00fcr meslekleri \u00f6\u011fretmenin sak\u0131ncas\u0131 yoktur. B\u0131\u00e7ak, k\u0131l\u0131\u00e7, m\u0131zrak ve yay gibi iyi ve k\u00f6t\u00fc yolda kullan\u0131lan ve her iki y\u00f6n i\u00e7in de yard\u0131mc\u0131 olan aletler de b\u00f6yledir. Bunlar\u0131 \u00f6\u011frenmenin ve \u00f6\u011fretmek i\u00e7in \u00fccret alman\u0131n veya bunlar\u0131, iyi olan bir yolda kullanan kimseler i\u00e7in yapman\u0131n bir sak\u0131ncas\u0131 yoktur. Ama, halk\u0131n bunlar\u0131 bozgunculuk ve ba\u015fkalar\u0131na zarar verme yolunda kullanmalar\u0131 caiz de\u011fildir. Bu mesleklerin tabiaten halk\u0131n yarar\u0131na ve onlar\u0131n bekas\u0131 i\u00e7in gerekli oldu\u011fundan dolay\u0131 bunlar\u0131 \u00f6\u011freten ve \u00f6\u011frenen kimseler i\u00e7in hi\u00e7bir su\u00e7 ve g\u00fcnah yoktur. Su\u00e7 ve g\u00fcnah ancak bunlar\u0131 bozgunculuk ve haram yolda kullanan kimselerin \u00fczerinedir. Allah-u Teala, gitar, kaval ve satran\u00e7 gibi fesad do\u011furan ve insan\u0131 bo\u015funa me\u015fgul eden her aleti, ha\u00e7 ve put yapmay\u0131 haram k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yine bunlara benzer, haram olan me\u015frubat\u0131n ve s\u0131rf k\u00f6t\u00fcl\u00fck olan di\u011fer \u015feylerin yap\u0131m\u0131 haram k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Hay\u0131r ve iyilik y\u00f6n\u00fc olmayan her \u015feyi \u00f6\u011fretmek, \u00f6\u011frenmek, yapmak, onlar i\u00e7in \u00fccret almak ve onlarla her \u00e7e\u015fit tasarrufta bulunmak haramd\u0131r; ama helal yarar\u0131 olur ama bazen g\u00fcnah i\u015flerde de kullan\u0131l\u0131rsa, o ba\u015fka. Kim bu gibi \u015feyleri hak ve iyilik d\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131rsa sadece o kimseye haram olur. \u0130\u015fte bunlar, kullar\u0131n mai\u015fet yollar\u0131n\u0131n beyan\u0131 ve kazan\u00e7 \u015fekillerinin a\u00e7\u0131k-lamas\u0131d\u0131r.
\nMallar\u0131 \u0130nfak Ve Harcama Yollar\u0131<\/p>\n
Farz veya m\u00fcstehap olarak mallar\u0131 harcaman\u0131n helal yollar\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fcyle 24 k\u0131sma ayr\u0131l\u0131r. Bunlar\u0131n yedi k\u0131sm\u0131 insan\u0131n \u015fahs\u00ee masraflar\u0131yla ilgilidir. Be\u015f k\u0131sm\u0131, nafakas\u0131 insan\u0131n \u00fczerine farz olan fertlere mahsustur. \u00dc\u00e7 k\u0131sm\u0131 insan\u0131n yerine getirmesi gereken \u015fer’\u00ee bor\u00e7lard\u0131r. Be\u015f k\u0131sm\u0131 gerekli bah\u015fi\u015f ve hediyelerdir. D\u00f6rt k\u0131sm\u0131 da hay\u0131r yolda yap\u0131lan harcamalard\u0131r.<\/p>\n
1- \u0130nsan i\u00e7in gerekli olan \u015fahs\u00ee masraflar \u015funlard\u0131r: Yiyecek, i\u00e7ecek, giyecek, evlenme masraf\u0131, hizmet\u00e7i, ihtiya\u00e7 duydu\u011fu e\u015fyalar\u0131n tamiri, nakli ve korunmas\u0131 i\u00e7in \u00fccretlilere verilen \u00fccretler, ev ve ge\u00e7im ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in gerekli e\u015fyalar.<\/p>\n
2- Nafakas\u0131 farz olan fertler de \u015funlard\u0131r: Evlat, anne, baba, han\u0131m ve k\u00f6le. Bunlar\u0131n nafakas\u0131n\u0131 vermek, ister varl\u0131kta olsun, ister yoklukta, insana gereklidir.<\/p>\n
3- \u0130nsan\u0131n yerine getirmesi gereken \u00fc\u00e7 \u015fer\u2019\u00ee bor\u00e7 da \u015funlard\u0131r: Her y\u0131l verilmesi farz olan zek\u00e2t; (hay\u00e2tta yaln\u0131z bir defa) farz olan hac ve kendi zaman\u0131nda (\u0130slam ve k\u00fcf\u00fcr aras\u0131nda sava\u015f \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda) farz olan cihad (masraflar\u0131).<\/p>\n
4- M\u00fcstehap olan be\u015f k\u0131s\u0131m ba\u011f\u0131\u015f ve ihsan da \u015funlard\u0131r: Kendisinden \u00fcsttekilere ba\u011f\u0131\u015f, akrabalara ba\u011f\u0131\u015f, m\u00fc’minlere ba\u011f\u0131\u015f, sadaka verip ihsanda bulunmak ve k\u00f6le azad etmek.<\/p>\n
5- Hay\u0131r yolda yap\u0131lan d\u00f6rt harcama da \u015funlard\u0131r: Borcu \u00f6demek, emaneti vermek, bor\u00e7 vermek ve misafiri a\u011f\u0131rlamak. Bunlar\u0131n hepsi s\u00fcnnette sabit olan \u015feylerdir.
\nYenilmesi Helal Olan \u015eeyler<\/p>\n
Yery\u00fcz\u00fcnde biten \u015fu \u00fc\u00e7 k\u0131s\u0131m \u015feyi yemek helaldir:<\/p>\n
1- Bu\u011fday, arpa, pirin\u00e7, nohut, hububat ve susamgiller gibi yerden biten, insan\u0131n bedeni ve g\u00fcc\u00fc i\u00e7in yararl\u0131 olan her tanenin yenmesi helaldir. \u0130nsan\u0131n zarar\u0131na olan \u015feylerin yenmesi de, zaruret halleri d\u0131\u015f\u0131nda haramd\u0131r.<\/p>\n
2- \u0130nsan\u0131n g\u0131das\u0131 ve bedeninin yarar\u0131na olan yery\u00fcz\u00fcnde yeti\u015fen b\u00fct\u00fcn meyvelerin yenmesi helaldir. Zarar\u0131 olan meyvelerin yenmesi ise haramd\u0131r.<\/p>\n
3- \u0130nsan i\u00e7in yararl\u0131 ve g\u0131da maddesi olan; yery\u00fcz\u00fcnde biten b\u00fct\u00fcn sebze ve nebatlar\u0131n yenmesi helaldir. Ama, zehirli ve \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc sebzelerin, defne a\u011fac\u0131 gibi zararl\u0131 olan b\u00fct\u00fcn \u015feylerin yenmesi haramd\u0131r.
\nEti Yenen Hayvanlar<\/p>\n
S\u0131\u011f\u0131r, koyun, deve, yabani hayvanlar\u0131n helal olanlar\u0131 ve az\u0131 di\u015fi (k\u00f6pek di\u015fi) ve pen\u00e7esi olmayan di\u011fer b\u00fct\u00fcn hayvanlar\u0131n etinin yenmesi helaldir. Kursa\u011f\u0131 olan b\u00fct\u00fcn ku\u015flar\u0131n etinin yenmesi helaldir. Fakat kursa\u011f\u0131 olmayan ku\u015flar\u0131n etinin yenmesi haramd\u0131r; yine her \u00e7e\u015fit \u00e7ekirgenin yenmesi sak\u0131ncas\u0131zd\u0131r.
\nYenilmesi Helal Olan Yumurtalar<\/p>\n
\u0130ki taraf\u0131 birbiriyle e\u015fit olmayan, b\u00fct\u00fcn yumurtalar\u0131n yenmesi helaldir; ama iki taraf\u0131 e\u015fit olanlar\u0131 yemek haramd\u0131r.
\nYenilmesi Helal Olan Deniz Hayvanlar\u0131<\/p>\n
Pullu olan her \u00e7e\u015fit bal\u0131\u011f\u0131n yenmesi helald\u0131r. Pullu olmayan bal\u0131klar\u0131n yenmesi ise haramd\u0131r.
\nHelal \u0130\u00e7ecekler<\/p>\n
\u00c7ok miktarda i\u00e7ildi\u011finde sarho\u015f etmeyen b\u00fct\u00fcn i\u00e7ecekler helaldir. Ama, \u00e7ok i\u00e7ildi\u011finde sarho\u015f eden i\u00e7eceklerin az\u0131 da haramd\u0131r.
\nGiyilmesi C\u00e2iz Olan Elbiseler<\/p>\n
Yery\u00fcz\u00fcnde (pamuk gibi) biten b\u00fct\u00fcn nebatlar\u0131n (dokunarak) giyilmesi ve onlarla namaz k\u0131l\u0131nmas\u0131 sak\u0131ncas\u0131zd\u0131r. Eti helal olan b\u00fct\u00fcn hayvanlar\u0131n y\u00fcn\u00fc, t\u00fcy\u00fc ve k\u00fcrk\u00fcnden yap\u0131lan elbiseleri giymenin sak\u0131ncas\u0131 yoktur. Ayr\u0131ca \u0130slam\u00ee usullere g\u00f6re kesilmi\u015f olursa, bu t\u00fcr (eti yenilen) hayvanlar\u0131n derisinden yap\u0131lan elbiseleri giymenin de sak\u0131ncas\u0131 yoktur. \u0130slam\u00ee usullere g\u00f6re kesilmi\u015f olan temiz hayvanlar\u0131n, (yani k\u00f6pek ve domuz hari\u00e7 eti yenilmiyen t\u00fcm hayvanlar\u0131n) y\u00fcnlerini, k\u0131llar\u0131n\u0131, telek ve t\u00fcylerini (elbise yap\u0131p) giymenin ve onlarla namaz k\u0131lman\u0131n sak\u0131ncas\u0131 yoktur.[2] \u0130nsan\u0131n yiyecek ve i\u00e7ecek maddesi veya giysi olarak kulland\u0131\u011f\u0131 \u015feyler \u00fcze-rine namaz k\u0131lmak ve onlara secde etmek caiz de\u011fildir. Meyve hari\u00e7 yery\u00fcz\u00fcnde biten nebatlara, e\u011frilerek iplik yap\u0131lmadan \u00f6nce secde etmek caizdir. Fakat e\u011frildikten sonra onlara secde etmek c\u00e2iz de\u011fildir; bir zaruret olursa o ba\u015fka.
\nC\u00e2iz Evlilikler<\/p>\n
C\u00e2iz olan evlilikler d\u00f6rt \u00e7e\u015fittir: Mirasl\u0131 olan evlilik (kad\u0131n ve erkek i\u00e7in birbirinden miras alma hakk\u0131n\u0131 do\u011furan daimi akid), mirass\u0131z evlilik (ge\u00e7ici akid ve mut\u2019\u00e2), cariye ile evlilik, efendinin kendi cariyesini ba\u015fkas\u0131na helal etmesiyle meydana gelen evlilik.
\nHelal M\u00fclkiyetler Alt\u0131 K\u0131s\u0131md\u0131r:<\/p>\n
Ganimet, sat\u0131n alma, miras, hibe, \u00f6d\u00fcn\u00e7 ve kira m\u00fclkiyeti. \u0130\u015fte bunlar, ister farz olsun, ister m\u00fcstehap insan i\u00e7in helal ve c\u00e2iz olan \u015feylerdir.<\/p>\n
[1]-Yani, kira ve icar da, insan, kiraya verece\u011fi \u015fey hususunda kiraya vermeden \u00f6nce hak sahibidir. Ama, y\u00f6neticilikte ise, bu mevkiye atanmadan \u00f6nce halk \u00fczerinde her hangi bir hakk\u0131 s\u00f6zkonusu de\u011fildir.<\/p>\n
[2]-Bu hususta, nakledilen di\u011fer hadisleri de nazara alan ulemadan baz\u0131lar\u0131n\u0131n fetvas\u0131 bu konuda farkl\u0131d\u0131r. Bu gibi i\u00e7tihadi konularda, m\u00fckellefin \u015fartlar\u0131 haiz olan bir taklit mercii m\u00fc\u00e7tehide ba\u015fvurmas\u0131 gerekir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Adam\u0131n biri \u0130mam aleyhi\u2019s-sel\u00e2m\u2019a: “Kullar\u0131n ge\u00e7imini sa\u011flaman\u0131n kapsam\u0131na giren kazan\u00e7, \u00e7al\u0131\u015fma, muamele (ticaret) ve mallar\u0131 harcaman\u0131n ka\u00e7 yolu vard\u0131r?\u201d diye sordu. \u0130mam Sad\u0131k aleyhi\u2019s-sel\u00e2m \u015f\u00f6yle buyurdu: Halk aras\u0131nda al\u0131\u015f-veri\u015f ve muamelenin \u00e7e\u015fitlerini kapsam\u0131na alan ve kazan\u00e7 vesilesi olan ge\u00e7im yollar\u0131 d\u00f6rt k\u0131sma ayr\u0131l\u0131r. “Bu d\u00f6rt k\u0131sm\u0131n hepsi mi helal veya haramd\u0131r, yoksa baz\u0131s\u0131 helal ve …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[11438,11434,11437,11436,11435,11433],"class_list":["post-5853","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genel","tag-akillara-hediye","tag-tuhef-ul-ukul-2","tag-tuhef-ul-ukul-akillara-hediye","tag-tuhef-ul-ukul-bolumleri","tag-tuhef-ul-ukul-indir","tag-tuhef-ul-ukul-oku"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5853","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5853"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5853\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5853"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5853"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5853"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}