\nATOMUN TAR\u0130H\u00c7ES\u0130:<\/p>\n
Antikitede ve Orta\u00e7a\u011fda Madde Anlam\u0131 ve Atom teorisi
\n\u0130nsano\u011flu en eski \u00e7a\u011flardan itibaren maddenin men\u015feini ve mahiyetini izah etme\u011fe \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Eskilerde k\u00e2inattaki her \u015feyin bir tek ana maddeden (prensipten) geldi\u011fi fikri vard\u0131. Bu sebeple eskilerin ve bu arada bilhassa eski Yunan filozoflar\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 k\u00e2inat\u0131n sonsuz kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 az say\u0131da ana maddeye irca etmek te\u015fkil eder. Eski Yunan ve Avrupa felsefesinin babas\u0131 olup Yunan Ege Okulunun kurucusu olan Milet’li THALES (M.\u00d6. 640-546), her \u015feyin sudan geldi\u011fini farzediyordu. \u015e\u00fcphesiz Thales’e g\u00f6re mevcut olan \u015fey, sis, su ve toprak \u015fekillerini alabilmelidir. Thales ana madde olarak suyu almakla, ak\u0131c\u0131l\u0131k \u00f6zelli\u011finde k\u00e2inat\u0131n esas vasf\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f ve bu vasf\u0131n m\u00fctemadi \u015fekilde de\u011fi\u015fmesiyle de maddenin gaz, likid ve solid gibi \u00fc\u00e7 ayr\u0131 fiziksel halinin meydana gelebilece\u011fini ifade etmek istemi\u015ftir. Milet Okulundan ve Thales’in talebesi ANAXIMANDROS’a g\u00f6re her \u015feyin men\u015fei olan ana madde m\u00fc\u015fahhas bir \u015fey olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmemelidir; onun bir tek vasf\u0131 vard\u0131r ki o da sonsuz ve s\u0131n\u0131rs\u0131z olu\u015fudur. Anaximandros’un bu d\u00fc\u015f\u00fcncesi asr\u0131m\u0131za kadar fizikte yer alm\u0131\u015f bulunan uydurma \u00abes\u00eer\u00bb mefhumunun ilk tezah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Anaximandros’un memleketlisi ve talebesi ANAXIMENES (M.\u00d6. 585-525 tahminen) i\u00e7in bu ana madde hava, Ege Okulundan Efesli HERACLITUS (M.\u00d6. 490-430) i\u00e7in ise ate\u015ftir. Sonradan bir tek ana madde ile bir \u00e7ok \u015feyin imkans\u0131zl\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda bu tek prensip yerine dualist sistem ikame edilmi\u015ftir. Bu sisteme g\u00f6re, her \u015fey iyilikle k\u00f6t\u00fcl\u00fck, sevgi ile nefret gibi birbirine z\u0131t iki prensibin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 birle\u015fmesiyle meydana gelir. \u015e\u00fcphesiz bu da yeter olmay\u0131nca Sicilyal\u0131 EMPEDOCLES (M.\u00d6. 490-430) Ege Okulunun tek ana maddesi yerine d\u00f6rt madde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr: toprak, su, hava, ate\u015f ve bunlar\u0131n yan\u0131nda iki semev\u00ee kuvvet olan sevgi ve nefret her \u015feyin temelini te\u015fkil eder. Sevgi unsurlar\u0131 birle\u015ftirir; nefret ise bunlar\u0131 birbirinden ay\u0131r\u0131r. \u0130leride g\u00f6r\u00fclece\u011fi gibi, Empedocles’in bu fikirleri Aristo taraf\u0131ndan da benimsenmi\u015f ve hakikattan uzak olmakla beraber Orta\u00e7a\u011fda m\u00fchim rol oynam\u0131\u015ft\u0131r.
\nMen\u015fei bu \u015fekilde tasavvur edilen maddenin tanecikli bir yap\u0131da oldu\u011fu fikri ise en eski bilgilerimizdendir. Filhakika Mil\u00e2ttan \u00f6nce 1100 y\u0131l\u0131nda Sayda filozoflar\u0131n\u0131n, maddenin b\u00f6l\u00fcnemez gayet k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7ac\u0131klardan kurulmu\u015f olduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri hakk\u0131nda i\u015faretler vard\u0131r. Yine Mil\u00e2ttan 500 y\u0131l \u00f6nce Hintli filozof KANADA, maddenin her y\u00f6nde daim\u00ee surette harekette bulunan pek k\u00fc\u00e7\u00fck taneciklerden kuruldu\u011funu ve bunlar\u0131n basit oldu\u011funu, zira maddenin sonsuz bir \u015fekilde b\u00f6l\u00fcnemiyece-
\n\u011fini ortaya atm\u0131\u015ft\u0131r.
\nYunan atom teorisi Miletli LEUCIPPUS (M.\u00d6. 430 tahminen) ve bilhassa talebesi DEMOCRITUS (M.\u00d6. 470-400 tahminen) taraf\u0131ndan kurulmu\u015f, Sisaml\u0131 EPICURUS (M.\u00d6. 306) ve antikitenin en dikkate de\u011fer materyalist sistemiyle De Natura Rerum’un (e\u015fyan\u0131n mahiyeti hakk\u0131nda) m\u00fcellifi L\u00e2tin \u015fair ve fizik\u00e7isi LUCRETIUS (M.\u00d6. 90-95) taraf\u0131ndan devam ettirilmi\u015ftir. Bunlara g\u00f6re madde ancak bir merhaleye kadar b\u00f6l\u00fcnebilir. Art\u0131k b\u00f6l\u00fcnmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan son b\u00f6l\u00fcnme k\u0131sm\u0131na da Epikurus, Yunancada b\u00f6l\u00fcnemez anlam\u0131na gelen Atomos’dan Atom ad\u0131n\u0131 vermi\u015ftir. Atomlar sert ve doludurlar. Bir cisim bunlar\u0131n birle\u015fmesi ile v\u00fccut bulur, ayr\u0131lmasa ile de mahvolur. Atomlar hareketlidirler ve \u00e7arp\u0131\u015fmalar\u0131 neticesinde \u0131s\u0131 meydana gelir. Atomlar\u0131n birbirleriyle birle\u015fme tarz\u0131ndan cisimlerin gaz, likid ve solid halleri meydana gelir.
\nARISTO (M.\u00d6. 384-321), tabiat hakk\u0131ndaki sezgisel bilgisi pek derin bir d\u00e2hi olmakla beraber maddenin hakik\u00ee mahiyetini kavrayamam\u0131\u015ft\u0131r. Onun fikrince hakikatte madde yoktur. E\u015fyay\u0131 ancak \u00f6zellikleriyle tan\u0131yabildi\u011fimize ve bunlarla farkl\u0131land\u0131rabildi\u011fimize g\u00f6re, ancak bu \u00f6zellikler prensip yahut element olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Yani elementler ayr\u0131 ayr\u0131 \u00f6zelliklerden ibarettir. Aristo her \u015feye uygun gelen \u00f6zellikler ara\u015ft\u0131r-m\u0131\u015f ve bunlar\u0131n s\u0131cak ve so\u011fuk, kuru ve ya\u015fta bulundu\u011funu sanm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar iki\u015fer iki\u015fer birle\u015ftirildiklerinde alt\u0131 \u00e7ift elde edilir. Fakat bunlardan so\u011fukla s\u0131cak ve kuruyla ya\u015f birbirinin z\u0131tt\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in yok edilir ve neticede d\u00f6rt tane kal\u0131r. So\u011fuk ve ya\u015f suyu (likid olan \u015fey), so\u011fuk ve kuru topra\u011f\u0131 (solid olan \u015fey), ya\u015f ve s\u0131cak havay\u0131 (gaz olan \u015fey), kuru ve s\u0131cak ate\u015fi (yanan \u015fey) te\u015fkil eder. \u0130\u015fte orta\u00e7a\u011fda pek b\u00fcy\u00fck bir rol oynam\u0131\u015f olan Aristo’nun d\u00f6rt element teorisinin men\u015fei budur. \u015e\u00fcphesiz bunlar bug\u00fcnk\u00fc man\u00e2da birer element de\u011fildirler. Zira bug\u00fcnk\u00fc man\u00e2da bir element, ba\u015fka cisimlerin birle\u015fiminde bulunan cisimlerdir. Aristo’nun elementleri ise, muayyen ve temel \u00f6zellikleri g\u00f6steriyordu. B\u00f6yle bir felsefe yard\u0131m\u0131yla herhangi bir olay\u0131n say\u0131 ile ve \u00f6l\u00e7\u00fc ile ifadesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi.
\nOrta\u00e7a\u011fda (476-1453) \u015eark simyac\u0131lar\u0131 Aristo’nun d\u00f6rt elementine c\u0131va, k\u00fck\u00fcrt ve tuz gibi \u00fc\u00e7 element daha il\u00e2ve ederler. Yaln\u0131z bunlarla bug\u00fcn ayn\u0131 ad\u0131 ta\u015f\u0131yan cisimler aras\u0131nda hi\u00e7bir m\u00fcnasebet yoktur. Bunlar cisimlerde az \u00e7ok bulunurlar. K\u00fck\u00fcrt, cisme ate\u015fte bozulabilme ile rengini ; c\u0131va, metalik manzara ile eriyebilmeyi ; tuz da, lezzeti ve \u00e7\u00f6z\u00fcnebilmeyi verir.
\nOrta\u00e7a\u011f, ortaya at\u0131lan bu sa\u00e7ma teorilerden dolay\u0131 ilim tarihinde karanl\u0131k bir devre olarak yer alm\u0131\u015ft\u0131r.
\n\u0130lmi b\u00fct\u00fcn bunlardan ilk defa kurtaran ve kimyasal elementin modern m\u00e2nas\u0131n\u0131 ilme sokan ROBERT BOYLE (1626-1691) olmu\u015ftur. Boyle denel temelden yoksun bir hipotezi kabul etmeyi kesin olarak reddetmi\u015ftir. Boyle, madde kavram\u0131yla d\u00fc\u015f\u00fcnen bir bilgindir. Ona g\u00f6re elementleri \u00f6zellik olarak de\u011fil madde olarak almak l\u00e2z\u0131md\u0131r. Element demek, sadece daha basit maddelere ayr\u0131lamayan madde demektir. \u00d6teki cisimler bunlar\u0131n bile\u015fikleridir. Bu bak\u0131mdan Boyle’a ilk kimyac\u0131 g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131labilir. Boyle bir atomistik\u00e7idir. Fakat hen\u00fcz kant\u0131tatif kimya \u00e7a\u011f\u0131na girilmemi\u015f oldu\u011fundan bir \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnceleri felsef\u00ee mahiyette kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bununla beraber, Boyle’un ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 tesad\u00fcf\u00fcn mahsul\u00fc \u015feyler de\u011fildir. The Sceptical Chemist adl\u0131 eserinden de anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, bunlar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f ve muhakeme edilmi\u015f i\u015flerdir.
\nBoyle sayesinde neticeye epeyce yakla\u015f\u0131lm\u0131\u015f iken XVIII. Y\u00fczy\u0131l kimyac\u0131lar\u0131, mevcut vak\u00e2lar\u0131 hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmeden ve \u00fcstelik bunlarla \u00e7eli\u015fme halinde olmas\u0131na ra\u011fmen eski Yunandan kalma bir zihniyet miras\u0131yla genel fikirler ba\u015fvurmu\u015flard\u0131r. XVIII. Y\u00fczy\u0131l STHAL’\u0131n flogiston devridir. Bu teoriye g\u00f6re, her yan\u0131c\u0131 cisim, biri yan\u0131c\u0131 olmayan sabit bir madde ile (k\u00fcl, toprak) \u00f6teki yan\u0131c\u0131 bir prensip yani flogiston yahut flogistikten ibarettir. Flogiston madd\u00ee birle\u015fim bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok yanl\u0131\u015ft\u0131r ; bizi element ve birle-\u015fik cisim hakk\u0131nda yanl\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcncelere g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Mesel\u00e2 metaller birle\u015fik, oksitler ise basit cisimlerdir. \u00dc\u00e7 \u00e7eyrek y\u00fczy\u0131l zarf\u0131nda kimyaya h\u00e2kim olan bu teori, element mefhumunun geli\u015fmesine hi\u00e7 de m\u00fcsait de\u011fildi ; zira maddenin temel \u00f6zelli\u011fi olan k\u00fctleyi hi\u00e7 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alm\u0131yordu.
\nYeni kimyan\u0131n kurucusu b\u00fcy\u00fck \u00e2lim LAVOISIER ile kantitatif kimya \u00e7a\u011f\u0131 do\u011fmu\u015f ve flogiston teorisi ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r. Lavoisier ile madde ger\u00e7ek man\u00e2s\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f ve elementin kantitatif tarifi verilmi\u015ftir. Lavoisier i\u00e7in element, eldeki vas\u0131talarla ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lamayan cisimdir.
\nAncak maddenin ger\u00e7ek anlam\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131ktan ve elementin g\u00f6zlem ve denemeye uygun do\u011fru bir tarifi verildikten sonrad\u0131r ki modern atomistik’in do\u011fu\u015fu beklenebilirdi ve ger\u00e7ekten de \u00f6yle olmu\u015ftur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
ATOMUN TAR\u0130H\u00c7ES\u0130: Antikitede ve Orta\u00e7a\u011fda Madde Anlam\u0131 ve Atom teorisi \u0130nsano\u011flu en eski \u00e7a\u011flardan itibaren maddenin men\u015feini ve mahiyetini izah etme\u011fe \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Eskilerde k\u00e2inattaki her \u015feyin bir tek ana maddeden (prensipten) geldi\u011fi fikri vard\u0131. Bu sebeple eskilerin ve bu arada bilhassa eski Yunan filozoflar\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 k\u00e2inat\u0131n sonsuz kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 az say\u0131da ana maddeye irca etmek …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2132,2129,2128,2130,2131],"class_list":["post-730","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-aristo","tag-atom-teorisi","tag-atomun-tarihcesi","tag-kainat","tag-thales"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/730","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=730"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/730\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=730"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=730"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=730"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}