Sabarlar (Sabar Devleti)<\/p>\n
M. S. 5.-6. y\u00fczy\u0131llarda, Bat\u0131 Sibirya ile Kafkaslar\u0131n kuzey b\u00f6lgesinde m\u00fchim tarih\u00ee rol oynad\u0131\u011f\u0131, \u00e7e\u015fitli yabanc\u0131 kaynaklardaki da\u011f\u0131n\u0131k bilgilerin yard\u0131m\u0131 ile tespit edilebilen T\u00fcrk toplulu\u011fu.
\nBizans tarihlerinde, Sabar, Sabir, Savir; Ermeni, S\u00fcryan\u00ee, \u0130slam kaynaklar\u0131nda, s\u0131ras\u0131yla Sav\u0131r, Sabr, S(a)bir, Sibir vb. olarak adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Sabarlar\u0131n \u0130slav veya Mo\u011fol yahut Fin-Ugor men\u015feli olduklar\u0131na dair iddialar eskimi\u015f ve bug\u00fcn, onlar\u0131n T\u00fcrk oldu\u011fu, gerek ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 ad, gerekse tarih\u00ee ve k\u00fclt\u00fcrel durumlar\u0131yla anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
\u00c7e\u015fitli dillerdeki ses de\u011fi\u015fmeleri neticesinde, farkl\u0131 \u015fekillerde g\u00f6r\u00fclen adlar\u0131n\u0131n esas\u0131n\u0131 te\u015fkil eden ve ancak T\u00fcrk\u00e7e ile a\u00e7\u0131klanabilen Sabar kelimesi “sab+ar”dan (=sap-ar=sapmak, fiiline+ar ekinin ilavesiyle. Ba\u015fka \u00f6rnekler: Kazar, Bulgar, Kabar vb.) meydana gelmi\u015f olup “Sapan, yol de\u011fi\u015ftiren, ba\u015f\u0131bo\u015f kalan, serbest” manas\u0131ndad\u0131r ve T\u00fcrklerde ad verme usul\u00fcne uygundur. Ayr\u0131ca, Sabarlara ait \u015fah\u0131s adlar\u0131 da T\u00fcrk\u00e7e’dir: Balak, \u0130lig-er, Bo-ar\u0131k = Bu\u011f-ar\u0131k vb. <\/p>\n
Sabarlar\u0131n erken tarihleri iyi bilinmiyor. Adlar\u0131n\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi gibi, herhangi bir ana k\u00fctleden kopmalar\u0131 bahis konusu ise, onlar\u0131n, as\u0131l yurtlar\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnen Tanr\u0131 Da\u011flar\u0131n\u0131n bat\u0131s\u0131 – \u0130li nehri sahas\u0131nda iken, Asya B\u00fcy\u00fck Hun \u0130mparatorlu\u011fu’na ba\u011fl\u0131 topluluklardan biri olmalar\u0131 icabeder. Sabarlara ait ilk kesin bilgi, 461-465 y\u0131llar\u0131nda Bat\u0131 Sibirya kavimleri aras\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck k\u0131m\u0131ldama ve geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcdeki g\u00f6\u00e7 hadiseleri m\u00fcnasebetiyle, Bizans tarih\u00e7isi Priskos (5. y\u00fczy\u0131l) taraf\u0131ndan verilmi\u015ftir. <\/p>\n
Do\u011fudan gelen Avar bask\u0131s\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda Sabarlar, yerlerini terk edip bat\u0131ya y\u00f6nelmi\u015fler, Altaylar-Ural da\u011flar\u0131 aras\u0131 d\u00fczl\u00fcklerde (bug\u00fcnk\u00fc Kazakistan bozk\u0131rlar\u0131n\u0131n g\u00fcney sahas\u0131) ya\u015fayan Ogur-T\u00fcrk boylar\u0131n\u0131 yurtlar\u0131ndan atarak, Tobol ve \u0130\u00e7im \u0131rmaklar\u0131 \u00e7evresinde yerle\u015fmi\u015flerdir. Sabarlar, bu b\u00f6lgede, yerli halk\u0131nkinden \u00e7ok \u00fcst\u00fcn k\u00fclt\u00fcrleri ile y\u00fczy\u0131llarca s\u00fcren, derin tesirler b\u0131rakm\u0131\u015flard\u0131r: Tobolsk dolaylar\u0131nda, Ob, Tura ve \u0130rti\u015f boylar\u0131nda Sabar, Saber (Tapar), Soper, Savri, Sabrei, S\u0131b\u0131r (S\u0131-v\u0131r) gibi yer ve kale adlar\u0131 yayg\u0131nd\u0131r. Ay-sabar, K\u00fcn-sabar gibi \u015fah\u0131s adlar\u0131na da rastlan\u0131r. Tobolsk ahalisi, buran\u0131n en eski sakinlerini Sybyr, Syvyr diye anmaktad\u0131r. <\/p>\n
Ayr\u0131ca, bu civar halk\u0131n masallar\u0131nda ve kahramanl\u0131k hikayelerinde, Sabarlar, geni\u015f yer tutar. Sabarlar\u0131 kendi b\u00fcy\u00fckleri olarak kabul eden Ostiyaklar yan\u0131nda, Vogullar\u0131n da, sonralar\u0131 tabiiyetine girdikleri Ruslara “Sa-per” ad\u0131n\u0131 vermi\u015f olmalar\u0131, halk nazar\u0131nda eski Sabarlar\u0131n \u00fcst\u00fcn durumlar\u0131n\u0131 ortaya koyar. Ayn\u0131 sahada kuruldu\u011fu bilinen Sibir Hanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n (16. as\u0131r) ba\u015fkenti de, Sibir ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yordu. Bu kelime, zamanla \u00e7ok geni\u015f bir co\u011frafyay\u0131 ifade etmi\u015ftir (Sibirya). Ruslar\u0131n, \u00f6nce Sibir (\u0130sker) \u015fehrini ele ge\u00e7irerek b\u00f6lgeye verdikleri bu ad, Rus harek\u00e2t\u0131 do\u011fuya ilerledik\u00e7e daha geni\u015f sahalar\u0131 g\u00f6stermi\u015f, b\u00f6ylece Sabar T\u00fcrklerinin hat\u0131ras\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ya\u015fama\u011fa devam etmi\u015ftir. <\/p>\n
Daha 503 y\u0131l\u0131nda, Do\u011fu Avrupa’ya do\u011fru hakimiyetlerini geni\u015fleterek bir k\u0131s\u0131m Bulgar gruplar\u0131n\u0131 idarelerine alan Sabarlardan, kalabal\u0131k bir k\u00fctlenin, 515 sonlar\u0131nda \u0130til (Volga) – Don nehirleri aras\u0131nda ve Kafkaslar\u0131n kuzeyindeki Kuban \u0131rma\u011f\u0131 boyunda yerle\u015fmesi ve do\u011frudan do\u011fruya Bizans ve Sasan\u00ee imparatorluklar\u0131 ile temas kurmas\u0131, Sabarlar\u0131n, Do\u011fu Avrupa tarihinde \u00f6n safa \u00e7\u0131kmalar\u0131na yol a\u00e7t\u0131. <\/p>\n
\u0130ran-Bizans sava\u015flar\u0131n\u0131n devam etmekte oldu\u011fu o y\u0131llardan itibaren, h\u00fck\u00fcmdar Balak (Belek?) idaresinde, b\u00fcy\u00fck \u00e7apta asker\u00ee faaliyet g\u00f6steren Sabarlar\u0131n, Sasan\u00eelerle anla\u015farak, Bizans’a kar\u015f\u0131 sava\u015ft\u0131klar\u0131 (516), Ermeniye b\u00f6lgesine ak\u0131nlar yapt\u0131klar\u0131 ve arkas\u0131ndan Anadolu’ya girerek Kayseri, Ankara, Konya dolaylar\u0131na kadar ilerledikleri bilinmektedir. Bu m\u00fcnasebetle, Sabarlar\u0131n b\u00fcy\u00fck sava\u015f g\u00fcc\u00fc ve bilhassa y\u00fcksek harp malzeme tekni\u011fi, Bizans’ta hayret uyand\u0131rm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnmektedir. Prokopios\u2019un ifadeleri ilgin\u00e7tir: <\/p>\n
“Sabarlar, insan haf\u0131zas\u0131n\u0131n hat\u0131rlayabildi\u011fi zamandan beri, ne \u0130ranl\u0131lardan, ne Romal\u0131lardan hi\u00e7 kimsenin d\u00fc\u015f\u00fcnemedi\u011fi makinelere sahiptirler. \u00d6yle ki, her iki imparatorlukta fenci eksik olmam\u0131\u015f ve her devirde muhasara makineleri yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, fakat \u015fimdiye kadar, bu “barbar”lar\u0131nkine benzer bir bulu\u015f, ne ortaya konmu\u015f, ne de onlar gibi kullan\u0131labilmi\u015ftir. Bu, \u015f\u00fcphesiz, insan dehas\u0131n\u0131n bir eseridir”. <\/p>\n
Balak’tan (\u00f6lm. 520’ler) sonra, onun yerine ge\u00e7ti\u011fi anla\u015f\u0131lan dul hatunu Bo(\u011f)ar\u0131k, sava\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131, idarecili\u011fi ve g\u00fczelli\u011fi ile me\u015fhur bir T\u00fcrk krali\u00e7esi idi ve “100 bin” ki\u015filik Sabar ordusuna kumanda ediyordu. Bizans imparatoru Justinianos (527-565) \u00e7e\u015fitli g\u00fcm\u00fc\u015f vazolar ve di\u011fer zengin hediyeler kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, Bo\u011far\u0131k ile anla\u015fmay\u0131 tercih etti (528). Bizans, y\u0131llardan beri s\u00fcr\u00fcp gelmekte olan Sasan\u00eeler sava\u015f\u0131nda, Sabarlar\u0131, kendine dost ve m\u00fcttefik yapmay\u0131, daha uygun bir siyas\u00ee davran\u0131\u015f saym\u0131\u015f olmal\u0131 idi. <\/p>\n
531 y\u0131l\u0131na kadar Bizans ile i\u015fbirli\u011fi halinde g\u00f6r\u00fclen Sabarlar hakk\u0131nda, sonraki senelere ait a\u00e7\u0131k bir kayda rastlanmamakla beraber, onlar\u0131n \u015eehin\u015fah An\u00fb\u015firvan (Adil) zaman\u0131nda, Sasan\u00eelerin Kafkaslardaki s\u00fcrekli ve ba\u015far\u0131l\u0131 sava\u015flar\u0131nda (bilhassa 545’de) hayli telefat verdikleri tahmin ediliyor ki, neticede bir asker\u00ee g\u00fc\u00e7 olmaktan \u00e7\u0131km\u0131\u015flar, \u00fcstelik 557’ye do\u011fru Avarlar’dan da a\u011f\u0131r bir darbe yemi\u015flerdir. <\/p>\n
Sabar sahas\u0131, az sonra, Karadeniz’e ula\u015fan G\u00f6kt\u00fcrk idaresine girmi\u015ftir. 576’da, G\u00fcney Kafkaslardaki hakimiyetleri, Bizans taraf\u0131ndan y\u0131k\u0131ld\u0131ktan sonra, bir k\u0131sm\u0131 K\u00fcr nehrinin g\u00fcneyine yerle\u015ftirilen Sabarlar\u0131n adlar\u0131na, 7. y\u00fczy\u0131l ortalar\u0131na kadar da\u011f\u0131n\u0131k \u015fekilde rastlanmakta ve bu tarihlerde, ayn\u0131 b\u00f6lgede b\u00fcy\u00fck bir devlet olarak ortaya \u00e7\u0131kan Hazarlar’\u0131n esas k\u00fctlesini te\u015fkil ettikleri, Hazar kabileleri olarak g\u00f6r\u00fclen Belencer ve Semender’in, asl\u0131nda, iki b\u00fcy\u00fck Sabar k\u00fctlesi oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Sabarlar (Sabar Devleti) M. S. 5.-6. y\u00fczy\u0131llarda, Bat\u0131 Sibirya ile Kafkaslar\u0131n kuzey b\u00f6lgesinde m\u00fchim tarih\u00ee rol oynad\u0131\u011f\u0131, \u00e7e\u015fitli yabanc\u0131 kaynaklardaki da\u011f\u0131n\u0131k bilgilerin yard\u0131m\u0131 ile tespit edilebilen T\u00fcrk toplulu\u011fu. Bizans tarihlerinde, Sabar, Sabir, Savir; Ermeni, S\u00fcryan\u00ee, \u0130slam kaynaklar\u0131nda, s\u0131ras\u0131yla Sav\u0131r, Sabr, S(a)bir, Sibir vb. olarak adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Sabarlar\u0131n \u0130slav veya Mo\u011fol yahut Fin-Ugor men\u015feli olduklar\u0131na dair iddialar …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[1921,1920,1919],"class_list":["post-636","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-hun-imparatorlugu","tag-sabar-devleti","tag-sabarlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/636","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=636"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/636\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=636"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=636"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=636"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}