Bismillahirrahmanirrahim<\/p>\n
Bu, Allah’\u0131n kulu Emir-\u00fcl M\u00fc’minin Ali’nin, M\u0131s\u0131r’\u0131n vergisini toplamak, d\u00fc\u015fmanlar\u0131yla sava\u015fmak, halk\u0131n\u0131 d\u00fczene sokmak, \u015fehirlerini onarmak i\u00e7in Haris-i E\u015fter o\u011flu Malik’i bu beldeye vali tayin etti\u011fi zaman ona verdi\u011fi emirnamedir.<\/p>\n
Ona, Allah’tan \u00e7ekinmesini, itaatini se\u00e7mesini, Allah’\u0131n kitab\u0131ndaki, farzlar\u0131na ve s\u00fcnnetlerine dair emirlerine uymas\u0131n\u0131 emrediyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc saadete eren bir kimse, ancak bu farz ve s\u00fcnnetlere uymakla mutlu olur ve onlar\u0131 ink\u00e2r edip zayi eden ise asla mutlu olamaz. <\/p>\n
Allah’a eliyle, kalbiyle, diliyle yard\u0131m etmesini de emrediyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc Allah, kendisine yard\u0131m edene yard\u0131m etmeyi \u00fcstlenmi\u015ftir. Allah, g\u00fc\u00e7l\u00fc ve azizdir. <\/p>\n
Yine istekler kar\u015f\u0131s\u0131nda nefsiyle m\u00fccadele etmesini, onun serke\u015fli\u011fini bast\u0131rmas\u0131n\u0131 emrediyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u201cnefis, Rabbimin merhameti olmad\u0131k\u00e7a k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc emreder. Do\u011frusu Rabbim ba\u011f\u0131\u015flayand\u0131r, merhamet edendir.\u201d[1]<\/p>\n
\u015e\u00fcpheli yerlerde Allah’\u0131n kitab\u0131na itimat etmesini emrediyor. Zira her \u015feyin a\u00e7\u0131klamas\u0131, onda mevcuttur ve o, imanl\u0131 bir millet i\u00e7in rehber ve rahmettir. Yine Allah’\u0131n r\u0131zas\u0131 pe\u015finde olmas\u0131n\u0131, gazab\u0131na sebep olan \u015feylerin etraf\u0131nda dola\u015fmamas\u0131n\u0131, O\u2019na kar\u015f\u0131 g\u00fcnah i\u015flemekte \u0131srar etmemesini emrediyor. Zira Allah’tan ka\u00e7\u0131p s\u0131\u011f\u0131nabilece\u011fin ba\u015fka biri yok. <\/p>\n
Sonra \u015funu bil ki, ey Malik, seni \u00f6yle bir yere g\u00f6ndermekteyim ki, senden \u00f6nce orada, adalet veya zul\u00fcmle h\u00fck\u00fcm y\u00fcr\u00fcten nice devletler gelip ge\u00e7mi\u015ftir. Sen, kendinden \u00f6nceki buyruk sahiplerinin yapt\u0131klar\u0131n\u0131 nas\u0131l g\u00f6r\u00fcyor, seyrediyorsan, halk da senin yapt\u0131\u011f\u0131n i\u015fleri, \u00f6ylece g\u00f6r\u00fcp, seyredecek. Sen onlar hakk\u0131nda neler diyorsan, halk da senin hakk\u0131nda ayn\u0131 s\u00f6zleri s\u00f6yleyecek. Salih ki\u015filer, Allah-u Te\u00e2la’n\u0131n kendi kullar\u0131n\u0131n dilinde cari k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 meth-u sen\u00e2larla tan\u0131n\u0131r. <\/p>\n
G\u00f6z\u00fcnde en sevimli az\u0131k; salih amel, mal toplamada orta halli olmak ve halk\u0131n durumunun d\u00fczeltilmesi olmal\u0131d\u0131r. Heva ve hevesine hakim ol; nefsini sana helal olmayan \u015feylerden al\u0131koy. Zira sevdi\u011fin yahut nefret etti\u011fin \u015feylerde nefse h\u00e2kim olmak, ona insafla muamelede bulunmakt\u0131r. Halka merhametle davranmay\u0131 \u00e2det edin; onlar\u0131 sevmeyi, onlara l\u00fctfetmeyi huy edin. Onlar\u0131 yeme\u011fi ganimet bilen y\u0131rt\u0131c\u0131 bir canavar kesilme. Zira halk iki s\u0131n\u0131ft\u0131r: Ya dinde seninle karde\u015ftir veya yarat\u0131l\u0131\u015fta seninle e\u015fittir. Ayaklar\u0131 s\u00fcr\u00e7ebilir, kusur edebilirler, bilerek veyahut yan\u0131larak ellerinden baz\u0131 \u015feyler \u00e7\u0131kabilir. Senin yapt\u0131klar\u0131n\u0131, Allah’\u0131n ba\u011f\u0131\u015flamas\u0131n\u0131 nas\u0131l seviyorsan, sen de onlar\u0131 ba\u011f\u0131\u015fla, kusurlar\u0131ndan ge\u00e7. Allah\u2019\u0131n ve Peygamber\u2019inin s\u00fcnneti hakk\u0131nda sana verilen bilin\u00e7ten dolay\u0131, sen onlar\u0131n \u00fcst\u00fcndesin; seni bu i\u015fe memur eden de senin \u00fcst\u00fcndedir; Allah da, seni vali tayin eden kimsenin \u00fcst\u00fcndedir. Bu emirnamede sana yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feylere sar\u0131l.<\/p>\n
Allah’la sava\u015fmaya kalk\u0131\u015fmaktan sak\u0131n; zira ne O\u2019nun azab\u0131n\u0131 \u00f6nleyecek g\u00fcce sahipsin, ne de O\u2019nun ba\u011f\u0131\u015f ve rahmetinden umudunu kesebilirsin. Halk\u0131n kusurlar\u0131n\u0131 ba\u011f\u0131\u015flay\u0131nca, pi\u015fman olma; onlara ceza verince de sevinme. Bir mazeret bulup da g\u00f6z yumabilece\u011fin bir cezay\u0131 vermekte acele etme. Ben bir buyruk verenin tayin etti\u011fi g\u00f6revliyim, emrime uyulmas\u0131 gerek demeye kalk\u0131\u015fma. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu \u00e7e\u015fit d\u00fc\u015f\u00fcnce g\u00f6nl\u00fc bozar; dini gev\u015fetir ve (insan\u0131) fitneye yakla\u015ft\u0131r\u0131r. <\/p>\n
Bedbahtl\u0131\u011fa d\u00fc\u015fmekten Allah’a s\u0131\u011f\u0131n. E\u011fer h\u00fck\u00fcmdarl\u0131\u011f\u0131n seni kendini be\u011fenmeye ve b\u00fcy\u00fckl\u00fck taslamaya sevkeder ve kendin i\u00e7in azamet ve b\u00fcy\u00fckl\u00fck taslarsan, ba\u015f\u0131n\u0131n \u00fczerindeki Allah’\u0131n m\u00fclk\u00fcn\u00fcn azametine ve O\u2019nun, senin yapamad\u0131\u011f\u0131n \u015feylere olan g\u00fcc\u00fcne bak. Bu, ba\u015f kald\u0131ran (serke\u015flik eden) nefsini yat\u0131\u015ft\u0131r\u0131r; kibrini, gururunu giderir; da\u011f\u0131l\u0131p giden akl\u0131n\u0131 ba\u015f\u0131na getirir. Sak\u0131n Allah’\u0131n azametiyle boy \u00f6l\u00e7\u00fc\u015fmeye, kendi g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve kuvvetini O\u2019nun kudretine benzetmeye kalk\u0131\u015fma! \u00c7\u00fcnk\u00fc Allah, her zorbay\u0131 zelil eder ve kibirlenip b\u00fcy\u00fckl\u00fck taslayan\u0131 al\u00e7alt\u0131r. <\/p>\n
Kendin, s\u0131rda\u015flar\u0131n, ailen ve raiyyetinden sevdi\u011fin kimseler hususunda Allah’\u0131n ve insanlar\u0131n hakk\u0131n\u0131 korumada insafl\u0131 ol; b\u00f6yle yapmazsan, zulmetmi\u015f olursun. Allah’\u0131n kullar\u0131na zulmedenin d\u00fc\u015fman\u0131ysa Allah’t\u0131r, kullar\u0131 de\u011fil; Allah ise d\u00fc\u015fmanl\u0131k etti\u011fi kimsenin delilini bat\u0131l k\u0131lar ve bu kimse, zul\u00fcmden vazge\u00e7ip t\u00f6vbe edinceye dek Allah’la sava\u015f halinde olur. Allah’\u0131n nimetlerini zail eden \u015feyler i\u00e7inde zul\u00fcmden daha g\u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fc yoktur. Allah mazlumlar\u0131n dualar\u0131n\u0131 duymaktad\u0131r ve zalimlere kar\u015f\u0131 ise pusuda beklemektedir. B\u00f6yle bir kimse, d\u00fcnya ve ahirette helak olur. <\/p>\n
Sen, hakka en yak\u0131n ve adaleti kapsaml\u0131 olan ve halk\u0131 (ho\u015fnutlukta) daha \u00e7ok b\u00fct\u00fcnle\u015ftiren i\u015fleri daha fazla sevmelisin. \u00c7\u00fcnk\u00fc umumun \u00f6fkesi ve rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131, e\u015fraf\u0131n r\u0131zas\u0131n\u0131 ve ho\u015fnutlu\u011funu yok eder ve hi\u00e7e \u00e7eviriri; ama umumu raz\u0131 etmekle yak\u0131nlar\u0131 ve ileri gelenleri \u00f6fkelendirmek affedilir. Raiyetten (halktan) hi\u00e7 kimse, valiye y\u00fck\u00fc daha a\u011f\u0131r olan, bela zaman\u0131 ona en az yard\u0131m eden, adaletten ho\u015flanmayan, isteklerinde \u00e7ok \u0131srar eden, kendilerine iyilik yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman en az te\u015fekk\u00fcr eden, iyilikte bulunulmad\u0131\u011f\u0131 zaman mazereti \u00e7ok ge\u00e7 kabul eden, zaman\u0131n zorluklar\u0131na daha az dayanan valinin yak\u0131nlar\u0131 gibi de\u011fildir. Halbuki dinin dire\u011fi olan, m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n genelini te\u015fkil eden ve d\u00fc\u015fmanlar kar\u015f\u0131s\u0131nda duran halk kitlesidir; \u00f6yleyse onlara y\u00f6nelmeli ve onlara meyil etmelisin. Yarar\u0131 daha genel ve ak\u0131beti daha hay\u0131rl\u0131 olan i\u015flere koyulmal\u0131s\u0131n. Kuvvet yaln\u0131zca Allah’tand\u0131r. <\/p>\n
\u0130nsanlar\u0131n ay\u0131plar\u0131n\u0131 g\u00f6zetleyen, onlar\u0131 a\u00e7\u0131p s\u00f6yleyen ki\u015filer, sana en uzak, en menfur ki\u015filer olsunlar. Tabii ki insanlarda ay\u0131p olabilir; valiyse bunlar\u0131 \u00f6rtmeye en lay\u0131k olan ki\u015fidir. \u00d6yleyse, halk\u0131n sana kapal\u0131 olan ve bilmedi\u011fin ay\u0131plar\u0131n\u0131 a\u00e7maya kalk\u0131\u015fmayas\u0131n; ay\u0131plar\u0131 elinden geldik\u00e7e \u00f6rt ki, Allah da senin, raiyyetinden gizlenmesini sevdi\u011fin ay\u0131plar\u0131n\u0131 \u00f6rts\u00fcn. Halka kar\u015f\u0131 her t\u00fcrl\u00fc kin ba\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6z. Halk\u0131n kalbinde sana kar\u015f\u0131 kin olu\u015fturacak i\u015flerden sak\u0131n; \u00f6z\u00fcr dileyenin \u00f6zr\u00fcn\u00fc kabul et; hadleri \u015f\u00fcpheyle uzakla\u015ft\u0131r (kesin olarak isbatlanmayan bir su\u00e7a had uygulama); sence do\u011fru olmayan \u015feyleri, bilmezlikten gel. Halk\u0131n k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yleyenlerin s\u00f6zlerini, hemencecik tasdik etme. \u00c7\u00fcnk\u00fc, halk\u0131n k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yleyen, \u00f6\u011f\u00fct\u00e7\u00fclere benzese bile garaz (k\u00f6t\u00fc niyet) sahibidir. <\/p>\n
Cimri ki\u015fiyle isti\u015farede bulunma; zira seni faziletten al\u0131kor, seni yoksullukla korkutur. Korkakla da isti\u015fare etme; zira seni i\u015flerde zaafa d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr. \u0130htirasl\u0131 (a\u015f\u0131r\u0131 istek sahibi) ki\u015fiyle de isti\u015fare etme; sana zul\u00fcmle mal y\u0131\u011fmay\u0131 g\u00fczel g\u00f6sterir. Cimrilik, korkakl\u0131k ve h\u0131rs ayr\u0131 ayr\u0131 huylard\u0131r; ama bunlar\u0131n hepsini bir araya toplayan \u015fey, k\u00f6t\u00fclerin tabiat\u0131nda varolan Allah’a kar\u015f\u0131 k\u00f6t\u00fc zanda bulunmakt\u0131r. <\/p>\n
Yard\u0131mc\u0131lar\u0131ndan en k\u00f6t\u00fcs\u00fc, senden \u00f6nce k\u00f6t\u00fc y\u00f6neticilere vezirlik eden, cinayetlerinde onlara ortak olan ve Allah’\u0131n kullar\u0131n\u0131n aras\u0131nda, onlar\u0131n i\u015flerini y\u00fcr\u00fcten kimselerdir. Sak\u0131n b\u00f6yle (sab\u0131kas\u0131 k\u00f6t\u00fc olan) kimseleri kendine s\u0131rda\u015f edinip, ge\u00e7mi\u015flerin h\u00fckumetinde ortak olduklar\u0131 gibi bunlar\u0131 sana verilen emanette (yetki ve makamda) ortak k\u0131lmayas\u0131n. Onlar ge\u00e7mi\u015f y\u00f6neticileri k\u00f6t\u00fc u\u00e7urumlara s\u00fcr\u00fcklemi\u015flerdir. Onlar\u0131n g\u00f6steri\u015f ve riyak\u00e2rl\u0131klar\u0131, seni aldatmas\u0131n. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar g\u00fcnahk\u00e2rlar\u0131n yard\u0131mc\u0131s\u0131, zalimlerin karde\u015fi ve her \u00e7e\u015fit tamah ve sahtek\u00e2rl\u0131klar\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131d\u0131rlar. Onlar\u0131n yerine, onlar kadar s\u00f6z\u00fc ge\u00e7erli olan, i\u015flerde tecr\u00fcbeli olan ve \u00f6nceki tecr\u00fcbeleri ile k\u00f6t\u00fcl\u00fck ve haks\u0131zl\u0131klar\u0131 tan\u0131yan, se\u00e7kin ki\u015filer bulabilirsin. Bunlar\u0131n sana masraf\u0131 az ve yarar\u0131 \u00e7ok olur. Sana besledikleri sevgi daha ger\u00e7ektir; ba\u015fkalar\u0131yla \u00fclfetleri daha azd\u0131r; zalime, zulm\u00fcnde yard\u0131mc\u0131 olmad\u0131klar\u0131 gibi su\u00e7luya da su\u00e7unda ortak olmam\u0131\u015flar ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131n h\u00fckumetinde m\u00fcsl\u00fcmanlara ve antla\u015fma yapan kimselere de zulmetmemi\u015flerdir. \u0130\u015fte bunlar\u0131 gizli ve a\u00e7\u0131k i\u015flerin i\u00e7in kendine has k\u0131l. Sonra bu grup aras\u0131nda, hakk\u0131 daha a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6yleyen (veya ac\u0131 bile olsa sana ger\u00e7e\u011fi anlatan), zay\u0131flar hakk\u0131nda daha ihtiyatk\u00e2r ve insafl\u0131 olan, ister ho\u015funa gistin ister gitmesin, Allah’\u0131n dostlar\u0131nda bulunmas\u0131n\u0131 ho\u015f g\u00f6rmedi\u011fi \u015feylerde seninle az i\u015fbirli\u011finde bulunan, (senin \u00f6fkenden endi\u015felenmiyen ve halk\u0131n maslahat\u0131n\u0131 senin ho\u015fnutlu\u011funa tercih eden) kimseler senin yan\u0131nda daha se\u00e7kin olsun. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar seni haktan haberdar ederler; sana yarar\u0131 olan \u015feye seni basiretli k\u0131larlar. Takva, do\u011fruluk, ak\u0131l ve asalet sahiplerine yakla\u015f (onlarla dost ol). Onlar\u0131n seni fazla \u00f6vmelerine, yapmad\u0131\u011f\u0131n i\u015fleri yapm\u0131\u015f g\u00f6stererek \u00f6v\u00fcnmene sebep olmalar\u0131na m\u00fcsaade etme. Zira fazla \u00f6vg\u00fc, insanda bencillik ve kibir yarat\u0131r, gurura kapt\u0131r\u0131r ve bunu kabullenmek (b\u00f6yle bir \u015feyi benimsemek) ise Allah’\u0131n gazab\u0131na sebep olur.<\/p>\n
Nezdinde iyilik edenle, k\u00f6t\u00fcl\u00fckte bulunan\u0131n yeri, ayn\u0131 d\u00fczeyde olmas\u0131n; \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131 bir g\u00f6rmek, iyilik edenleri iyilikten vazge\u00e7irir; k\u00f6t\u00fcl\u00fck edenleri de k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011fe te\u015fvik eder; bunlardan her birine kar\u015f\u0131 lay\u0131k oldu\u011fu muameleyi yap. Bu senin i\u00e7in bir y\u00f6ntem olsun; Allah bununla sana yarar ula\u015ft\u0131r\u0131r, sen de onunla kendi yard\u0131mc\u0131lar\u0131na yarar ver.<\/p>\n
Bil ki, halka iyilikte bulunmak, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini kolayla\u015ft\u0131rmak, yersiz istekleri onlara y\u00fcklememek gibi, valinin halka kar\u015f\u0131 iyimserli\u011fini ispatl\u0131yacak hi\u00e7 bir \u015fey yoktur. \u00d6yleyse halka kar\u015f\u0131 iyimserli\u011fini ispatl\u0131yacak i\u015fleri yapmaya \u00e7al\u0131\u015f. Zira iyimserlik, uzun s\u00fcreli yorgunluklar\u0131 ve s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 senden giderir. (\u015eunu da bil ki,) hakk\u0131nda iyimser olabilece\u011fin kimseler senin imtihan\u0131ndan hakk\u0131yla \u00e7\u0131kabilen, k\u00f6t\u00fcmser olaca\u011f\u0131n da imtihan\u0131ndan \u00e7\u0131kamayan kimselerdir. K\u0131yamet g\u00fcn\u00fcnde Allah’\u0131n m\u00fck\u00e2fat\u0131na sebep olmas\u0131na ilaveten, halka iyi davranmakta da basiretinin \u00e7o\u011falmas\u0131 i\u00e7in lehine ve aleyhine olan bu durumu iyice kavra ki, halka kar\u015f\u0131 daha iyi davranabilesin. <\/p>\n
Bu \u00fcmmetin ileri gelenlerinin (b\u00fcy\u00fcklerinin), amel ettikleri ve raiyyetin (halk\u0131n) birli\u011fine ve i\u015flerinin d\u00fczelmesine sebep olan \u00e2det ve gelenekleri bozup, o \u00e2det ve geleneklerin yerine zarar\u0131 olan birtak\u0131m yeni \u00e2det ve gelenekleri koymaya kalk\u0131\u015fma ki, o \u00e2detleri koyanlar, onlar\u0131n sevab\u0131na ermi\u015f olur ve sen ise bunlar\u0131 bozmakla g\u00fcnah kazanm\u0131\u015f olursun. \u00dclke halk\u0131n\u0131n durumunun d\u00fczelmesine sebep olan y\u00f6ntemlerin korunmas\u0131 ve toplumun hayat\u0131n\u0131n sa\u011flam bir tarza sahip olmas\u0131na sebep olacak ilkeleri yerle\u015ftirmek hususunda bilginlerle, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerle oturup m\u00fczakere yapmay\u0131 ve tart\u0131\u015fmay\u0131 \u00e7o\u011falt (bu hususta onlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerinden yard\u0131m al). Bu \u00fcslup hakk\u0131 sabit k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve bat\u0131l\u0131 yok etti\u011fi gibi yeterli bir k\u0131lavuz ve \u00f6rnektir de. \u00c7\u00fcnk\u00fc iyi y\u00f6ntem ve gelenekler Allah’a itaat etmeyi sa\u011flayan yollardan biridir.<\/p>\n
Bil ki, halk \u00e7e\u015fitli s\u0131n\u0131flara ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlardan hi\u00e7 birinin durumu, di\u011fer s\u0131n\u0131flar\u0131n yard\u0131m\u0131 olmaks\u0131z\u0131n do\u011frulmaz, d\u00fczene girmez (her s\u0131n\u0131f\u0131n, di\u011fer s\u0131n\u0131flar\u0131n asayi\u015f ve huzur i\u00e7erisinde olmas\u0131 i\u00e7in kendi i\u015fini yapmas\u0131 gerekir); hi\u00e7 birinin di\u011ferine muhta\u00e7 olmamas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. <\/p>\n
Bu s\u0131n\u0131flar \u015funlardan ibarettir:<\/p>\n
(1-) Allah’\u0131n askerleri ve ordusu. (2-) Kamu ve \u00f6zel i\u015fleri d\u00fczene sokan k\u00e2tipler. (3-) Adaletle h\u00fckmeden yarg\u0131\u00e7lar. (4-) \u0130nsaf ve yumu\u015fakl\u0131kla hizmet eden g\u00f6revliler. (5-) M\u00fcsl\u00fcmanlar ve ehl-i kitaptan cizye ve hara\u00e7 toplayan memurlar.[2] (6-) T\u00fcccar ve zanaat sahipleri. (7-) Toplumun en a\u015fa\u011f\u0131 s\u0131n\u0131flar\u0131ndan olan muhta\u00e7 ve yoksul ki\u015filer.<\/p>\n
Allah-u Te\u00e2la bu s\u0131n\u0131flar\u0131n her birisinin pay\u0131n\u0131 kendi kitab\u0131nda, Peygamber\u2019inin s\u00fcnnetinde ve bizim yan\u0131m\u0131zda bir ahit olarak korunan ilimde ortaya koyarak \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc belirlemi\u015ftir.<\/p>\n
Ordu, Allah’\u0131n izniyle halk\u0131n kalesi, valilerin ziyneti, dinin izzeti ve g\u00fcvenlik ile huzurun temel ta\u015f\u0131d\u0131r. Halk ancak orduyla varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcp huzura kavu\u015fabilir. Ordu da, d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 cihadda kendisine destek olmak, arkas\u0131nda bir g\u00fcvencesi bulunmak ve ge\u00e7imini sa\u011flamak i\u00e7in Allah’\u0131n onlar i\u00e7in tayin etti\u011fi vergilerle g\u00fcc\u00fcn\u00fc koruyup varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilir. <\/p>\n
Sonra bu iki s\u0131n\u0131f, ancak kad\u0131lar, zek\u00e2t ve vergi memurlar\u0131yla k\u00e2tiplerden ibaret olan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131n\u0131fla hayatlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilirler. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar i\u015fleri d\u00fczene sokarlar, insaf ve adaleti yayarlar, gelirleri (vergileri) toplarlar, onlar\u0131n sayesinde genel ve \u00f6zel i\u015flerde g\u00fcvence sa\u011flan\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu s\u0131n\u0131flar\u0131n ayakta durmalar\u0131 ise, t\u00fcccar ve zanaat\u00e7\u0131larla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Onlar halk\u0131n muhta\u00e7 oldu\u011fu \u015feyleri toplay\u0131p, \u00e7ar\u015f\u0131 ve pazarlara d\u00f6kerek, ba\u015fka s\u0131n\u0131flar\u0131n yapamayaca\u011f\u0131 i\u015fleri yaparlar. Son olarak da g\u00f6zetilmesi gereken toplumun yoksul ve g\u00fc\u00e7s\u00fcz olan alt s\u0131n\u0131f\u0131 gelir. <\/p>\n
Allah’\u0131n mal\u0131 (\u0130slam devletinin gelirinden bu s\u0131n\u0131flar i\u00e7in ayr\u0131lm\u0131\u015f b\u00fct\u00e7e) onlar\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc kapsam\u0131na al\u0131p idare edebilir. Bunlardan her birisinin kendi ihtiya\u00e7lar\u0131 miktar\u0131nca valinin \u00fczerinde haklar\u0131 vard\u0131r. Valinin ise bu do\u011frultuda, Allah’\u0131n ona farz k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revleri gere\u011fi gibi yerine getirebilmesi, ancak konuya gerekli \u00f6nemi verip Allah’tan yard\u0131m dilemesi ve nefsini hakka riayet etmeye boyun e\u011fdirip k\u00fc\u00e7\u00fck ve b\u00fcy\u00fck i\u015flerde do\u011fru yoldan ayr\u0131lmamaya sabretmesiyle m\u00fcmk\u00fcn olur. <\/p>\n
Ordunun ba\u015f\u0131na Allah, Resul\u00fc ve \u0130mam’\u0131n i\u00e7in daha \u00e7ok ihlasl\u0131, emanet ve iffet bak\u0131m\u0131ndan en temiz, hilimde (olgunlukta) en \u00fcst\u00fcn, ilim ve siyasette ise en se\u00e7kin kimseleri komutan olarak se\u00e7. Bu komutanlar\u0131, \u00f6fkelendi\u011fi zaman \u00f6fkesini yenebilen, \u00f6zr\u00fc kabul eden, zay\u0131flar\u0131 esirgeyen, g\u00fc\u00e7l\u00fclere kar\u015f\u0131 gev\u015femeyen, ne zora ba\u015fvuran, ne de zaafa d\u00fc\u015fen kimselerden se\u00e7ip tayin et. <\/p>\n
Sonra toplumun soylu ve aile bak\u0131m\u0131ndan \u015fereflilerine, ge\u00e7mi\u015flerinde iyilik bulunanlar\u0131na, yi\u011fit, cesur, c\u00f6mert ve ba\u011f\u0131\u015flay\u0131c\u0131 olanlar\u0131na sar\u0131l. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunlarda y\u00fcce ve temiz huylar bir araya gelmi\u015ftir. Bunlar halk\u0131 Allah’a kar\u015f\u0131 iyimser k\u0131l\u0131p, kaza ve kaderine iman etmelerini sa\u011flarlar. Daha sonra da \u015fefkatli bir baban\u0131n evlad\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcp g\u00f6zetmesi, esirgemesi gibi, onlar\u0131n i\u015fini g\u00f6rg\u00f6zet. Onlar\u0131n e\u011fitimi ve g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u0131l\u0131nmas\u0131 i\u00e7in harcad\u0131\u011f\u0131n b\u00fct\u00e7eyi, ne kadar olursa olsun, g\u00f6z\u00fcnde b\u00fcy\u00fctme. Onlar hakk\u0131nda yapaca\u011f\u0131n muhabbet ve l\u00fctuf az bile olsa, \u00f6nemsiz g\u00f6r\u00fcnmesin sana. Zira bu, onlar\u0131n senin hayr\u0131n\u0131 istemelerine ve senin hakk\u0131nda iyi d\u00fc\u015f\u00fcnmelerine sebep olur. Onlar\u0131n b\u00fcy\u00fck i\u015flerini g\u00f6rece\u011fim diye k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015flerini de ihmal etme. Az bir l\u00fctfun bile bir yerde i\u015fe yarar, ondan faydalan\u0131rlar; \u00e7o\u011funun da yeri var, ondan da ihtiya\u00e7s\u0131z kalamazlar.<\/p>\n
Askerlerine karde\u015fce davranan ve d\u00fc\u015fmanla sava\u015fmaktan ba\u015fka bir kayg\u0131lar\u0131 kalmamas\u0131 i\u00e7in askerlerin kendilerini ve geride b\u0131rakt\u0131klar\u0131 ailelerini kapsayacak \u015fekilde onlara ba\u011f\u0131\u015fta bulunan komutanlar\u0131 di\u011fer komutanlardan daha \u00e7ok sevmelisin ve onlara daha fazla de\u011fer vermelisin; s\u00fcrekli olarak onlara kar\u015f\u0131 besledi\u011fin kalbi duygular\u0131 dile getir ki, senin yan\u0131nda aziz, de\u011ferli olduklar\u0131n\u0131 ve senin onlar\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 daha da iyile\u015ftirmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bilsinler. G\u00fczel bir \u015fekilde sevgi ve ikramda bulunarak, vaadlerinin do\u011frulu\u011funu ispatla.<\/p>\n
Valilerin g\u00f6zlerini ayd\u0131nlatan i\u015flerin en \u00fcst\u00fcn\u00fc, memlekette adaleti yaymak, halk\u0131n dostlu\u011funu ve sevgisini kazanmakt\u0131r. Halk\u0131n sevgisi ise ancak g\u00f6n\u00fcllerinin s\u0131hhatli olmas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn olur. Onlar\u0131n hay\u0131r istemeleri de ancak valilerinin korunmas\u0131na ilgi duymalar\u0131, devletlerini kendilerine bir y\u00fck olarak g\u00f6rmemeleri ve onlar\u0131n hizmet s\u00fcresinin bitmesini bir an \u00f6nce istememeleriyle m\u00fcmk\u00fcn olur.<\/p>\n
Sonra orduyu idare etmekte, yaln\u0131z onlar\u0131n aras\u0131nda taksim etti\u011fin sava\u015f ganimetleriyle yetinme; ganimetlerin yan\u0131s\u0131ra Allah’\u0131n nasib etti\u011fi beyt-\u00fcl maldan da, Allah\u2019\u0131n dinine yard\u0131ma ko\u015fmalar\u0131n\u0131 sa\u011flayabilmen i\u00e7in onlar\u0131n eksikliklerini gider. Askerlerin aras\u0131nda cesur ki\u015filerden bekledi\u011fin hay\u0131rseverli\u011fin son derecesine ula\u015fabilmen i\u00e7in onlara daha fazla ba\u011f\u0131\u015fta bulun, maddi imkan sa\u011fla, \u00f6vg\u00fc ve te\u015fekk\u00fcrde bulun, tek tek herbirinin halini sor ve g\u00f6nl\u00fcn\u00fc al, g\u00f6sterdikleri yi\u011fitlikleri methet, \u00f6v. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n hizmetlerini fazla dile getirmen, Allah’\u0131n izniyle, yi\u011fitleri te\u015fvik eder ve geri kalanlar\u0131 da o yola y\u00f6neltir. <\/p>\n
Fakat (onlara itimad\u0131n olmas\u0131yla birlikte, onlar\u0131n durumlar\u0131n\u0131 g\u00f6zlemekten de gafil olma) halk aras\u0131nda emaneti korumak ve hakk\u0131 s\u00f6ylemekte me\u015fhur olan denetleyici ki\u015fileri, onlar\u0131n hizmetlerini sana bildirmeleri ve hizmet edenlerin, \u00e7ekti\u011fi zahmetlerin sana gizli kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamalar\u0131 i\u00e7in onlara g\u00f6zlemci k\u0131l. Sonra herkesin yapt\u0131\u011f\u0131 hizmetin hakk\u0131n\u0131 iyice bil; birinin \u00e7ekti\u011fi zahmeti ba\u015fkas\u0131na maletme; herkese noksans\u0131z olarak hakk\u0131n\u0131 ver. Birisinin b\u00fcy\u00fck olu\u015fu, yapt\u0131\u011f\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fi b\u00fcy\u00fck g\u00f6rmene, yine birinin k\u00fc\u00e7\u00fck olu\u015fu, yapt\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck i\u015fi k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6rmene sebep olmas\u0131n. Sak\u0131n ge\u00e7mi\u015fi iyi olan bir asker, k\u00fc\u00e7\u00fck bir yanl\u0131\u015fl\u0131k ve k\u00fc\u00e7\u00fck bir olay i\u00e7in g\u00f6z\u00fcnden d\u00fc\u015fmesin; zira y\u00fccelik Allah’a mahsustur; onu, diledi\u011fi kimseye verir, ak\u0131bet takva sahiplerinindir. <\/p>\n
Ordudan d\u00fc\u015fmana darbe indirenlerden biri \u015fehid oldu\u011funda, \u015fehid olan\u0131n ailesine \u015fefkatli ve g\u00fcvenilir bir vasi gibi vekil ve halef olmal\u0131s\u0131n; onun yok olu\u015fu, ailesinin ya\u015fant\u0131s\u0131n\u0131 etkilememeli. Bu \u015fekilde muamelede bulunman, senin dostlar\u0131n\u0131n kalbinde sana kar\u015f\u0131 olan muhabbeti ve onlarda olan itaat duygusunu daha \u00e7ok art\u0131r\u0131r ve senin emrinde her \u00e7etin ve \u015fiddetli tehlikeye kar\u015f\u0131 koymak i\u00e7in haz\u0131r olurlar. <\/p>\n
Resulullah salla’ll\u00e2hu aleyhi ve alih’in m\u00fc\u015friklerle muamelesinde s\u00fcnnetleri vard\u0131r; bizim de ondan sonra s\u00fcnnetlerimiz vard\u0131r. Bu s\u00fcnnetler; zalimler, k\u0131blemize y\u00fcz \u00e7evirenler ve m\u00fcsl\u00fcman ismini kendilerine takanlar hakk\u0131nda uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. Y\u00fcce Allah ir\u015fad etmeyi sevdi\u011fi topluma; “Ey inananlar, Allah’a, Peygamber’e ve kendinizden olan emir sahiplerine itaat edin. Allah’a ve ahiret g\u00fcn\u00fcne inan\u0131yorsan\u0131z, bir \u015feyde ihtilafa d\u00fc\u015ft\u00fcn\u00fcz m\u00fc o hususta Allah’a ve Peygamber’e m\u00fcracaat edin. Bu, (herkes i\u00e7in) hem hay\u0131rl\u0131, hem de sonu pek g\u00fczeldir.”[3]diye hitap etmi\u015ftir. Di\u011fer bir ayette de: “E\u011fer onu (a\u015fik\u00e2r ettikleri s\u0131rr\u0131) Pey-gamber’e ve i\u00e7lerinden emre salahiyeti olanlara g\u00f6t\u00fcrselerdi, elbette onlardan istinbat edenler, onu bilirlerdi. Allah’\u0131n size ih-san\u0131 ve ac\u0131mas\u0131 olmasayd\u0131, pek az\u0131n\u0131z m\u00fcstesna, \u015feytana uyup gitmi\u015ftiniz.”[4] diye buyurmu\u015ftur. Allah’a g\u00f6t\u00fcrmek, O\u2019nun kitab\u0131n\u0131n apa\u00e7\u0131k emrine sar\u0131lmakt\u0131r. Resule g\u00f6t\u00fcrmek de onun ihtilafa mucib olmayan apa\u00e7\u0131k s\u00fcnnetine tabi olmakt\u0131r. <\/p>\n
Biz Resulullah\u2019\u0131n Ehl-i Beyt\u2019i, Kur\u2019an\u2019\u0131n muhkem ayetlerinden istinbat ederiz; m\u00fcte\u015fabih, nasih ve mensuh ayetlerini de biliriz. <\/p>\n
(Ey Malik,) d\u00fc\u015fmanlara kar\u015f\u0131, onlar gibileri hakk\u0131nda bizim yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z hareket gibi hareket et. Bizden gelen emirleri alabilmen i\u00e7in, vuku bulan her olay\u0131 ve haberi ardarda bize bildir; Allah yard\u0131mc\u0131d\u0131r. <\/p>\n
Sonra halis bir niyetle halk aras\u0131ndaki yarg\u0131 meselesini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tut. \u00c7\u00fcnk\u00fc mazlumun hakk\u0131n\u0131 zalimden, g\u00fc\u00e7s\u00fcz\u00fcn hakk\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fcden almak ve ilahi haddi s\u00fcnnet ve \u015feriat gere\u011fince uygulamaktan ibaret olan yarg\u0131, Allah’\u0131n kullar\u0131n\u0131 \u0131slah eden ve \u00fclkeyi bay\u0131nd\u0131r hale getiren \u015feylerden biridir. <\/p>\n
Sence halk\u0131n g\u00f6z\u00fcnde ilim, sab\u0131r, z\u00fcht, takva ve c\u00f6mertlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha \u00fcst\u00fcn olan, i\u015fin \u00e7oklu\u011fundan dolay\u0131 nefesi kesilmeyen, dava taraflar\u0131n\u0131n m\u00fcracaat\u0131 kendisini inat\u00e7\u0131 ve bencil k\u0131l\u0131p g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u00fczerinde \u0131srar etmesine sebep olmayan, bir yanl\u0131\u015fl\u0131k yapt\u0131\u011f\u0131nda yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde \u0131srar etmeyen, hakk\u0131 tan\u0131d\u0131\u011f\u0131nda hakka d\u00f6nmekten rahats\u0131z olmayan, halk\u0131n mal\u0131na g\u00f6z dikmeyen, ger\u00e7ekleri anlamakta ilkel ve yetersiz te\u015fhislerle yetinmeyen, \u015f\u00fcpheli konularda herkesten daha fazla ihtiyat eden, herkesten daha fazla delillere uyan, davac\u0131lar\u0131n s\u00fcrekli m\u00fcracaatta bulunmas\u0131yla dize gelmeyen, ger\u00e7e\u011fin bilinmesinde di\u011ferlerinden daha sab\u0131rl\u0131 olan, ger\u00e7ek ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda ise di\u011ferlerinden daha ciddi olan, \u00f6vg\u00fc, takdir ve dalkavuklukla kendisini kaybetmeyen, m\u00fcbala\u011fa ve demagojiyle tahrik olmayan ve propagandaya kulak vermeyen kimseleri bu \u015ferefli yarg\u0131 makam\u0131na se\u00e7. Fakat bu \u00f6zelliklere sahip yarg\u0131\u00e7lar \u00e7ok azd\u0131r. Sonra onlar\u0131n h\u00fck\u00fcmlerinden de haberdar olmaya \u00e7al\u0131\u015f, ge\u00e7imlerini fazlas\u0131yla temin et ki, bu y\u00f6nden bir mazeretleri kalmas\u0131n; ondan ald\u0131\u011f\u0131 destekle halka ihtiya\u00e7lar\u0131 azals\u0131n. Kat\u0131nda gafil avlanmaktan emin olmalar\u0131 i\u00e7in onlara, senin yak\u0131nlar\u0131ndan hi\u00e7birinin g\u00f6z dikemeyece\u011fi y\u00fcksek bir mevki sa\u011fla. Huzuruna geldiklerinde onlara tazim et; mecliste onlara kendi yan\u0131nda yer ver. Verdikleri h\u00fck\u00fcmleri imzala, icra et ve onlara destek ol. Yard\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131, onlar gibi be\u011fendi\u011fin fakihlerden, takva ehlinden, Allah ve kullar\u0131 i\u00e7in hay\u0131r isteyen kimselerden se\u00e7 ki, bir i\u015f \u015f\u00fcpheli oldu\u011funda ve hak gizli kald\u0131\u011f\u0131nda ger\u00e7e\u011fi bulmak i\u00e7in onlar\u0131 konu\u015fsun ve onlar\u0131n bilgisinden kendisine gizli kalan \u015feyde yard\u0131m alabilsin; yine onlar, halk\u0131n aras\u0131nda verdi\u011fi h\u00fck\u00fcmlere \u015fahit olsunlar, Allah’\u0131n izniyle. <\/p>\n
Daha sonra, etraf\u0131nda bulunan hadis ravileri aras\u0131ndan Allah’\u0131n h\u00fckm\u00fcnde ve Resulullah salla’ll\u00e2hu aleyhi ve alih’in s\u00fcnnetinde birbirleriyle ihtilafa (\u00e7eli\u015fkiye) d\u00fc\u015fmeyen kimseleri kad\u0131 olarak se\u00e7mekte gayret g\u00f6stermelisin. Zira h\u00fck\u00fcmde ihtilafa d\u00fc\u015fmek adaleti yok eder, dinde gaflete dalmaya sebep olur ve halk aras\u0131nda tefrikaya yol a\u00e7ar. Allah-u Te\u00e2la halk\u0131n birbiriyle ge\u00e7inme ve mali i\u015fler konusudaki vazifelerini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Bilmedikleri \u015feyleri, Kur’an’\u0131n ilmini emanet etti\u011fi ve ahk\u00e2m\u0131 korumay\u0131 uhdelerine b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 kimselere (Ehl-i Beyt\u2019e) havale etmeyi emretmi\u015ftir. Yarg\u0131\u00e7lar\u0131n ihtilafa d\u00fc\u015fmesi, zulm\u00fcn ve bencilli\u011fin onlar\u0131n aras\u0131na girmesi, itaat\u0131 farz k\u0131l\u0131nan kimselere m\u00fcracaat etmeksizin kendi g\u00f6r\u00fc\u015fleriyle yetinmelerinden dolay\u0131d\u0131r. Bu t\u00fcr hareketler ne dinin salah\u0131nad\u0131r, ne de m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n yarar\u0131na. Yarg\u0131c\u0131n vazifesi s\u00fcnnet ve elinde bulunan rivayetlere uygun yarg\u0131da bulunmas\u0131d\u0131r; aciz kald\u0131\u011f\u0131nda ise yarg\u0131 i\u015fini ehline b\u0131rakmal\u0131d\u0131r. Ehlini bulamad\u0131\u011f\u0131 takdirde di\u011fer fakihlerle isti\u015fare etmelidir; bundan ba\u015fka bir \u00e7\u00f6z\u00fcm yolu aramaya hakk\u0131 yoktur. \u0130ki M\u00fcsl\u00fcman yarg\u0131c\u0131n “veliyy-i emre” m\u00fcracaat etmeksizin ihtilafl\u0131 bir mesele \u00fczerinde durmaya haklar\u0131 yoktur. Veliyy-i emir Allah’\u0131n ona \u00f6\u011fretti\u011fi ilimle, onlar\u0131n aras\u0131nda yarg\u0131da bulunduktan sonra her ikisinin de o h\u00fckm\u00fc kabul etmeleri laz\u0131md\u0131r, ister onlar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne uygun olsun, ister olmas\u0131n. Bu vazifeye \u00e7ok dikkat et. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu din, k\u00f6t\u00fc ki\u015filerin ellerine tutsak d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. \u0130slam nizam\u0131 nefs\u00ee istek ve arzularla y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyordu; din, d\u00fcnyan\u0131n adi ve basit ama\u00e7lar\u0131na ula\u015fmak i\u00e7in bir vesile k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. <\/p>\n
\u015eehirlerin yarg\u0131\u00e7lar\u0131na ihtilaf ettikleri her meseleyi sana bildirmelerini yaz. Sonra bu meselelere derince bir bak; Allah’\u0131n kitab\u0131na, Peygamber’in s\u00fcnnetine ve \u0130mam\u2019\u0131n\u0131n hadisine uygun g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde imzalay\u0131p onlar\u0131 bu i\u015fi yapmaya mecbur k\u0131l. Hakk\u0131 te\u015fhis edemedi\u011fin ve mesele \u015f\u00fcpheli kald\u0131\u011f\u0131 takdirde, h\u00fckm\u00fcn alt\u0131nda bulunanlar\u0131n etraf\u0131ndaki fakihleri bir araya topla, meseleyi onlarla g\u00f6r\u00fc\u015f, sonra onlar\u0131n ittifak ettikleri g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ge\u00e7erli k\u0131l. Zira halk\u0131n ihtilaf etti\u011fi her mesele, imama havale edilmelidir; imam da ilahi hadleri uygulamakta Allah’tan yard\u0131m dilemeli, onu icra etmekte gayret g\u00f6stermeli ve halk\u0131 kendi emrine itaat etmeye mecbur k\u0131lmal\u0131d\u0131r. Ve g\u00fc\u00e7 ancak Allah\u2019tand\u0131r.<\/p>\n
Sonra memurlar\u0131na dikkat et. Onlar\u0131 s\u0131nad\u0131ktan sonra tayin et; onlar\u0131 \u015fahsi e\u011filimlerinle ve rastgele tayin etme; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu iki i\u015f (\u015fahsi e\u011filim veya rastgele bir yetkiliyi tayin etme) z\u00fclum ve h\u0131yanetin \u00e7o\u011falmas\u0131na, halk\u0131n ise \u00e7aresizli\u011fine sebep olur. \u0130\u015fler, ifsatla d\u00fczene girmez. Takval\u0131, bilgili, siyaset bilen \u015fah\u0131slar\u0131 i\u015flerin ba\u015f\u0131na getir. Bunlar\u0131 temiz ailelerden, \u0130slam’a eskiden girmi\u015f olanlardan, tecr\u00fcbe ve hay\u00e2 sahibi ki\u015filerden se\u00e7; \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar, ahlak\u00e7a en \u00fcst\u00fcn, namus\u00e7a en do\u011fru, k\u00f6t\u00fc arzulardan kurtulmu\u015f, tamahlar\u0131 en az, i\u015flerin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 en fazla dikkate alan ki\u015filerdir. Bunlar, \u00fczerine ald\u0131\u011f\u0131n mesuliyette, sana yard\u0131mc\u0131 olmal\u0131d\u0131rlar. B\u00f6yle yard\u0131mc\u0131lar buldu\u011funda onlar\u0131n \u00fccretlerini bol bol ver ki, kendilerini do\u011frultsun, g\u00fc\u00e7lerini kazans\u0131n ve elleri alt\u0131nda bulunan m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n mallar\u0131n\u0131 yemekten uzak dursunlar. Ayn\u0131 zamanda, emrine uymay\u0131p emanetine h\u0131yanette bulunurlarsa bu, onlar\u0131n aleyhine bir delil olur sana. Sonra, i\u015fleri tefti\u015f et, onlara do\u011fru ve vefal\u0131 m\u00fcfetti\u015fler g\u00f6nder (hallerini ve i\u015flerini g\u00f6r\u00fcp, anlay\u0131p sana bildirsinler). \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n haberleri olmadan senin onlardan haberdar olman, onlar\u0131n emin bir surette i\u015f g\u00f6rmelerine, halka yumu\u015fakl\u0131kla muamelede bulunmalar\u0131na sebep olur. (Onlar\u0131n i\u00e7inde) zalimlere yard\u0131m edenlerden korun. Onlardan biri, vazifesinde h\u0131yanet eder de m\u00fcfetti\u015flerin verdikleri rapor onun aleyhinde toplan\u0131rsa, bu tan\u0131k olarak yeter sana. Art\u0131k ona beden\u00ee cezay\u0131 verebilir, yapt\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k onu su\u00e7lu tutar, a\u015fa\u011f\u0131layarak onu h\u0131yanet damgas\u0131yla da\u011flar ve t\u00f6hmet zincirini boynuna vurabilirsin. <\/p>\n
Vergi i\u015fini de ara\u015ft\u0131r, memurlar\u0131n\u0131n i\u015flerini d\u00fczene sok, \u00e7\u00fcnk\u00fc hara\u00e7 durumu ve vergi memurlar\u0131n\u0131n i\u015finin d\u00fczene girmesi, di\u011ferlerinin i\u015finin de d\u00fczene girmesi demektir. Onlardan ba\u015fkalar\u0131, ancak onlar\u0131n i\u015flerinin d\u00fczene girmesiyle d\u00fczene girebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc insanlar\u0131n hepsi verginin ve vergi memurlar\u0131n\u0131n ehl-i ayalidir (onlar\u0131n toplad\u0131\u011f\u0131 vergiyle idare edilirler). Ancak, vergi toplamaktan ziyade memleketin kalk\u0131nmas\u0131na dikkat etmelisin; \u00e7\u00fcnk\u00fc vergi memleket kalk\u0131nmad\u0131k\u00e7a toplanamaz. Memleketi kalk\u0131nd\u0131rmadan, bay\u0131nd\u0131r hale getirmeden vergi isteyen, \u015fehirleri y\u0131k\u0131p mahveder ve Allah’\u0131n kullar\u0131n\u0131 helak eder; b\u00f6yle bir buyruk sahibinin i\u015fi ve idaresi, pek az bir m\u00fcddet s\u00fcrer. <\/p>\n
Sonra da b\u00fct\u00fcn \u015fehirlerin vergi memurlar\u0131n\u0131 huzuruna \u00e7a\u011f\u0131r\u0131p kendi \u015fehirlerinin durumunu, ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 ve vergi toplamak i\u00e7in kolay olan yollar hakk\u0131nda a\u00e7\u0131klamada bulunmalar\u0131n\u0131 onlardan iste. Daha sonra di\u011fer uzmanlardan da meseleyi sor, \u00f6\u011fren; vergi verenler verginin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndan, veya vergi verecekleri \u015feylere bir afet gelmesinden, yahut i\u00e7ecekleri, sulayacaklar\u0131 suyun kesilmesinden veya bir bendin y\u0131k\u0131l\u0131p araziyi su basmas\u0131ndan, topra\u011f\u0131n kaymas\u0131ndan, yahut da mahsul\u00fcn mahvolmas\u0131ndan \u015fikayet ederlerse, hallerini d\u00fczene sokacak bir derecede vergilerini azaltman gerekir. E\u011fer mali g\u00fc\u00e7leri noksanl\u0131klar\u0131n\u0131 gidermek i\u00e7in zay\u0131f olur da senden yard\u0131m dilerlerse, esirgeme, ge\u00e7imlerini sa\u011fla. Zira b\u00f6yle bir i\u015fin sonucu (\u00fclkenin ve halk\u0131n) yarar\u0131nad\u0131r. Bu sana g\u00fc\u00e7 gelmemeli. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu bir yat\u0131r\u0131md\u0131r; \u00fclkenin mamur olmas\u0131 ve vilayetinin (memleketinin) bezenmesine sebep olacak, tekrar hazinene geri d\u00f6necektir. <\/p>\n
Ayr\u0131ca (servet toplamak yerine halka iyi muamelede bulunmakla) halk\u0131n, sevgisini, sayg\u0131s\u0131n\u0131, iyimserli\u011fini kazanm\u0131\u015f olursun ve hayr\u0131n \u00e7o\u011falmas\u0131na, halk\u0131n kolayl\u0131kla sana cezbolmas\u0131na sebep olursun. Vergi zorla, bask\u0131yla ve azarlamakla elde edilen bir \u015fey de\u011fildir. Bu b\u00fcy\u00fckl\u00fck ve fedak\u00e2rl\u0131k (vergiyi ba\u011f\u0131\u015flaman), seninle halk\u0131n aras\u0131nda olan bir ahittir. Bir olay vuku buldu\u011funda (ve yard\u0131mlar\u0131na ihtiya\u00e7 duydu\u011funda) kendilerine hizmet etti\u011fin, refah d\u00fczeyini y\u00fckseltti\u011fin, iyi muamelede bulundu\u011fun halka g\u00fcvenebilirsin. Onlar\u0131 esirgeyi\u015fin, haklar\u0131nda adaletle muamele edi\u015fin ve yumu\u015fak davran\u0131\u015f\u0131n da buna sebep olur. Bu olayda mazur oldu\u011funu (onlara h\u0131yanet etmedi\u011fini) bildikleri i\u00e7in dile\u011fini seve seve kabul ederler; bunun me\u015fakkatine katlan\u0131rlar, emrini yerine getirirler. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00fclkede v\u00fccuda gelen bay\u0131nd\u0131rl\u0131k ve servet, onlara y\u00fckleyece\u011fin y\u00fcke katlanmalar\u0131 i\u00e7in onlara kuvvet verir.<\/p>\n
Bir yerin harap olmas\u0131, oradaki halk\u0131n yoksul d\u00fc\u015fmesiyle ba\u015flar; oradaki halk\u0131n yoksullu\u011fuysa valilerin israf etmelerinden, valilikte kalacaklar\u0131na emin olmamalar\u0131ndan, ibret al\u0131nacak \u015feylerden az ibret almalar\u0131ndan kaynaklan\u0131r. Sen kendi h\u00fckumetinde, biriktirdi\u011fi \u015feyin halk\u0131n \u00f6vg\u00fcs\u00fc, Allah’\u0131n sevab\u0131 ve imam\u0131n sevgisi olmas\u0131n\u0131 seven bir kimse gibi hareket et. G\u00fc\u00e7 ve kuvvet yaln\u0131zca Allah’tand\u0131r. <\/p>\n
Sonra k\u00e2tiplerini de tefti\u015f et; her birisinin ihtiyac\u0131n\u0131 \u00f6\u011fren, onlara derece ve makam tayin et; onlar\u0131n en iyi olanlar\u0131n\u0131 i\u015f ba\u015f\u0131na getir. (D\u00fc\u015fmanlara kar\u015f\u0131) kullanaca\u011f\u0131n d\u00fczenlerini, gizli tuttu\u011fun s\u00f6zleri i\u00e7eren mektuplar\u0131, edep ve ahlak a\u00e7\u0131s\u0131ndan herkesten daha temiz ve iyi olan, b\u00fcy\u00fck i\u015flerde g\u00f6r\u00fc\u015f al\u0131\u015f veri\u015fine (daha fazla) salahiyeti olan, g\u00f6r\u00fc\u015f sahibi, iyili\u011fini isteyen ve ak\u0131ll\u0131 olan, herkesten daha fazla s\u0131rr\u0131 saklayan, izzet ve ihtiram kendisini ma\u011frur etmeyen, azd\u0131rmayan, durum ve makamlar\u0131 yaln\u0131zl\u0131kta veya toplulu\u011fun \u00f6n\u00fcnde kendilerini sana kar\u015f\u0131 durmaya cesaretlendirmeyen ki\u015filere teslim et. Bu k\u00e2tiplerin, etraftan (memurlar\u0131ndan) gelen mektuplar\u0131 sana sunmakta gaflet etmemeleri, senden ald\u0131klar\u0131 emri ald\u0131klar\u0131 gibi bildirmeleri, senin lehine yap\u0131lan bir antla\u015fmada gev\u015fek davranmamal\u0131, aleyhine olan anla\u015fmay\u0131 bozmakta zaaf g\u00f6stermemeleri ve i\u015flerde sahip olduklar\u0131 mevkilerini ve hadlerini bilmeleri gerekir; \u00e7\u00fcnk\u00fc kendi haddini bilmeyen ki\u015fi ba\u015fkas\u0131n\u0131n haddini asla bilmez. <\/p>\n
Normal mektuplar\u0131, gelir defterleri ve ordunun divan\u0131 gibi daha k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fleri de dikkat g\u00f6stererek se\u00e7ti\u011fin kimselerin yetkisine b\u0131rak. Zira bunlar da \u00f6nemli i\u015flerdir; senin i\u00e7in faydal\u0131 oldu\u011fu gibi, y\u00f6netti\u011fin halk\u0131n da yarar\u0131nad\u0131r. Sonra onlar\u0131 kendi anlay\u0131\u015f ve ferasetine g\u00fcvenerek ve kendilerine olan e\u011filimine ve h\u00fcsn-\u00fc zann\u0131na dayanarak se\u00e7me; \u00e7\u00fcnk\u00fc baz\u0131 insanlar, g\u00f6stermelik hareketlerde bulunup, g\u00fczel hizmetler vererek kendilerini valiye iyi tan\u0131tabilirler; oysaki bu g\u00f6stermelik hareketlerin \u00f6tesinde ne \u00f6\u011f\u00fct vermek vard\u0131r, ne de emanete riayet etmek. Senden \u00f6nceki temiz ki\u015filerin se\u00e7tikleri ki\u015filere bak; halka kar\u015f\u0131 en g\u00fczel muamelede bulunanlar\u0131, emanete riayetle tan\u0131nm\u0131\u015f onurlu ki\u015fileri i\u015f ba\u015f\u0131na getir. Bu, (\u00f6nceki durumlar\u0131n\u0131 nazara almak, onlar\u0131 se\u00e7mekte dikkat etmek) Allah’a ve i\u015fe atad\u0131\u011f\u0131n ki\u015filere kar\u015f\u0131 sorumluluk hissi ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Daha sonra bu memurlar\u0131na, halkla iyi ge\u00e7inmelerini ve onlarla g\u00fczel konu\u015fmalar\u0131n\u0131 emret. <\/p>\n
Her i\u015finin ba\u015f\u0131na, i\u015fin b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc kendisine g\u00fc\u00e7 gelmeyecek, i\u015flerin \u00e7oklu\u011fu, kendisini \u015fa\u015f\u0131rtmayacak bir ba\u015fkan se\u00e7. Daha sonra kendin, onlar\u0131n gizli durumlar\u0131n\u0131 ve hallerini ara\u015ft\u0131r; muhta\u00e7 olanlar\u0131n ve mesajlar\u0131 sana ula\u015fan kimselerin i\u015flerini incele. Onlar\u0131n (k\u00e2tiplerin) vali ve kendi imamlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131ndaki durumlar\u0131n\u0131n ve tutumlar\u0131n\u0131n ne \u015fekilde oldu\u011funa dikkat et. \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u00e2tiplerden \u00e7o\u011funun huyu, \u00e7abuk usanmak, tekebb\u00fcr ve bencilliktir; ama Allah bir kimseyi korursa o ba\u015fka. Halk, ihtiyac\u0131n\u0131 sunmaya ve onu istemeye mecburdur. K\u00e2tiplerinden birinde bir ay\u0131p g\u00f6r\u00fcr de ald\u0131rmazsan, o ay\u0131pla sen de ay\u0131plan\u0131rs\u0131n; nitekim onlarda bir fazilet olursa, Allah kat\u0131nda sana olan sevaba ilave olarak, o fazilet, senin hesab\u0131na da kaydedilir. <\/p>\n
Tacirlere, sanat ve zanaat sahiplerine gelince; onlara iyi davranmal\u0131s\u0131n. Onlarla ilgili tavsiyelerimi kabul et ve onlara kar\u015f\u0131 hay\u0131rl\u0131 ol. Kendin de elin alt\u0131nda bulunan memurlara, onlara kar\u015f\u0131 iyi davranmalar\u0131n\u0131 tavsiye et. Onlardan bir k\u0131sm\u0131, oturduklar\u0131 yerlerde ticaretle u\u011fra\u015f\u0131r. Bir k\u0131sm\u0131ysa bir yerden bir yere gider, mal g\u00f6t\u00fcr\u00fcp getirir. Bir ba\u015fka grubu da halk\u0131n muhta\u00e7 oldu\u011fu \u015feyleri ellerinin emekleriyle haz\u0131rlarlar. (Bunlara iyi muamelede bulun;) \u00e7\u00fcnk\u00fc bunlar, yarar kaynaklar\u0131d\u0131rlar; uzun yollar a\u015farak, \u00fclkendeki karalarda, denizlerde, d\u00fczl\u00fcklerde, da\u011fl\u0131klarda gezerek, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n tabiat\u0131na uygun gelmeyen b\u00f6lgelere ve halk\u0131n bir ad\u0131m atmaya cesaret edemedi\u011fi d\u00fc\u015fman \u00fclkelerine giderek yarar sa\u011flarlar. Bu s\u0131n\u0131f\u0131n ihtiram\u0131n\u0131 g\u00f6zet, yollar\u0131n\u0131n emniyetini temin et; haklar\u0131n\u0131 al. Bunlar (i\u015flerinin tabiati gere\u011fi) ba\u015fkalar\u0131na zarar\u0131 olmayan, salim kimselerdir. K\u00f6t\u00fcl\u00fcklerinden korkulmaz, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131d\u0131rlar (bunlar taraf\u0131ndan bir isyan ve karga\u015fan\u0131n ba\u015f g\u00f6stermesinden endi\u015felenmemek gerek). Onlar\u0131n nazar\u0131nda en sevimli i\u015f, emniyeti daha fazla koruyan ve h\u00fck\u00fcmdara yarar\u0131 daha \u00e7ok olan i\u015flerdir. <\/p>\n
Bulundu\u011fun yerde onlar\u0131n i\u015flerini g\u00f6r-g\u00f6zet. Uzak ve yak\u0131n \u015fehirlerde de hallerini izle. Ama \u015funu da bil ki, b\u00fct\u00fcn bunlarla beraber, bunlar\u0131n \u00e7o\u011funda a\u015f\u0131r\u0131 bir h\u0131rs, k\u00f6t\u00fc bir cimrilik, faydal\u0131 \u015feyleri stok etme ve azal\u0131nca de\u011ferinden fazlaya satma \u00e7abas\u0131 vard\u0131r; buysa halk\u0131n zarar\u0131na sebep oldu\u011fu gibi valilere de (buna g\u00f6z yummak) ay\u0131pt\u0131r, noksanl\u0131kt\u0131r. <\/p>\n
Stok\u00e7ulu\u011fu yasakla; \u00e7\u00fcnk\u00fc Resulullah salla’ll\u00e2hu aleyhi ve alih de yasaklam\u0131\u015ft\u0131r. Al\u0131\u015f veri\u015f, g\u00fczel surette, adalet terazileriyle, satan\u0131n da alan\u0131n da zarar etmeyeci\u011fi bir fiyatla olmal\u0131d\u0131r. Sen, stok\u00e7ulu\u011fu nehyettikten sonra onu yapmaya kalk\u0131\u015fan olursa cezaland\u0131r; fakat cezada pek ileri gitme. Zira, Resulullah salla’ll\u00e2hu aleyhi ve alih de b\u00f6yle yapt\u0131. <\/p>\n
Sonra Allah i\u00e7in, Allah i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131 tabakay\u0131 g\u00f6r-g\u00f6zet; onlar ba\u015fvuracaklar\u0131 bir d\u00fczen (\u00e7are) bulamayan, olduk\u00e7a yoksul, muhta\u00e7, darl\u0131kta bunalm\u0131\u015f, dertlere tutulmu\u015f, kazan\u00e7tan aciz kalm\u0131\u015f ki\u015filerdir. Bu s\u0131n\u0131f\u0131n i\u00e7inde dilenenler oldu\u011fu gibi bir \u015fey umup bekleyenler, fakat kimseden bir \u015fey istemeyenler de vard\u0131r. \u00d6yleyse, Allah’\u0131n senden koruman\u0131 istedi\u011fi kimselerin hakk\u0131n\u0131 koru. Onlara, memur oldu\u011fun beyt-ul maldan, her \u015fehirde, m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ganimet olarak elde ettikleri ve devlete ait olan arazinin gelirinden, ekininden pay ay\u0131r. Onlar\u0131n yak\u0131n yerlerde olanlar\u0131yla uzaklarda bulunanlar\u0131 ayn\u0131 hakka sahiptir ve sen onlardan her birisinin hakk\u0131na riayet etmekten sorumlusun. Hi\u00e7 bir d\u00fc\u015f\u00fcnce seni, mahrumlar\u0131n durumuyla ilgilenmekten al\u0131koymas\u0131n. Ehemmiyetli i\u015fleri sa\u011flamla\u015ft\u0131rman, k\u00fc\u00e7\u00fck say\u0131lan i\u015flere bakmaman i\u00e7in bir mazeret say\u0131lmaz. Onlara kar\u015f\u0131 dikkatsiz ve himmetsiz olma; y\u00fcz\u00fcn\u00fc de kibirle onlardan \u00e7evirme. Allah r\u0131zas\u0131 i\u00e7in al\u00e7ak g\u00f6n\u00fcll\u00fc ol ki, Allah seni y\u00fcceltsin. G\u00fc\u00e7s\u00fczlerin kar\u015f\u0131s\u0131nda tevazu kanad\u0131n\u0131 ger. Onlara, kendini bu tavra muhta\u00e7m\u0131\u015fs\u0131n gibi g\u00f6ster. Onlar\u0131n, g\u00f6zlere hor g\u00f6r\u00fcnenlerini, insanlar taraf\u0131ndan a\u015fa\u011f\u0131 say\u0131lanlar\u0131n\u0131, fakat sana gelip hallerini anlatmayanlar\u0131n\u0131 sen ara, bul. Onlar\u0131 bulmak, hallerini sorup anlamak i\u00e7in Allah’tan korkan, onlara kar\u015f\u0131 b\u00f6b\u00fcrlenmeyen, g\u00fcvendi\u011fin ki\u015fileri yolla ki, onlar\u0131n hallerini sana bildirsinler. Sonra haklar\u0131nda \u00f6ylesine harekette bulun ki, Allah’a ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n g\u00fcn, onlar hakk\u0131nda mazeret g\u00f6stermeye kalk\u0131\u015fmayas\u0131n. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunlar, halk i\u00e7inde ba\u015fkalar\u0131ndan daha fazla insafa muhta\u00e7 ki\u015filerdir. B\u00fct\u00fcn bu s\u0131n\u0131flar\u0131n haklar\u0131n\u0131 vermekte (olacak kusurdan dolay\u0131) Allah’tan af dile.<\/p>\n
Yetimlerden, k\u00f6t\u00fcr\u00fcmlerden, ihtiyarlardan bilhassa \u00e7aresi olmayan ve kimseden bir \u015fey dilemeyen kimselerin durumlar\u0131yla ilgilen; onlara (beyt-ul maldan) az\u0131k tayin et. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunlar\u0131n hepsi Allah’\u0131n kullar\u0131d\u0131r. Onlar\u0131 bu durumdan kurtarmak, az\u0131klar\u0131n\u0131 vermek, haklar\u0131n\u0131 temin etmekle Allah’a yakla\u015f. Zira amellerin ihlas\u0131, niyetlerin do\u011frulu\u011funa ba\u011fl\u0131d\u0131r. <\/p>\n
Ayr\u0131ca halktan baz\u0131lar\u0131, kendi ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 hakimin huzurunda bizzat dile getirmedikleri takdirde, i\u015flerinin kendilerinin g\u0131yab\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclece\u011finden emin olmazlar. Bu ise, valilere a\u011f\u0131rd\u0131r. Fakat hakk\u0131n hepsi de a\u011f\u0131rd\u0131r. Ancak Allah, hay\u0131rl\u0131 bir sonuca varabilmek i\u00e7in sabredip de Allah\u2019\u0131n sabredenlere vaad etti\u011fi sevab\u0131n ger\u00e7ek oldu\u011funa inananlara o y\u00fck\u00fc hafifletir. Sen de bu s\u0131n\u0131ftan ol, Allah’tan yard\u0131m dile. <\/p>\n
Zaman\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ihtiya\u00e7 sahiplerine ay\u0131r; bu s\u00fcre i\u00e7erisinde kendini onlara vakfet; bunlar\u0131n i\u015flerine bakmak i\u00e7in, zihnini her t\u00fcrl\u00fc me\u015fguliyetten temizle; onlar\u0131 huzuruna \u00e7a\u011f\u0131r, yan\u0131nda oturt ve onlarla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcp dertlerini dinle; seni y\u00fccelten ve sana makam veren Allah i\u00e7in tevazu et. Askerlerinden, yard\u0131mc\u0131lar\u0131ndan, koruyucular\u0131ndan, g\u00fcvenlik ekibinden hi\u00e7 kimse onlar\u0131 korkutmas\u0131n, onlara mani olmas\u0131n, o mecliste (halk\u0131n huzurunda) al\u00e7ak g\u00f6n\u00fcll\u00fc ol; onlarla y\u00fczy\u00fcze geldi\u011finde, konu\u015ftu\u011funda yumu\u015fak davran ki, onlar seninle konu\u015fmak istediklerinde korkmadan, \u00e7ekinmeden konu\u015fsunlar. Resulullah salla\u2019ll\u00e2hu aleyhi ve alih\u2019in bir\u00e7ok yerde: “Zay\u0131f\u0131n korkup \u00e7ekinmeden, dili dola\u015fmadan s\u00f6z\u00fcn\u00fc s\u00f6yleyip kuvvetliden hakk\u0131n\u0131 alamad\u0131\u011f\u0131 toplum ne temizli\u011fe ula\u015f\u0131r, ne kutlulu\u011fa kavu\u015fur.” buyurdu\u011funu duymu\u015fumdur. <\/p>\n
Sonra onlar\u0131n sert konu\u015fmalar\u0131na, s\u00f6z s\u00f6ylerken a\u011f\u0131r laflar edenlerine tahamm\u00fcl et; dar\u0131lmay\u0131, sinirlenmeyi, onlarla g\u00f6r\u00fc\u015fmekten kibirlenerek ka\u00e7\u0131nmay\u0131 da b\u0131rak ki, Allah da bu y\u00fczden sana her taraftan rahmetlerini a\u00e7\u0131p yays\u0131n; O\u2019na itaat edenlerin sevaplar\u0131n\u0131 sana versin. \u0130hsanda bulundu\u011fun zaman, minnet y\u00fckleme ki, verdi\u011fin ona sinsin; vermedi\u011fin zaman da g\u00fczellikle, \u00f6z\u00fcr dileyerek, tevazu ederek verme ki, hi\u00e7 olmazsa isteyen ki\u015fi rahats\u0131z olmas\u0131n. \u015e\u00fcphesiz, Allah-u Te\u00e2la tevazu eden kimseleri sever. <\/p>\n
Yard\u0131mc\u0131lar\u0131ndan en aziz ve de\u011ferlisi, herkesten daha yumu\u015fak davranan, m\u00fcracaat edildi\u011finde daha g\u00fczel kar\u015f\u0131layan, zay\u0131f ve g\u00fc\u00e7s\u00fczlere daha \u00e7ok l\u00fctufta bulunan kimseler olmal\u0131d\u0131r, in\u015faallah. <\/p>\n
Baz\u0131 i\u015fler de vard\u0131r ki, bizzat senin yapman gerekir. Bunlardan biri, k\u00e2tiplerinin cevap veremeyecekleri mektuplara cevap vermendir. Biri de halk\u0131n ihtiyac\u0131 sana arzedildi\u011finde, o ihtiya\u00e7lar\u0131 gidermendir. Biri de k\u00e2tip ve hazinedarlar\u0131n yetkilerine b\u0131rak\u0131lan b\u00fct\u00e7eleri inceleyip \u00f6\u011frenmektir. Bu vazifede gev\u015feklik g\u00f6sterme ve i\u015fi geciktirmeyi de ganimet bilme. Kalben ve fikren rahatlaman i\u00e7in bu i\u015flerden her birisine ilgili amirlerle konu\u015fup tart\u0131\u015facak bir memur tayin et. Herhangi bir i\u015fi, o i\u015fle ilgilenen yetkiliyle isti\u015fare ettikten ve \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp ta\u015f\u0131nd\u0131ktan sonra imzala. Her i\u015fin \u015fefi, nezaret\u00e7isi, (do\u011fru bildi\u011fi) h\u00fckm\u00fc vermede senden \u00e7ekinmemeli, icra edilemeyecek g\u00f6r\u00fc\u015fleri de dile getirmemelidir. <\/p>\n
Her g\u00fcn\u00fcn i\u015fini, o g\u00fcn g\u00f6r. \u00c7\u00fcnk\u00fc her g\u00fcn yap\u0131lacak bir i\u015f vard\u0131r. Temiz niyetle ve halk\u0131n esenli\u011fe eri\u015fmesi i\u00e7in yap\u0131lan b\u00fct\u00fcn i\u015fler ve sarfedilen b\u00fct\u00fcn vakitler Allah i\u00e7in olsa da, sen vakitlerin en \u00fcst\u00fcn\u00fcn\u00fc ve en b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kendinle Allah aras\u0131ndaki kullu\u011fa ay\u0131r. <\/p>\n
Allah i\u00e7in dinini halis k\u0131lan ve yaln\u0131z Allah i\u00e7in olan farzlara, bilhassa dikkat et. Gecende, g\u00fcnd\u00fcz\u00fcnde beden\u00ee ibadetlerini, gerekti\u011fi gibi eda et. Ama m\u00fcstehap namazlar yaln\u0131z Peygamber’e gerekli k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Zira Allah-u Te\u00e2la \u015f\u00f6yle buyurmu\u015ftur: “Gece-nin bir k\u0131sm\u0131nda uyan\u0131p namaz k\u0131l, senin i\u00e7in nafile olarak; (bu namaz, sana mahsustur ve farz namazlardan fazla bir namazd\u0131r;) umulur ki Rabbin seni be\u011fenilmi\u015f ve \u00f6v\u00fclm\u00fc\u015f bir makama ula\u015ft\u0131r\u0131r.”[5] Allah, bu vazifeyi yaln\u0131z Peygamber’e mahsus k\u0131lm\u0131\u015f, bu vesileyle de ona ikramda bulunmu\u015ftur; ba\u015fkalar\u0131 i\u00e7in bu, ihtiyar\u00ee ve m\u00fcstehap bir ameldir. Allah-u Te\u00e2la buyuruyur ki: “Kim farz olmayan bir hay\u0131r i\u015flerse, \u015f\u00fcphe yok ki Allah, ona m\u00fck\u00e2fatta bulunur.”[6] \u00d6yleyse Allah’a ve O\u2019nun keremine yakla\u015fmaya sebep olan her i\u015fi \u00e7ok yap. Farizeleri, kusursuz ve noksans\u0131z bir \u015fekilde, me\u015fakkatli olsa bile yerine getir. Halka namaz k\u0131ld\u0131rd\u0131\u011f\u0131n zaman, namaz\u0131 uzat\u0131p onlar\u0131 usand\u0131rmadan, \u00e7abuk, fakat erk\u00e2n\u0131n\u0131 yitirmeden k\u0131ld\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc halk i\u00e7inde hasta ve i\u015fi olan vard\u0131r. Resulullah salla’ll\u00e2hu aleyhi ve alih beni Yemen’e g\u00f6nderdi\u011fi zaman Resulullah’a: \u201cOnlara nas\u0131l namaz k\u0131ld\u0131ray\u0131m?\u201d diye sordum; “En zay\u0131f\u0131n\u0131n k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 namaz gibi k\u0131ld\u0131r, insanlara kar\u015f\u0131 merhametli davran.” buyurdular. <\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bunlardan sonra derim ki: Buyru\u011funun alt\u0131nda bulunanlardana uzun m\u00fcddet gizli kalma; \u00e7\u00fcnk\u00fc valilerin halka g\u00f6r\u00fcnmemeleri s\u0131k\u0131c\u0131d\u0131r (halk\u0131 s\u0131kar); valilerin i\u015fler hakk\u0131nda bilgisiz kalmas\u0131na yol a\u00e7ar. Onlardan gizlenmek, valilerin bir\u00e7ok \u015feyi bilmelerine engel olur. Dolay\u0131s\u0131yla b\u00fcy\u00fck \u015feyler onlara k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6r\u00fcn\u00fcr; k\u00fc\u00e7\u00fck \u015feylerse g\u00f6zlerinde b\u00fcy\u00fcr; g\u00fczel ve iyi, \u00e7irkin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr; \u00e7irkinse g\u00fczelli\u011fe b\u00fcr\u00fcn\u00fcr; hakla bat\u0131l birbirine kar\u0131\u015f\u0131r gider. Vali de bir insand\u0131r ancak; bir i\u015fi ondan gizlerlerse bilemez, gizli kalanlar\u0131 g\u00f6remez. S\u00f6z\u00fcn \u00fczerinde do\u011fruyu yalandan ay\u0131racak bir alamet bulunmamaktad\u0131r. \u00d6yleyse haklar\u0131n kar\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in perdeyi incelt. Sen iki ki\u015fiden birisin ancak: Ya hak yolunda eli a\u00e7\u0131k, c\u00f6mert birisin; o halde gereken hakk\u0131 verdikten sonra ve iyi i\u015f g\u00f6rd\u00fckten sonra neden gizlenesin? Ya da cimri birisin; ba\u011f\u0131\u015f\u0131ndan \u00fcmidini kestikten sonra art\u0131k halk senden bir \u015fey istemez ki; o halde ne diye onlara g\u00f6r\u00fcnmeyesin? Kald\u0131 ki halk\u0131n sana m\u00fcracaatlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funun sana bir a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 yoktur; ya zulme u\u011frad\u0131klar\u0131ndan \u015fik\u00e2yet\u00e7i olur; ya da adalet isterler. Anlatt\u0131\u011f\u0131m \u015feylerden yararlan; hidayetini, saadetini garantileyen \u015feyle yetin, in\u015faallah. <\/p>\n
Sonra y\u00f6neticilerin kendi reyleriyle hareket eden, tekebb\u00fcrde bulunan, muamelede insaflar\u0131 az olan baz\u0131 adamlar\u0131 olabilir; bunlar\u0131n sebeplerini gidererek onlar\u0131 k\u00f6kten yok et. Yak\u0131nlar\u0131na, yan\u0131nda bulunanlara \u00f6zel bir arazi verme veya y\u00fcklerini ba\u015fkalar\u0131na y\u00fckleyerek di\u011fer insanlara zarar\u0131 dokunacak \u015fekilde su kullanmada ve ortak bir i\u015fe giri\u015fmede anla\u015fma yapmalar\u0131 i\u00e7in destek olma; bunun yarar\u0131 sana de\u011fil, onlara olur, ay\u0131b\u0131 ise d\u00fcnya ve ahirette sana kal\u0131r. \u0130\u015fler sana ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, adaletle h\u00fckmet. Yak\u0131n olsun, uzak olsun, kime gerekiyorsa hakk\u0131n\u0131 ver; bu hususta sab\u0131rl\u0131 ol, m\u00fck\u00e2fat\u0131n\u0131 Allah’tan iste, akraban ve yak\u0131nlar\u0131n hakk\u0131nda bile haktan ayr\u0131lma; i\u015fin sonunu d\u00fc\u015f\u00fcn; isterse ona a\u011f\u0131r gelsin bu i\u015f; hay\u0131r oldu\u011fu sence malumsa yapmaktan \u00e7ekinme; hakk\u0131n\u0131 yerine getir. <\/p>\n
Her ne zaman (yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lma) sonucu halk zalim oldu\u011fun d\u00fc\u015f\u00fcncesine kap\u0131l\u0131rsa (i\u015fin ger\u00e7e\u011fini dile getirip yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 yorumlayarak) mazeretini onlara a\u00e7\u0131kla ve sana olan k\u00f6t\u00fcmserli\u011fi gider. Bu (halkla y\u00fczy\u00fcze gelip meseleyi onlarla ortaya koymak) nefsin i\u00e7in bir riyazet ve buyru\u011fun alt\u0131ndakilere de yumu\u015fakl\u0131kla muamelede bulunmakt\u0131r. Bu vesileyle halk\u0131 g\u00fczel ve yumu\u015fak ahlak vesilesiyle hak yola hidayet etmekten ibaret olan murad\u0131na da erersin. <\/p>\n
(D\u0131\u015f siyaset ve d\u00fc\u015fmanla muamele konusuna gelince:) D\u00fc\u015fman\u0131n, seninle bar\u0131\u015fmak isterse reddetme. Bar\u0131\u015fta Allah’\u0131n r\u0131zas\u0131, ordunun huzuru vard\u0131r; b\u00f6ylece sen de s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131ndan kurtulmu\u015f olursun; \u015fehirlerinse g\u00fcvenli\u011fe kavu\u015fmu\u015f olur. Ama bar\u0131\u015ft\u0131ktan sonra da d\u00fc\u015fman\u0131ndan sak\u0131n; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7ok kere d\u00fc\u015fman yakla\u015f\u0131r, gafil olman\u0131 bekler. \u015eu halde ihtiyatla hareket et, ihtimali olan her tehlikenin \u00f6n\u00fcne sed \u00e7ek, b\u00fct\u00fcn i\u015flerde de Allah’a g\u00fcven. Bir sorun \u00e7\u0131k\u0131p da d\u00fc\u015fmanla bar\u0131\u015fmak veya d\u00fc\u015fmana g\u00fcvence vermek zorunda kal\u0131rsan, verdi\u011fin s\u00f6z ve yapt\u0131\u011f\u0131n antla\u015fmaya riayet ederek nefsini ona verdi\u011fin s\u00f6ze (ahde) kalkan yap. \u00c7\u00fcnk\u00fc Allah’\u0131n farzlar\u0131ndan hi\u00e7 biri ahde (antla\u015fmaya) ba\u011fl\u0131 kalmak gibi de\u011fildir. Dilekleri birbirine ayk\u0131r\u0131, reyleri, akideleri, dinleri \u00e7e\u015fit \u00e7e\u015fit oldu\u011fu halde t\u00fcm milletler (verdikleri s\u00f6z ve imzalad\u0131klar\u0131) antla\u015fmalar\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131rlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc antla\u015fmay\u0131 bozman\u0131n ve gaddarl\u0131\u011f\u0131n vahim sonu\u00e7lar\u0131n\u0131, m\u00fc\u015frikler dahi idrak etmi\u015f ve ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 gerekli saym\u0131\u015flard\u0131r. Durum b\u00f6yle iken sen (ey m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n emiri) antla\u015fman\u0131 bozma, antla\u015fmaya ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 bir kenara itme, buna riayet et, h\u0131yanette bulunarak d\u00fc\u015fman\u0131n\u0131 aldatma; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu hususta Allah’a kar\u015f\u0131 c\u00fcrette bulunan, \u00e7ok cahil bir kimsedir. Allah ahdini, g\u00fcvencesini kullar\u0131 aras\u0131nda bir rahmet olarak yaym\u0131\u015ft\u0131r, o herkesin rahat edece\u011fi bir emniyet kalesidir ve herkesin s\u0131\u011f\u0131naca\u011f\u0131 bir haremdir. Herkes ona dor\u011fu ko\u015far. Onu bozmak, ona h\u0131yanet etmek, ona hile katmak olmaz. <\/p>\n
Sak\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n darl\u0131ktan dolay\u0131 Allah ad\u0131na verdi\u011fin ahdi bozmaya kalk\u0131\u015fma. Zira senin, kurtulu\u015f \u00fcmidi olan ve sonunda \u00fcst\u00fcnl\u00fck umulan bir darl\u0131\u011fa sabretmen, yar\u0131n k\u00f6t\u00fc ak\u0131betinden korkaca\u011f\u0131n bir h\u0131yanetten, Allah’\u0131n seni sorguya \u00e7ekmesinden, d\u00fcnya ve ahirette (\u00f6zr\u00fcn\u00fcn) kabul olmamas\u0131ndan daha hay\u0131rl\u0131d\u0131r. <\/p>\n
Haks\u0131z olarak kan d\u00f6kmekten sak\u0131n. \u00c7\u00fcnk\u00fc azaba sebep olmak, a\u011f\u0131r belaya yol a\u00e7mak ve nimetin ortadan kalk\u0131p \u00f6mr\u00fcn \u00e7\u00fcr\u00fcmesine sebep olmak bak\u0131m\u0131ndan hi\u00e7 bir \u015fey haks\u0131z olarak d\u00f6k\u00fclen kan gibi etkili de\u011fildir. Kullar aras\u0131nda d\u00f6kt\u00fckleri kanlar hakk\u0131nda (k\u0131yamet g\u00fcn\u00fc) bizzat Allah h\u00fckmedecektir. \u00d6yleyse, haram olarak kan d\u00f6kmekle makam ve kudretini korumaya kalk\u0131\u015fma. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu, makam ve kudretin yok olmas\u0131na, onlar\u0131n zevale u\u011framas\u0131na sebep olur. Kendini Allah’\u0131n gazab\u0131na u\u011fratmaktan sak\u0131n. Allah-u Te\u00e2la zul\u00fcmle \u00f6ld\u00fcr\u00fclenin miras\u00e7\u0131s\u0131na (intikam almakta) bir kudret vermi\u015f ve \u015f\u00f6yle buyurmu\u015ftur: “Kim zul\u00fcmle \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcrse miras\u00e7\u0131s\u0131na, \u00f6ld\u00fcrene kar\u015f\u0131 bir kudret ve selahiyet verdik, ancak \u00f6ld\u00fcrmede a\u015f\u0131r\u0131 gitmemeli; \u015f\u00fcphe yok ki yard\u0131ma da mazhar edilmi\u015ftir o.” [7]<\/p>\n
Bilerek kan d\u00f6kme hususunda ne Allah kat\u0131nda bir \u00f6zr\u00fcn kabul edilir, ne benim yan\u0131mda; \u00e7\u00fcnk\u00fc cezas\u0131 k\u0131sast\u0131r bunun. Su\u00e7luya ceza verdi\u011finde yanl\u0131\u015fl\u0131kla kam\u00e7\u0131n, yahut elin onun \u00f6l\u00fcm\u00fcne sebep olursa, kudretine g\u00fcvenip ululanarak, \u00f6ld\u00fcr\u00fclen ki\u015finin velilerine, onun diyetini Allah’\u0131n r\u0131zas\u0131 i\u00e7in vermekten ka\u00e7\u0131nma. <\/p>\n
Kendini be\u011fenmekten, seni kendini be\u011fenme\u011fe sevkeden \u015feylere g\u00fcvenmekten ve \u00f6v\u00fclmeyi istemekten \u00e7ekin; \u00e7\u00fcnk\u00fc bunlar, ihsan sahiplerinin ihsanlar\u0131n\u0131 yok etmek, m\u00fck\u00e2fatlar\u0131n\u0131 mahvetmek i\u00e7in, \u015feytan\u0131n g\u00f6zetti\u011fi en g\u00fcvenilir f\u0131rsatlardand\u0131r. <\/p>\n
\u0130darende bulunanlara ihsanda bulundu\u011funda, onlar\u0131 minnet alt\u0131nda b\u0131rakmaya (ihsan\u0131n\u0131 ba\u015flar\u0131na kakmaya) kalk\u0131\u015fmayas\u0131n. Yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok g\u00f6rmekten de \u00e7ekin. S\u00f6z verdi\u011finde, s\u00f6z\u00fcnden d\u00f6nme; onlarla acele olarak da (geli\u015fi g\u00fczel) konu\u015fma. Ba\u015fa kakmak, ihsan\u0131 yok eder; s\u00f6zden d\u00f6n\u00fc\u015f, Allah’\u0131n gazab\u0131na ve halk\u0131n nefretine yol a\u00e7ar; Y\u00fcce Allah: “Allah kat\u0131nda en be\u011fenilmeyen \u015fey yapmayaca\u011f\u0131n\u0131z \u015feyi s\u00f6ylemenizdir.” buyuruyor.[8] <\/p>\n
\u0130\u015fleri, zaman\u0131 gelmeden \u00f6nce alelacele yapmayas\u0131n; yapma zaman\u0131 geldi\u011finde de bir i\u015fi ihmal etmeyesin; do\u011frulu\u011fu sence belli olmayan i\u015fi yapmakta da \u0131srar etmeyesin, ama do\u011frulu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a olan i\u015fi de ba\u015ftan savma. Her i\u015fi zaman\u0131nda ve yerinde[AY1] yap.<\/p>\n
Herkesle bir ve e\u015fit oldu\u011fun \u015feylerde kendi pay\u0131n\u0131 \u00e7o\u011faltmaya kalk\u0131\u015fma; herkesin g\u00f6zetti\u011fi \u015feylerde gaflete d\u00fc\u015fme; \u00e7\u00fcnk\u00fc sen, ba\u015fkalar\u0131na da \u00f6rneksin. Az bir zaman sonra i\u015fleri \u00f6rten perdeler a\u00e7\u0131l\u0131r, Allah\u2019\u0131n azameti zuhur eder ve mazlumlar\u0131n hakk\u0131 zalimlerden al\u0131n\u0131r.<\/p>\n
\u00d6fkeni yen, kendine sahip ol. Elini, dilini g\u00f6zet. B\u00fct\u00fcn bu h\u00e2llerde hemencecik cez\u00e2 vermekten \u00e7ekin; cez\u00e2y\u0131 geriye at. \u00d6fkelendi\u011finde, k\u0131zg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yat\u0131\u015fmas\u0131 ve ihtiyar\u0131n\u0131 kullanabilmen i\u00e7in g\u00f6\u011fe taraf bak. Bunlar\u0131, Rabbine ula\u015faca\u011f\u0131na inanarak derdini ve \u00fcz\u00fcnt\u00fcn\u00fc \u00e7o\u011faltmad\u0131k\u00e7a uygulayamazs\u0131n.<\/p>\n
Bil ki, bu ahitn\u00e2mede senin hidayet olman i\u00e7in gerekli her \u015fey haz\u0131rlanm\u0131\u015f ve yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Allah dilerse, seni hidayet eder ve bizden g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn b\u00fct\u00fcn \u015feylerden \u00f6\u011f\u00fct alma tevfikini sana verir. Sonu\u00e7ta y\u00f6netimin adalet, \u00fcst\u00fcn kanunlar, Peygamber\u2019inin s\u00fcnneti ve Allah’\u0131n kitab\u0131ndaki farzlar \u00fczere kurulu olur ve bizim nas\u0131l hareket etti\u011fimizi, g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn miktarda \u00f6rnek edinir ve ahitn\u00e2mede sana verdi\u011fim buyruklara uymaya kendini zorlars\u0131n. Nefsine uymak hususunda bir gev\u015feklik g\u00f6stermemen i\u00e7in bu kadar delil getirdim sana. Ancak Allah (c.c.) insan\u0131 k\u00f6t\u00fc \u015feylerden korur ve hay\u0131rl\u0131 i\u015flere muvaffak eder. Resulullah salla’ll\u00e2hu aleyhi ve alih’in bana olan vasiyetlerinden bir k\u0131sm\u0131 da namaz, zek\u00e2t ve k\u00f6lelerin hakk\u0131na riayet etmeye te\u015fvik konusuydu. Ben de bu ahitn\u00e2meyi ayn\u0131 tavsiyede bulunmakla sona erdiriyorum. G\u00fc\u00e7 ve kuvvet ancak b\u00fcy\u00fck ve y\u00fcce Allah\u2019tand\u0131r.<\/p>\n
Ve, benim ve senin, kullar aras\u0131nda mazeretleri keserek a\u00e7\u0131k delilleri ikame etmemizi, kullar\u0131n en g\u00fczel an\u0131\u015flar\u0131na, iyi ve yerinde \u00f6v\u00fc\u015flerine mazhar olmam\u0131z\u0131, \u015fehirlerde iyi ve g\u00fczel eserler b\u0131rakmam\u0131z\u0131, nimetin hakk\u0131m\u0131zda tam olgun olarak, l\u00fctuf ve ihs\u00e2n\u0131n kat kat fazlas\u0131yla verilmesini, benim de, senin de \u00f6mr\u00fcm\u00fcz\u00fcn kutlulukla ve \u015fehid olarak tamamlanmas\u0131n\u0131, Allah’\u0131n bol ve say\u0131s\u0131z rahmetine, pek b\u00fcy\u00fck kudretine, her dilenen \u015feyi lutfedip vermesine s\u0131\u011f\u0131narak, niy\u00e2z etmekteyim ve biz, ger\u00e7ekten Allah’\u0131n r\u0131z\u00e2s\u0131n\u0131 istemekteyiz. <\/p>\n
Allah’\u0131n sal\u00e2t\u0131 ve sel\u00e2m\u0131 Resulullah’a ve tertemiz soyuna olsun. <\/p>\n
[1]- Yusuf\/53.<\/p>\n
[2]- Cizye, \u0130slam\u2019\u0131n g\u00fcvencesinde ya\u015fayan gayr-i m\u00fcslim kitap ehlinden ki\u015fi ba\u015f\u0131na al\u0131nan vergidir. Hara\u00e7 ise gayri m\u00fcslimlerden ve bazen de m\u00fcsl\u00fcmanlardan al\u0131nan toprak vergisidir.<\/p>\n
[3]- Nis\u00e2\/59-60. <\/p>\n
[4]- Nis\u00e2\/83.<\/p>\n
[5]- \u0130sr\u00e2\/81.<\/p>\n
[6]- Bakara\/153.<\/p>\n
[7]- \u0130sr\u00e2\/33<\/p>\n
[8]- Saff\/3.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bismillahirrahmanirrahim Bu, Allah’\u0131n kulu Emir-\u00fcl M\u00fc’minin Ali’nin, M\u0131s\u0131r’\u0131n vergisini toplamak, d\u00fc\u015fmanlar\u0131yla sava\u015fmak, halk\u0131n\u0131 d\u00fczene sokmak, \u015fehirlerini onarmak i\u00e7in Haris-i E\u015fter o\u011flu Malik’i bu beldeye vali tayin etti\u011fi zaman ona verdi\u011fi emirnamedir. Ona, Allah’tan \u00e7ekinmesini, itaatini se\u00e7mesini, Allah’\u0131n kitab\u0131ndaki, farzlar\u0131na ve s\u00fcnnetlerine dair emirlerine uymas\u0131n\u0131 emrediyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc saadete eren bir kimse, ancak bu farz ve s\u00fcnnetlere …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[11438,11434,11437,11436,11435,11433],"class_list":["post-5960","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genel","tag-akillara-hediye","tag-tuhef-ul-ukul-2","tag-tuhef-ul-ukul-akillara-hediye","tag-tuhef-ul-ukul-bolumleri","tag-tuhef-ul-ukul-indir","tag-tuhef-ul-ukul-oku"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5960","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5960"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5960\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5960"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5960"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5960"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}