Dalton Atom Kurami, 19. yy\u2019a gelindiginde fizik\u00e7ilerin ilgi alani hala kuvvet, itim ve \u00e7ekimdi. Yani fizik\u00e7ilerin atoma pek gereksinimi yoktu. Ya kimyacilar? Kimyasal tepkimeleri anlamaya \u00e7alisan kimyacilar atom daha \u00e7ok ilgi duyuyordu. Ger\u00e7ekten 19. yy\u2019da atom kuraminin canlanmasini saglayanlar kimyacilardi. <\/p>\n
S\u00f6yle soralim: Dalton, 19. yy basinda,1803\u2019te, \u201catomun varligi\u201dni ileri s\u00fcrerken kanit olarak neleri g\u00f6stermistir? Bunu kavrayabilmek i\u00e7in kimyanin temel birlesme yasalarini animsamaliyiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc John Dalton (1766-1844) \u201catomun varliginin kanitlari\u201d olarak bu yasalari g\u00f6stermistir. Bunlar k\u00fctlenin korunumu,sabit oranlar ve katli oranlar yasasi adiyla bilinir. <\/p>\n
19. y\u00fczyil, aslinda atomla a\u00e7ildi. John Dalton, 1803-8 arasinda atomun varliginin kanitlarini a\u00e7ikladi ve bilimsel anlamdaki ilk atom kuramini gelistirdi. Dalton, kimyasal tepkimelerdeki k\u00fctlenin korunumu (Lavoisier ve Lomonosov), bilesiklerin olusmasinda sabit k\u00fctle oraninin varligi (Joseph Proust), katli oran yasasi(John Dalton) gibi denel sonu\u00e7lari basariyla yorumladi ve bu sonu\u00e7larin (yasalarin) ancak atomun varligiyla kavranabilecegini g\u00f6sterdi. <\/p>\n
Joseph Proust ise 1799\u2019da yaptigi bir yayinda kimyanin diger b\u00fcy\u00fck bir yasasini a\u00e7ikladi. Buna kimyacilar, sabit k\u00fctle oranlari yasasi der. Bu yasa s\u00f6yle der: Belirli bir bilesigi olusturan elementler, daima belirli ve sabit olan bir k\u00fctle oraninda birlesir. \u00d6rnegin su olusurken diyelim 30 gram hidrojen ile 70 gram oksijen ya da baska bir oran degil;ama daima k\u00fctlece y\u00fczde 11.19 hidrojen ve y\u00fczde 88.81 oksijenden olusur. <\/p>\n
1803\u2019te John Dalton, katli oranlar yasasi denen yasayi buldu. Bu yasa sabit oranlar yasasinin atomik oran d\u00fcs\u00fcncesine daha kesin bir destek veriyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc iki element arasinda iki ve daha \u00e7ok bilesik olusuyorsa,elementlerden birinin k\u00fctlesi sabit tutuldugunda onunla birlesen ikinci elementin k\u00fctleleri arasinda basit tam sayili bir oran vardi. Buradaki k\u00fctle terimleri atomlari anlatiyordu. \u201cBasit, tam sayilar\u201d atomlarin oraniydi. Iste Dalton\u2019un vardigi sonu\u00e7lar: <\/p>\n
1. Her element atom adi verilen \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck ve b\u00f6l\u00fcnemeyen taneciklerden olusmustur. Atomlar kimyasal tepkimelerde olusamazlar ve b\u00f6l\u00fcnemezler. \u201cAtomu par\u00e7alayacak adam yoktur\u201d diye de ekleyivermisti. Kimyacilarin da hata yaptiklari bir ger\u00e7ektir! <\/p>\n
2. Bir elementin b\u00fct\u00fcn atomlarinin k\u00fctlesi (agirligi) ve diger \u00f6zellikleri aynidir. Fakat bir elementin atomlari diger b\u00fct\u00fcn elementlerin atomlarindan farklidir. <\/p>\n
3. Kimyasal bir bilesik iki ya da daha \u00e7ok sayida elementin basit sayisal bir oranda birlesmesiyle olusur. \u00d6rnegin bir atom A ve bir atom B, AB ya da bir atom A ile iki atom B yani AB2. <\/p>\n
18.yy kimyacilarinin en b\u00fcy\u00fck basarilarindan biri, atmosferin homojen bir ortam olmadigini, oksijen ,azot (nitrojen), su buhari ve belki de baska seylerin olusumundan olustugunu kesfetmeleriydi. Ama atmosferin degismez bir bilesim oldugu anlasilinca,b\u00fct\u00fcnl\u00fcg\u00fc ve kaliciligina iliskin sorular anlamsizlasiyordu. Bununla birlikte.Dalton, atmosferin yogunluklari farkli olan \u00fc\u00e7 ya da daha fazla esnek akiskandan olustugunu \u00f6ne s\u00fcr\u00fcnce,ayni sorular yeniden ele alinabilirdi. En yogun gaz \u00fcstte ve en seyrek gaz altta olmak \u00fczere ni\u00e7in ayri d\u00fczeyler olusmuyordu? Bir Newtoncu olan Dalton, Principia\u2019yi a\u00e7ti ve orada Newton\u2019in \u2018atmosfer,birbirini iten k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7aciklar ya da atomlardan olusur\u2019 dedigini g\u00f6rd\u00fc. Dalton buna \u2018bir atom kendi t\u00fcr\u00fcnden olan atomu itmez, baska t\u00fcr atomlari iter\u2019 varsayimini ekledi. Zafer kazanmis tavriyla sonuca variyordu: \u201c Bu, gazlarin spesifik \u00e7ekimleri ne olursa olsun bir gazin digerinin i\u00e7ine islemesi i\u00e7indir.\u201d <\/p>\n
Dalton, atom kuramina asil \u00f6zg\u00fcn katkisini hen\u00fcz yapmamisti. Bunlar yine belirli bir bilimsel sorundan \u00f6t\u00fcr\u00fc ortaya \u00e7ikiyordu. Geleneksel atomcular ,atomun bi\u00e7imi ve boyutlari \u00fczerinde yogunlasmaya egilimliydiler. Ne var ki bunun,su soruyu sorarken Dalton\u2019a pek yardimi dokunmayacakti: \u201cNi\u00e7in su diger gazlar gibi k\u00fctlesini kabul etmiyordu? \u201c Ni\u00e7in su,\u00f6rnegin azot oksiti, nitrojen ya da hidrojenden daha fazla miktarlarda i\u00e7ine aliyordu? Dalton\u2019a g\u00f6re bunun nedeni tepkimenin, \u2018\u00e7esitli gazlarin temel par\u00e7aciklarinin sayisina ve agirligina bagli olmasiydi\u2019,en hafif olan en az sogurulabilendi. Bu, Dalton\u2019I atim agirliklariyla ilgilenmeye y\u00f6neltmeye yetmisti. Dalton, \u00f6nceki birka\u00e7 varsayima dayanarak,oksijen ve hidrojen elementlerinin g\u00f6rece agirlik oranlarinin 7:1 oldugu sonucuna vardi ve bu temele dayanarak kimyasal bilesimin temel yasalari \u00fczerinde \u00e7alismaya basladi. <\/p>\n
Buna karsin atomculuk, kimyacilar arasinda bile dikkate deger bir direnisle karsilasti. Bir\u00e7ok bilgin,kimyager ve filozof,algilanamaz ve b\u00f6l\u00fcnemez par\u00e7aciklarin varligini kabul edemiyordu.William Whewell, Philolosophy of the Inductive Science ( 1840) \u00e7alismasinda bunun bilimin, kimyasal deneyimin sonucu degil, metafizigin sonucu oldugunu iddia ediyordu: <\/p>\n
\u201c Ama eger atomik kuram \u00f6ne s\u00fcr\u00fclecekse.. ki buna g\u00f6re kimyasal elemetler b\u00f6l\u00fcnemeyen par\u00e7aciklardan olusmaktadir,sunu belirtmeden ge\u00e7emeyiz ki, kimyasal arastirma bunu kanitlamamistir ve hatta hi\u00e7bir doyurucu kanit ortaya koyamamistir.\u201d <\/p>\n
Benzer bi\u00e7imde b\u00fcy\u00fck kimyaci F.A. Kekule 1867\u2019de s\u00f6yle direnebiliyordu: \u201cAtomlarin varolup olmadigi sorusu kimyasal bakis a\u00e7isiyla hi\u00e7bir \u00f6nem tasimamaktadir;bu tartisma metafizige ait bir tartismadir.\u201d <\/p>\n
Kimyagerlerin atomculuga olan bu a\u00e7ik kayitsizliklarinin bir nedeni de kimyasal tepkimeleri a\u00e7iklamanin,kimyasal denklemlerin dili gibi baska yollarinin da olmasiydi. D\u00f6nemin ders kitaplarinda \u00f6rnegin denklem tablolari s\u00f6yle sunuluyordu:\u201d Kimyasal denklemler yalnizca birbirine baglanan maddelerin g\u00f6reli niceliklerini temsil eder.\u201d Ya da bir bilim s\u00f6zl\u00fcg\u00fcnde a\u00e7iklandigina g\u00f6re s\u00f6yleydi: \u201c Nesnelerin,bilesimindeki yerleri degistirildigi zaman esit olabildikleri s\u00f6ylenmektedir.\u201d <\/p>\n
\u00d6rnegin: ” Deneyler sonucunda\u2026 \u00c7esitli metallerin degisik ama belirli agirliklarinin birbirinin yerine ge\u00e7ebildikleri anlasilmistir. Civa agirligindan 100 \u00f6l\u00e7\u00fc, 31.7 bakir, 32.5 \u00e7inko ve 1 \u00f6l\u00e7\u00fc hidrojen 35.5 \u00f6l\u00e7\u00fc klorla yaptiklari bilesimde birbirlerinin yerine ge\u00e7me durumundadirlar.\u201d <\/p>\n
B\u00f6ylece Dalton ve diger atomcular ikili bir bilesik olan suyu,bir hidrojen atomu ve ondan yedi kat daha agir bir oksijen atomunun olusturdugunu d\u00fcs\u00fcn\u00fcrken,digerleri oksijen agirliginda yedi birimin bir birim hidrojenle birleserek birim su olustugunu d\u00fcs\u00fcn\u00fcyorlardi. Belki de kolaylik olsu diye oksijen ve hidrojen atomlarindan s\u00f6z edilebilirdi ama israr edildiginde bunun yalnizca kimyasal deneylerden s\u00f6z etmenin daha kolay bir yolu oldugunu s\u00f6ylerlerdi<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Dalton Atom Kurami, 19. yy\u2019a gelindiginde fizik\u00e7ilerin ilgi alani hala kuvvet, itim ve \u00e7ekimdi. Yani fizik\u00e7ilerin atoma pek gereksinimi yoktu. Ya kimyacilar? Kimyasal tepkimeleri anlamaya \u00e7alisan kimyacilar atom daha \u00e7ok ilgi duyuyordu. Ger\u00e7ekten 19. yy\u2019da atom kuraminin canlanmasini saglayanlar kimyacilardi. S\u00f6yle soralim: Dalton, 19. yy basinda,1803\u2019te, \u201catomun varligi\u201dni ileri s\u00fcrerken kanit olarak neleri g\u00f6stermistir? Bunu …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2224,4446,2261,4463,11651,4669,2996,2164],"class_list":["post-6266","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-azot","tag-dalton-atom-kurami","tag-element","tag-hidrojen-atomu","tag-kimyasal-elemetler","tag-kimyasal-tepkimeler","tag-nitrojen","tag-oksijen"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6266","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6266"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6266\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6266"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6266"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6266"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}