Kimyasal bir tepkimenin h\u0131z\u0131n\u0131 tepkimede harcanmaks\u0131z\u0131n artt\u0131ran maddelere kataliz\u00f6r denir. Kataliz\u00f6r, tepkime sonunda herhangi bir de\u011fi\u015fmeye u\u011framadan geri kazan\u0131labilir. \u00c7o\u011fu zaman kataliz\u00f6r\u00fcn fiziksel yap\u0131s\u0131 de\u011fi\u015fse bile, kimyasal yap\u0131s\u0131nda herhangi bir de\u011fi\u015fiklik olmamaktad\u0131r. S\u00f6zgelimi oksijen, potasyum klorat\u0131n (KClO3) do\u011frudan \u0131s\u0131t\u0131lmas\u0131yla, veya tepkime sisteminde \u00e7ok az miktarda mangan dioksitin (MnO2) kataliz\u00f6r olarak kullan\u0131lmas\u0131yla elde edilebilir. MnO2 yan\u0131nda, bu tepkime \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131 olup, KClO3 daha d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131klarda bile yeteri h\u0131zla bozunur. MnO2 2 KClO3 \uf0e0 2 KCI(s) +3 O2 Kataliz\u00f6r, net tepkimenin st\u00f6kiyometrisine etki etmedi\u011fi i\u00e7in kimyasal e\u015fitliklerde okun \u00fczerine yaz\u0131l\u0131r. Tepkime tamamland\u0131\u011f\u0131nda, MnO2 de\u011fi\u015fmemi\u015f olarak geri kazan\u0131labilir. \u015eimdi, bir kataliz\u00f6r\u00fcn \u00e7ok az miktar\u0131n\u0131n bile, bir tepkimenin h\u0131z\u0131n\u0131 nas\u0131l artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 k\u0131saca a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m: kataliz\u00f6rl\u00fc ve kataliz\u00f6rs\u00fcz olarak olu\u015fan bir kimyasal tepkimeye ili\u015fkin potansiyel enerji diyagram\u0131 \u015eekil 1 de g\u00f6sterilmi\u015ftir. Buna g\u00f6re, katalizlenmi\u015f bir tepkime, katalizlenmemi\u015f bir tepkimenin izledi\u011finden daha farkl\u0131 bir yol veya mekanizma izleyerek meydana gelir. \u00f6rne\u011fin, katalizlenmemin bir tepkimenin X ve Y molek\u00fclleri aras\u0131ndaki \u00e7arp\u0131\u015fmalar ile olu\u015ftu\u011funu varsayal\u0131m. X + Y \uf0e0 XY Katalizlenmi\u015f bir tepkime ise, a\u015fa\u011f\u0131daki gibi iki basamakl\u0131 bir mekanizma izleyebilir. 1. X + C \uf0e0 XC 2. XC + Y \uf0e0 XY + C Burada C kataliz\u00f6rd\u00fcr. Kataliz\u00f6r\u00fcn birinci basamakta kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na ve ikinci basamakta ise yeniden olu\u015fturuldu\u011funa dikkat ediniz. Bu y\u00fczden, kataliz\u00f6r\u00fcn tepkime sisteminde defalarca kullan\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fundan, kataliz\u00f6r\u00fcn \u00e7ok az miktar\u0131 bile bir tepkimeyi katalize etmeye yeter. Yukar\u0131daki mekanizmalardan da anla\u015f\u0131labilece\u011fi gibi, kataliz\u00f6r tepkime i\u00e7in yeni bir y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f yolu olu\u015fturmaktad\u0131r. Katalizlenmi\u015f yola ili\u015fkin net aktiflenme enerjisi, katalizlenmemi\u015f yola ili\u015fkin net aktiflenme enerjisinden daha d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fundan (\u015eekil 1), katalizlenmi\u015f tepkime daha h\u0131zl\u0131d\u0131r. \u015eekil 1 den iki sonu\u00e7 daha \u00e7\u0131kar\u0131labilir. 1. Katalizlenmi\u015f tepkimenin entalpi de\u011fi\u015fimi, \uf044H, ile katalizlenmemi\u015f tepkimeye ili\u015fkin entalpi de\u011fi\u015fimi ayn\u0131d\u0131r. 2. Tersinir tepkimelerde, kataliz\u00f6r\u00fcn ileri ve geri (yada ters) tepkimeler \u00fczerindeki etkisi ayn\u0131d\u0131r. Bu nedenle, ileriye do\u011fru olan tepkimenin aktiflenme enerjisi (Ea,f)ne kadar d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcld\u00fcyse, geriye do\u011fru olan tepkimeninde aktiflenme enerjisi (Ea.f) o kadar d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcl\u00fcr. \u015eekil 1. Katalizlenmi\u015f ve katalizlenmemi\u015f bir tepkimeye ili\u015fkin potansiyel enerji diyagramlar\u0131 Tepkimeye giren maddeler ile kataliz\u00f6r ayn\u0131 evre (faz) i\u00e7ersinde bulunabiliyorsa, bu t\u00fcr kataliz\u00f6rlere homojen kataliz\u00f6rler denir. Bu tan\u0131ma g\u00f6re, homojen bir kataliz\u00f6r, \u00e7\u00f6zelti tepkimelerinde tepkime maddeleri ile kar\u0131\u015fabilen bir s\u0131v\u0131, gaz tepkimelerinde ise bir gaz olmal\u0131d\u0131r. Diazot oksit gaz\u0131n\u0131n bozunmas\u0131 \u00fczerine klor gaz\u0131n\u0131n yapm\u0131\u015f oldu\u011fu etki, gaz fazda ger\u00e7ekle\u015ftirilen tipik bir homojen kataliz \u00f6rne\u011fidir. Diazot oksit, N2O oda s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131nda olduk\u00e7a kararl\u0131 olup, 600\u2019C dolay\u0131ndaki s\u0131cakl\u0131klarda ise a\u015fa\u011f\u0131daki e\u015fitli\u011fe g\u00f6re bozunur. 2 N2O (g) \uf0e0 2 N2 (g) + O2 (g) Katalizlenmemi\u015f tepkimenin, a\u015fa\u011f\u0131daki basamaklar\u0131 i\u00e7eren karma\u015f\u0131k bir mekanizma ile olu\u015ftu\u011fu san\u0131lmaktad\u0131r. 1. N2O molek\u00fclleri aras\u0131ndaki \u00e7arp\u0131\u015fmalar sonucu, baz\u0131 N2O molek\u00fclleri par\u00e7alanmak i\u00e7in yeterli enerjiyi kazan\u0131rlar. N2O (g) \uf0e0 N2 + O (g) <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kimyasal bir tepkimenin h\u0131z\u0131n\u0131 tepkimede harcanmaks\u0131z\u0131n artt\u0131ran maddelere kataliz\u00f6r denir. Kataliz\u00f6r, tepkime sonunda herhangi bir de\u011fi\u015fmeye u\u011framadan geri kazan\u0131labilir. \u00c7o\u011fu zaman kataliz\u00f6r\u00fcn fiziksel yap\u0131s\u0131 de\u011fi\u015fse bile, kimyasal yap\u0131s\u0131nda herhangi bir de\u011fi\u015fiklik olmamaktad\u0131r. S\u00f6zgelimi oksijen, potasyum klorat\u0131n (KClO3) do\u011frudan \u0131s\u0131t\u0131lmas\u0131yla, veya tepkime sisteminde \u00e7ok az miktarda mangan dioksitin (MnO2) kataliz\u00f6r olarak kullan\u0131lmas\u0131yla elde edilebilir. MnO2 yan\u0131nda, …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[4864,4520,2164,2267],"class_list":["post-6492","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-homojen-katalizorler","tag-katalizorler","tag-oksijen","tag-potasyum"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6492","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6492"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6492\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6492"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6492"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6492"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}