\u0130dil (\u0130til) Bulgar Devleti<\/p>\n
\u0130dil ve Kama nehirlerinin birle\u015fti\u011fi alanda kurulan bir T\u00fcrk devleti.
\nBir k\u0131s\u0131m ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, ilk M\u00fcsl\u00fcman-T\u00fcrk devletinin \u0130dil Bulgar Hanl\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu kabul ederler. \u201cKar\u0131\u015f\u0131k\u201d man\u00e2s\u0131na gelen Bulgar kelimesi, Hun T\u00fcrklerinin idaresinde ya\u015fayan ve Hunlar’\u0131n y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan sonra da\u011f\u0131lan T\u00fcrk boylar\u0131ndan Kutripur ve Utrgurlar\u0131n kar\u0131\u015f\u0131m\u0131ndan meydana gelen Bulgarlara isim oldu. \u00d6nceleri G\u00f6kt\u00fcrk Hanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n idaresinde ya\u015fayan Bulgarlar, 630\u2019da bu devletin fetreti \u00fczerine, B\u00fcy\u00fck Bulgarya devletini kurdular. Ancak bu devlet k\u0131sa bir s\u00fcre sonra kom\u015fu Hazar Hakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131. Bunun \u00fczerine Asparuh idaresindeki Bulgarlar, Tuna\u2019ya do\u011fru y\u00f6nelerek Balkanlara girip, 670\u2019li senelerde, Tuna Bulgar Devletini kurdular. Tuna Bulgarlar\u0131, bir s\u00fcre sonra Slavlarla kar\u0131\u015ft\u0131lar ve 864 senesinde, Boris Han\u0131n, Ortodokslu\u011fu resmen kabul\u00fcyle de H\u0131ristiyan oldular. Bug\u00fcn Balkanlarda ya\u015fayan Bulgarlar, bunlar\u0131n soyundand\u0131r. <\/p>\n
Bulgarlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 ise, \u0130dil ve Kama nehirlerinin birle\u015fti\u011fi sahaya yerle\u015fmi\u015flerdi. \u0130dil Bulgarlar\u0131, burada b\u00f6lgenin yerli halk\u0131 Fin-Ugorlar\u0131 ve \u00f6teki T\u00fcrk topluluklar\u0131n\u0131 da idareleri alt\u0131na alarak bir devlet kurdular. Bu devletin ilk devirleri hakk\u0131nda, kaynaklarda kesin bir bilgi yoktur. Bulgar t\u00fcccarlar\u0131n\u0131n, Harezm\u2019de ve S\u00e2m\u00e2n\u00ee \u00fclkesinde M\u00fcsl\u00fcman t\u00fcccarlarla temaslar\u0131, Harezmliler’in de onlar\u0131n \u00fclkelerine gitmeleri neticesinde, \u00fclke topraklar\u0131nda \u0130sl\u00e2m d\u00eeni ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc yay\u0131lmaya ba\u015flad\u0131. 900\u2019l\u00fc senelerde, Bulgarlar aras\u0131nda \u0130sl\u00e2miyet’i kabul edenlerin say\u0131s\u0131 \u00e7o\u011funluktayd\u0131. Sultan \u015eekkey\u2019in o\u011flu \u0130lteber Alm\u0131\u015f\u2019\u0131n, ba\u015fa ge\u00e7tikten sonra g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir r\u00fcya \u00fczerine \u0130sl\u00e2miyet’i kabul etmesiyle, \u0130dil Bulgar Devletinin resm\u00ee d\u00eeni \u0130sl\u00e2miyet oldu. Alm\u0131\u015f Han, 920\u2019de Abb\u00e2s\u00ee halifesine din \u00e2limi ve mimarlar g\u00f6ndermesi i\u00e7in ricada bulundu. \u0130smini de, Emir Ca\u2019fer bin Abdullah olarak de\u011fi\u015ftirdi. Bu heyet, 922 senesinde Bulgar \u00fclkesine ula\u015ft\u0131 ve o andan itibaren Bulgar Devleti, Abbas\u00ee halifelerine ba\u011fl\u0131 bir M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkesi, Bulgarlar ise, Do\u011fu Avrupa\u2019da T\u00fcrk-\u0130sl\u00e2m k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ilk temsilcisi durumuna gelmi\u015flerdi. Sikkelerden anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, Ca\u2019fer\u2019den sonra yerine o\u011flu Mik\u00e2il ge\u00e7ti. Ona da, T\u00e2lib bin Ahmed, M\u00fc\u2019min bin Ahmed ve M\u00fc\u2019min bin el-Hasan, halef oldular. <\/p>\n
Bulgarlar, Hazar Hakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n 965 senesinde y\u0131k\u0131lmas\u0131na kadar, bu devlete t\u00e2bi idi ve Hazarlara vergi veriyordu. Bu devletin y\u0131k\u0131lmas\u0131ndan sonra, m\u00fcstakil bir devlet durumuna geldiler. 985 senesinde Rus Kiev Prensli\u011fi, Bulgar topraklar\u0131n\u0131 i\u015fgal ettiyse de, bir s\u00fcre sonra geri \u00e7ekildi. Daha sonra Bulgarlar ve Ruslar aras\u0131nda m\u00fcnasebetler geli\u015fti ve 1006 senesinde, iki devlet aras\u0131nda bir ticaret anla\u015fmas\u0131 yap\u0131ld\u0131. Fakat, 11. asr\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru, kuzeydeki k\u00fcrk ticareti y\u00fcz\u00fcnden, iki devlet aras\u0131nda bitmeyen sava\u015flar ba\u015flad\u0131. Bu sava\u015flar, 13. asra ve Mo\u011follar\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na kadar devam etti. Mo\u011follar, Kalka Nehri k\u0131y\u0131s\u0131nda Ruslar\u0131 yendikten sonra (1224), do\u011fuya d\u00f6nerken, Bulgarlar\u0131n tuza\u011f\u0131na d\u00fc\u015ferek a\u011f\u0131r kay\u0131plar verdiler. Bunun intikam\u0131n\u0131 almak isteyen Batu Han, ordusuyla Bulgarlar \u00fczerine y\u00fcr\u00fcd\u00fc. Mo\u011fol ordusu, 1236\u2019da Bulgar topraklar\u0131na girdi, k\u00f6yleri ve \u015fehirleri y\u0131kt\u0131\u011f\u0131 gibi, 50.000 n\u00fcfuslu ba\u015f\u015fehirlerini de darmada\u011f\u0131n etti. <\/p>\n
Batu Han\u0131n, De\u015ft-i K\u0131p\u00e7ak b\u00f6lgesinde kurdu\u011fu Alt\u0131nordu Devleti zaman\u0131nda Bulgarlar, bir dereceye kadar ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 muhafaza ettiler. Bu arada ba\u015f\u015fehirleri olan Bulgar \u015fehri, k\u0131sa zamanda eski h\u00e2line kavu\u015fturuldu. Bulgarlar, zaman zaman Alt\u0131nordu Devletine ba\u015f kald\u0131r\u0131yorlard\u0131. Alt\u0131nordu Han\u0131 Pulat Timur, 1361 senesinde Bulgarlar\u0131 cezaland\u0131rmak i\u00e7in, \u00fclke topraklar\u0131na girip \u00e7e\u015fitli tahribatlar yaparak geri \u00e7ekildi. Timur Han’\u0131n, 1391 ve 1395 y\u0131llar\u0131nda Alt\u0131nordu Devletine kar\u015f\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 seferlerden Bulgarlar da etkilendi. \u0130dil Bulgarlar\u0131, 1399\u2019da Ruslarla yapt\u0131klar\u0131 sava\u015f\u0131 kaybedince, da\u011f\u0131ld\u0131lar. Halk\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 Kama Nehrinin kuzeyindeki Kazan Nehri boyunca g\u00f6\u00e7 ederek buralara yerle\u015ftiler ve b\u00f6lgeyi tamam\u0131yla T\u00fcrkle\u015ftirdiler. 1437 senesinde kurulan Kazan Hanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n esas n\u00fcfusunu, Bulgar-K\u0131p\u00e7ak kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 M\u00fcsl\u00fcman halk meydana getirmekteydi. Bug\u00fcn de, bu M\u00fcsl\u00fcman Bulgarlar, \u201cKazan T\u00fcrkleri\u201d veya \u201c\u015eim\u00e2l T\u00fcrkleri\u201d diye an\u0131lmaktad\u0131r. <\/p>\n
Bulgarlar, 10. asr\u0131n ba\u015flar\u0131nda di\u011fer T\u00fcrk kabileleri gibi g\u00f6\u00e7ebe olarak ya\u015f\u0131yorlard\u0131. K\u0131sa bir zaman i\u00e7inde yerle\u015fik hayata ge\u00e7erek, ziraatla u\u011fra\u015fmaya ba\u015flad\u0131lar ve ayn\u0131 asr\u0131n sonlar\u0131nda, usta birer \u00e7ift\u00e7i oldular. Ba\u015fl\u0131ca tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri; ak dar\u0131, bu\u011fday ve arpa idi. Bunun yan\u0131nda Orta \u0130dil s\u00e2has\u0131, ula\u015f\u0131m bak\u0131m\u0131ndan, kuzey b\u00f6lgelerini Orta Asya\u2019ya ba\u011flayan b\u00fcy\u00fck kervan yollar\u0131 \u00fczerindeydi. Bu durum, \u0130dil Bulgarlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde, ticaret ile u\u011fra\u015fmalar\u0131na imk\u00e2n sa\u011flad\u0131. Devletin ba\u015f\u015fehri olan Bulgar \u015fehri, Do\u011fu Avrupa\u2019n\u0131n en \u00f6nemli ticaret merkezi h\u00e2line geldi. Bulgar T\u00fcrkleri, kuyumculukta da ileri idiler. Bu sanattaki ustal\u0131klar\u0131, \u0130sve\u00e7\u2019e kadar b\u00fct\u00fcn bat\u0131 Slavlar\u0131 sahas\u0131nda tesirini g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130dil (\u0130til) Bulgar Devleti \u0130dil ve Kama nehirlerinin birle\u015fti\u011fi alanda kurulan bir T\u00fcrk devleti. Bir k\u0131s\u0131m ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, ilk M\u00fcsl\u00fcman-T\u00fcrk devletinin \u0130dil Bulgar Hanl\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu kabul ederler. \u201cKar\u0131\u015f\u0131k\u201d man\u00e2s\u0131na gelen Bulgar kelimesi, Hun T\u00fcrklerinin idaresinde ya\u015fayan ve Hunlar’\u0131n y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan sonra da\u011f\u0131lan T\u00fcrk boylar\u0131ndan Kutripur ve Utrgurlar\u0131n kar\u0131\u015f\u0131m\u0131ndan meydana gelen Bulgarlara isim oldu. \u00d6nceleri G\u00f6kt\u00fcrk Hanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n idaresinde …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[1880,266,1426,1823,1867],"class_list":["post-610","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-idil-bulgar-devleti","tag-mogollar","tag-musluman","tag-timur-han","tag-turk"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/610","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=610"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/610\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=610"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=610"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=610"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}