A. YAPILARINA G\u00d6RE D\u0130LLER
\nD\u00fcnya dilleri, dili olu\u015fturan kelimelerin, eklerin, bu eklerin kurulu\u015f ve i\u015fleyi\u015fleri gibi yap\u0131 bak\u0131m\u0131ndan g\u00f6sterdikleri benzerliklerine g\u00f6re \u00fc\u00e7 gruba ayr\u0131l\u0131r:
\n1. Tek heceli diller
\nBu gruptaki dillerde, kelimeler, bir heceden olu\u015fmaktad\u0131r. C\u00fcmleyi meydana getiren kelimeler, ek almazlar ve \u015fekil de\u011fi\u015fikli\u011fine u\u011framazlar. Bu dillerde kelimenin g\u00f6revi c\u00fcmle i\u00e7indeki s\u0131ras\u0131ndan ve vurgusundan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00e7ok zengin bir vurgu ve tonlama sistemi vard\u0131r. Kelime \u00e7e\u015fitleri \u00f6zel seslerle ay\u0131rt edilmedi\u011fi i\u00e7in ayn\u0131 kelime yerine g\u00f6re hem isim , hem s\u0131fat, hem fiil, hem edat,… olabilmektedir. \u00c7ince ve Tibet\u00e7e bu grubun tipik dillerindendir. Baz\u0131 Himalaya ve Afrika dilleriyle Endenozya dilleri ve Vietnam dili de bu gruba dahil edilir.
\nBu dillerde \u201cbirle\u015fik kelimeleri olu\u015fturan kelimeler bile biri birinden ayr\u0131 yaz\u0131l\u0131r: Vo yav kan \u015fu. \u00c7ince bu c\u00fcmle kelime kelime \u015f\u00f6yle \u00e7evrilebilir: Ben istemek bakmak kitap. Bu c\u00fcmleyi T\u00fcrk\u00e7e olarak s\u00f6yleyecek olursak \u015f\u00f6yle d\u00fczenleriz: Ben kitap okumak istiyorum. Dien s\u0131 ci: Elektrik g\u00f6rme cihaz. Bu \u00fc\u00e7 kelimeden kurulmu\u015f s\u00f6z televizyon anlam\u0131ndad\u0131r.\u201d
\n2. Eklemeli diller
\nBu gruptaki dillerde tek veya \u00e7ok heceli kelime k\u00f6kleriyle ekler vard\u0131r. Bu dillerde, kelime k\u00f6klerinden yeni kelimeler t\u00fcretilirken veya kelimelerin ge\u00e7ici durumlar\u0131 yap\u0131l\u0131rken kelime k\u00f6klerine ekler getirilir. T\u00fcretme veya \u00e7ekim s\u0131ras\u0131nda k\u00f6kte bir de\u011fi\u015fme olmaz. K\u00f6klerle ekler birbirinden kolayl\u0131kla ayr\u0131labilir. Anlam ve g\u00f6rev de\u011fi\u015fikli\u011fi yapan ekler kelime sonuna getirildi\u011fi gibi kelime ba\u015f\u0131na getirilen ekler de vard\u0131r. T\u00fcrk\u00e7emiz bu grubun en belirgin \u00f6rne\u011fidir. Dilimizde \u00f6n ekler olmad\u0131\u011f\u0131 h\u00e2lde kelime sonuna getirilen eklerde bir zenginlik ve \u00e7e\u015fitlilik vard\u0131r. Bu \u00f6zelli\u011fiyle dilimiz, sondan eklemeli bir dildir. Mo\u011folca, Man\u00e7uca, Tunguzca, Macarca, Fince ve Samoyet\u00e7e bu grupta yer alan di\u011fer dillerdendir.
\n3. \u00c7ekimli diller
\n\u00c7ekimli dillerde de kelime k\u00f6kleriyle ekler vard\u0131r. Fakat yeni kelimeler t\u00fcretilirken veya \u00e7ekim yap\u0131l\u0131rken kelime k\u00f6k\u00fcnde de\u011fi\u015fiklikler olur. Hint-Avrupa dillerinde kelime k\u00f6k\u00fcnde g\u00f6r\u00fclen de\u011fi\u015fiklik k\u00f6k\u00fc tan\u0131nmayacak bir \u015fekle sokar, ortaya \u00e7\u0131kan yeni kelimede k\u00f6k\u00fc hat\u0131rlatacak bir ses, bir i\u015faret bulunmaz. \u0130ngilizce\u2019deki uzanmak fiilinin lie \/ lay \/ lain, yapmak fiilinin do \/ did \/ done, gitmek fiilinin go \/ went \/ gone; Almanca\u2019daki atmak, f\u0131rlatmak fiilinin werfen \/ warf \/ geworfen; sein yard\u0131mc\u0131 fiilinin bin, ist, sind, war, waren… \u015fekillerine girmesi gibi.
\nArap\u00e7a gibi \u00e7ekimli dillerin baz\u0131lar\u0131nda ise k\u00f6kteki \u00fcnl\u00fcler de\u011fi\u015firken t\u00fcretilen yeni kelimeyle k\u00f6k aras\u0131ndaki ilgiyi koruyan bir ba\u011f, kendisini hissettirir. \u00c7ekimli dillerin tipik bir \u00f6rne\u011fi olan Arap\u00e7ada, kelimenin \u00e7ekirde\u011fini olu\u015fturan \u00fcns\u00fczler de\u011fi\u015fmezken belli kal\u0131plarla yeni kelimeler t\u00fcretilir. Ayn\u0131 k\u00f6kten olan ders, medrese, m\u00fcderris, tedrisat kelimelerinde d, r, s \u00fcns\u00fczleri sabit kal\u0131rken \u00fcnl\u00fcler ve baz\u0131 gramer unsurlar\u0131 de\u011fi\u015fmektedir.
\nB. K\u00d6KENLER\u0130NE G\u00d6RE D\u0130LLER
\nK\u00f6ken bak\u0131m\u0131ndan birbirine yak\u0131n, ayn\u0131 kaynaktan \u00e7\u0131kan akraba diller dil ailelerini olu\u015fturlar. Dillerin birbirleriyle bir dil ailesi olu\u015fturacak \u015fekilde akrabal\u0131klar\u0131n\u0131n saptanmas\u0131nda o dillerin ses yap\u0131s\u0131, \u015fekil yap\u0131s\u0131, c\u00fcmle yap\u0131s\u0131, k\u00f6ken bilgisi ve ortak kelimeleri bak\u0131mlar\u0131ndan benzerlikleri ara\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Bir dil ailesindeki dillerin k\u00f6kenini olu\u015fturan ana dile ait metinler pek bulunmasa da gruptaki diller aras\u0131nda yukar\u0131da say\u0131lan noktalar bak\u0131m\u0131ndan benzerliklerin bulunmas\u0131, zamanla birbirinden uzakla\u015fan dillerin, bilinmeyen bir yerde ve zamanda konu\u015fulan ana dilden ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bir ana dile ait metinler olmasa bile, bu ana dilin bir \u00e7ok \u00f6zelli\u011fini, kendisinden t\u00fcreyen, ailedeki dilleri birbirleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rarak tespit etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.
\nDil ailesi ifadesi, dillerin k\u00f6ken akrabal\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmeye yarar. Bu terim, akraba dilleri konu\u015fan milletlerin ayn\u0131 soydan geldikleri anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maz. \u201cAyn\u0131 soydan gelen ve dilleri akraba olan milletler bulundu\u011fu gibi, \u0131rk bak\u0131m\u0131ndan birbirleri ile hi\u00e7bir ili\u015fkisi bulunmayan fakat aralar\u0131nda k\u00fclt\u00fcr ili\u015fkisi ve k\u00fclt\u00fcr ba\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclen milletler de vard\u0131r. Nitekim, Hint \u2013 Avrupa dil ailesi i\u00e7inde yer alan diller, birbirleri ile soy ba\u011f\u0131 bulunmayan bir\u00e7ok millet taraf\u0131ndan konu\u015fulmaktad\u0131r. Bu diller herhangi bir soy ve \u0131rk birli\u011fine ba\u011fl\u0131 olmaks\u0131z\u0131n, temelde ortak bir ana dile dayanan, birbirinden t\u00fcremi\u015f; fakat zaman i\u00e7inde de\u011fi\u015fip ba\u015fkala\u015fm\u0131\u015f olan dillerdir. Frans\u0131z ve Rumen dillerinin L\u00e2tinceden t\u00fcremi\u015f olmalar\u0131 gibi.
\nAyn\u0131 dil ailesinden gelen diller aras\u0131ndaki akrabal\u0131k da derece derecedir. Bir ana dilin ayr\u0131 ayr\u0131 kollar\u0131ndan gelen diller, \u0130ngilizce ile Fars\u00e7ada oldu\u011fu gibi uzak akrabalard\u0131r. Ayn\u0131 ana dilin ayn\u0131 dal\u0131ndan gelen kollar ise Almanca ve \u0130ngilizcede oldu\u011fu gibi yak\u0131n akrabalard\u0131r.\u201d
\nK\u00f6ken akrabal\u0131\u011f\u0131na dayanan belli ba\u015fl\u0131 dil aileleri \u015funlard\u0131r:
\n Hint \u2013 Avrupa Dilleri Ailesi:
\n Avrupa Kolu:
\nGermen dilleri: \u0130ngilizce, Almanca, Felemenk\u00e7e, \u0130skandinav dilleri.
\n Roman dilleri: Frans\u0131zca, \u0130spanyolca, \u0130talyanca, Portekizce, Rumence. Bu kolun ana dili, L\u00e2tincedir.
\n \u0130sl\u00e2v dilleri: Rus\u00e7a, S\u0131rp\u00e7a, Leh\u00e7e, Bulgarca.
\n Yunanca, Litvanca, Arnavut\u00e7a ve Kelt\u00e7e, Hint- Avrupa dil ailesinin Avrupa kolundaki di\u011fer dillerdendir.
\n Asya Kolu: Bu kolda Hint \u2013 \u0130ran dilleri yer almaktad\u0131r: Tarih\u00ee Sanskrit\u00e7e ile ba\u015fl\u0131ca Hint dilleri; eski, orta ve yeni Fars\u00e7a.
\nBu grupta yer alan di\u011fer bir dil de Ermenicedir.
\n Hami – Sami Dilleri Ailesi:
\n Sami dilleri: Arap\u00e7a, \u0130branice, Aramca, eski Suriye, eski Tunus dilleri, Habe\u015f \u2013 Zenci dilleri ve \u00f6l\u00fc bir dil olan Akadca.
\n M\u0131s\u0131r dilleri: Eski M\u0131s\u0131r dili, K\u0131pt\u00ee dili.
\n Libya ve Berber dilleri: Libya\u2019da konu\u015fulan dil, \u00e7a\u011fda\u015f Berber leh\u00e7esi.
\n\u00c7in \u2013 Tibet Dilleri Ailesi:\u00c7in ve Tibet dilleri bu dil ailesini olu\u015fturur.
\nBantu Dil Ailesi:
\nOrta ve G\u00fcney Afrika\u2019da konu\u015fulan Bantu dilleri.
\nKafkas Dilleri:
\nAbaza, \u00c7erkez, \u00c7e\u00e7en, Lezgi, G\u00fcrc\u00fc, L\u00e2z dilleri. Bu dillerde ses sistemleri ve i\u00e7 yap\u0131lar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6teki dil ailelerine g\u00f6re b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131klar vard\u0131r.<\/p>\n
Ural Dil Ailesi:
\nUral \u2013 Altay dil grubunun Ural kolunu olu\u015fturan bu dil ailesi kendi i\u00e7inde iki kola ayr\u0131l\u0131r:
\n Fin \u2013 Ugur kolu: Fince, Lap\u00e7a, Macarca, Ugurca.
\n Samoyet kolu: Samoyet dilleri.
\nAltay Dil Ailesi:
\nBu dil ailesinde T\u00fcrk\u00e7e, Mo\u011folca, Man\u00e7uca ve Tunguzca, vard\u0131r. Altayistik \u00e7er\u00e7evesindeki \u00e7al\u0131\u015fmalarda Korece ve Japoncan\u0131n da bu dil ailesinden oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Korecenin Altay dilleriyle akrabal\u0131\u011f\u0131na kesinle\u015fmi\u015f g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131lmakla birlikte Japoncan\u0131n akrabal\u0131\u011f\u0131 hen\u00fcz kesinle\u015fmemi\u015ftir<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
A. YAPILARINA G\u00d6RE D\u0130LLER D\u00fcnya dilleri, dili olu\u015fturan kelimelerin, eklerin, bu eklerin kurulu\u015f ve i\u015fleyi\u015fleri gibi yap\u0131 bak\u0131m\u0131ndan g\u00f6sterdikleri benzerliklerine g\u00f6re \u00fc\u00e7 gruba ayr\u0131l\u0131r: 1. Tek heceli diller Bu gruptaki dillerde, kelimeler, bir heceden olu\u015fmaktad\u0131r. C\u00fcmleyi meydana getiren kelimeler, ek almazlar ve \u015fekil de\u011fi\u015fikli\u011fine u\u011framazlar. Bu dillerde kelimenin g\u00f6revi c\u00fcmle i\u00e7indeki s\u0131ras\u0131ndan ve vurgusundan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1405],"tags":[2039,2035,2037,2040,2038,2041,2036,2042],"class_list":["post-692","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-turkce-odevleri","tag-avrupa-dilleri-ailes","tag-diller-ve-dil-aileleri","tag-eklemeli-diller","tag-hami","tag-hint","tag-sami-dilleri","tag-tek-heceli-diller","tag-ural-dil-ailesi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/692","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=692"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/692\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=692"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=692"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=692"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}