Nas\u0131l tarif edilir? Bertnard Russel\u2019e g\u00f6re kuvveti tarif etmenin en uygun yolu, \u201cOnu; g\u00fcne\u015fin do\u011fu\u015funa benzetmektir.Nas\u0131l ger\u00e7ek anlamda g\u00fcne\u015f y\u00fckselmiyorsa,bir kuvvet de asl\u0131nda bir\u015feyin olu\u015fmas\u0131na etki etmiyor.O nesnelerin davran\u0131\u015f i\u00e7inde bulundu\u011fu bir ortamd\u0131r.<\/p>\n
Kuvantum fizi\u011fi aleminde kuvveti g\u00fcnl\u00fck konu\u015fma dilimizdeki kelimelerle ifadede aciz kal\u0131r\u0131z.\u00c7\u00fcnk\u00fc kuvantum fizi\u011finde sebep sonu\u00e7 s\u0131ralamas\u0131 yoktur.Dolay\u0131s\u0131yla kuvvet kavram\u0131 bu alemde \u00e7ok farkl\u0131 bir anlam kazan\u0131r.Atom d\u00fcnyas\u0131nda kuvvet:\u201cbirbiriyle etkile\u015fmeye \u00e7ok yak\u0131n bir \u015fey\u201ddiye tarif edilir.<\/p>\n
Kuvantum fizi\u011finden \u00f6nce klasik fizikte kuvvet;alanlar yoluyla a\u00e7\u0131klan\u0131yordu.Alan t\u0131pk\u0131 \u00f6r\u00fcmce\u011fin a\u011f\u0131 gibi par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131 saran bo\u015flukta bir tak\u0131m gerilimdir.Alana giren bir ba\u015fka par\u00e7ac\u0131k par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n etkisi alt\u0131nda kal\u0131r.Kuvantum mekani\u011finde ise;\u201ckuvvet alanlar\u0131\u201d da dahil,alanlar ve bunlar\u0131n enerjisi dahil her\u015fey kuantize-paket\u00e7ik olmu\u015f enerji miktar\u0131 ta\u015f\u0131yan ve \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131 ile bir yerden ba\u015fka bir yere hareket eden,bir elektromanyetik alan\u0131n \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7ac\u0131klar toplulu\u011fudur.<\/p>\n
Hareketin maddenin ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olmas\u0131 hasebiyle,hareket g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte \u201csebep olan\u201d kuvvet klasik fizikteki gibi maddenin d\u0131\u015f\u0131nda de\u011fildir.Newton fizi\u011findeki g\u00fc\u00e7-kuvvet,maddeyle birle\u015fmi\u015ftir.Par\u00e7ac\u0131k fizi\u011finde kuvvet,etkile\u015fti\u011fi nesneler aras\u0131nda bir enerji al\u0131\u015fveri\u015fi mekanizmas\u0131d\u0131r.Daha k\u00fc\u00e7\u00fck ara par\u00e7ac\u0131klar\u0131n yay\u0131lmas\u0131 ve emilmesinden ibarettir.\u00d6rne\u011fin;y\u00fckl\u00fc bir par\u00e7ac\u0131k foton ne\u015frederse,enerjisinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 bu fotona verir ve dolay\u0131s\u0131yla hareket durumu de\u011fi\u015fir.\u0130\u015fte biz burada iki par\u00e7ac\u0131k aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 hareket de\u011fi\u015ftirmeyi kuvvet olarak g\u00f6r\u00fcyoruz.\u0130\u015fin asl\u0131 ise,kuvvet;foton al\u0131\u015fveri\u015flerinin toplam etkisinin makroskobik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcnden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n
Maddi par\u00e7ac\u0131klara fermion,d\u00f6rt temel kuvvetin etkile\u015fmesini sa\u011flayan ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lara ise;bozon dendi\u011fini biliyoruz.Bozonlar (foton,bozon,graviton, gluon) z\u0131mmi,sezilgen,g\u00f6r\u00fclmeyen ama sadece etkisi ile tan\u0131nan par\u00e7ac\u0131klard\u0131r (fotonlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 \u0131s\u0131 ve \u0131\u015f\u0131k \u015feklinde g\u00f6r\u00fclebilirler).<\/p>\n
Fermionlar,Pauli D\u0131\u015flama \u0130lkesine uyarlar.Yani birden fazla tanecik bo\u015flukta ayn\u0131 yeri i\u015fgal edemezler,ayn\u0131 momentuma sahip olamazlar. Bozonlar-Kuvvet ta\u015f\u0131yan tanecikler ise,Pauli D\u0131\u015flama ilkesine uyarlar.Bu ise \u015fu demektir:de\u011fi\u015f-toku\u015f edilen kuvvet par\u00e7ac\u0131klar\u0131 ayn\u0131 yerde \u00e7ok yo\u011fun bi\u00e7imde bulunabilirler.Mesela;bir foton yuma\u011f\u0131 olan \u0131\u015f\u0131k k\u00fcmesinin i\u00e7ine fermion-madde olan aya\u011f\u0131n\u0131z\u0131 sokabilirsiniz ve yine bozonlar\u0131n bir yerde \u00e7ok yo\u011fun olarak bulunabilmeleri,onlar\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck kuvvetler do\u011furabilecekleri anlam\u0131na gelir.<\/p>\n
Kuvvet ta\u015f\u0131yan par\u00e7ac\u0131klar\u0131n k\u00fctlelerinin b\u00fcy\u00fck olmas\u0131 halinde,onlar\u0131 yay\u0131nlamak,uzun mesafeler boyunca de\u011fi\u015f-toku\u015f etmek zorla\u015f\u0131r.Protonun i\u00e7inde kuarklar\u0131 bir arada tutan gluonlar k\u0131sa menzillidir.<\/p>\n
0,1 ve 2 spinli kuvvet ta\u015f\u0131yan bu par\u00e7ac\u0131klar\u0131n baz\u0131s\u0131 \u00f6zel \u015fartlar alt\u0131nda fermionlar gibi var olup,do\u011frudan alg\u0131lanabilirler.\u00d6rne\u011fin iki elektron aras\u0131ndaki elektriksel itme hi\u00e7bir zaman alg\u0131lanamayan,sezilgen fotonlardan dolay\u0131d\u0131r.Ama elektronlardan biri di\u011ferinin yak\u0131nlar\u0131ndan ge\u00e7ecek olursa;\u0131\u015f\u0131k dalgas\u0131 bi\u00e7iminde seyredebilece\u011fimiz ger\u00e7ek fotonlar olarak g\u00f6zlemlenebilir.<\/p>\n
Kuvvet ta\u015f\u0131yan par\u00e7ac\u0131klar\u0131n yapay olarak d\u00f6rde b\u00f6l\u00fcnmesi,kuvvetleri daha iyi anlamam\u0131za yard\u0131m edebilir. Bununla birlikte;bunun sun-i bir ayr\u0131m oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek ve bununla bir tek kuvvetin d\u00f6rt ayr\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc oldu\u011funu kabullenmek de anlaml\u0131d\u0131r. \u00c7o\u011fu fizik\u00e7iler,eninde sonunda bu d\u00f6rt kuvveti tek bir kuvvet olarak a\u00e7\u0131klayabilece\u011fimizi umuyorlar.<\/p>\n
B\u00fcy\u00fck birle\u015fik alan teorisine (s\u00fcper GUT) a\u00e7\u0131lan kap\u0131y\u0131 ilk aralayan Abd\u00fcsselam ve Stewen Weinberg oldu. Birbirinden habersiz Londra \u0130mperial Kolejden Abd\u00fcsselam ve Harvard Un.den S.Weinberg de zay\u0131f n\u00fckleer kuvvet ile elektromanyetik kuvveti birle\u015ftirdiler.Bug\u00fcn buna \u201cElektro-zay\u0131f Kuvvet\u201d denmektedir. Elektromanyetik kuvvet fotonlar sayesinde etkile\u015fiyordu.n\u00fckleer zay\u0131f kuvvet ise ne ile etkile\u015fiyordu?\u0130\u015fte Abd\u00fcsselam ve Weiberg fotona ilave olarak zay\u0131f kuvvetin de;\u201dk\u00fctleli vekt\u00f6r bozonlar\u0131\u201d ile etkile\u015fti\u011fini hesaplad\u0131lar.Bug\u00fcn b\u00fct\u00fcn kuvvet ta\u015f\u0131yan bozonlara \u201cvekt\u00f6r bozonlar\u0131\u201ddenmektedir.<\/p>\n
Weinberg ve Abd\u00fcsselam birbirlerinden habersiz yapt\u0131klar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarla elektromanyetik bozonuna ilave olarak; zay\u0131f n\u00fckleer kuvvetin de \u00fc\u00e7 de\u011fi\u015fik t\u00fcr,\u201dk\u00fctleli bozonuyla ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 teorik olarak ispatlad\u0131lar.Bu \u00fc\u00e7 t\u00fcr bozonun spinleri foton gibi \u201c1\u201d olup,yaln\u0131z k\u00fctleleri yakla\u015f\u0131k 90 proton k\u00fctlesine e\u015fde\u011ferdir.Teori \u00fc\u00e7 t\u00fcr bozon \u00f6ng\u00f6rmektedir.W+,W-,Z^.Foton k\u00fctlesiz bozondur.Bozon da k\u00fctleli fotondur.<\/p>\n
Radyoaktif bozunumdan sorumlu olan bu \u201ckuvvet ta\u015f\u0131yan \u00fc\u00e7 par\u00e7ac\u0131kt\u0131r\u201d.Weinberg-Abd\u00fcsselam d\u00fc\u015f\u00fck \u0131s\u0131larda tamamen birbirinden farkl\u0131 duran foton ve bozonlar\u0131n y\u00fcksek enerji d\u00fczeylerinde birbirlerinin benzeri \u00f6zellikler g\u00f6stereceklerini,fotonun y\u00fcksek enerji d\u00fczeyinde bozon olaca\u011f\u0131n\u0131,k\u00fctlesinin artaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rd\u00fcler.<\/p>\n
Avrupa n\u00fckleer ara\u015ft\u0131rma merkezi-CERN\u2019deki 120 ki\u015filik ekibin yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar neticesinde deneysel olarak teori ispatlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
CERN\u2019deki deneyler,neticede hem vekt\u00f6r bozonlar\u0131n\u0131n ispat\u0131,hem de birle\u015fik alan terorisinin ilk deneysel ispat\u0131d\u0131.100 GeV\u2019luk enerji d\u00fczeyine \u00e7\u0131k\u0131nca fotonlarla bozonlar aras\u0131nda hi\u00e7bir fark kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131,art\u0131k elektromanyetik kuvvet ile zay\u0131f kuvvetin tek bir \u201celektro-zay\u0131f kuvvet\u201d oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015f oldu.<\/p>\n
S\u00f6zkonusu deney;zay\u0131f n\u00fckleer kuvvet ile elektromanyetik kuvveti nas\u0131l birle\u015ftirdiyse,zay\u0131f n\u00fckleer kuvvet ile g\u00fc\u00e7l\u00fc n\u00fckleer kuvveti niye birle\u015ftirmesindi?Niye elektro-zay\u0131f kuvvet ile g\u00fc\u00e7l\u00fc n\u00fckleer kuvvet birle\u015fmesindi? \u0130\u015fte bu deney,fizik\u00e7ileri daha ilerideki \u00e7al\u0131\u015fmalar i\u00e7in \u00fcmitlendiren bir doping etkisi yapt\u0131.<\/p>\n
\u00c7ekim kuvveti hari\u00e7 di\u011fer \u00fc\u00e7 kuvveti birle\u015ftirmeye BBK(B\u00fcy\u00fck Birle\u015fik Kuram) yada GUT denmektedir.GUT diye bilinen \u00e7al\u0131\u015fmalar esas itibariyle az \u00f6nce de\u011findi\u011fimiz zay\u0131f kuvvet ile elektromanyetik kuvvetin birle\u015ftirilmesinden sonra ba\u015flad\u0131.<\/p>\n
Sonu\u00e7ta;ne \u00e7ekim kuvvetini hesaba katmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in b\u00fct\u00fcn kuvvetler tamamen birle\u015fikti,ne de;ortaya \u00e7\u0131kan teori o kadar b\u00fcy\u00fckt\u00fcr.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Nas\u0131l tarif edilir? Bertnard Russel\u2019e g\u00f6re kuvveti tarif etmenin en uygun yolu, \u201cOnu; g\u00fcne\u015fin do\u011fu\u015funa benzetmektir.Nas\u0131l ger\u00e7ek anlamda g\u00fcne\u015f y\u00fckselmiyorsa,bir kuvvet de asl\u0131nda bir\u015feyin olu\u015fmas\u0131na etki etmiyor.O nesnelerin davran\u0131\u015f i\u00e7inde bulundu\u011fu bir ortamd\u0131r. Kuvantum fizi\u011fi aleminde kuvveti g\u00fcnl\u00fck konu\u015fma dilimizdeki kelimelerle ifadede aciz kal\u0131r\u0131z.\u00c7\u00fcnk\u00fc kuvantum fizi\u011finde sebep sonu\u00e7 s\u0131ralamas\u0131 yoktur.Dolay\u0131s\u0131yla kuvvet kavram\u0131 bu alemde \u00e7ok …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[11449,2741,2730,11450,11448,11451],"class_list":["post-5999","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-bertnard-russel","tag-elektromanyetik","tag-gunes","tag-kuvantum-fizigi","tag-kuvvet-nedir","tag-radyoaktif-bozunum"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5999","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5999"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5999\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5999"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5999"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5999"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}