Cam, a\u015f\u0131r\u0131 so\u011futulmu\u015f alkali ve toprak alkali metal oksitleriyle, di\u011fer baz\u0131 metal oksitlerin \u00e7\u00f6z\u00fclmesinden olu\u015fan bir s\u0131v\u0131 olup ana maddesi (SiO2) silisyumdur, cam ak\u0131\u015fkan bir maddedir. Camlar erimi\u015f haldeki amorf yap\u0131s\u0131n\u0131 koruyarak kat\u0131la\u015fan inorganik cisimler olarak tan\u0131mlanabilir. \u00dcretim s\u0131ras\u0131nda h\u0131zl\u0131 so\u011fuma nedeniyle kristal yap\u0131 yerine amorf yap\u0131 olu\u015fur. Bu yap\u0131 cama sa\u011flaml\u0131k ve saydaml\u0131k \u00f6zelli\u011fini kazand\u0131r\u0131r.
\n Cam\u0131 Olu\u015fturan Ana Maddeler Adi cam\u0131n bile\u015fimine giren \u00fc\u00e7 grup madde vard\u0131r. Bunlar cam haline gelebilen oksitler, eriticiler ve stabilizat\u00f6rler denilen maddelerdir. Cam\u0131n bile\u015fimine giren bu maddeler kum-soda-kire\u00e7 olarak da adland\u0131r\u0131labilirler. Adi cam\u0131n bile\u015fimine giren maddelerin d\u0131\u015f\u0131nda cama \u00f6nemli \u00f6zellikler kazand\u0131ran ve \u00fcretimde baz\u0131 yararlar sa\u011flayan yard\u0131mc\u0131 bile\u015fenler vard\u0131r.
\n Camla\u015f\u0131c\u0131lar Camla\u015fma \u00f6zelli\u011fi olan bu maddeler genelde a\u011f olu\u015fturan baz\u0131 oksitlerdir. Kuvars kumu bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda gelir. A\u011f olu\u015fturan oksitlerin en \u00f6nemlileri ise SiO2, B2O3 ve P2O5 (fosfor) dir.
\n Eriticiler A\u011f olu\u015fturan ve cam haline gelebilen oksitlerin erimelerini kolayla\u015ft\u0131rmak amac\u0131yla cam bile\u015fimine kat\u0131lan maddelere eriticiler denir. Bu maddeler camla\u015f\u0131c\u0131lar\u0131n erime s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrerek onlar\u0131n erimelerini kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. \u00d6zellikle 1713\u02daC’deki silisyumun erime derecesi 1500\u02daC’ye d\u00fc\u015fer. Eriticiler a\u011f i\u00e7ine girerek onu de\u011fi\u015ftirdi\u011fi i\u00e7in eriticilere modifikat\u00f6r de denmektedir. Eriticilerin ba\u015fl\u0131calar\u0131 Na2O, K2O, Li2O dur.
\n Stabilizat\u00f6rler (Sabitle\u015ftiriciler) [de\u011fi\u015ftir]Stabilizat\u00f6rler, cam\u0131n kimyasal dayan\u0131m\u0131, k\u0131r\u0131lma indisi, dielektrik \u00f6zellikleri \u00fczerinde etki yaparlar. Form\u00fcl\u00fcne stabilizat\u00f6r ilave edilmemi\u015f bir cam su kar\u015f\u0131s\u0131nda stabil \u00f6zellik g\u00f6stermez. Bu camlara su cam\u0131 denilir. Stabilazat\u00f6r olarak kullan\u0131lan maddelerin ba\u015fl\u0131calar\u0131 CaO, BaO, PbO, MgO ve ZnO dur.
\n CaO kire\u00e7 ta\u015f\u0131n\u0131n (CaCO3), MgO ise dolamitin (MgCO3) cam form\u00fcl\u00fcne kat\u0131lmas\u0131 ile sa\u011flanm\u0131\u015f olur. Bu iki maddenin \u0131s\u0131t\u0131lmas\u0131 ile b\u00fcnyelerindeki CO2 \u00e7\u0131kar ve geriye oksitler kal\u0131r. CaCO3 = CaO+ CO2 gibi.
\n Yard\u0131mc\u0131 Bile\u015fenler (\u0130kincil Bile\u015fenler) [de\u011fi\u015ftir]Bu bile\u015fenler genelde adi cam\u0131n form\u00fcl\u00fcne girmezler, ancak de\u011fi\u015fik cam t\u00fcrlerinde de\u011fi\u015fik etkiler sa\u011flamak \u00fczere kullan\u0131lan oksitlerdir. \u00d6rne\u011fin
\n Mangan dioksit (MnO2): Cam\u0131n rengini a\u00e7ar
\n Arsenik (As2O3): renk verici, safla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131
\n S\u00fclf\u00fcr (Na2SO4): red\u00fckleyici
\n Potasyum nitrat (KNO3): cam\u0131n saydaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 giderir.
\n Cam Malzemelerin \u00dcretimi [de\u011fi\u015ftir]Cam malzeme \u00fcretimi, ard\u0131\u015f\u0131k d\u00f6rt devreden (iki kademede – bunlar ergimi\u015f cam\u0131n elde edilmesi ile cama bi\u00e7im verilmesi, parlat\u0131lmas\u0131 ve kesilmesidir) olu\u015fmaktad\u0131r.
\n Ana Maddelerin Haz\u0131rlanmas\u0131
\n Eritme
\n Bi\u00e7imlendirme
\n Tavlama
\n Ana Maddelerin Haz\u0131rlanmas\u0131
\n Cam\u0131n bile\u015fimine girecek ana maddelerin her \u015feyden \u00f6nce yabanc\u0131 maddelerden ar\u0131nd\u0131r\u0131l\u0131p iyi bir \u015fekilde \u00f6\u011f\u00fct\u00fclmesi gerekir. Tek tip cam \u00fcreten tesislerde \u00f6\u011f\u00fct\u00fclm\u00fc\u015f ana maddeler, silolarda depolan\u0131r ve silolar\u0131n alt taraf\u0131ndaki kapaklar\u0131 a\u00e7\u0131lmak suretiyle istenen miktarda malzeme, terazili bir arabaya al\u0131n\u0131r.
\n Eritme
\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde eritme i\u015flemi, kapasitesi max. 2 ton olan kr\u00f6zelerde (potal\u0131 f\u0131r\u0131nlarda) veya kapasitesi 1000 ton dolay\u0131ndaki havuz f\u0131r\u0131nlarda yap\u0131lmaktad\u0131r. F\u0131r\u0131nlar\u0131n yap\u0131m\u0131nda ate\u015fe dayan\u0131kl\u0131, silisyum, al\u00fcminyum, zirkon gibi y\u00fcksek nitelikli refrakter malzemeler kullan\u0131l\u0131r.
\n Havuz f\u0131r\u0131n
\n Bi\u00e7im y\u00f6n\u00fcnden y\u00fczme havuzuna benzedi\u011fi i\u00e7in havuz f\u0131r\u0131n denmi\u015ftir. \u00c7ok miktarda cam \u00fcretilmesi gereken \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinde kullan\u0131l\u0131r. Bu f\u0131r\u0131nda yakla\u015f\u0131k 800-1000 ton dolay\u0131nda erimi\u015f cam bulunur. Cam\u0131 olu\u015fturacak ana maddeler, \u00f6zel bir itici mekanizma ile havuz f\u0131r\u0131n\u0131n\u0131n a\u011f\u0131z k\u0131sm\u0131ndan i\u00e7eri itilir ve eritme i\u015fi ba\u015flar.
\n Potal\u0131 f\u0131r\u0131n
\n \u0130\u00e7erisinde ayr\u0131 ayr\u0131 cam t\u00fcrlerine ait ana maddelerin eritildi\u011fi birden fazla f\u0131r\u0131n vard\u0131r. Cam t\u00fcrlerinin fazla oldu\u011fu ancak cam miktar\u0131n\u0131n az oldu\u011fu \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinde havuz f\u0131r\u0131n\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 uygun de\u011fildir. Bu y\u00fczden potal\u0131 f\u0131r\u0131n kullan\u0131l\u0131r. Potal\u0131 f\u0131r\u0131nda ana madde miktar\u0131 en fazla 2000kg dolay\u0131ndad\u0131r.
\n Bi\u00e7imlendirme
\n Ana maddelerin haz\u0131rlanmas\u0131 ve eritme evrelerinden sonra s\u0131ra dinlendirilmi\u015f cam hamurunun bi\u00e7imlendirilmesine gelir. Cam malzeme, sekiz y\u00f6ntemle bi\u00e7imlendirilir:
\n a) \u00dcfleme (\u015ei\u015firme) Y\u00f6ntemi
\n b) D\u00f6kme-Silindirleme Y\u00f6ntemi
\n c) \u00c7ekme Y\u00f6ntemi
\n d) Y\u00fczd\u00fcrme Y\u00f6ntemi
\n e) Presleme Y\u00f6ntemi
\n f) Lif Haline Getirme Y\u00f6ntemi
\n g) K\u00f6p\u00fck Haline Getirme Y\u00f6ntemi
\n h) Di\u011fer bi\u00e7imlendirme y\u00f6ntemleri
\n Tavlama
\n Bu evrenin amac\u0131; fabrikasyon \u00fcretiminde cam so\u011furken olu\u015fan i\u00e7 gerilmeleri yok etmektir. Tepeden \u0131s\u0131t\u0131lan s\u00fcrekli bir kanal i\u00e7inde cam\u0131 yeniden \u0131s\u0131tarak i\u00e7 gerilmelerin giderilmesi sa\u011flan\u0131ncaya kadar bekletmek ve daha sonra yava\u015f yava\u015f so\u011futularak uygulan\u0131r.
\n Cam t\u00fcrleri Soda kalsik Cam\u0131
\n D\u00fcnyada \u00fcretilen camlar\u0131n %90\u2019\u0131 soda kalsik cam\u0131d\u0131r. Kolayca eritilebilir, ucuzdur fakat \u0131s\u0131l \u015foklara mukavemet ve kimyasal kararl\u0131l\u0131k gibi haller d\u0131\u015f\u0131nda her yerde kullan\u0131labilir. Normal elektrik ampul\u00fc, fluoresan ampulleri, pencere camlar\u0131 v.b. malzemelerin \u00fcretiminde kullan\u0131l\u0131rlar. Yap\u0131s\u0131nda %5 oran\u0131nda CaO vard\u0131r.
\n Kur\u015fun Cam\u0131 (Kristal Cam)
\n Soda kalsik cam\u0131nda kirecin yerini PbO ald\u0131\u011f\u0131nda kur\u015fun cam\u0131 elde edilmi\u015f olur. Yap\u0131s\u0131nda %80 oran\u0131nda baz\u0131 hallerde daha fazla kur\u015fun oksit bulundurur. Kur\u015fun oksit, cam\u0131n erime noktas\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrerek yumu\u015fama noktas\u0131n\u0131 CaO’li camlar\u0131nkinin de alt\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr. Ayr\u0131ca cama kolay i\u015flenebilme, \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 yans\u0131tma ve yayma \u00f6zelli\u011fi kazand\u0131r\u0131r. Kur\u015fun oksit miktar\u0131n\u0131n %80’i ge\u00e7ti\u011fi cam t\u00fcr\u00fc gamma ve X \u0131\u015f\u0131nlar\u0131ndan korunmak amac\u0131yla kullan\u0131l\u0131r. Olduk\u00e7a pahal\u0131 bir cam oldu\u011fu i\u00e7in baryum oksitli camlar kullan\u0131l\u0131r.
\n Borosilikat Cam\u0131
\n Borosilikat camlar\u0131n\u0131n y\u00fcksek yumu\u015fama noktas\u0131 vard\u0131r. Buna ra\u011fmen, \u0131s\u0131l \u015foklara kar\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir mukavemet sa\u011flayan b\u00fcy\u00fck bir genle\u015fme katsay\u0131s\u0131, su ve asitlere kar\u015f\u0131 \u00e7ok iyi mukavemet g\u00f6stermesi ve \u00fcst\u00fcn elektriksel \u00f6zellikleri vard\u0131r. Bu nedenlerden dolay\u0131 labuvatuar (teknik) cam olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Mutfak e\u015fyas\u0131, b\u00fcy\u00fck boyutlu astronomik aynalar yap\u0131lmaktad\u0131r.
\n Al\u00fcminosilikat Cam\u0131
\n %20 den fazla al\u00fcmin, az miktarda bor, bir miktar kire\u00e7 ile \u00e7ok az alkali i\u00e7erirler. Ancak alkali bulunmad\u0131\u011f\u0131 zaman cam\u0131n eritilmesi ve i\u015flenmesi zorla\u015f\u0131r. Yumu\u015fama noktas\u0131n\u0131n y\u00fcksek ve dilatasyon katsay\u0131s\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck olmas\u0131 termometre, yanma t\u00fcpleri, alevle do\u011frudan temas edecek her t\u00fcrl\u00fc par\u00e7an\u0131n yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131r.
\n Silisyum Cam\u0131 (%96 SiO2)
\n %96 oran\u0131nda silisyum i\u00e7eren bu cam, presleme ve \u00fcfleme y\u00f6ntemleri ile \u015fekillendirme bu camlara uygulan\u0131r. Dilatasyon katsay\u0131s\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr. Bu cam t\u00fcr\u00fc, \u00e7ok saydam olu\u015fu nedeniyle UV \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131 \u00e7ok iyi ge\u00e7irirler. Bu nedenle UV lambalar\u0131 ile mikrop \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc \u00f6zel lambalar\u0131n yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131r.
\n Silisyum Cam\u0131 (%99 SiO2)
\n \u00c7ok saf kuvars kumunun eritici madde olmadan eritilmesiyle elde edilir. Bu cam\u0131n \u00fcretimi ve \u015fekillendirilmesi \u00e7ok y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131kta (1750\u02daC’de) olur. Bu nedenle \u00fcretilecek malzemelerin \u015fekil ve boyutlar\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 olmak zorundad\u0131r. Genle\u015fme katsay\u0131s\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck, yumu\u015fama noktas\u0131n\u0131n \u00e7ok y\u00fcksek olmas\u0131 ve UV \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131 \u00e7ok iyi ge\u00e7irmesi gibi olumlu \u00f6zellikleri vard\u0131r. Dielektrik \u00f6zellikleri de iyidir. Ancak maliyetin y\u00fcksek olu\u015fu nedeniyle eletroteknikteki uygulamalar\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Is\u0131l \u015foklara kar\u015f\u0131 mukavemeti en y\u00fcksek camd\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Cam, a\u015f\u0131r\u0131 so\u011futulmu\u015f alkali ve toprak alkali metal oksitleriyle, di\u011fer baz\u0131 metal oksitlerin \u00e7\u00f6z\u00fclmesinden olu\u015fan bir s\u0131v\u0131 olup ana maddesi (SiO2) silisyumdur, cam ak\u0131\u015fkan bir maddedir. Camlar erimi\u015f haldeki amorf yap\u0131s\u0131n\u0131 koruyarak kat\u0131la\u015fan inorganik cisimler olarak tan\u0131mlanabilir. \u00dcretim s\u0131ras\u0131nda h\u0131zl\u0131 so\u011fuma nedeniyle kristal yap\u0131 yerine amorf yap\u0131 olu\u015fur. Bu yap\u0131 cama sa\u011flaml\u0131k ve saydaml\u0131k \u00f6zelli\u011fini …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[4466,2277,6740,2354,11687,11688],"class_list":["post-6325","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-amorf","tag-arsenik","tag-cam","tag-fosfor","tag-silisyum-cami","tag-uv-isinlari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6325","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6325"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6325\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6325"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6325"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6325"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}