Atomlar ve Elemanlar<\/p>\n
Evrendeki her \u015fey belirli ana maddelerden yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ana maddelere \u201ckimyasal elemanlar\u201d denir. Elemanlar \u201catom\u201d denen k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck zerreciklerden meydana gelmi\u015ftir. Grek\u00e7eden gelme bir kelime olan atom \u201cb\u00f6l\u00fcnmez\u201d anlam\u0131na gelir.
\nAtom, eskiden san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, k\u00fctle halinde bir madde de\u011fildir; i\u00e7inde bir\u00e7ok bo\u015fluklar vard\u0131r. Atomu \u201cmaddenin en k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7as\u0131\u201d diye de tan\u0131mlayamay\u0131z. Ancak \u201cmaddenin belirli kimyasal \u00f6zelliklerini ta\u015f\u0131yan en k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7as\u0131d\u0131r\u201d diyebiliriz.
\nAtomu minyat\u00fcr bir g\u00fcne\u015f sistemi gibi d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Sistem\u2019in merkezinde \u201c\u00e7ekirdek\u201d vard\u0131r. Atomun b\u00fct\u00fcn k\u00fctlesi \u00e7ekirdekte toplanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ekirdek pozitif (art\u0131) elektrik y\u00fckl\u00fcd\u00fcr. \u00c7ekirde\u011fin \u00e7evresinde k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck, hemen hemen a\u011f\u0131rl\u0131ks\u0131z zerrecikler d\u00f6ner. Bunlara \u201celektron\u201d denir. Elektronlar negatif (eksi) elektrik y\u00fckl\u00fcd\u00fcr. \u00c7ekirdekle elektronlar aras\u0131ndaki \u00e7ekim atomun par\u00e7alanmamas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Atomlar \u00e7ok, ama \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr.
\n\u00c7ekirdek iki t\u00fcr zerrecikten meydana gelmi\u015ftir: \u201cProtonlar\u201d ve \u201cN\u00f6tronlar\u201d. Proton pozitif (art\u0131) elektrik y\u00fckl\u00fcd\u00fcr, n\u00f6tron ise n\u00f6trd\u00fcr. Bir protonun elektrik y\u00fck\u00fcn\u00fcn de\u011feri, bir elektronunkine e\u015fittir; yaln\u0131z proton art\u0131, elektron eksi elektrik y\u00fckl\u00fcd\u00fcr. Bir atomda e\u015fit say\u0131da proton ve elektron vard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla atom elektrik bak\u0131m\u0131ndan n\u00f6trd\u00fcr. Protonun k\u00fctlesi elektronun k\u00fctlesinin 1.800 kat\u0131d\u0131r (160 milyon milyon milyon milyon protonun a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ancak bir gram\u0131 bulur).
\nN\u00f6tronlar\u0131n k\u00fctlesi de hemen hemen protonlar kadard\u0131r. B\u00fcy\u00fck kuvvetler sayesinde n\u00f6tronlar \u00e7ekirdek i\u00e7inde durur. Bildi\u011fimiz hidrojen d\u0131\u015f\u0131nda, b\u00fct\u00fcn atomlar\u0131n \u00e7ekirdeklerinde n\u00f6tronlar vard\u0131r. Hidrojenden sonra en basit atom olan helyumun \u00e7ekirde\u011finde iki n\u00f6tron, iki proton vard\u0131r. Bir eleman\u0131n atomlar\u0131 hep ayn\u0131 durumda de\u011fildir. \u00c7ekirdeklerindeki n\u00f6tron say\u0131lar\u0131 de\u011fi\u015febilir. N\u00f6tronun elektrik y\u00fck\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131ndan, atomun \u00e7ekirde\u011finde de\u011fi\u015fik say\u0131da n\u00f6tron bulunmas\u0131, o atomun kimyasal \u00f6zelliklerini de\u011fi\u015ftirmez. N\u00f6tron say\u0131s\u0131n\u0131n az ya da \u00e7ok olmas\u0131 atomun yaln\u0131z k\u00fctlesini de\u011fi\u015ftirir.
\nBir eleman\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131k\u00e7a birbirinden farkl\u0131 atomlar\u0131na o eleman\u0131n \u201cizotoplar\u0131\u201d denir. Genellikle Do\u011fa\u2019da bir eleman\u0131n daha \u00e7ok, belli bir izotopu bulunur. \u00d6rne\u011fin, demiri alal\u0131m. Demirin Do\u011fa\u2019da en \u00e7ok bulunan izotopunun \u00e7ekirde\u011finde 30 n\u00f6tron, 26 proton bulunur. Bunun yan\u0131s\u0131ra, \u00e7ekirde\u011finde 28, 31 ve 32 n\u00f6tron bulunan ba\u015fka demir izotoplar\u0131 da vard\u0131r.
\nBir atomun kimyasal \u00f6zellikleri, \u00e7ekirdek \u00e7evresindeki elektron\u2019lar\u0131n d\u00fczenlenmesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Y\u00fcks\u00fcz atomdaki elektronlar\u0131n say\u0131s\u0131, proton say\u0131s\u0131na, dolay\u0131s\u0131yla da atom numaras\u0131na e\u015fit olmal\u0131d\u0131r. Serbest atomun elektronlar\u0131, herbiri tek bir enerji d\u00fczeyine kar\u015f\u0131l\u0131k olan, \u00e7ok iyi belirlenmi\u015f kuvantum d\u00fczeylerini doldururlar. Enerji d\u00fczeyleri, her biri bir ba\u015f kuvantum say\u0131s\u0131yla g\u00f6sterilen, b\u00fcy\u00fck\u00e7e b\u00f6l\u00fcmler bi\u00e7iminde grupland\u0131r\u0131l\u0131rlar. B\u00f6l\u00fcmlerdeki enerji d\u00fczeyleri, daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak, s, p, d ve f alt d\u00fczeylerine ayr\u0131l\u0131rlar. \u00c7e\u015fitli alt d\u00fczeyler, yaln\u0131zca belirli say\u0131da elektron alabilirler. Her d\u00fczeyin alabilece\u011fi en b\u00fcy\u00fck elektron say\u0131s\u0131 s i\u00e7in iki, p i\u00e7in alt\u0131, d i\u00e7in on ve f i\u00e7in on d\u00f6rtt\u00fcr. Verilen bir d\u00fczey (ya da elektronlar\u0131n yerle\u015fme d\u00fczeyi), \u00f6nce ba\u015f kuvantum say\u0131s\u0131, ard\u0131ndan alt y\u00fczeyin harfi yaz\u0131larak, s\u00f6zgelimi \u20183s\u2019 bi\u00e7imde tan\u0131mlan\u0131r. \u00c7ok say\u0131da kullan\u0131labilir elektron d\u00fczeyleriyle \u00e7evrelenmi\u015f bir atomda elektronlar, kabaca artan kuvantum say\u0131lar\u0131n\u0131 izleyerek yerle\u015firler. S\u00f6zgelimi, helyum (He) atomunun, atom numaras\u0131 2\u2019dir. Dolay\u0131s\u0131yla, en d\u00fc\u015f\u00fck enerji d\u00fczeyini dolduran iki elektronu vard\u0131r; yani iki elektron da 1s d\u00fczeyinde bulunur. \u00d6te yandan argonda (A), 18 elektron vard\u0131r ve 1s, 2s, 2p ve 3p d\u00fczeyleri dolmu\u015ftur.
\nArgonun elektron durumu, 1s22s2p63s2p6 bi\u00e7iminde yaz\u0131labilir (harflerin \u00fcst\u00fcnde bulunan say\u0131lar, her enerji d\u00fczeyinde bulunan elektronlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir). Buna g\u00f6re, 1s d\u00fczeyinde iki, 2s d\u00fczeyinde iki, 2p d\u00fczeyinde alt\u0131, 3s d\u00fczeyinde iki ve 3p d\u00fczeyinde alt\u0131 (yani toplam 18) elektron vard\u0131r.
\nPeryodik \u00e7izelgede, elektron kabuklar\u0131n\u0131n ilerleyen bir d\u00fczende doldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u00c7izelgede alt alta yeralan iki elementin \u00f6zellikleri aras\u0131ndaki benzerlik, bunlar\u0131n elektron say\u0131lar\u0131 aras\u0131ndaki benzerlikten kaynaklan\u0131r. S\u00f6zgelimi, fl\u00fcorun elektron durumu 1s22s2p5\u2019tir. Bir\u00e7ok fiziksel ve kimyasal \u00f6zellikleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan fl\u00fcora \u00e7ok benzeyen klorun elektron durumuysa, 1s22s2p63s2p5\u2019tir. Her iki elementte de en d\u0131\u015f elektron yap\u0131s\u0131 s2p5\u2019tir. D\u0131\u015f kabuklar, elementlerin \u00f6zelliklerini belirler. \u00d6zellikle en d\u0131\u015f elektron b\u00f6lgesinde, p d\u00fczeyinde ayn\u0131 say\u0131da elektron bulunan elementler aras\u0131nda, belirgin bir benzerlik vard\u0131r. Lityum, sodyum ve potasyum; berilyum, magnezyum ve kalsiyum; karbon, silisyum ve germanyum; halojenler ve asal gazlar incelendi\u011finde bu \u00f6zellik a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya \u00e7\u0131kar. Asal gaz atomlar\u0131nda, en d\u0131\u015f elektronlar p d\u00fczeyini tam olarak doldurmu\u015flard\u0131r ve \u00e7ekirde\u011fe kuvvetle ba\u011fl\u0131d\u0131rlar. Bunlardan herhangi birinin, kimyasal ba\u011flanma amac\u0131yla kopar\u0131lmas\u0131 g\u00fc\u00e7t\u00fcr. \u00d6te yandan, atom, yan\u0131ndaki bir atomdan elektron almaya \u00f6nceden haz\u0131r de\u011fildir.<\/p>\n
Atom Say\u0131s\u0131 ve Atom A\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131<\/p>\n
Bir eleman\u0131n atomlar\u0131ndaki proton say\u0131s\u0131na, o eleman\u0131n \u201catom say\u0131s\u0131\u201d denir. Bu say\u0131 ayn\u0131 zamanda atomun gezegenleri and\u0131ran elektronlar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 da belirtir. Elemanlar\u0131 atom say\u0131lar\u0131na g\u00f6re d\u00fczenlersek, benzer \u00f6zellikler g\u00f6steren gruplar meydana getirirler. B\u00f6yle bir s\u0131n\u0131fland\u0131rmaya periyodik sistem (\u00e7evrimsel sistem) denir.<\/p>\n
Her atomun kesin ve kendine \u00f6zg\u00fc bir a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r. Elemanlar birbiriyle birle\u015firken de atom a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne g\u00f6re bile\u015fimler meydana getirirler. Kolayl\u0131k olsun diye, karbon atomunun a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 12 varsay\u0131lm\u0131\u015f ve bu say\u0131 karbonun atom a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 kabul edilmi\u015ftir. \u00d6b\u00fcr elemanlar\u0131n atom a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131 da karbonun atom a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re d\u00fczenlenmi\u015ftir. B\u00f6ylece hidrojenin atom a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 1.008, oksijenin 15.999, klorun 35.453 olmu\u015ftur.<\/p>\n
Atomlar\u0131n D\u00fczeni<\/p>\n
Evrendeki maddelerin -gaz, s\u0131v\u0131 ya da kat\u0131- her bir par\u00e7as\u0131 atomlardan olu\u015fur. Bir madde par\u00e7as\u0131ndaki atomlar her y\u00f6nden birbirinin e\u015fiyse, bu maddeye \u201celement\u201d denir.
\nYery\u00fcz\u00fcnde de\u011fi\u015fik oranlarda da\u011f\u0131lm\u0131\u015f 92 do\u011fal element, bir ka\u00e7 tane de uygulamal\u0131 n\u00fckleer fizik yoluyla elde edilmi\u015f element vard\u0131r. Kayna\u011f\u0131 ne olursa olsun, her element, devresel yasalar taraf\u0131ndan d\u00fczenlenmi\u015f, onu, \u00f6teki elementlerden ay\u0131rdeden birtak\u0131m \u00f6zellikler ta\u015f\u0131r. Bir elementin \u00f6nemli \u00f6zelliklerinden biri, \u00f6teki elementlerle bile\u015fik olu\u015fturacak bi\u00e7imde birle\u015febilme yetene\u011fidir. Birle\u015fmeye e\u011filim kimyasal bir \u00f6zelliktir ve her elementte bu \u00f6zellik az \u00e7ok vard\u0131r. Bir tak\u0131m elementler -s\u00f6zgelimi oksijen- y\u00fcksek bir birle\u015fme yetene\u011fi g\u00f6sterir. \u00d6tekilerdeyse bu yetenek ya hi\u00e7 yoktur, ya da \u00e7ok azd\u0131r. Bu sonunculara \u00f6rnek olarak soy gazlar\u0131 (helyum, neon, argon, kripton, ksenon ve radon) g\u00f6sterebiliriz.
\nSoy gazlar kimyasal eylemsizlikleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan benzersiz olduklar\u0131ndan, \u00f6teki t\u00fcm elementlerin atomlar\u0131, kimyasal \u00f6zelliklerinin soy gazlara benzerli\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutularak, gruplar halinde s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131labilirler.
\nGruplar aras\u0131ndaki ili\u015fkileri g\u00f6rebilmek i\u00e7in, elementleri kimyasal karakteristiklerine g\u00f6re basit\u00e7e s\u0131ralamak yetmez. S\u00f6zgelimi, hemen t\u00fcm elementlerin payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir \u00f6zellik, oksijenle birle\u015fme yetene\u011fidir.
\nDaha ger\u00e7ek\u00e7i bir yakla\u015f\u0131m, her bir elemente, pozitif \u00e7ekirdek y\u00fck\u00fcne (proton y\u00fck\u00fc de denir) g\u00f6re, bir atom say\u0131s\u0131 vermektir. Bu y\u00f6ntem, her bir elementin atomlar\u0131 yaln\u0131zca o elemente \u00f6zg\u00fc bir proton y\u00fck\u00fc ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in se\u00e7ilmi\u015ftir. Yaln\u0131zca hidrojenin atom say\u0131s\u0131 1, helyumun 2, lityumun 3\u2019t\u00fcr. Bu b\u00f6ylece, do\u011fal ve yapay elementler boyunca uzay\u0131p gider.
\nBir atomun \u00e7ekirde\u011findeki proton say\u0131s\u0131, atomun pozitif y\u00fck\u00fcn\u00fc belirledi\u011fi gibi, negatif y\u00fck\u00fcn\u00fc de belirler. Yans\u0131z bir atom, pozitif y\u00fckl\u00fc protonlar\u0131n say\u0131s\u0131 kadar negatif y\u00fckl\u00fc elektron kapsar. Elektronlar, \u00e7ekirdek k\u00fctlesi d\u0131\u015fa do\u011fru a\u00e7\u0131lan bir dizi y\u00f6r\u00fcngede s\u0131ralanm\u0131\u015flard\u0131r. Y\u00f6r\u00fcngesel elektronlar betimsel olduklar\u0131ndan kesin bir tan\u0131m yap\u0131lamaz; \u00e7\u00fcnk\u00fc, elektronlar\u0131n konumlar\u0131 de\u011fi\u015fmez de\u011fildir. Elektronlar, \u00e7ekirde\u011fi \u00e7evreleyen bir dizi e\u015fmerkezli \u00e7ember bi\u00e7imi tabakada yeral\u0131rlar. Her bir atomun, say\u0131s\u0131 1 ile 7 aras\u0131nda elemente ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fen tabakalar\u0131 vard\u0131r. Ayr\u0131ca, her bir \u00e7ember, kendisine ba\u011fl\u0131 1-4 ek \u00e7embercikten olu\u015fur.
\nBir atom yaln\u0131zca, tabaka ve alttabakalar\u0131ndaki toplam elektron say\u0131s\u0131 pozitif \u00e7ekirdek y\u00fck\u00fcne e\u015fitse yans\u0131z olur. Bununla birlikte, burada bizi ilgilendiren kimyasal davran\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan yaln\u0131zca en d\u0131\u015f tabaka (\u00e7ekirdekten en uzak olan) ile onun elektron miktar\u0131d\u0131r.
\nT\u00fcm elementleri atom say\u0131lar\u0131ndaki y\u00fckselme d\u00fczenine g\u00f6re s\u0131ralarsak ve her bir atomun elektron t\u00fcmlecini listeye eklersek ortaya ilgi \u00e7ekici bir dizili\u015f \u00e7\u0131kar. \u00d6nce, hemen hemen tam bir d\u00fczenle, her sekizinci element kendisinden sekiz \u00f6nceki elementin fiziksel ve kimyasal \u00f6zelliklerini tekrarlar, sonra, en d\u0131\u015f tabakadaki elektron d\u00fczeni de tekrarlanma e\u011filimindedir. Bu olguya \u201cdevresellik\u201d denir ve elementlerin devresel tablosunun temelini olu\u015fturur.<\/p>\n
Elementlerin Devresel Tablosu<\/p>\n
Devresel tablonun geli\u015fmesinde sekiz say\u0131s\u0131 \u00f6nemli bir yer tutar. Genel olarak, atomun elektron say\u0131s\u0131 sekizin herhangi bir \u00e7arpan\u0131 oldu\u011funda yeni bir element devri ba\u015flar. B\u00f6ylece, a\u015fa\u011f\u0131daki ko\u015fullardan herhangi biri yerine geldi\u011finde, elemenlerin listesi bir dizi yatay s\u0131rayla (devirler) g\u00f6sterilebilir:
\n1. Bir elementin en d\u0131\u015f tabakas\u0131nda sekiz elektron bulunuyorsa.
\n2. En d\u0131\u015f elektronlar sekizden azsa, ama en d\u0131\u015f tabakaya biti\u015fik tabaka tamamlanm\u0131\u015fsa.
\n3. En d\u0131\u015f tabaka s\u0131f\u0131r ya da iki elektron, ona biti\u015fik tabaka da s\u0131ras\u0131yla 18 ya da 16 elektron kaps\u0131yorsa. Elementlerin devresel tablosu bu temeller \u00e7er\u00e7evesinde geli\u015ftirilmi\u015ftir. Her element kendi karesine yerle\u015ftirilmi\u015f ve \u00f6teki elemetlerle ili\u015fkisi beirtilmi\u015ftir. Her kare, elementin ad\u0131n\u0131 ve kimyasal simgesini (s\u00f6zgelimi H = hidrojen), elementin atom say\u0131s\u0131n\u0131 ve atom a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131, erime ve kaynama noktalar\u0131 gibi fiziksel bilgiyi kapsamaktad\u0131r.
\nSa\u011f yandaki iki s\u00fctun, lantinit ve aktinit ad\u0131 verilen dizileri simgelerler. Adlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 elementlerden (lantan ve aktinyum) \u00e7ok az farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterdiklerinden, ayn\u0131 ayn\u0131 kareler i\u00e7inde yeralmal\u0131d\u0131rlar.
\nKimyasal \u00f6zellikler, ayn\u0131 s\u00fctun i\u00e7inde birbirini tekrarlar , ayn\u0131 s\u0131ra boyunca ise s\u00fcrekli de\u011fi\u015firler.<\/p>\n
Elemanlar<\/p>\n
Do\u011fa\u2019da 90 kimyasal eleman vard\u0131r. Bunlar\u0131n ikisi (c\u0131va ile brom) s\u0131v\u0131, onbiri gaz, geri kalanlar ise kat\u0131 halde bulunur. En basit ve en hafif atom hidrojen eleman\u0131n\u0131n atomudur. Hidrojen atomunun \u00e7ekirde\u011finde yaln\u0131z bir proton vard\u0131r; \u00e7ekirde\u011fin \u00e7evresinde de bir elektron d\u00f6ner. Dolay\u0131s\u0131yla hidrojenin atom say\u0131s\u0131 1\u2019dir. En karma\u015f\u0131k en a\u011f\u0131r atom ise uranyum atomudur. Uranyum atomunda 92 proton (atom say\u0131s\u0131 92), 146 n\u00f6tron ve 92 elektron vard\u0131r. Do\u011fa\u2019daki 90 elemana ek olarak, insan eliyle yap\u0131lm\u0131\u015f 13 \u201cyapay\u201d eleman daha vard\u0131r ki bunlar\u0131n Do\u011fa\u2019da bir faydas\u0131 bulunmaz. B\u00f6ylece, insan eliyle yap\u0131lm\u0131\u015f elemanlarla birlikte eleman say\u0131s\u0131 103\u2019e \u00e7\u0131kar.
\nElemanlar\u0131n atom a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi 1800\u2019lerde geli\u015fmi\u015ftir. Bu tarihten sonra bilim adamlar\u0131 elemanlar\u0131n kimyasal \u00f6zellikleri ile atom a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkileri incelemeye koyulmu\u015flard\u0131r. Sonunda Rus kimya bilgini Dimitri Mendelyef (1834-1907) 1869 y\u0131l\u0131nda bir elemanlar tablosu yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r. Tabloda elemanlar giderek artan atom a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131na g\u00f6re s\u0131ralanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu tablo atom a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131na g\u00f6re s\u0131ralanan elemanlar\u0131n benzer \u00f6zellikler g\u00f6steren gruplar meydana getirdi\u011fini kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u00c7evrimsel Sistem<\/p>\n
\u00c7a\u011f\u0131m\u0131zda periyodik sistemde elemanlar atom a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131na g\u00f6re de\u011fil, atom say\u0131lar\u0131na g\u00f6re s\u0131ralan\u0131r. Tabloda sekiz dikey \u201cgrup\u201d ve yedi yatay \u201cperiyot\u201d vard\u0131r. Her periyodun son grubu tepkiye girmez \u201csoy gazlar\u201ddan meydana gelmi\u015ftir. Soy gazlar\u0131n birincisi helyum, sonuncusu radondur. Tablo hem gruplar aras\u0131, hem de periyotlar aras\u0131 ili\u015fkileri ortaya koymaktad\u0131r.
\nAyn\u0131 gruptaki elemanlar benzer kimyasal ve fiziksel \u00f6zellikler g\u00f6sterir, benzer yap\u0131da ve \u00f6zellikte bile\u015fikler meydana getirirler. Birinci grupta bunu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6rebiliriz. Bu gruba giren elemanlar\u0131n hepsi yumu\u015fak ve \u00e7ok tepkisel elemanlard\u0131r. Suyu ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131r, kuvvetli alkaliler (sodyum hidroksit gibi) meydana getirirler. Bu alkaliler asitlerle birle\u015fince tuzlar (sodyum klorid gibi) meydana gelir. Yedinci grup olan \u201chalojenler\u201d benzer \u00f6zellikler g\u00f6sterirler. Bu grup klorla ba\u015flar.
\nBirinci periyotta yaln\u0131z iki eleman vard\u0131r: Hidrojen ile helyum. Hidrojen hem 1. Grup\u2019un hem de 7. Grup\u2019un \u00f6zelliklerini g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan, \u00f6b\u00fcr elemanlardan ayr\u0131l\u0131r. Ama \u00f6b\u00fcr periyotlardaki elemanlar aras\u0131nda belirli ili\u015fkiler vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin, bir periyodun ilk \u00fcyeleri (yani 1. Grup elemanlar\u0131) metal \u00f6zellikleri (alkali metaller) g\u00f6steren elemanlard\u0131r. 7. Grup \u00fcyeleri ise halojendir. Bunlar ametal (metal olmayan) eleman \u00f6zellikleri g\u00f6sterirler. Bu iki a\u015f\u0131r\u0131 u\u00e7taki elemanlar\u0131n aras\u0131nda kalan elemanlar ise yava\u015f yava\u015f metal \u00f6zelliklerini yitirerek ametal \u00f6zellik kazan\u0131rlar.
\n2. ve 3. periyotlara k\u0131sa periyotlar denir. Bu periyotlardaki elemanlar olduk\u00e7a belirgin \u00f6zellikler ta\u015f\u0131r. Daha sonra gelen 4. periyotta ise d\u00fczen bozulur. Bu periyoda birinci uzun periyod ad\u0131 verilir. Periyodun 8 de\u011fil, 18 \u00fcyesi vard\u0131r. Bunlar\u0131n sekizi bir \u00f6nceki periyod elemanlar\u0131na \u00f6zg\u00fc \u00f6zellikleri ta\u015f\u0131r. Ancak, kalsiyum ile galyum aras\u0131nda kalan (yani 2. ve 3. Gruplar aras\u0131nda kalan) fazladan 10 eleman vard\u0131r ki, bunlar skandiyumdan ba\u015flar, \u00e7inkoda sona ererler. Bu on elemana \u201cge\u00e7i\u015f elemanlar\u0131\u201d denir. \u00d6zellikleri bak\u0131m\u0131ndan birbirine benzeyen bu elemanlar aras\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck farklar vard\u0131r. Skandiyumu saymazsak, \u00f6b\u00fcr dokuz eleman en \u00e7ok kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z madenlerdir. \u0130kinci uzun periyot olan 5. Periyot\u2019ta da ba\u015fka bir ge\u00e7i\u015f serisi vard\u0131r. Bu ge\u00e7i\u015f serisindeki elemanlar\u0131n her biri, ilk ge\u00e7i\u015f serisinde ayn\u0131 s\u0131rada yer alan elemanlara benzer: \u00f6rne\u011fin, zirkonyum titana, g\u00fcm\u00fc\u015f bak\u0131ra benzer.
\n6. Periyot\u2019ta da buna benzer bir durum g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu periyotta da bir ge\u00e7i\u015f serisi vard\u0131r. En de\u011ferli madenlerimiz olan alt\u0131n ile platin bu seriye girer. Ancak, serinin ilk \u2018\u00fcyesi\u2019 tek bir eleman de\u011fil, bir elemanlar ailesidir! Bu aileye \u201cender toprak elementleri\u201d denir. Bu elementler birbiriyle o denli yak\u0131n \u00f6zellikler g\u00f6sterirler ki, bunlar\u0131 birbirinden ay\u0131rt etmek olanaks\u0131zd\u0131r. \u00d6te yandan, 7. Periyot\u2019ta da buna benzer, birbiriyle yak\u0131n ili\u015fkili bir elemanlar serisi vard\u0131r. Bu serinin ilk eleman\u0131 aktinyum oldu\u011fu i\u00e7in, seri \u201caktinit serisi\u201d ad\u0131yla an\u0131l\u0131r.
\nGe\u00e7i\u015f elementlerinin daha i\u00e7te kalan iki dizisine cetvelin alt\u0131nda yer verilmi\u015ftir. \u201cLantanitler\u201d ya da \u201cazrak toprak metalleri\u201d denen bu dizinin 15 elementi kimyasal olarak birbirine \u00e7ok benzer. Bu 15 element, do\u011fada yaln\u0131zca ba\u015fka elementlerle olu\u015fturduklar\u0131 kimyasal bile\u015fikler (kar\u0131\u015f\u0131mlar) halinde bulunur ve bu elementleri bile\u015fiklerden ay\u0131rmak \u00e7ok g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Azrak toprak metallerinin baz\u0131lar\u0131na do\u011fada \u00e7ok ender rastlan\u0131r; ama bunlardan biri olan seryum (Ce), alt\u0131n, g\u00fcm\u00fc\u015f ve kalaydan daha boldur. \u201cAktinitler\u201d denen \u00f6b\u00fcr dizinin elementleri radyoaktif elementlerdir. Aktinitlerden yaln\u0131zca d\u00f6rd\u00fc do\u011fada bulunur; bunlardan biri de uranyumdur. \u00d6b\u00fcrleri ise, laboratuvarda ba\u015fka elementlerin \u00e7ekirdeklerinin y\u00fcksek enerjili par\u00e7ac\u0131klarla bombard\u0131man edilmesi sonucunda elde edilir; bu yolla elde edilen aktinitlerin biri de pl\u00fctonyumdur. Uranyum ve pl\u00fctonyum atom enerjisi \u00fcretiminde kullan\u0131l\u0131r. Atom numaras\u0131 92\u2019den b\u00fcy\u00fck olan elementlere \u201curanyum\u00f6tesi elementler\u201d denir. Yeni bulunan uranyum\u00f6tesi elementler hen\u00fcz adland\u0131r\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r ve bunlar atom numaralar\u0131yla tan\u0131n\u0131r (element 104, element 105 gibi). Element 108\u2019in yeri a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f, ama bu element hen\u00fcz elde edilememi\u015ftir.
\nBug\u00fcn bilinen yaln\u0131zca 109 element vard\u0131r; buna kar\u015f\u0131l\u0131k bile\u015fik halinde bulunan madde say\u0131s\u0131 \u00e7ok daha fazlad\u0131r. Bu nedenle, elementler aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131 g\u00f6steren bir cetvelin olmas\u0131 bilim adamlar\u0131na b\u00fcy\u00fck yarar sa\u011flar. \u00d6rne\u011fin, asal gazlar\u0131n hepsi de zor yo\u011funla\u015f\u0131r. 1A grubundaki alkali metaller, yumu\u015fak, erime noktalar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck, metal yap\u0131l\u0131 kat\u0131lard\u0131r. <\/p>\n
Elektronun Yap\u0131s\u0131<\/p>\n
Bir atomun \u00f6zellikleri \u00e7ekirdek \u00e7evresinde gezegenler gibi d\u00f6nen elektronlar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Elektronlar\u0131n yaln\u0131z say\u0131s\u0131 de\u011fil, gruplanma bi\u00e7imi de \u00f6nemlidir. Kimyasal elemanlar\u0131n atomlar\u0131ndaki elektronlar\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131 incelersek, periyodik tablodaki d\u00fczeni daha kolay a\u00e7\u0131klayabiliriz.
\nElektronlar\u0131 \u00e7ekirdek \u00e7evresinde d\u00f6nen, merkezleri ayn\u0131 \u2018y\u00f6r\u00fcngeler\u2019 bi\u00e7iminde d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Genellikle K L M N O P Q harfleriyle g\u00f6sterilen yedi y\u00f6r\u00fcnge vard\u0131r. Bunlardan K y\u00f6r\u00fcngesi \u00e7ekirde\u011fe en yak\u0131n olan\u0131d\u0131r. Her y\u00f6r\u00fcngenin en \u00e7ok ka\u00e7 elektron tutabilece\u011fi belirlidir: K 2, L 8, M 18, N 32 elektron tutabilir.
\nEn basit atom olan hidrojen atomunda, \u00e7ekirde\u011fin \u00e7evresinde d\u00f6nen bir elektron vard\u0131r. Bu elektron K y\u00f6r\u00fcngesindedir. Daha sonra gelen helyum atomunun \u00e7ekirde\u011fi \u00e7evresinde, K y\u00f6r\u00fcngesinde d\u00f6nen iki elektron bulunur. \u00d6b\u00fcr atomlar\u0131n elektron yap\u0131s\u0131 da buna benzer kademeler halindedir; her kademede atoma bir elektron daha eklenir.
\nSoy gazlardan olan helyumda K y\u00f6r\u00fcngesinde 2 elektron vard\u0131r; yani y\u00f6r\u00fcnge alabilece\u011fi en \u00e7ok elektronu alarak tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bir elektron daha verilince lityum meydana gelir; fazladan elektron, K y\u00f6r\u00fcngesi dolmu\u015f oldu\u011fu i\u00e7in, L y\u00f6r\u00fcngesine gider. Buna dayanarak, lityumun elektronik grupla\u015fmas\u0131 K 2, L 1 ya da daha basit olarak 2, 1\u2019dir diyebiliriz. Bunun gibi, berilyumun elektronik grupla\u015fmas\u0131 2,2, borun 2,3, karbonun 2,4 denir. Bu durum soy bir gaz olan neona kadar b\u00f6yle s\u00fcr\u00fcp gider. Neonda elektronik grupla\u015fma 2,8\u2019dir.
\nBunun gibi, 3. Periyot\u2019ta da L\u2019den sonraki y\u00f6r\u00fcnge olan M dolmaya ba\u015flar. Sodyumla (K 2, L 8, M 1) ba\u015flayan bu periyot soy gazlardan argonla (2, 8, biter. 4. Periyot potasyumla (K 2, L 18, M 8, N 1) ve kalsiyumla (2, 8, 8, 2) ba\u015flar. Ancak bu ikisinden sonra gelen elemanlarda daha d\u0131\u015ftaki y\u00f6r\u00fcnge olan N y\u00f6r\u00fcngesi dolmaya ba\u015flayaca\u011f\u0131na, M y\u00f6r\u00fcngesi dolmaya ba\u015flar. M y\u00f6r\u00fcngesi en \u00e7ok alabilece\u011fi elektronu al\u0131ncaya kadar dolmas\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr ve \u00e7inkoda (2, 8, 18, 2) alabilece\u011fi en \u00e7ok elektron miktar\u0131 olan 18\u2019i doldurur. Bundan sonra daha d\u0131\u015ftaki N y\u00f6r\u00fcngesi dolmaya ba\u015flar. Soy gazlardan kriptonda (2, 8, 18, N y\u00f6r\u00fcngesindeki elektron say\u0131s\u0131 8\u2019i bulur. Bu, periyotlar tablosundaki ge\u00e7i\u015f serilerini de bize a\u00e7\u0131klar. Elemanlar\u0131n elektron yap\u0131lar\u0131n\u0131 inceleyince, ikinci ge\u00e7i\u015f serisinin, ender toprak elemanlar\u0131n\u0131n, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ge\u00e7i\u015f serisinin ve aktinit serisinin tablodaki durumlar\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131r.
\nAtomlar kesin, basit oranlarda birle\u015ferek molek\u00fclleri olu\u015ftururlar. Bu birle\u015fmede arac\u0131l\u0131k eden, atomlar\u0131n d\u0131\u015f y\u00f6r\u00fcngelerindeki elektronlard\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Atomlar ve Elemanlar Evrendeki her \u015fey belirli ana maddelerden yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ana maddelere \u201ckimyasal elemanlar\u201d denir. Elemanlar \u201catom\u201d denen k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck zerreciklerden meydana gelmi\u015ftir. Grek\u00e7eden gelme bir kelime olan atom \u201cb\u00f6l\u00fcnmez\u201d anlam\u0131na gelir. Atom, eskiden san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, k\u00fctle halinde bir madde de\u011fildir; i\u00e7inde bir\u00e7ok bo\u015fluklar vard\u0131r. Atomu \u201cmaddenin en k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7as\u0131\u201d diye de tan\u0131mlayamay\u0131z. Ancak \u201cmaddenin …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2220,2225,2218,2226,2221,2223,2227,2219,2139,2228,2138,2222],"class_list":["post-758","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-argon","tag-atomlar-ve-elemanlar","tag-helyum","tag-kimyasal-elemanla","tag-kripton","tag-ksenon","tag-kuvantum","tag-neon","tag-notron","tag-periyodik-sistem","tag-proton","tag-radon"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/758","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=758"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/758\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=758"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=758"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=758"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}