Allah sana rahmet etsin; bil ki Allah-u Te\u00e2la’n\u0131n senin her hareketinde, duru\u015funda, gitti\u011fin yerde, azalar\u0131 hareket ettirmende ve kul\u00adland\u0131\u011f\u0131n aletlerde seni ku\u015fatm\u0131\u015f haklar\u0131 vard\u0131r. Bu haklardan baz\u0131lar\u0131 baz\u0131lar\u0131ndan daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Allah’\u0131n sana farz k\u0131ld\u0131\u011f\u0131, b\u00fct\u00fcn haklar\u0131n esas\u0131 ve di\u011fer haklar\u0131n da kaynakland\u0131\u011f\u0131 en b\u00fcy\u00fck hak O’nun kendi hakk\u0131d\u0131r. Sonra Allah-u Te\u00e2la, ba\u015f\u0131ndan aya\u011f\u0131na kadar \u00e7e\u015fitli azalar\u0131n i\u00e7in senin \u00fczerinde hak belirlemi\u015ftir; g\u00f6z\u00fcn, kula\u011f\u0131n, dilin, elin, aya\u011f\u0131n, karn\u0131n ve fercin i\u00e7in sana baz\u0131 haklar farz k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015fte b\u00fct\u00fcn i\u015fler, yedi tane olan bu uzuvlarla yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Yine Allah (Azze ve Celle) namaz\u0131n, orucun, sadakan, kurban\u0131n ve di\u011fer b\u00fct\u00fcn amellerin i\u00e7in sana baz\u0131 haklar farz k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Daha sonra s\u0131ra, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n senin \u00fczerinde farz olan haklar\u0131na gelmektedir. B\u00fct\u00fcn haklardan daha \u00e7ok senin \u00fczerine farz olan hak, \u00f6nderlerinin, sonra raiyyetinin (emrin alt\u0131nda olanlar\u0131n) ve daha sonra da akrabalar\u0131n\u0131n haklar\u0131d\u0131r. \u0130\u015fte bu haklar\u0131n her birinden de di\u011fer haklar ayr\u0131lmaktad\u0131r. <\/p>\n
\u00d6nderlerin senin \u00fczerinde olan haklar\u0131 \u00fc\u00e7 k\u0131s\u0131md\u0131r: \u00dczerinde hakk\u0131 hepsinden daha \u00e7ok farz olan, kudretiyle seni y\u00f6neten, sonra ilmiyle seni e\u011fiten ve daha sonra maddi varl\u0131\u011f\u0131 vesilesiyle seni idare eden kimsenin hakk\u0131d\u0131r; her y\u00f6netici de \u00f6nderdir. <\/p>\n
Raiyyetinin senin \u00fczerinde olan haklar\u0131 da \u00fc\u00e7 k\u0131s\u0131md\u0131r: Hakk\u0131 herkesten daha \u00e7ok farz olan, hakimiyetin alt\u0131nda bulunan kimsenin hakk\u0131d\u0131r; sonra ilminle raiyyetin olan kimsenin; zira cahil, alimin raiyyetidir ve daha sonra kad\u0131n ve k\u00f6leler gibi sahipli\u011finle raiyyetin olan kimselerin haklar\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Akrabalar\u0131n\u0131n senin \u00fczerinde olan haklar\u0131 ise \u00e7ok ve akrabal\u0131k ba\u011f\u0131n\u0131n yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 miktar\u0131ncad\u0131r. B\u00fct\u00fcn haklardan daha \u00e7ok \u00fczerine farz olan hak, annenin, sonra baban\u0131n, sonra evlad\u0131n\u0131n, sonra karde\u015finin ve daha sonra yak\u0131nl\u0131k s\u0131ras\u0131yla di\u011fer akrabalar\u0131n\u0131n haklar\u0131d\u0131r. Daha sonra sana ihsan eden efendinin, sonra ihsan\u0131n\u0131n ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 k\u00f6lenin, sonra sana bir iyili\u011fi dokunan\u0131n, sonra m\u00fcezzinin (ezan okuyan\u0131n), sonra cemaat imam\u0131n\u0131n, sonra arkada\u015f\u0131n\u0131n, sonra kom\u015funun, sonra dostunun, sonra orta\u011f\u0131n\u0131n, sonra mal\u0131n\u0131n, sonra alacakl\u0131 oldu\u011fun adam\u0131n, sonra bor\u00e7lu oldu\u011fun kimsenin, sonra mua\u015feret etti\u011fin arkada\u015f\u0131n\u0131n, sonra aleyhine dava a\u00e7an\u0131n, sonra aleyhinde dava a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n kimsenin, sonra seninle isti\u015fare edenin, sonra isti\u015farede bulundu\u011fun kimsenin, sonra senden nasihat isteyenin, sonra sana nasihat edenin, sonra senden b\u00fcy\u00fck olan\u0131n, sonra senden k\u00fc\u00e7\u00fck olan\u0131n, sonra senden bir \u015fey isteyenin, sonra bir \u015fey istedi\u011fin \u015fah\u0131s\u0131n, sonra, s\u00f6z\u00fc veya ameli ile sana k\u00f6t\u00fcl\u00fckte bulunan\u0131n, sonra, s\u00f6z\u00fc veya ameliyle seni ho\u015fnut edenin, sonra b\u00fct\u00fcn dinda\u015flar\u0131n\u0131n ve daha sonra zimmet ehlinin haklar\u0131d\u0131r; daha sonra da \u00e7e\u015fitli durum ve sebeplerin gerektirdi\u011fi miktardaki olan haklard\u0131r. <\/p>\n
Ne mutlu \u00fczerine farz k\u0131l\u0131nan haklar\u0131 eda etmek i\u00e7in Allah’\u0131n yard\u0131mda bulundu\u011fu, tevfik ve istikamet ba\u011f\u0131\u015flad\u0131\u011f\u0131 kimseye.<\/p>\n
1- Y\u00fcce Allah’\u0131n senin \u00fczerinde olan hakk\u0131, O’na tapman ve O’na hi\u00e7bir \u015feyi ortak ko\u015fmamand\u0131r. \u0130hlasla bu i\u015fi yapt\u0131\u011f\u0131nda Allah, d\u00fcnya ve ahiret i\u015flerinde sana yeterli olmay\u0131 ve d\u00fcnyada sevdi\u011fin \u015feyi senin i\u00e7in korumay\u0131 taahh\u00fcd eder.<\/p>\n
2- Kendi \u00fczerinde olan kendi hakk\u0131n ise, v\u00fccudunu tamamiyle Allah’\u0131n itaatine vermen, dilinin, kula\u011f\u0131n\u0131n, g\u00f6z\u00fcn\u00fcn, elinin, aya\u011f\u0131n\u0131n, karn\u0131n\u0131n ve fercinin hakk\u0131n\u0131 eda etmen ve bu yolda Allah’tan yard\u0131m dilemendir.<\/p>\n
3- Dilin (senin \u00fczerinde olan) hakk\u0131, onu \u00e7irkin s\u00f6zden koruyup g\u00fczel s\u00f6ze \u00e2det ettirmen, edebe riayet etmeye zorlaman, ihtiya\u00e7 olan yerler, din ve d\u00fcnya menfaatleri d\u0131\u015f\u0131nda onu kullanmaman, pek az yarar\u0131 olmas\u0131yla birlikte zararl\u0131 ve faydas\u0131z olan, \u00e7irkin ve bo\u015f s\u00f6zlerden uzakla\u015ft\u0131rmand\u0131r. Velhas\u0131l dil akl\u0131n \u015fahidi ve onun ni\u015fanesi olup ak\u0131ll\u0131n\u0131n kendi akl\u0131yla s\u00fcslenmesi de, dili hususun\u00addaki do\u011fru tavr\u0131ylad\u0131r. G\u00fc\u00e7 ancak azamet sahibi y\u00fcce Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
4- Kula\u011f\u0131n (senin \u00fczerinde olan) hakk\u0131, kalbinde hay\u0131r icat eden veya g\u00fczel huy kazand\u0131ran de\u011ferli s\u00f6zden ba\u015fka hi\u00e7bir \u015fey i\u00e7in onu kalbine bir yol karar k\u0131lmamand\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc kulak s\u00f6z\u00fcn kalbe girecek olan kap\u0131s\u0131d\u0131r; hay\u0131r ve, \u015fer i\u00e7eren \u00e7e\u015fitli manalar\u0131 ona (kalbe) ula\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Kuvvet ancak Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
5- G\u00f6z\u00fcn (senin \u00fczerinde olan) hakk\u0131, helal olmayan \u015feye onu kapaman ve ibret al\u0131nacak, basiret kazand\u0131\u011f\u0131n ve ilim elde etti\u011fin yerler hari\u00e7, onu kullanmamand\u0131r. Zira g\u00f6z ibret alma kap\u0131s\u0131d\u0131r.<\/p>\n
6- Ayaklar\u0131n (senin \u00fczerinde olan) hakk\u0131, onlarla sana helal olmayana do\u011fru gitmemen ve katedenlerini k\u00fc\u00e7\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcren bir yolda onlar\u0131 kullanmamand\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc ayak, seni ta\u015f\u0131yan, din yoluna g\u00f6t\u00fcren bir ara\u00e7 ve senin i\u00e7in bir ilerleme vesilesidir. Kuvvet ancak Allah’tand\u0131r..<\/p>\n
7- Elin (senin \u00fczerinde olan) hakk\u0131, onu helal olmayan \u015feylere do\u011fru uzatmamand\u0131r; uzatt\u0131\u011f\u0131n takdirde ahirette Allah’\u0131n azab\u0131na u\u011frar ve d\u00fcnyada ise halk\u0131n k\u0131namas\u0131na maruz kal\u0131rs\u0131n. Allah’\u0131n ona farz k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015feylerde de onun \u00f6n\u00fcn\u00fc almamal\u0131s\u0131n. Aksine, helal \u015feylerin \u00e7o\u011fundan onu al\u0131koymak ve ona farz olmayan \u015feylerin (m\u00fcstahaplar\u0131n) taraf\u0131na uzatmakla onu aziz k\u0131lmal\u0131s\u0131n. \u0130\u015fte o zaman, d\u00fcnyada haddini bilip \u015feref kazan\u0131r ve ahirette de ona g\u00fczel m\u00fck\u00e2fat farz olur. <\/p>\n
8- Karn\u0131n (senin \u00fczerinde olan) hakk\u0131, onu haram\u0131n az\u0131na da, \u00e7o\u011funa da kap yapmaman, helalda ifrat ve tefritten sak\u0131nd\u0131rman, takviyet haddinden gev\u015feklik ve haysiyetin yok olmas\u0131 haddine \u00e7\u0131karmaman, a\u00e7l\u0131k ve susuzlu\u011fu hissetti\u011finde de ona hakim ol-mand\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc a\u011f\u0131rl\u0131\u011fa sebep olacak derecede doymak gev\u015fetici, tembelle\u015ftirici ve her hay\u0131r ve erdemden uzakla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131d\u0131r. \u0130nsan\u0131 sarho\u015f edecek derecede su i\u00e7mesi de ak\u0131ls\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131, cahille\u015ftirici ve m\u00fcr\u00fcvveti gidericidir.<\/p>\n
9- Fercin (tenas\u00fcl organ\u0131n\u0131n) senin \u00fczerinde olan hakk\u0131, onu sana helal olmayan \u015feylerden koruman ve g\u00f6z\u00fc kapatmakla onun kontrol\u00fcne yard\u0131mc\u0131 olmand\u0131r. Zira g\u00f6z\u00fc helal olmayan \u015feylere kapamak, \u00f6l\u00fcm\u00fc \u00e7ok anmak ve nefsi Allah’\u0131n azab\u0131yla tehdit edip korkutmak, onu korumak i\u00e7in en iyi yard\u0131mc\u0131lardand\u0131r. G\u00fc\u00e7 ve Kuvvet ancak Allah’tand\u0131r.
\nAmellerin Haklar\u0131<\/p>\n
10- Namaz\u0131n (senin \u00fczerinde olan) hakk\u0131 \u015fudur: Bilmelisin ki, namaz Allah’\u0131n huzuruna \u00e7\u0131kmakt\u0131r; sen bu halde Allah’\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda duruyorsun. Bunu bildi\u011fin takdirde, kendi k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn fark\u0131nda olan, ilah\u00ee nimetlere meyleden, korkan, \u00fcmitli, miskin ve yalvar\u0131p yakaran, s\u00fckunet halinde ba\u015f\u0131n\u0131 ve g\u00f6zlerini \u00f6ne dikip, kollar\u0131n\u0131 sarkarak, huzurunda bulundu\u011fu kimseye tazim eden, g\u00f6nl\u00fcnde onunla g\u00fczel m\u00fcnacat eden bir kulun makam\u0131nda olur, hata ve helak edici g\u00fcnahlarla \u00e7evrilmi\u015f olan bir kul gibi kur\u00adtulu\u015funu istemeye lay\u0131k olursun. Ve kuvvet ancak Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
11- Orucun, senin \u00fczerinde olan hakk\u0131 \u015fudur: Bilmelisin ki oru\u00e7, Allah’\u0131n, seni cehennem ate\u015finden korumas\u0131 i\u00e7in, diline, kula\u011f\u0131na, g\u00f6z\u00fcne, fercine, karn\u0131na \u00e7ekti\u011fi bir perdedir. Nitekim hadiste de \u015f\u00f6yle ge\u00e7er: “Oru\u00e7 ate\u015fe kar\u015f\u0131 bir siperdir.” E\u011fer uzuvlar\u0131n, o per\u00addenin arkas\u0131nda sakin olursa (korunursa), umulur ki ate\u015ften \u00f6rt\u00fcl\u00fc kal\u0131rs\u0131n. E\u011fer uzuvlar\u0131n\u0131n perdenin arkas\u0131nda (ve b\u00f6yle bir s\u0131\u011f\u0131nakta) ta\u015fk\u0131nl\u0131k g\u00f6stermelerine ve perdenin a\u00e7\u0131lmas\u0131na m\u00fcsaade edersen, uzuvlar kendi hadlerini a\u015farak, bak\u0131lmas\u0131 c\u00e2iz olmayan \u015feye \u015fehvetle bakarlar; ve g\u00fc\u00e7ler de Allah’a uyma yerine ba\u015fka bir yerde harcan\u0131rlar, art\u0131k o zaman perdenin y\u0131rt\u0131larak bedenin d\u0131\u015far\u0131ya \u00e7\u0131kmayaca\u011f\u0131na g\u00fcvenme. Ve kuvvet ancak Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
12- Sadakan\u0131n senin \u00fczerinde olan hakk\u0131 \u015fudur: Bilmelisin ki sadaka, senin Rabbinin kat\u0131ndaki az\u0131\u011f\u0131n ve \u015fahide ihtiyac\u0131 olmayan emanetindir. Bunu bildi\u011finde, gizli verdi\u011fin emanete, a\u00e7\u0131kta verdi\u011fin emanetten daha emin olacaks\u0131n ve a\u015fik\u00e2r etmekte oldu\u011fun \u015feyi gizlice Allah’a emanet vermeye daha fazla liyakat kazanacaks\u0131n. Her hal\u00fck\u00e2rda bu i\u015f seninle O’nun aras\u0131nda bir s\u0131r olmal\u0131d\u0131r. (Sak\u0131n) Allah’a emanet verdi\u011fin \u015feyde, kulak ve g\u00f6zleri O\u2019nun aleyhine \u015fahit tutmayas\u0131n. Allah’a emanet vermede kulak ve g\u00f6zlere daha \u00e7ok itimat etmeyesin; ve Allah’a g\u00fcvenmeyen birisi gibi davranmayas\u0131n. Daha sonra sadakada hi\u00e7 kimseye minnet et\u00admemelisin. \u00c7\u00fcnk\u00fc o senin kendin i\u00e7indir (kendin i\u00e7in biriktirdi\u011fin bir mald\u0131r). Onunla bir kimseye minnet etti\u011finde senin durumunun da kar\u015f\u0131 taraf\u0131n durumu gibi k\u00f6t\u00fc olmayaca\u011f\u0131na g\u00fcvenme. Zira minnet etmen, onu kendin i\u00e7in biriktirmedi\u011fine bir delildir. E\u011fer kendin i\u00e7in biriktirmi\u015f olsayd\u0131n (o zaman) onunla bir kimseye minnet etmez olurdun. Ve kuvvet ancak Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
13- Kurbanl\u0131\u011f\u0131n senin \u00fczerinde olan hakk\u0131 \u015fudur: Onunla kast\u0131n\u0131 Allah’a halis etmen (halis bir niyetle onu yapman), rahmetine ula\u015fmay\u0131 ve kabul buyurmas\u0131n\u0131 arzulaman ve O’ndan ba\u015fka di\u011ferlerinin dikkatini \u00e7ekmeyi istememendir. B\u00f6yle oldu\u011funda kendini me\u015fakkate d\u00fc\u015f\u00fcrmez ve riyak\u00e2r olmazs\u0131n; ve sadece Allah’\u0131 kasdedip O’na do\u011fru y\u00f6nelirsin. Bil ki, Allah\u2019\u0131n r\u0131zas\u0131na kavu\u015fman\u0131n yolu kolayd\u0131r, zor de\u011fil. Nitekim Allah da kullar\u0131 i\u00e7in kolayl\u0131\u011f\u0131 istemi\u015ftir, me\u015fakkati de\u011fil. B\u00f6ylece al\u00e7ak g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck de senin i\u00e7in, a\u011fal\u0131k yapmaktan daha iyidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc a\u011fal\u0131\u011f\u0131n s\u0131k\u0131nt\u0131 ve masraf\u0131 da \u00e7oktur. Ama tevazu ve al\u00e7ak g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn ne zahmeti vard\u0131r ve ne de masraf\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunlar yarat\u0131l\u0131\u015ftan insan\u0131n tabiat\u0131nda mevcut olan \u015feylerdir. Ve kuvvet ancak Allah’tand\u0131r.
\n\u00d6nderlerin Haklari<\/p>\n
14- Sana \u00f6nderlik yapan y\u00f6neticinin senin \u00fczerinde olan hakk\u0131 \u015fudur: Bilmelisin ki, Allah seni ona bir imtihan vesilesi k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; sana olan hakimiyetinden dolay\u0131 da imtihana tabi tutulacakt\u0131r. Halisane bir \u015fekilde onun hayr\u0131n\u0131 istemelisin. Sulta ve iktidar\u0131n\u0131 nazara al\u0131p ona kar\u015f\u0131 m\u00fccadele etmemelisin. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu i\u015f, hem senin helak olmana sebep olur, hem de onun. Al\u00e7ak g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck ve yumu\u015fakl\u0131kla, \u015ferrini kendinden uzakla\u015ft\u0131racak \u015fekilde ve dinine zarar\u0131 dokunmayacak derecede onu raz\u0131 etmelisin ve bunu yapmak i\u00e7in de Allah’tan (onu defetmeye) yard\u0131m dilemelisin. Ona kar\u015f\u0131 b\u00f6b\u00fcrlenme ve m\u00fccadeleye de kalk\u0131\u015fma. Aksi takdirde ona asilik yapm\u0131\u015f olursun ve kendine eziyet edip kendini onun \u00e7irkin davran\u0131\u015f\u0131na maruz b\u0131rak\u0131r ve onu da helak olmaya sevkedersin. (Sonu\u00e7ta) onunla kendi aleyhine yard\u0131mla\u015ft\u0131\u011f\u0131n gibi, sana kar\u015f\u0131 yapaca\u011f\u0131 zul\u00fcmde de ona ortak olursun. Ve kuvvet ancak Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
15- \u0130lmiyle seni e\u011fiten \u00fcstad\u0131n senin \u00fczerindeki olan hakk\u0131: Ona t\u00e2zim etmen, meclisini muhterem (ve ganimet) sayman, s\u00f6zlerini iyice dinleyip ona dikkat etmen, kendi cehaletini gidermekte ve \u00f6\u011frenmeye muhta\u00e7 oldu\u011fun ilmi elde etmede hocana yard\u0131mda bulunmand\u0131r. \u015e\u00f6yle ki, ondan istifade etmek i\u00e7in akl\u0131n\u0131 her t\u00fcrl\u00fc me\u015fguliyetten ar\u0131nd\u0131rarak zihnini toparlamal\u0131s\u0131n ve lezzetleri terkedip \u015fehvetleri azaltmakla kalbini temizleyip g\u00f6z\u00fcn\u00fc cilalamal\u0131s\u0131n. \u015eunu da bilmelisin ki, sana \u00f6\u011fretti\u011fi \u015feylerde, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n her cahile, \u00fcstad\u0131n mesaj\u0131n\u0131 iyice ula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in onun el\u00e7isisin. \u00d6yleyse bu risaleti \u00fcstlendi\u011finde, bu vazifeyi yerine getirmekle ona hiyanet etmemen gerekir. G\u00fc\u00e7 ve kuvvet ancak Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
16- Malikiyeti vesilesiyle seni idare eden efendinin senin \u00fczerinde olan hakk\u0131, kudretiyle seni terbiye edip yeti\u015ftiren \u00f6nderin hakk\u0131 gibidir; (\u015fu farkla ki) seni idare eden efendinin malik oldu\u011fu \u015feye, o malik de\u011fildir. (Bu y\u00fczden) efendinin her emrine, ister b\u00fcy\u00fck olsun, ister k\u00fc\u00e7\u00fck itaat etmen laz\u0131md\u0131r. Ama e\u011fer Allah’\u0131n hakk\u0131n\u0131 eda etmekte, Allah’\u0131n ve halk\u0131n haklar\u0131n\u0131 yerine getirmene engel olursa, o zaman ilk \u00f6nce Allah’\u0131n ve halk\u0131n hakk\u0131n\u0131 yerine getirirsin ve daha sonra da onun hakk\u0131n\u0131 eda etmeye koyulursun. G\u00fc\u00e7 ve kuvvet ancak Allah’tand\u0131r.
\nRaiyyetin Haklari<\/p>\n
17- Hakimiyetin alt\u0131nda olan kimselerin senin \u00fczerinde olan haklar\u0131 \u015funlard\u0131r: Bilmelisin ki, sen g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00e7ok olmas\u0131 vas\u0131tas\u0131 ile onlar\u0131 raiyyet etmi\u015fsin (elinin alt\u0131na ge\u00e7irmi\u015fsin). Onlar\u0131 sana raiyyet eden (sadece) onlar\u0131n zaaf ve g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fckleri olmu\u015ftur. Zaaf ve zilletleri kendilerine yeterli gelen, hatta onlar\u0131 senin elinin alt\u0131na sokan, h\u00fckm\u00fcn\u00fc onlara ge\u00e7erli k\u0131lan ve s\u00f6z\u00fcnden \u00e7\u0131kmaya kudretleri olmayan ve senin bir emrini a\u011f\u0131r ve zor g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde de Allah’tan ba\u015fka yard\u0131mc\u0131s\u0131 olmayan kimseler, (senin) \u015fefkat, himaye ve hilmine ne kadar da lay\u0131kt\u0131rlar. Allah’\u0131n sana verdi\u011fi egemenlik vesilesi olan bu izzet ve kudreti tan\u0131d\u0131\u011f\u0131nda da O’na \u015f\u00fckretmen senin i\u00e7in ne kadar evl\u00e2d\u0131r. Kim Allah’a \u015f\u00fckrederse, Allah ona verdi\u011fi nimetini \u00e7o\u011falt\u0131r. Kuvvet ancak Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
18- \u0130lmin i\u00e7in sana tabi olan kimsenin (\u00f6\u011frencinin) senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: Bilmelisin ki, Allah’\u0131n sana ilim vermesi ve seni hikmet hazinelerine veli k\u0131lmas\u0131 onlara hizmet etmen i\u00e7indir. E\u011fer Allah’\u0131n seni veli k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 (uhdene b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131) \u015feylerde, vazifeni g\u00fczel yapar ve onlar i\u00e7in, k\u00f6leleri hakk\u0131nda efendisinin hay\u0131r\u0131n\u0131 isteyip bir ihtiya\u00e7 sahibini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde elindeki maldan ona veren sab\u0131rl\u0131 bir hazinedar gibi olursan, do\u011fru yolu bulur ve buna \u00fcmit eden ve inanan bir kimse olursun. Aksi takdirde hiyanetk\u00e2r ve Allah’\u0131n yarat\u0131klar\u0131na zulmeden biri olup O’nun sana verdi\u011fi izzetini almas\u0131na maruz kal\u0131rs\u0131n.<\/p>\n
19- Evlenmekle raiyyetin olan kimsenin senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: Bilmelisin ki, Allah onu (senin i\u00e7in) bir s\u00fck\u00fbnet, huzur, \u00fcns ve koruma vesilesi k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yine sizlerin her biriniz e\u015fi i\u00e7in Allah’a hamd etmelidir ve bilmelidir ki, bu (evlilik), Allah’tan ona verilen bir nimettir ve Allah’\u0131n nimetine iyi davran\u0131p ona ikram etmesi ve yumu\u015fakl\u0131k g\u00f6stermesi gerekir. Ger\u00e7i senin, onun \u00fczerinde olan hakk\u0131n daha \u00e7ok ve Allah’a kar\u015f\u0131 g\u00fcnah i\u015flemek d\u0131\u015f\u0131nda sevdi\u011fi veya sevmedi\u011fi (her) \u015feyde sana itaat etmesi daha laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n
Onun da senin \u00fczerinde olan hakk\u0131: Ona kar\u015f\u0131 merhametli davranmak, ve samimi olmak, ona huzur ba\u011f\u0131\u015flamak ve gereken zevk ve lezzetleri sa\u011flamakt\u0131r. \u0130\u015fte bu b\u00fcy\u00fck bir hakt\u0131r. Kuvvet ancak Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
20- Sahip oldu\u011fun k\u00f6le ve cariyenin senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: Bilmelisin ki o, Rabbinin yaratt\u0131\u011f\u0131 bir kuldur; seninle ayn\u0131 v\u00fccut ve kandand\u0131r (et, kan ve beden yap\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan hi\u00e7bir fark\u0131n\u0131z yoktur, ayn\u0131 k\u00f6ktensiniz). Sen onun malikisin, (ama) onun yarat\u0131c\u0131s\u0131, ona kulak, g\u00f6z ve r\u0131zk veren sen de\u011filsin. Bunlar\u0131 Allah yaratm\u0131\u015f ve daha sonra onu senin emrine vermi\u015f, seni ona emin k\u0131lm\u0131\u015f, onu koruman, Allah’\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi yol \u00fczere ona davranman, yedi\u011finden ona yedirmen, giydi\u011finden ona giydirmen ve g\u00fcc\u00fc yetmedi\u011fi bir i\u015fi ona y\u00fcklememen i\u00e7in onu sana emanet vermi\u015ftir. Onu sevmezsen Allah\u2019\u0131n emri \u00fczere ondan uzakla\u015f\u0131rs\u0131n ve bir di\u011ferini al\u0131rs\u0131n; ve ona i\u015fkence etmezsin. Kuvvet ancak Allah\u2019tand\u0131r.
\nAkrabalarin Haklari<\/p>\n
21- Annenin senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: Bilmelisin ki, o hi\u00e7 kimsenin di\u011ferini ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131 bir yerde (karn\u0131nda) seni ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Hi\u00e7 kimsenin ba\u015fkas\u0131na vermedi\u011fi kendi y\u00fcre\u011finin meyvas\u0131ndan sana yedirmi\u015f ve seni seve seve kula\u011f\u0131, g\u00f6z\u00fc, eli, aya\u011f\u0131, sa\u00e7\u0131, derisi ve (k\u0131sacas\u0131) b\u00fct\u00fcn azalar\u0131yla korumu\u015ftur. Hamilelik d\u00f6neminin b\u00fct\u00fcn zorluk, dert, elem ve gamlar\u0131n\u0131 y\u00fcklenen de yine o olmu\u015ftur. Sonra Rabbin seni ondan ay\u0131r\u0131p yery\u00fcz\u00fcne getirmi\u015ftir. A\u00e7 kal\u0131p seni doyurmaya, \u00e7\u0131plak kal\u0131p seni giydirmeye, susuz kal\u0131p sana su vermeye, g\u00fcne\u015fte kal\u0131p seni g\u00f6lgede tutmaya, zorluklar \u00e7ekerek seni nazl\u0131ca yeti\u015ftirmeye, uykusuz kalarak seni tatl\u0131 tatl\u0131 uyutmaya raz\u0131 olan yine o olmu\u015ftur. Karn\u0131 sana yuva, ete\u011fi \u00f6rt\u00fc, g\u00f6\u011fs\u00fc su kab\u0131, can\u0131 siper, d\u00fcnyan\u0131n s\u0131cakl\u0131k ve so\u011fuklu\u011funa, senin i\u00e7in biz\u00adzat kendisi tahamm\u00fcl eden yine de o olmu\u015ftur. \u00d6yleyse bu iyilikler miktar\u0131nca ona te\u015fekk\u00fcr etmelisin. Bunu Allah’\u0131n yard\u0131m\u0131 olmaks\u0131z\u0131n yapman m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n
22- Baban\u0131n senin \u00fczerindeki olan hakk\u0131 \u015fudur: Bilmelisin ki baban senin k\u00f6k\u00fcnd\u00fcr ve sen ise onun dal\u0131. E\u011fer baban olmasayd\u0131 sen de olmazd\u0131n. Kendinde ho\u015funa giden bir \u015fey g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde, bil ki baban bu nimetin k\u00f6k\u00fcd\u00fcr. Bu nimet de\u011ferince Allah’a hamd ve \u015f\u00fckret. Kuvvet ancak Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
23- Evlad\u0131n\u0131n senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: Bilmelisin ki evlad\u0131n, senin v\u00fccudunun bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. D\u00fcnyada t\u00fcm hay\u0131r ve \u015ferriyle sana mensuptur. Onu g\u00fczel terbiye etmekten, Rabbine y\u00f6nlendirmekten, senin ve kendisi i\u00e7in olan hususlarda (Allah\u2019\u0131n emirlerine) itaatk\u00e2r olmas\u0131 i\u00e7in ona yard\u0131mda bulunmaktan sorumlusun. Bu hususta ya Allah’\u0131n sevab\u0131na nail olur veya Onun cezas\u0131na u\u011frars\u0131n. \u00d6yleyse ona g\u00fczel terbiye vermekle kendini s\u00fcsle; onunla ilgili \u00fczerine d\u00fc\u015fen vazifeyi iyice yaparak (ahirette) Rabbinin huzurunda mazeret kazan ve onu e\u011fitmek i\u00e7in de onun kendisinden yard\u0131m al. Kuvvet ancak Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
24- Karde\u015finin senin \u00fczerinde olan hakk\u0131 \u015fudur: Bilmelisin ki, o senin g\u00fc\u00e7l\u00fc kolun, s\u0131\u011f\u0131naca\u011f\u0131n yard\u0131mc\u0131n, itimat etti\u011fin izzetin ve d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 koydu\u011fun kudretindir. \u00d6yleyse onu, Allah’a kar\u015f\u0131 isyan etmek ve Allah\u2019\u0131n hakk\u0131na zul\u00fcm etmek i\u00e7in bir vesile k\u0131lma; ona, nefsine ve d\u00fc\u015fman\u0131na kar\u015f\u0131 yard\u0131mc\u0131 olmay\u0131, onunla \u015feytanlar aras\u0131nda engel olmay\u0131, ona nasihat etme hakk\u0131n\u0131 eda etmeyi ve Rabbine teslim olup emrine uyarsa, Allah’\u0131n r\u0131zas\u0131 i\u00e7in ona tevecc\u00fch etmeyi terketme. Ama Allah’\u0131n emrine itaat etmezse, Allah-u Te\u00e2la senin nezdinde, karde\u015finden daha \u00fcst\u00fcn ve daha aziz olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
25- Seni serbest b\u0131rakan efendinin senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: Bilmelisin ki o kendi mal\u0131n\u0131 senin yolunda harcam\u0131\u015ft\u0131r. Seni k\u00f6lelik zilleti ve yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan kurtar\u0131p h\u00fcrriyetin izzet ve \u00fcnsiyetine kavu\u015fturmu\u015ftur. O seni k\u00f6lelik esaretinden kurtarm\u0131\u015f, kulluk zincirini boynundan a\u00e7m\u0131\u015f, izzet kokusunu sende v\u00fccuda getirmi\u015ftir. O seni bask\u0131 zindan\u0131ndan \u00e7\u0131karm\u0131\u015f ve zorlu\u011fu senden uzakla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsaf ve adalet \u00fczere senin hakk\u0131nda konu\u015fmu\u015f ve b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 (gidip gelmek, \u00e7al\u0131\u015f\u0131p kazanmak vs. \u015feyleri) sana helal etmi\u015ftir. Seni kendine malik k\u0131lm\u0131\u015f, esaret ba\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zm\u00fc\u015f, Rabbine ibadet etmek i\u00e7in seni serbest b\u0131rakm\u0131\u015f ve bu yol u\u011frunda da kendi mal\u0131n\u0131n azalmas\u0131na katlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6yleyse bilmelisin ki o, akrabalar\u0131ndan sonra hayat\u0131nda ve \u00f6l\u00fcm\u00fcnde sana (herkesten) daha yak\u0131n ve daha evl\u00e2d\u0131r; ve Allah yolunda senin yard\u0131m ve deste\u011fine herkesten daha lay\u0131kt\u0131r. Sana ihtiyac\u0131 oldu\u011fu \u015feyde kendini ona tercih etme.<\/p>\n
26- Serbest b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n k\u00f6lenin senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: Bilmelisin ki, Allah seni ona himayeci, koruyucu, yard\u0131mc\u0131 ve s\u0131\u011f\u0131nak k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Onu, seninle kendi aras\u0131nda bir vas\u0131ta yapm\u0131\u015ft\u0131r. Elbetteki seni ate\u015ften koruyacakt\u0131r. Bu senin ahiretteki m\u00fck\u00e2fat\u0131nd\u0131r. D\u00fcnyada akrabas\u0131 olmayan\u0131n da miras\u0131, kurtulu\u015fu i\u00e7in harcad\u0131\u011f\u0131n mal ve ondan sonra da yapt\u0131\u011f\u0131n vazifeler kar\u015f\u0131s\u0131nda sana yeti\u015fir; hakk\u0131na riayet etmedi\u011fin takdirde miras\u0131n\u0131n sana ho\u015f (helal) olmayaca\u011f\u0131ndan korkulur. Ve kuvvet ancak Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
27- Sana iyilik edenin senin \u00fczerindeki hakk\u0131, ona te\u015fekk\u00fcr etmen, iyili\u011fini anman, hakk\u0131nda g\u00fczel s\u00f6zler yayman ve Allah ile kendi aranda onun i\u00e7in halisane dua etmendir. B\u00f6yle yapt\u0131\u011f\u0131nda gizlide ve a\u00e7\u0131kta ona te\u015fekk\u00fcr etmi\u015f olursun; yapt\u0131\u011f\u0131 iyili\u011fi telafi etmek m\u00fcmk\u00fcn olursa telafi et; m\u00fcmk\u00fcn olmazsa f\u0131rsat bulup bu iyili\u011fin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 vermeye haz\u0131rlan.<\/p>\n
28- M\u00fcezzinin senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: Bilmelisin ki, m\u00fcezzin, sana Rabbini hat\u0131rlat\u0131r. Seni nasibine (ibadetten yararlan\u00admaya) davet eder ve Allah’\u0131n farz k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 farizay\u0131 yapmada da en g\u00fczel yard\u0131mc\u0131nd\u0131r. Sana iyilikte bulynan herkese te\u015fekk\u00fcr etti\u011fin gibi bu amelin kar\u015f\u0131s\u0131nda ona te\u015fekk\u00fcr etmelisin.<\/p>\n
E\u011fer sen evinde bulundu\u011funda da buna (namaza) \u00f6nem verirsen, Allah i\u00e7in m\u00fcezzinin i\u015fine itiraz etmez ve onun hi\u00e7 ku\u015fkusuz Allah’\u0131n bir nimeti oldu\u011funu bilirsin. \u00d6yleyse her haluk\u00e2rda Allah’a hamd ederek nimetine kar\u015f\u0131 iyi davran. Kuvvet ancak Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
29- Cemaat imam\u0131n\u0131n senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: Bilmelisin ki, cemaat imam\u0131 seninle Allah aras\u0131nda el\u00e7i olmu\u015f ve Rabbinin huzuruna \u00e7\u0131kmada temsilci olmay\u0131 \u00fczerine alm\u0131\u015ft\u0131r. O, seni temsilen konu\u015fuyor, sen onu temsilen de\u011fil. O senin i\u00e7in dua ediyor, sen onun i\u00e7in de\u011fil. O senin hakk\u0131nda istekte bulunuyor, sen onun hakk\u0131nda de\u011fil. Allah’\u0131n huzurunda durmak ve senin hakk\u0131nda O’ndan istekte bulunmak zahmetini o \u00fcstlenmi\u015ftir; sen onun hakk\u0131nda de\u011fil. Bunlar\u0131n herhangi birinde kusur olursa, o su\u00e7ludur, sen de\u011fil. E\u011fer g\u00fcnahk\u00e2r olursa (vazifesine ayk\u0131r\u0131 hareket ederse), sen o g\u00fcnaha ortak de\u011filsin; ve senin ona kar\u015f\u0131 bir iyilik ve minnetin yoktur. Cemaat imam\u0131 kendisini arac\u0131 k\u0131l\u0131p seni korumu\u015ftur; namaz\u0131yla da namaz\u0131n\u0131 korumu\u015ftur. \u00d6yleyse buna kar\u015f\u0131 ona te\u015fekk\u00fcr et. G\u00fc\u00e7 ancak Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
30- Birlikte oturdu\u011fun kimsenin senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: Ona kar\u015f\u0131 yumu\u015fak ve al\u00e7ak g\u00f6n\u00fcll\u00fc olmal\u0131s\u0131n. Konu\u015furken ona da hak tan\u0131mal\u0131s\u0131n. Aniden bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 ondan kesmemelisin. Konu\u015furken hedefin ona anlatmak olmal\u0131d\u0131r. E\u011fer sen onun yan\u0131na gitmi\u015fsen kalkmakta yetki sana aittir. Ama e\u011fer o senin yan\u0131na gelmi\u015fse (o zaman) yetki onundur ve ondan m\u00fcsaade almaks\u0131z\u0131n kalkman do\u011fru de\u011fildir.<\/p>\n
31- Kom\u015funun senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: G\u0131yab\u0131nda onu (haklar\u0131n\u0131) korumal\u0131s\u0131n. Huzurunda ona sayg\u0131 g\u00f6stermelisin. Her halu\u00adk\u00e2rda ona yard\u0131mda bulunmal\u0131s\u0131n. Ay\u0131b\u0131n\u0131 aramamal\u0131s\u0131n. K\u00f6t\u00fcl\u00fcklerinden haberdar olmak i\u00e7in ara\u015ft\u0131rmamal\u0131s\u0131n. <\/p>\n
E\u011fer tesad\u00fcfen kas\u0131ts\u0131z olarak ve onu takip etmeksizin ay\u0131plar\u0131ndan birini \u00f6\u011frenirsen, haberdar oldu\u011fun \u015feye, sa\u011flam bir kale ve muhkem bir perde gibi olmal\u0131s\u0131n. E\u011fer m\u0131zraklar, onu bulmak i\u00e7in kalbini yarsalar bile, ona ula\u015famamal\u0131d\u0131rlar. Haberi olmad\u0131\u011f\u0131 bir yerden (bir kimseyle gizli konu\u015furken) s\u00f6zlerine kulak asmamal\u0131s\u0131n. Zorlukta onu yaln\u0131z b\u0131rakmamal\u0131s\u0131n. Nimette ona haset etmemelisin. Su\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6rmezlikten gelmelisin. Hatalar\u0131n\u0131 affetmeli, cahillik yapt\u0131\u011f\u0131nda tahamm\u00fcl etmelisin. Onunla daima uzla\u015fmal\u0131s\u0131n. Hakk\u0131nda k\u00f6t\u00fc s\u00f6yleyenlere m\u00fcsaade etmemelisin. Kendisini iyilik taraftar\u0131 g\u00f6steren m\u00fcnaf\u0131\u011f\u0131n hilesini (ona bildir\u00admekle) etkisiz hale getirmelisin. Ona g\u00fczel davranmal\u0131s\u0131n. Kuvvet ve kudret ancak Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
32- Yol arkada\u015f\u0131n\u0131n senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: M\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar ona ihsan ve iyilikte bulunmal\u0131s\u0131n; bunu yapam\u0131yorsan, en az\u0131ndan insafl\u0131 davranmal\u0131s\u0131n. Sana nas\u0131l sayg\u0131 g\u00f6steriyorsa, sen de ona \u00f6ylece sayg\u0131 g\u00f6stermelisin. Seni korudu\u011fu \u015fekilde onu korumal\u0131s\u0131n. Aran\u0131zda olan \u015feyde (iyilik yapmakta) senden ileri ge\u00e7memesine dikkat etmelisin; senden ileri ge\u00e7ti\u011finde de onu telafi etmeye \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131s\u0131n. Ona lay\u0131k olan dostlukta kusur etmemelisin. Onun hayr\u0131n\u0131 istemeyi ve onu korumay\u0131 kendine gerekli bilmelisin. Allah’a itaat etmekte ve g\u00fcnah\u0131 terketmekte ona yard\u0131mc\u0131 olmal\u0131s\u0131n. K\u0131saca onun i\u00e7in rahmet vesilesi olmal\u0131s\u0131n, azap vesilesi de\u011fil. G\u00fc\u00e7 ancak Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
33- Orta\u011f\u0131n senin \u00fczerindeki hakk\u0131: G\u0131yab\u0131nda sorunlar\u0131n\u0131 halletmen, huzurunda onunla e\u015fit olman, onun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc bilmeden karar almaman, ona isti\u015fare etmeden kendi ba\u015f\u0131na bir i\u015f yapmaman, mal\u0131n\u0131 koruman ve \u00f6nemli veya \u00f6nemsiz olan her \u015feyde ona h\u0131yanet etmemendir. Zira \u015f\u00f6yle bir hadis bize ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r: “Allah’\u0131n eli, iki ortak birbirlerine h\u0131yanet etmedik\u00e7e onlar\u0131n \u00fczerindedir.” G\u00fc\u00e7 ancak Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
34- Mal\u0131n senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: Onu ancak helal yoldan elde etmelisin; haram olan yerde sarfetmemelisin; laz\u0131m olan yer\u00adden esirgeyip laz\u0131m olmayan yerde harcamamal\u0131s\u0131n; bu mal, Allah’tan oldu\u011fu i\u00e7in ancak O\u2019nun raz\u0131 oldu\u011fu yerde kullanmal\u0131s\u0131n. Seni \u00f6vmemesi (zahmetlerinin kadrini bilmemesi) muhtemel olan bir kimseyi (yani varisi) o malda, kendine tercih etmemelisin. Zira \u015fayet geride b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n malda miras\u00e7\u0131 iyi miras\u00e7\u0131l\u0131k yapmay\u0131p Rabbinin itaati yolunda o mal\u0131 harcamaz olursa, sen de bu i\u015fte ona yard\u0131m etmi\u015f olursun; veyahut da miras\u00e7\u0131, o malda kendi halini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp onu Allah’\u0131n itaati yolunda harcarsa, o zamanda o faydalan\u0131r ve azapla birlikte g\u00fcnah, hasret ve pi\u015fmanl\u0131k sana kal\u0131r. Kuvvet ancak Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
35- Alacakl\u0131n\u0131n senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: E\u011fer zengin isen borcunu \u00f6demelisin; i\u015finde ona yard\u0131mc\u0131 olmal\u0131s\u0131n; borcunu \u00f6de\u00admeyi geciktirmemelisin. <\/p>\n
Resulullah salla’ll\u00e2hu aleyhi ve alih \u015f\u00f6yle buyurmu\u015ftur: “Zenginin, borcu \u00f6demeyi geciktirmesi zul\u00fcmd\u00fcr.” Ama e\u011fer elin darda olursa, onu tatl\u0131 bir dille raz\u0131 etmelisin ve g\u00fczelce m\u00fchlet vermesini istemelisin ve iyi bir \u015fekilde (rahats\u0131z etmiyerek) geri \u00e7evirme\u00adlisin; hem mal\u0131n\u0131 vermeyip, hem de k\u00f6t\u00fc mu\u00e2melede bulunmamal\u0131s\u0131n; zira b\u00f6yle bir tav\u0131r al\u00e7akl\u0131kt\u0131r. Ve g\u00fc\u00e7 ancak Allah’tand\u0131r..<\/p>\n
36- Kendisiyle oturup kalkt\u0131\u011f\u0131n kimsenin senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: Onu aldatmamal\u0131s\u0131n, ona hile yapmamal\u0131s\u0131n, ona yalan s\u00f6ylememelisin, onu gaflette b\u0131rakmamal\u0131s\u0131n, \u015fefkatsiz bir d\u00fc\u015fman gibi onu y\u0131kmaya \u00e7al\u0131\u015fmamal\u0131s\u0131n, sana itimat ederse m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar onu g\u00f6zetmelisin ve bilmelisin ki, itimat ederek i\u015fi di\u011ferine b\u0131rakan kimseyi (al\u0131\u015f veri\u015fte) aldatmak bir nevi faizdir. Ve kuvvet yaln\u0131zca Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
37- Aleyhine dava a\u00e7an kimsenin senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: Aleyhine a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 dava hak olursa delilini reddetmemelisin, iddias\u0131n\u0131 iptal etmeye \u00e7al\u0131\u015fmamal\u0131s\u0131n. Nefsine d\u00fc\u015fman olmal\u0131s\u0131n, kendi aleyhine h\u00fckmetmelisin. Tan\u0131\u011fa ihtiya\u00e7 olmaks\u0131z\u0131n onun yarar\u0131na tan\u0131kl\u0131k etmelisin. Zira bu Allah’\u0131n senin \u00fczerindeki hakk\u0131d\u0131r. Yine e\u011fer bat\u0131l bir \u015feyi iddia ederse, onunla uzla\u015fmal\u0131s\u0131n, onu korkut\u00admal\u0131s\u0131n, dinine yemin ettirmelisin, Allah’\u0131 hat\u0131rlatmakla sana olan \u00f6fkesini yok etmelisin ve kar\u015f\u0131 taraf\u0131n tecav\u00fcz\u00fcn\u00fc senden uzak\u00adla\u015ft\u0131rmayan, aksine g\u00fcnah\u0131n\u0131 senin \u00fczerine atan ve d\u00fc\u015fmanl\u0131k k\u0131l\u0131c\u0131n\u0131 aleyhine bileyen bo\u015f laflar\u0131 ve karga\u015fay\u0131 bir kenara b\u0131rak\u00admal\u0131s\u0131n. Zira \u00e7irkin s\u00f6z, \u015fer \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 gibi, g\u00fczel s\u00f6z de \u015ferri giderir. Ve g\u00fc\u00e7 sadece Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
38- Aleyhine dava a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n kimsenin senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: \u0130ddia etti\u011fin \u015fey hak olursa, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar onunla yumu\u015fak konu\u015fmal\u0131s\u0131n. \u00c7\u00fcnk\u00fc dava, daima kar\u015f\u0131dakine a\u011f\u0131r gelir. Delilini yumu\u015fak\u00e7a, a\u011f\u0131r a\u011f\u0131r en a\u00e7\u0131k bir beyan ve en latif bir tav\u0131rla s\u00f6ylemeli ve delilini b\u0131rak\u0131p yaygara \u00e7\u0131karmakla me\u015fgul olmamal\u0131s\u0131n. Zira delilin ortadan yok olup gider ve bunu telafi et\u00admen de m\u00fcmk\u00fcn olmaz. Ve kuvvet yaln\u0131zca Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
39- Seninle isti\u015fare eden kimsenin senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: E\u011fer do\u011fru ve yararl\u0131 bir fikrin var ise, onu s\u00f6ylemeli ve ona \u00f6yle bir yol g\u00f6stermelisin ki, onun yerine olsayd\u0131n sen de ayn\u0131 yolu takip ederdin. Elbette bu, \u015fefkat ve yumu\u015fakl\u0131kla birlikte olmal\u0131d\u0131r. Zira yumu\u015fakl\u0131k, korkuyu giderdi\u011fi gibi, sertlik de korku do\u011furur. E\u011fer kendi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn olmaz, (ama) g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00fcvendi\u011fin ve kendin i\u00e7in be\u011fendi\u011fin bir kimseyi tan\u0131yor isen, onu o adama g\u00f6ndermelisin ki, onun i\u00e7in bir hayr\u0131 esirgememi\u015f olas\u0131n. Kuvvet ve kudret yaln\u0131zca Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
40- \u0130sti\u015fare etti\u011fin kimsenin senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: Bir konuda ayn\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc payla\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda onu su\u00e7lamamal\u0131s\u0131n. \u00c7\u00fcnk\u00fc insanlar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fleri muhteliftir. G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc sak\u0131ncal\u0131 g\u00f6r\u00fcyor isen, onu kabul edip etmemekte serbestsin. Ama sence isti\u015fareye lay\u0131k g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn kimselerden say\u0131l\u0131yorsa, art\u0131k onu su\u00e7laman c\u00e2iz de\u011fildir. G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc dile getirip isti\u015fareyi kabul etti\u011fi i\u00e7in ona te\u015fekk\u00fcr etmelisin. E\u011fer g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc sana uygun ve isabetli olursa, Allah’a hamd edip karde\u015fine te\u015fekk\u00fcr ederek onu kabul etmelisin ve e\u011fer bir g\u00fcn, (g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan) sana ihtiya\u00e7 duyarsa, yapt\u0131\u011f\u0131 iyilikleri telafi etmeye \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131s\u0131n. G\u00fc\u00e7 yaln\u0131zca Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
41- Nasihat isteyenin senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: Onu kabul edece\u011fi do\u011fru bir yola y\u00f6nlendirmelisin Duydu\u011funda ho\u015f ve yu\u00admu\u015fak gelen ve akl\u0131n\u0131n kavrayabilece\u011fi s\u00f6zleri konu\u015fmal\u0131s\u0131n. Zira her akl\u0131n, s\u00f6z\u00fc kabul ve reddetmekte belli bir haddi vard\u0131r. Her hal\u00fck\u00e2rda tavr\u0131n \u015fefkat ve rahmet \u00fczere olmal\u0131d\u0131r. Ve kuvvet yaln\u0131zca Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
42- Nasihat edenin senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: Ona kar\u015f\u0131 yumu\u015fak ve m\u00fctevaz\u0131 olmal\u0131s\u0131n. Nasihatlar\u0131n\u0131 anlaman i\u00e7in kalbini ona verip s\u00f6zlerini iyice dinlemelisin ve daha sonra nasihatlar\u0131na bak\u0131p \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnmelisin. <\/p>\n
Nasihatlar\u0131 hakka uygun olursa, buna kar\u015f\u0131 Allah’a \u015f\u00fckredip onlar\u0131 kabul etmeli ve hakk\u0131n\u0131 tan\u0131mal\u0131s\u0131n. Nasihatlar\u0131n\u0131 hakka uygun bulmad\u0131\u011f\u0131nda ise, onu su\u00e7lamamal\u0131s\u0131n ve bilmelisin ki, hayr\u0131n\u0131 istemekte kusur etmemi\u015f, ancak (g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde) hata etmi\u015ftir. Ama (ge\u00e7mi\u015fini bildi\u011finden dolay\u0131) su\u00e7lanmaya m\u00fcstahak olursa, o zaman onun hi\u00e7bir s\u00f6z\u00fcne itina g\u00f6stermemelisin. Ve kuvvet ancak Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
43- B\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: Ya\u015fl\u0131l\u0131k h\u00fcrmetini korumal\u0131s\u0131n. \u0130slam’da fazilet ehlinden olursa, \u0130slamiyette senden \u00f6nce oldu\u011fundan dolay\u0131 onu y\u00fcceltmelisin. \u00c7eki\u015fmelerde ona kar\u015f\u0131l\u0131k vermemelisin. Yolda ondan ileri ge\u00e7memeli ve onun \u00f6n\u00fcnde y\u00fcr\u00fcmemelisin. Ona sayg\u0131s\u0131zl\u0131k yapmamal\u0131s\u0131n; o seni saymazl\u0131ktan gelirse, tahamm\u00fcl etmelisin. Ya\u015fl\u0131l\u0131\u011f\u0131yla beraber islamiyetinden (\u00f6nce m\u00fcsl\u00fcman oldu\u011fundan) dolay\u0131 h\u00fcrmet g\u00f6stermelisin. Zira ya\u015fl\u0131l\u0131k hakk\u0131, \u0130slam hakk\u0131 miktar\u0131ncad\u0131r. G\u00fc\u00e7 ancak Allah’tand\u0131r..<\/p>\n
44- K\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcn senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: Ona merhametli olmal\u0131s\u0131n. E\u011fitimi ve \u00f6\u011fretiminde gayret etmelisin. Hatalar\u0131n\u0131 af\u00adfetmeli, onlara g\u00f6z yummal\u0131s\u0131n. Ona yumu\u015fak davranmal\u0131 ve yard\u0131mda bulunmal\u0131s\u0131n. \u00c7ocukluk su\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6rtmelisin. \u0130\u015fte bu tutum, onun t\u00f6vbe etmesine (ve \u0131slah olmas\u0131na) sebep olur. Yumu\u015fakl\u0131k g\u00f6sterip ona kar\u015f\u0131 inat etmemelisin. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu tav\u0131r, onun geli\u015fmesi ve hidayeti (do\u011fruyu bulmas\u0131) i\u00e7in daha uygundur.<\/p>\n
45- Senden bir \u015fey isteyenin senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: Do\u011fru s\u00f6yledi\u011fine yakin edip ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamaya g\u00fcc\u00fcn yeterse, ba\u011f\u0131\u015fta bulunmal\u0131s\u0131n. Ba\u015f\u0131na gelen bel\u00e2lardan dolay\u0131 ona dua etmeli ve iste\u011fine ula\u015fmas\u0131 i\u00e7in yard\u0131mda bulunmal\u0131s\u0131n. E\u011fer do\u011fru konu\u015fmas\u0131nda \u015f\u00fcphe eder, \u00f6nceden de onun hakk\u0131nda b\u00f6yle bir su\u00e7lama oldu\u011fundan dolay\u0131 bu i\u015fi yapmaya karar almazsan, bu tav\u0131r\u0131n\u0131n, \u015feytan\u0131n hilesinden olup b\u00f6ylece seni kendi nasibinden al\u0131koymak ve seninle Rabbinin r\u0131zas\u0131 aras\u0131na girmek istedi\u011finden korkmal\u0131s\u0131n. Buna ra\u011fmen yard\u0131m etmedi\u011fin takdirde, haysiyetini zedelememeli ve ho\u015f bir \u015fekilde onu geri \u00e7evirmelisin. E\u011fer nefsine galip gelir ve kalbine onun hakk\u0131nda y\u00f6nelen (\u015feytani) vesveselere ra\u011fmen onun ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131larsan, \u015f\u00fcphe yok ki bu i\u015fin, azim ve iradeye dayanan i\u015flerdendir elbette.<\/p>\n
46- \u0130stekte bulundu\u011fun kimsenin senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: \u0130stedi\u011fin \u015feyi verirse, kabul edip te\u015fekk\u00fcr etmelisin ve iyili\u011fini bilmelisin. Vermedi\u011fi takdirde de mazeretli oldu\u011funu kabul edip h\u00fcsn-\u00fc zanda bulunmal\u0131s\u0131n. \u015eunu da bil ki, esirgese de kendi mal\u0131n\u0131 esirgemi\u015ftir (senin de\u011fil). Hi\u00e7bir kimseyi mal\u0131n\u0131 esirgedi\u011finden dolay\u0131, zalim olsa bile, k\u0131namamak gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc insan kendisine \u00e7ok zul\u00fcm edendir ve nimetlere kar\u015f\u0131 da nank\u00f6rd\u00fcr.<\/p>\n
47- Allah’\u0131n, arac\u0131 ve vesile k\u0131l\u0131p seni ho\u015fnut etti\u011fi kimsenin senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: E\u011fer fark\u0131nda olarak bunu yapm\u0131\u015fsa, ilk \u00f6nce Allah’a ve daha sonra kar\u015f\u0131l\u0131k olarak bu iyilik miktar\u0131nca ona te\u015fekk\u00fcr etmelisin ve \u00f6ncelikli davranmas\u0131n\u0131 telafi etmeye \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n yan\u0131s\u0131ra onun iyili\u011fine kar\u015f\u0131l\u0131k vermek i\u00e7in f\u0131rsat aramal\u0131s\u0131n. Ama e\u011fer maksad\u0131 seni ho\u015fnut etmek de\u011filmi\u015fse, yine de Allah’a hamd ve \u015f\u00fckretmelisin ve bilmelisin ki, bu ho\u015fnutluk O\u2019ndan taraf sana gelmi\u015ftir. Allah’\u0131n nimetlerinin sana ula\u015fmas\u0131na sebep oldu\u011fu i\u00e7in de o adam\u0131 sevip hay\u0131r\u0131n\u0131 istemelisin. Zira her ne olursa olsun, kas\u0131ts\u0131z olsa bile nimete sebep olan \u015fey berekettir. Ve kudret yaln\u0131zca Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
48- S\u00f6z\u00fc veya ameli ile sana k\u00f6t\u00fcl\u00fck eden kimsenin senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: E\u011fer kas\u0131tl\u0131 olarak bu i\u015fi yapm\u0131\u015fsa, \u015ferrin k\u00f6k\u00fcn\u00fcn kesilmesi ve onun gibi insanlara iyi edep verilmesi, (k\u0131rg\u0131nl\u0131k ve d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n ortadan kalkmas\u0131) i\u00e7in onu affetmen daha evl\u00e2d\u0131r. Allah buyuruyor ki: <\/p>\n
“Kim zulme u\u011frad\u0131ktan sonra nusret bulur (hakk\u0131n\u0131 al\u0131r)sa, art\u0131k onlar i\u00e7in aleyhlerinde (onlar\u0131 su\u00e7lu saymaya) bir yol yoktur. Yol, ancak insanlara zulmeden ve yery\u00fcz\u00fcnde haks\u0131z yere tecav\u00fcz ve haks\u0131zl\u0131kta bulunanlar\u0131n aleyhinedir. \u0130\u015fte bunlar i\u00e7in ac\u0131kl\u0131 bir azap vard\u0131r. Kim de sabreder ve ba\u011f\u0131\u015flarsa hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz bu azme de\u011fer i\u015flerdendir.\u201d [1] <\/p>\n
Yine buyurmaktad\u0131r ki: “Ceza verecekseniz, size ceza verilenin misliyle ceza verin ve e\u011fer sabrederseniz, andolsun, elbette bu, sabredenler i\u00e7in daha hay\u0131rl\u0131d\u0131r.”[2] <\/p>\n
Elbette bu (k\u0131sas), kas\u0131tl\u0131 oldu\u011fu takdirde uygulan\u0131r. Ama kas\u0131tl\u0131 olmazsa, kas\u0131tl\u0131 intikam alarak ona zulmedip, hatay\u0131 kas\u0131tl\u0131 olarak telafi etmeye \u00e7al\u0131\u015fmamal\u0131s\u0131n. Ona yumu\u015fak davranmal\u0131s\u0131n ve m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar\u0131yla da l\u00fctuf ve \u015fefkatle onu geri \u00e7evirmelisin. Ve kudret ancak Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
49- Dinda\u015flar\u0131n\u0131n senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: Kalbinde onlara kar\u015f\u0131 esenlik arzusunu ta\u015f\u0131mal\u0131, onlara kar\u015f\u0131 merhametli olmal\u0131s\u0131n. K\u00f6t\u00fc hareketlerde bulunanlar\u0131yla iyi ge\u00e7inmeli, samimiyet kurarak onlar\u0131 \u0131slah etmeye \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131s\u0131n. Kendilerine veya sana kar\u015f\u0131 iyi olanlar\u0131na ise te\u015fekk\u00fcr etmelisin; \u00e7\u00fcnk\u00fc onun sana eziyet etmekten \u00e7ekinmesi, ge\u00e7imini sa\u011flayarak seni zahmete d\u00fc\u015f\u00fcrmemesi, sana bir zarar\u0131n\u0131n dokunmamas\u0131, kendisine iyilik oldu\u011fu gibi, sana da iyilik say\u0131l\u0131r.<\/p>\n
\u00d6yleyse onlar\u0131n hepsine dua et. Onlara yard\u0131mda bulun. Her birisinin makam ve mevkisini g\u00f6zet. B\u00fcy\u00fcklerini baba, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 evlat, orta ya\u015fl\u0131lar\u0131n\u0131 ise karde\u015f yerine koy. (Onlardan) kim yan\u0131na gelirse, l\u00fctuf ve \u015fefkatle kar\u015f\u0131la ve haklar\u0131nda karde\u015fli\u011fe riayet et.<\/p>\n
50- Zimmet ehlinin[3] senin \u00fczerindeki hakk\u0131 \u015fudur: Allah’\u0131n onlardan kabul etti\u011fi \u015feyi kabul etmelisin. Allah’\u0131n onlar hakk\u0131ndaki taahh\u00fcd ve misak\u0131na riayet etmelisin (onlara verdi\u011fi g\u00fcvenceyi bozmamal\u0131s\u0131n). <\/p>\n
Onlardan, (akid ve zimmet gere\u011fince) kendilerini sorumlu k\u0131ld\u0131klar\u0131 \u015feyleri istemelisin. Yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z mu\u00e2mele ve mua\u015feretlerde Allah’\u0131n sana h\u00fckmetti\u011fi \u015feyle onlar\u0131n hakk\u0131nda h\u00fckmetmelisin. \u0130slam’\u0131n s\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131nda olmalar\u0131, Allah ve Resulu\u2019n\u00fcn salla’ll\u00e2hu aleyhi ve alih ahdine riayet edilmesi gerek\u00e7esi, seni onlara zulmetmekten al\u0131koymal\u0131d\u0131r. Zira Peygamber’den \u015f\u00f6yle bir hadis bize ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r: <\/p>\n
“Kim \u0130slam’\u0131n s\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131nda olan bir kimseye zulmederse, ben onun d\u00fc\u015fman\u0131y\u0131m.” \u00d6yleyse Allah’tan \u00e7ekin. Kuvvet ve kudret yaln\u0131zca Allah’tand\u0131r.<\/p>\n
\u0130\u015fte bu, seni ku\u015fatan elli tane hakt\u0131r. \u015eartlar ne olursa olsun, bu haklar\u0131n s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 a\u015fma. Bunlar\u0131n hepsine riayet etmen, edas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fman ve bunlar\u0131 yapabilmek i\u00e7in de Allah’tan yard\u0131m dilemen laz\u0131md\u0131r. Kuvvet ve kudret yaln\u0131zca Allah’tand\u0131r ve b\u00fct\u00fcn \u00f6vg\u00fcler alemlerin Rabbi Allah i\u00e7indir.<\/p>\n
[1]- \u015eura\/41-42-43.<\/p>\n
[2]- Nahl\/126.<\/p>\n
[3]- M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n himayesinde olan veya m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n anla\u015fma yapt\u0131\u011f\u0131 h\u0131ristiyan, yahudi vs. gibi gayr-i m\u00fcslim topluluklar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Allah sana rahmet etsin; bil ki Allah-u Te\u00e2la’n\u0131n senin her hareketinde, duru\u015funda, gitti\u011fin yerde, azalar\u0131 hareket ettirmende ve kul\u00adland\u0131\u011f\u0131n aletlerde seni ku\u015fatm\u0131\u015f haklar\u0131 vard\u0131r. Bu haklardan baz\u0131lar\u0131 baz\u0131lar\u0131ndan daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Allah’\u0131n sana farz k\u0131ld\u0131\u011f\u0131, b\u00fct\u00fcn haklar\u0131n esas\u0131 ve di\u011fer haklar\u0131n da kaynakland\u0131\u011f\u0131 en b\u00fcy\u00fck hak O’nun kendi hakk\u0131d\u0131r. Sonra Allah-u Te\u00e2la, ba\u015f\u0131ndan aya\u011f\u0131na kadar \u00e7e\u015fitli …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[11438,11434,11437,11436,11435,11433],"class_list":["post-5881","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genel","tag-akillara-hediye","tag-tuhef-ul-ukul-2","tag-tuhef-ul-ukul-akillara-hediye","tag-tuhef-ul-ukul-bolumleri","tag-tuhef-ul-ukul-indir","tag-tuhef-ul-ukul-oku"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5881","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5881"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5881\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5881"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5881"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5881"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}