Bazal Metabolizma H\u0131z\u0131<\/p>\n
G\u00fcnl\u00fck enerji t\u00fcketimi, faaliyete , ya\u015fa , cinsiyete, a\u011f\u0131rl\u0131\u011fa, v\u00fccut irili\u011fine ve hormonal duruma ba\u011fl\u0131 olarak ki\u015filer aras\u0131nda de\u011fi\u015fiklikler g\u00f6sterir.Metabolizma h\u0131z\u0131,ki\u015finin son yeme\u011fini yedikten en az 12 saat sonra tam dinlenme halinde uzan\u0131rken ve \u00f6zel ko\u015fullar alt\u0131nda al\u0131n\u0131r. Bu ko\u015fullar alt\u0131nda kalbin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 soluk al\u0131p vermek,sinir impulslar\u0131n\u0131n iletimi v\u00fccut s\u0131v\u0131lar\u0131n\u0131n ve s\u0131cakl\u0131k derecesinin sabit tutulmas\u0131 i\u00e7in enerji t\u00fcketilir. Herhangi bir besin almadan ve kas hareketi yapmadan sadece canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in t\u00fcketilen enerji miktar\u0131na bazal bozunma h\u0131z\u0131 denir.Gen\u00e7 ve yeti\u015fkin bir erkek i\u00e7in bazal metabolizma h\u0131z\u0131 yakla\u015f\u0131k olarak g\u00fcnde 1600 kaloridir, kad\u0131nlar\u0131nki % 5 kadar daha d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr.Ba\u015fka bir deyi\u015fle, ergin insan 24 saat yemek yemeden hareket etmeden yatakta kalacak olursa canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyabilmesi i\u00e7in 1600 kaloriye gereksinme duyar.De\u011fi\u015fik insanlarda binlerce kez bazal metabolizma h\u0131z\u0131 saptand\u0131ktan sonra belli bir ya\u015f, cins yada v\u00fccut b\u00f6lgesi i\u00e7in normal bazal metabolizma h\u0131z\u0131 g\u00f6steren tablolar d\u00fczenlenmi\u015ftir.Metabolizma h\u0131z\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131k ve boydan yararlanarak hesaplanabilen v\u00fccut y\u00fczeyi ile orant\u0131l\u0131d\u0131r.Normal gen\u00e7 bir insan saatte bir metrekare v\u00fccut y\u00fczeyi 40 kalori t\u00fcketir. <\/p>\n
Kimyasal reaksiyonlar\u0131n h\u0131zlar\u0131 s\u0131cakl\u0131k y\u00fckseldik\u00e7e artt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in,v\u00fccut s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir derece y\u00fckselmesi halinde bazal metabolizma yakla\u015f\u0131k olarak % 5 oran\u0131nda artar.Bu,y\u00fcksek ate\u015fli hastalarda v\u00fccudun kilo kaybetmesi nedenini a\u00e7\u0131klar.<\/p>\n
Bir ki\u015finin bazal metabolizma h\u0131z\u0131 do\u011frudan do\u011fruya d\u0131\u015far\u0131 verdi\u011fi s\u0131cakl\u0131ktan yararlanarak \u00f6l\u00e7\u00fclebilir.Bu ki\u015fi,\u0131s\u0131 kayb\u0131 \u00f6nlenmi\u015f,etraf\u0131 su ile \u00e7evrili bir odac\u0131\u011fa yerle\u015ftirilir,odac\u0131\u011f\u0131n havas\u0131nda ve suda artan s\u0131cakl\u0131k derecesi tayin edilir.Daha basit bir \u00f6l\u00e7me y\u00f6ntemi de,ki\u015finin k\u0131sa bir zaman aral\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde t\u00fcketti\u011fi oksijen miktar\u0131n\u0131 tayin etmektir.Enerjinin sal\u0131nmas\u0131 ve s\u0131cakl\u0131k \u00fcretimi glikoz ve ba\u015fka besinlerin oksidasyonuna ba\u011fl\u0131 bir i\u015f oldu\u011fu i\u00e7in,\u00fcretilen s\u0131cakl\u0131k miktar\u0131,t\u00fcketilen miktar\u0131na g\u00f6re hesaplanabilir.<\/p>\n
Enerji gereksinmeleri. Bir insan 24 saat yatakta kal\u0131r ve besin al\u0131rsa yakla\u015f\u0131k olarak 1800 kalori t\u00fcketir.Ek olarak t\u00fcketilen 200 kalori sindirim kanal\u0131n\u0131n kaslar\u0131n\u0131n hareket etmesi, sindi- rim \u00f6zsuyunun sentezlenmesi ve salg\u0131lanmas\u0131, ve sindirim \u00fcr\u00fcnlerinin aktif alan\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erlidir. Sakin bir hareket ge\u00e7iren insan bir g\u00fcnde 2500 kalori,a\u011f\u0131r kas hareketleri yapan insan bir g\u00fcn- de 6000 ya da daha fazla kalori harcar.Yeti\u015fkin \u00e7o\u011fu ald\u0131klar\u0131 ve harcad\u0131klar\u0131 kalori de\u011feri ara- s\u0131nda bir denge sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131k- lar\u0131 y\u0131llarca belirgin \u015fekilde sabit kal\u0131r.Orta ya\u015fl\u0131 in- sanlarda,bedensel faaliyette bir gerileme oldu\u011fu,i\u015ftahta bir de\u011fi\u015fme olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in,kilo almaya do\u011fru bir e\u011filim vard\u0131r.Gereksinme duyulan enerji miktar\u0131ndan g\u00fcnde 10 kalori fazla al\u0131nmas\u0131 bir y\u0131lda v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0131\/2-1 kilo artmas\u0131na neden olur.g\u00fcnl\u00fck enerji gereksinmesinin \u00fczerin- de kalori al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 zaman fazlal\u0131k v\u00fccutta depo edilir.Bunlardan ilk kullan\u0131lan karaci\u011fer ve kas- larda glikojen halinde depo edilen karbonhidratlard\u0131r.Bundan sonra ya\u011flar,ya\u011f depolar\u0131ndan \u00e7ekilerek enerji sa\u011flamak amac\u0131yla metabolize eder.Orta b\u00fcy\u00fckl\u00fckte bir erkek yakla\u015f\u0131k olarak 9 kilo kad\u0131n 11 kilo depo edilmi\u015f ya\u011fa sahiptir.Depo edilmi\u015f ya\u011flardan sa\u011flanan enerji hayat\u0131 5 ila 7 hafta s\u00fcrd\u00fcrmeye yeter.Sonunda h\u00fccreler iskelet kaslar\u0131ndan ba\u015flamak ve bundan sonra y\u00fcrek,i\u00e7 organlar gelmek \u00fczere \u00f6l\u00fcme kadar kendi enzimlerini ve yap\u0131sal proteinleri metabolize eder.<\/p>\n
H\u00fccresel Yak\u0131tlar<\/p>\n
Karbonhidratlar. \u015eekerler ve ni\u015fasta insan\u0131n g\u00fcnl\u00fck besini i\u00e7indeki ba\u015fl\u0131ca enerji kaynak- lar\u0131 olmakla beraber v\u00fccut i\u00e7in temel besin maddeleri say\u0131lmaz.Biz,protein ve ya\u011f kar\u0131\u015f\u0131mlar\u0131n- dan da enerji sa\u011flayabiliriz.Karbonhidrat bak\u0131m\u0131ndan zengin olan besin maddeleri genellikle ucuzdur.Bu ekonomik fakt\u00f6r ki\u015finin besinindeki karbonhidrat oran\u0131n\u0131n tayin eder.Portakalgil- lerdeki sitrik asit,elma ve domateste bulunan malik asit enerji kayna\u011f\u0131 olarak kullan\u0131labilir.<\/p>\n
Ya\u011flar. Kat\u0131 ve s\u0131v\u0131 ya\u011flar sadece karbonhidrat ve proteinlerin iki kat\u0131ndan fazla enerji sa\u011flad\u0131klar\u0131 i\u00e7in de\u011fil, bu maddelerden daha d\u00fc\u015f\u00fck oranda su i\u00e7erdikleri i\u00e7in en yo\u011fun besin maddelerinin olarak kabul edilir.Bunlar \u00f6teki besinlere g\u00f6re daha a\u011f\u0131r sindirilir ve emilir.Bu nedenle insan ya\u011f bak\u0131m\u0131ndan zengin bir besin ald\u0131ktan sonra,protein ve karbonhidrat\u00e7a zengin bir besinden sonra oldu\u011fu kadar \u00e7abuk ac\u0131kmaz.<\/p>\n
Ya\u011flar hidrolize edildi\u011fi zaman gliserin ve ya\u011f asitleri ortaya \u00e7\u0131kar.\u0130nsan bir \u00e7ok ya\u011f asitlerini sentezleyebildi\u011fi halde bir yada daha fazla \u00e7ift ba\u011f\u0131 bulunan doymam\u0131\u015f ya\u011f asitlerini sentezleyemez.Temel ya\u011f asitlerinde denen bu ya\u011f asitlerinin besin i\u00e7inde bulunmas\u0131 zorunlu- dur.Temel ya\u011f asitlerine k\u00fc\u00e7\u00fck miktarda gereksinme duyuldu\u011fu i\u00e7in \u00e7e\u015fitli besinlerle olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r.Bunlar\u0131n temel maddeleri oldu\u011fu,ancak hayvanlar\u0131n bu maddeleri i\u00e7ermeyen safla\u015ft\u0131r\u0131l- m\u0131\u015f besinlerle beslenmesinden sonra anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.Kat\u0131 ve s\u0131v\u0131 ya\u011flar ya\u011fda eriyen vitamin kay- na\u011f\u0131 olarak ta \u00f6nemlidir. <\/p>\n
Proteinler. Protein bak\u0131m\u0131ndan zengin olan besinler genellikle \u00e7ok pahal\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in ge- nel olarak ki\u015finin besinindeki protein oran\u0131 k\u0131smen onun ekonomik g\u00fcc\u00fc ile tayin edilir.V\u00fccu- dun protein yap\u0131 ta\u015flar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fc devaml\u0131 olarak par\u00e7aland\u0131\u011f\u0131 ve yenilendi\u011fi i\u00e7in,b\u00fcy\u00fcme faali- yeti durmu\u015f olan erginlerin besinlerinde belli bir d\u00fc\u015f\u00fck oranda olsa bile devaml\u0131 olarak protein- lerin bulunmas\u0131na gereksinme vard\u0131r.B\u00fcy\u00fcmekte olan \u00e7ocuklar,gebe olanlar ve a\u011f\u0131r hastal\u0131ktan kalkm\u0131\u015f olan insanlar besinlerinde fazla oranda protein bulunmas\u0131na gereksinme duyar.Sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ya\u015fam\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi i\u00e7in besinlerin i\u00e7inde ne kadar protein bulunmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yle- mek g\u00fc\u00e7t\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu miktar,yenen besinlerin \u00e7e\u015fidine ve besinin i\u00e7indeki ba\u015fak maddelerin miktar\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015febilir.<\/p>\n
Proteinlerin i\u00e7lerinde bulunan amino asitlerin say\u0131 ve \u00e7e\u015fidine g\u00f6re de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterir. V\u00fccut h\u00fccreleri belli bir tipteki bir proteinin sentezleyece\u011fi zaman, yap\u0131s\u0131na kat\u0131lacak olan t\u00fcm \u00f6zg\u00fcl amino asitlerin haz\u0131r olmas\u0131 zorunludur.Bir aminoasidin bile bulunmay\u0131\u015f\u0131 halinde protein yap\u0131lmaz.Hayvansal h\u00fccreler baz\u0131 aminoasitlerin sentezini yapabilir.Fakat hi\u00e7bir zaman amino asitlerin t\u00fcm\u00fcn\u00fc sentezleyemez.Bu gibi aminoasitlere \u2018temel aminoasitler\u2019 denir ve besinlerle a- l\u0131nmas\u0131 zorunludur.Temel amino asitlerin protein- lerin sentezlenmesi i\u00e7in \u00f6teki aminoasitlere herhangi bir \u00fcst\u00fcn taraf\u0131 yoktur.Ancak v\u00fccutta sentezleneme- dikleri i\u00e7in besinin i\u00e7inde bulun- malar\u0131 zorunludur.\u0130nsanlar taraf\u0131ndan gereksinme duyulan on aminoasit vard\u0131r.Bunlar\u0131n hepsi- ni yeterli miktarda i\u00e7eren proteinlere \u2018yeterli proteinler\u2019 denir.S\u00fct,et ve yumurta biyolojik bak\u0131- m\u0131ndan yeterli proteinleri i\u00e7erdi\u011fi halde m\u0131s\u0131r tanelerindeki belli ba\u015fl\u0131 proteinler iki temel amino asitten yoksundur.<\/p>\n
Karbonhidrat,ya\u011f ve protein metabolizmas\u0131<\/p>\n
Bundan \u00f6nceki b\u00f6l\u00fcmde,besinlerin a\u011f\u0131z yolu ile al\u0131nd\u0131ktan sonra barsak duvar\u0131ndan e- milmesine kadar ge\u00e7en olaylar\u0131 izledik.Protein ve karbonhidratlar villuslarun k\u0131lcal damarlar\u0131- na,ya\u011flar lemi damarlar\u0131na ge\u00e7iyordu.Amino asitler ve basit \u015fekerler emildikten sonra karaci- ci\u011fer ana toplar damar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile karaci\u011fere ta\u015f\u0131n\u0131r.Belkide ba\u015flang\u0131\u00e7ta karaci\u011fer do\u011frudan do\u011fruya sindirim i\u015fi ile y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fu,fakat evrimsel geli\u015fme s\u00fcreci i\u00e7inde \u00f6teki g\u00f6revlerinin yan\u0131nda \u00e7ok \u00e7e\u015fitli kimyasal olaylara ge\u00e7ti\u011fi bir organ haline geldi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.Karaci\u011fer ba- z\u0131 antitoksinler yaparak v\u00fccut h\u00fccrelerini baz\u0131 zehirli maddelere kar\u015f\u0131 korur.Karbonhidrat,ya\u011f ve proteinleri depo etti\u011fi gibi,bunlar\u0131 birbirine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilir.Hemoglobin metabolizmas\u0131nda \u00f6- nemli bir yeri vard\u0131r; baz\u0131 vitaminleri depo eder;kan\u0131n p\u0131ht\u0131la\u015fmas\u0131 i\u00e7in gerekli olan maddeleri yapar;\u00f6teki v\u00fccut h\u00fccrelerinin metabolizmas\u0131 sonunda \u00fcretilen zararl\u0131 at\u0131k maddeleri, b\u00f6brekle- rin arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile v\u00fccuttan uzakla\u015ft\u0131rabilecek \u015fekilde suda eriyebilen daha az zararl\u0131 hale getirir.<\/p>\n
Karbonhidrat metabolizmas\u0131. Suda eriyen \u00e7ift \u015fekerlerin hidrolik par\u00e7alanmas\u0131ndan olu- \u015fan \u00fc\u00e7 hali \u015feker-glikoz,fr\u00fcktoz ve galaktoz,sindirim kanal\u0131ndan emilir.Bundan sonra karaci\u011fe- re giderek ba\u015fka basit \u015fekerlere,glikoza d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr ve glikojen halinde depo edilirler.Glikojen,gli- koz birimlerinin \uf061-glikozidik ba\u011flarla ba\u011flanmas\u0131ndan olu\u015fan,y\u00fcksek molek\u00fcl a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na sahip olan \u00e7ok dall\u0131 bir polisakkarittir.<\/p>\n
Karaci\u011fer v\u00fccudun glikoza olan gereksinmesini 12-24 saat kar\u015f\u0131layacak kadar glikojen depo eder.Bundan sonra kandaki normal glikoz yo\u011funlu\u011fu ba\u015fka maddelerin,\u00f6zellikle amino asitlerin glikoza d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi yolu ile sa\u011flan\u0131r.Glikoz t\u00fcm h\u00fccreler i\u00e7in ba\u015fka enerji kayna- d\u0131r.Kandaki yo\u011funlu\u011funun belli bir d\u00fczeyin alt\u0131na d\u00fc\u015fmemesi gerekir.Yo\u011funlu\u011funun bu d\u00fcze- yin alt\u0131na d\u00fc\u015fmesi halinde ilk zarar g\u00f6recek olan organ beyindir.\u00d6teki v\u00fccut h\u00fccrelerinin \u00e7o\u011funun aksine beyin h\u00fccreleri yeterli miktarda glikozu glikojen halinde depo edemedi\u011fi gibi, amino asitleri ve ya\u011flar\u0131 enerji kayna\u011f\u0131 olarak \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 bir \u015fekilde kullan\u0131l\u0131r.Glikoz d\u00fczeyi d\u00fc\u015f\u00fck olur ve beyine yeterli yak\u0131t sa\u011flanmazsa oksijen yoklu\u011funda ortaya \u00e7\u0131kan benzer belirtiler g\u00f6r\u00fc- n\u00fcr:zihin bulan\u0131kl\u0131\u011f\u0131,bayg\u0131nl\u0131k,\u015fuurun kaybolmas\u0131 ve \u00f6l\u00fcm.Beyin h\u00fccreleri glikoz ya da oksijen- den yoksun kal\u0131rsa normal fonksiyonlar\u0131 i\u00e7in enerji meydana getiren metabolik s\u00fcreci s\u00fcrd\u00fcremez.<\/p>\n
Kas h\u00fccreleri de glikozu glikojene d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek depo eder.Ancak bu glikojen kas hare- ketleri i\u00e7in yerel olarak depolan\u0131r ve kandaki glikoz d\u00fczeyinin d\u00fczenlenmesinde kullan\u0131lmaz. Karaci\u011fer h\u00fccreleri glikoz-6 fosfat\u0131 kana salg\u0131lanan serbest glikoza d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren glikoz-6 fosfataz enzimi i\u00e7erir.<\/p>\n
Glikoz,glikojen halinde depo edilmesine yada enerji sa\u011flamak i\u00e7in oksitlenmesine ek ola- rak,depolanmak i\u00e7in ya\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilir.Besinle al\u0131nan glukoz,gereksinme duyulan miktar- dan fazla oldu\u011fu zaman karaci\u011ferde ya\u011fa ve ya\u011f dokusuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr ve ilerde enerji sa\u011flamak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Fazla miktarda ni\u015fastal\u0131 yada \u015fekerli besin alman\u0131n insanlar\u0131 \u015fi\u015fmanlatt\u0131\u011f\u0131; s\u0131\u011f\u0131r ve do- muzlar\u0131n yedi\u011fi m\u0131s\u0131r yada bu\u011fday\u0131 tereya\u011f\u0131na yada domuz ya\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc y\u0131llardan beri bilinmektedir.Radyoaktif izotoplar yada sabit izotoplar kullan\u0131larak,karbonhidrat halinde v\u00fccuda giren belli bir karbon yada hidrojen atomunun,ya\u011f dokusu yada karaci\u011ferde bulunarak g\u00f6sterilmesine olanak vard\u0131r.<\/p>\n
Karaci\u011ferin karbonhidrat metabolizmas\u0131ndaki fonksiyonu d\u00f6rt hormonun karma\u015f\u0131k etkile\u015fimi ile d\u00fczenlenir.<\/p>\n
Lipid Metabolizmas\u0131. Her hayvan yada bitki t\u00fcr\u00fcn\u00fcn depo etti\u011fi ya\u011f,belli oranlarda ya\u011f asitleri i\u00e7erir .Hayvansal yada zeytinya\u011f\u0131 yendi\u011fi zaman bunlar\u0131n karaci\u011ferde insan i\u00e7in \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde karakteristik olan tiplere de\u011fi\u015ftirilmesi zorunludur.Ya\u011f dokusu i\u00e7indeki kat\u0131 ya\u011f gereksinme duyuldu\u011fu zaman enerji kayna\u011f\u0131 olarak kullan\u0131lmaya haz\u0131r olmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda baz\u0131 i\u00e7 organlara destek olan yast\u0131k ve deri alt\u0131nda h\u0131zl\u0131 \u0131s\u0131 kayb\u0131n\u0131 \u00f6nleyen bir tabaka olarak da i\u015f g\u00f6- r\u00fcr.Ya\u011f dokusunun s\u0131cakl\u0131k izolasyonundaki rol\u00fc,derisinin hemen alt\u0131nda ya\u011f dokusu olu\u015fturan h\u00fccrelerden ibaret kal\u0131n bir tabakaya,sahip olan balina gibi suda ya\u015fayan memeli hayvanlarda \u00f6zellikle a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Ya\u011f asitlerinin oksitlenmesi,karbonhidrat metabolizmas\u0131ndan t\u00fcreyen,ya\u011f asitlerinden olu\u015fan asetil koenzim A ile yo\u011funla\u015fmaya haz\u0131r oksaloasetik asit olmaks\u0131z\u0131n tam olarak y\u00fcr\u00fct\u00fc- lemez.\u015eeker metabolizmalar\u0131 bozulmu\u015f olan \u015feker hastalar\u0131n\u0131n, ayn\u0131 zamanda lipid metaboliz- mas\u0131 da bozuk olup, baz\u0131 ara \u00fcr\u00fcnler kanda birikmeye ba\u015flar ve sidikle d\u0131\u015far\u0131 at\u0131l\u0131r.Buna ek ola- rak karaci\u011ferde fazla miktarda ya\u011f birikir.Ya\u011fl\u0131 karaci\u011fer, Ba\u015fka baz\u0131 karaci\u011fer fonksiyon anormalliklerinin bir belirtisidir.<\/p>\n
Lipidler, proteinler gibi, nukleus mitokondri ve plazma zarlar\u0131n\u0131n \u00f6nemli yap\u0131 maddeleridir.<\/p>\n
Ya\u011flar\u0131n metabolizmas\u0131 k\u0131smen hipofiz ve adrenal, k\u0131smen e\u015fey hormonlar\u0131 taraf\u0131ndan denetlenirse de, d\u00fczenlemenin ayr\u0131nt\u0131s\u0131 hen\u00fcz a\u00e7\u0131k olarak bilinmemektedir.Karaci\u011fer fonksiyon- lar\u0131nda meydana gelen herhangi bir \u00f6nemli bozuklu\u011fun normal ya\u011f dokusundan ya\u011f\u0131n tam ola- rak kaybolmas\u0131na yol a\u00e7mas\u0131, ya\u011flar\u0131n metabolize olmas\u0131 yada depolanmas\u0131ndan \u00f6nce,karaci\u011fer taraf\u0131ndan etkilendi\u011fini g\u00f6sterir.<\/p>\n
Protein metabolizmas\u0131. Karaci\u011fere karaci\u011fer ana toplar damar\u0131 yolu ile giren amino asit- lerin \u00e7o\u011fu kandan al\u0131n\u0131r, ge\u00e7ici olarak depo edilir.Daha sonra bir k\u0131sm\u0131 kana geri d\u00f6ner, ve yeni proteinlerin yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ba\u015fka h\u00fccrelere ta\u015f\u0131n\u0131r.N15 yada a\u011f\u0131r azotla etkilenen amino asitler kullanarak yap\u0131lan deneyler, v\u00fccut proteinlerimizin h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n
Al\u0131nan besinlerde h\u00fccre proteinlerinin sentezlenmesi i\u00e7in gerekli olan miktardan fazla amino asit bulundu\u011fu zaman, karaci\u011ferdeki enzimler, deaminasyon denen bir s\u00fcre\u00e7le amino asitlerdeki amino grubunu uzakla\u015ft\u0131r\u0131r.Ba\u015fka enzimler, bu amino asit grubunu karbondioksitle birle\u015ftirerek, dola\u015f\u0131m sistemi ile b\u00f6bre\u011fe ta\u015f\u0131nan ve sidik i\u00e7inde v\u00fccuttan uzakla\u015ft\u0131r\u0131lacak olan bir art\u0131k \u00fcr\u00fcn\u00fc, \u00fcreyi olu\u015fturur.<\/p>\n
Amino asitlerin deaminasyondan arta kalan k\u0131s\u0131mlar\u0131 basit organik asitlerden ibarettir. Baz\u0131 amino asitlerin \u2018glukogenik\u2019 amin asit denen karbon iskeleti glukoz yada glukojene d\u00f6n\u00fc\u015f- d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilir.Karbon zinciri, aseton yap\u0131lar\u0131 olu\u015fturan amino asitlere \u2018ketogenik\u2019 amino asit- ler denir.Proteinler v\u00fccutta ya pek az saklan\u0131r yada hi\u00e7 depo edilmez.karbonhidrat ve ya\u011flar\u0131n t\u00fcketilmesi halinde kullan\u0131lma s\u0131ras\u0131 gelen proteinler depo proteinler de\u011fil ger\u00e7ek enzim ve h\u00fcc- relerin yap\u0131sal proteinleridir.<\/p>\n
Protein ve amino asit metabolizmas\u0131n\u0131n hormonal denetimi lipid metabolizmas\u0131n\u0131nkin- den de daha karanl\u0131kt\u0131r.B\u00fcy\u00fcme, esas olarak yeni proteinlerin depolanmas\u0131 demek oldu\u011fu i\u00e7in hipofizin b\u00fcy\u00fcme hormonunun bunda bir miktar rol\u00fc olursa olursa da, etki\u015fekli belli de\u011fildir. \u0130ns\u00fclin, e\u015fey hormonlar\u0131 ve adrenal korteksin hormonu da protein metabolizmas\u0131n\u0131n denetimi ile ilgilidir.<\/p>\n
Besinin \u00d6teki Bile\u015fenleri<\/p>\n
Mineraller. Besinde mineral tuzlar halinde 15 kadar temel element bilinmektedir.Bunlar- dan bir ka\u00e7\u0131na ancak az miktarda gereksinme vard\u0131r.Bunlar i\u00e7in g\u00fcnl\u00fck gerekli miktarlar \u015f\u00f6yle- dir; sodyum klor\u00fcr 2-10 gr.; potasyum 1-2 gr.; magnezyum 0,3 gr.; fosfat 1,5 gr.; kalsiyum 0,8 gr.; demir 0,012 gr.; bak\u0131r 0,001 gr.; manganez 0,0003 g.; iyot 0,00003 gr. Mineral tuzlar\u0131n sidik, ter ve d\u0131\u015fk\u0131 ile v\u00fccuttan s\u00fcrekli olarak kayb\u0131 (g\u00fcnde yakla\u015f\u0131k olarak 30 gr. ) e\u015f de\u011fer miktarda besinle birlikte al\u0131narak dengelenmelidir.Minerallerden yoksun besin, karbonhidrat, ya\u011f ve pro- teinlerin metabolizmas\u0131ndan olu\u015fan art\u0131k \u00fcr\u00fcnlerin bo\u015falt\u0131m\u0131 ayn\u0131 zamanda bir miktar tuzunda v\u00fccuttan uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirdi\u011fi i\u00e7in hi\u00e7 besin al\u0131nmamas\u0131 halinden daha \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fcd\u00fcr. B\u00f6ylece tuzdan yoksun besin v\u00fccudun tuz stoklar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekten t\u00fcketir.Et, peynir, s\u00fct ve sebzeler zengin kaynaklar oldu\u011fu i\u00e7in mineral yoksunlu\u011fu \u00e7ekilmez.Bununla beraber insanlarda demir, kalsiyum ve iyot yetersizli\u011finden ileri gelen hastal\u0131klar g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
Kan ve \u00f6teki v\u00fccut s\u0131v\u0131lar\u0131 % 9 oran\u0131nda tuz i\u00e7erir.Bunun \u00e7o\u011fu sodyum klor\u00fcrden iba- rettir.Sodyum ve klor\u00fcr iyonlar\u0131 v\u00fccut s\u0131v\u0131lar\u0131n\u0131n ozmatik ve asit-baz dengesinin korunmas\u0131nda \u00f6nemli rol oynar. Bunlar\u0131n sindirim kanal\u0131 salg\u0131lar\u0131n\u0131n ( midenin hidroklorik asidi, pankreas ve barsak \u00f6zsular\u0131 ) ba\u015fl\u0131ca bile\u015fenlerdir.Bu salg\u0131lar\u0131n i\u00e7indeki tuzlar tekrar emildi\u011fi i\u00e7in sindirim kanal\u0131 yolu ile tuz kayb\u0131 ihtimal edilecek d\u00fczeydedir.G\u00fcnl\u00fck sodyum klor\u00fcr gereksinmesi geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015fkendir ve terleme ile kaybedilen miktara ba\u011fl\u0131d\u0131r.S\u0131cak yerlerde a\u011f\u0131r i\u015f yapan insan- lar ( \u00f6rne\u011fin t\u00fcnel kazan i\u015f\u00e7iler ) kandaki tuz miktar\u0131n\u0131n azalmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in sade tuz yeri- ne tuzlu su i\u00e7ebilir.Kandaki tuz oran\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fmesi kas kramplar\u0131na ve \u0131s\u0131 t\u00fckenmesine neden olur.<\/p>\n
Potasyum ve magnezyuma, kas kas\u0131lmas\u0131 ve bir\u00e7ok enzimin etkili olabilmesi i\u00e7in gerek- sinme vard\u0131r.<\/p>\n
Kalsiyum ve fosfor, kemik ve di\u015flerin esas yap\u0131 ta\u015flar\u0131d\u0131r.\u00c7ocuklukta bunlardan birinin ( yada emilme ve metabolizmalar\u0131 i\u00e7in gereksinme duyulan D vitamininin ) yetersiz miktarda a- l\u0131nmas\u0131 ra\u015fitizmi olu\u015fturur.Fosfor, metabolizmadaki ola\u011fan\u00fcst\u00fc \u00f6nleme sahiptir.DNA, RNA ve ara metabolizmada \u00e7ok \u00f6nemli olan n\u00fckleotidlerin \u2013NAD-, NADP , ATP vb. \u2013 t\u00fcm\u00fc fosfor i\u00e7erir.<\/p>\n
\u0130z elementler. Baz\u0131 elementlere ancak az miktarda gereksinme duyulur.Genel olarak bunlar \u00f6zel enzim sistemlerinin metal bile\u015fenleri olarak i\u015f g\u00f6r\u00fcr.\u0130yot, tiroid bezi hormonunun yap\u0131s\u0131na girer.Besinlerin bu maddeden yoksun olmas\u0131 halinde bez, tiroksini \u00fcretemez ve b\u00fcy\u00fcye- yerek guatr denen hastal\u0131\u011fa neden olur.\u0130yot deniz suyuna ve denizden elde edilen besinlerde bol miktarda vard\u0131r.Eskiden k\u0131y\u0131dan uzakta ya\u015fayan insanlarda guatr\u2019a \u00e7ok rastlan\u0131rd\u0131.Bug\u00fcn sof- ra tuzlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funa, buna engel olmak i\u00e7in, k\u00fc\u00e7\u00fck miktarlarda potasyum iyod\u00fcr kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Demir, hemoglobin ve sitokromlar\u0131n yap\u0131s\u0131nda bulunur.Bu demir tekrar tekrar kullan\u0131l- d\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, kan kayb\u0131 olmad\u0131k\u00e7a, g\u00fcnl\u00fck besinlerle pek az miktarda al\u0131nmas\u0131na gereksinme var- d\u0131r.Kad\u0131nlar her ay ayhali yoluyla \u00e7ok miktarda kan kaybetti\u011fi i\u00e7in, demir rezervleri \u00e7ok azd\u0131r ve bu nedenle demir yetersizli\u011fi halinde erkeklere g\u00f6re daha \u00e7ok kans\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frar.<\/p>\n
Baz\u0131 enzimlerin bile\u015feni olarak ve normal geli\u015fim i\u00e7in demirin gerekil \u015fekilde kullan\u0131la- bilmesi i\u00e7in besinlerle az miktarda bak\u0131r al\u0131nmas\u0131 gereklidir.Az miktarda manganez, molibden, \u00e7inko ve kobalta normal geli\u015fme ve baz\u0131 enzimlerin aktivat\u00f6r\u00fc olarak gereksinme duyulur.\u0130\u00e7me suyunda iz miktar bulunan flor, di\u015flerin \u00e7\u00fcr\u00fcmesini \u00f6nlemekte \u00e7ok belirgin \u015fekilde etkilidir.<\/p>\n
Su. \u0130nsan v\u00fccudunun yakla\u015f\u0131k olarak \u00fc\u00e7te ikisini su olu\u015fturur.Su her h\u00fccrenin esas bile- \u015fenidir.Kan ve lenfin s\u0131v\u0131 k\u0131sm\u0131n\u0131 olu\u015fturan su, kimyasal maddelerin \u00e7\u00f6z\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc ve kimyasal reaksiyonlar\u0131n ge\u00e7ti\u011fi bir ortamd\u0131r.Sindirim olay\u0131n\u0131n vazge\u00e7ilmez bir \u00f6\u011fesidir.\u00c7\u00fcnk\u00fc karbon- hidrat, protein ve ya\u011flar\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131nda iki molek\u00fcl \u015feker yada amino asit molek\u00fcl\u00fc i\u00e7in bir molek\u00fcl suya gereksinim vard\u0131r.Su metabolizma art\u0131klar\u0131n \u00e7\u00f6zer, terleme ile v\u00fccut y\u00fczeyini so\u011futur, v\u00fccut s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u00fcm v\u00fccuda da\u011f\u0131t\u0131r ve d\u00fczenler.V\u00fccuttan g\u00fcnl\u00fck su kayb\u0131 yakla\u015f\u0131k ola- rak iki litre olmakla beraber bireysel faaliyete ve iklime ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fir.Su kayb\u0131n\u0131n derhal kar\u015f\u0131lanmas\u0131 gerekir.\u0130nsan besin almadan haftalarca ya\u015fayabildi\u011fi halde susuzlu\u011fa ancak bir- ka\u00e7 g\u00fcn dayanabilir.Her besin maddesi bir miktar su ihtiva eder.Taze sebze ve meyvede % 95 e kadar su bulunabilir.Suda ya\u015fayan hayvanlar\u0131n su bulma derdi yoktur.Ger\u00e7ekten bu canl\u0131lar, suyun ozmatik bas\u0131n\u00e7la v\u00fccut i\u00e7ine girerek h\u00fccreleri patlatmas\u0131n\u0131 \u00f6nleme sorunu ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r.Baz\u0131 \u00e7\u00f6l hayvanlar\u0131 sadece besinlerde bulunan yada besinlerin oksitlenmesinden sa\u011fald\u0131k- d\u0131klar\u0131 su ile (i\u00e7erek su almadan ) ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilir.<\/p>\n
Baharat ve kaba besinler. Karabiber ve ba\u015fka baharatl\u0131 maddeleri pek az yada hi\u00e7 besin- sel de\u011feri olmamakla beraber besinleri daha lezzetli yapmalar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir.Bunlar\u0131n i\u015ftah\u0131 artt\u0131rarak yeterli miktarda besinin yenmesini sa\u011flamakta yard\u0131mc\u0131 olur. <\/p>\n
Sindirilmeyen kaba maddelerin barsak hareketlerini te\u015fvik etti\u011fini ve kab\u0131zl\u0131\u011f\u0131 \u00f6nledi\u011fi g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fck.Bu ama\u00e7la besinler, sebze ve meyvelerin sel\u00fcloz maddesi gibi baz\u0131 sindirilmeyen maddeleri ihtiva etmelidir.<\/p>\n
Vitaminler<\/p>\n
\u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri biyokimyada ula\u015f\u0131lan en b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131 vita- minlerin ke\u015ffi ve metabolizmadaki fonksiyon ve \u00f6zelliklerinin meydana \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 olmu\u015ftur. Enerji kayma\u011f\u0131 olarak kullan\u0131lamayacak kadar k\u00fc\u00e7\u00fck miktarda bulunan vitaminler, ya\u015fam i\u00e7in mutlak olarak gereksinme duyulan, nispeten basit organik bile\u015fiklerdir.Vitaminler kimyasal o- larak farkl\u0131 olmakla beraber, hayvan v\u00fccudunda yeterli miktarda sentezlenmedi\u011fi zaman besin- le birlikte al\u0131nmas\u0131 zorunlulu\u011funun bulunmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan birbirine benzerlik g\u00f6sterir.\u0130ki ana vitamin grubu vard\u0131r:<\/p>\n
1) Ya\u011fda \u00e7\u00f6z\u00fcnen vitaminler, bunlar ya\u011f yada lipidler i\u00e7inde \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcr ( A, D, E ve K vitaminleri ).<\/p>\n
2) Suda \u00e7\u00f6z\u00fcnen vitaminler, (C ve B grubu vitaminler ).<\/p>\n
Herhangi bir vitaminin besin i\u00e7inde yetersiz miktarda bulunmas\u0131, sadece belli bir vita- min kullan\u0131lmas\u0131yla tedavi edilebilen \u00f6zel bir patolojik durum yada yetersizlik hastal\u0131\u011f\u0131 meyda- na gelir.\u00d6rne\u011fin iskorbit hastal\u0131\u011f\u0131 yaln\u0131z C vitamini ile tedavi edilir.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131lar 1912 y\u0131l\u0131nda safla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f karbonhidrat, protein ve ya\u011flardan olu\u015fan bir besinle hayvanlar\u0131n ya\u015fayamad\u0131\u011f\u0131n\u0131, yard\u0131mc\u0131 b\u00fcy\u00fcme fakt\u00f6rlerinin ya da vitaminlerin bulun- mas\u0131n\u0131n zorunlu oldu\u011funu ortaya koydular.Ba\u015flang\u0131\u00e7ta bu maddelerin kimyasal yap\u0131lar\u0131 bilin- miyordu.A vitaminin gece k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, B vitaminin beriberi hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve C vitamininin iskorbit hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nledi\u011fi biliniyordu.Bug\u00fcn hemen hemen hepsinin kimyasal yap\u0131s\u0131 bilinmekte ve \u00e7o- \u011fu sentetik olarak yap\u0131labilmektedir.A ve B vitaminleri, \u00e7e\u015fitli vitaminlerin t\u00fcrevlendi\u011fi karma- \u015f\u0131k vitaminlerdir.A vitamini A, D ve E vitaminlerine ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 halde, B vitamini grubu hemen hemen 12 de\u011fi\u015fik vitamin i\u00e7erir.Kimyasal yap\u0131s\u0131 belli olan vitaminler genel olarak buna g\u00f6re ad- land\u0131r\u0131l\u0131r; \u00f6rne\u011fin B1 vitamini yerine tiyamin denir.
\nVitaminlerle temel amino asitler ve ya\u011f asitleri aras\u0131ndaki fark kesin olarak belirlenme- memi\u015ftir.Sonuncular hayatsal faaliyetler i\u00e7in \u015fart olan ve hayvan\u0131n v\u00fccudunda yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in d\u0131\u015far\u0131dan besinle bir- likte al\u0131nmas\u0131 zorunlu olan basit organik molek\u00fcllerdir.<\/p>\n
Normal olarak \u00e7e\u015fitli yiyeceklerle beslenen orta bir insan\u0131n vitamin haplar\u0131 almas\u0131na ge- rek yoktur; l\u00fczumlu miktar ve \u00e7e\u015fitteki vitaminleri besininden sa\u011flayacakt\u0131r.Besinleri \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 olan bebek ve gen\u00e7 \u00e7ocuklar baz\u0131 ek vitaminleri \u00f6zelikle A ve D vitaminlerini almaya gereksinim duyabilir.\u00c7e\u015fitli hayvanlar\u0131n vitamin gereksinimi de\u011fi\u015fiktir.\u00c7ok say\u0131da hayvan C vitaminini glukozdan sentezle\u011fi i\u00e7in besinlerle birlikte C vitamini almaya gereksinme duymaz.Sadece in- sanlar, maymunlar ve kobaylar besin i\u00e7inde C vitamini bulunmas\u0131na gereksinme duyar.B\u00f6cek- ler i\u00e7in besin i\u00e7inde yaln\u0131z kolesterol ve B kompleksi vitaminlerin bulunmas\u0131 \u015fartt\u0131r.<\/p>\n
Bir hayvan i\u00e7in gerekil olan vitaminler ba\u015fka bir hayvan i\u00e7in gerekli olmayabilir.Bunun- la birlikte hayvan ve bitkilerin t\u00fcm\u00fc bilinen vitaminlerin hemen hemen t\u00fcm\u00fcne gereksinme du- yar.Yakla\u015f\u0131k olarak b\u00fct\u00fcn vitaminlerin fonksiyonu ke\u015ffedilmi\u015ftir.Her birinin t\u00fcm canl\u0131lar i\u00e7in ortak olan bir yada daha \u00e7ok temel enzimin koenzimin bir par\u00e7as\u0131 olarak faaliyet g\u00f6sterdi\u011fi an- la\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.Bitkilerin de hayvanlarda oldu\u011fu gibi, vitaminlerin t\u00fcm\u00fcne gereksinme duydu\u011fu fakat bunlar\u0131 sentezleyebildikleri hakk\u0131nda Readle ve Tatum ve \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131n\u0131n c\u0131v\u0131k mantarlardan Neurospora \u00fczerinde yapt\u0131klar\u0131 deneylerden sa\u011flanan a\u00e7\u0131k kan\u0131tlar vard\u0131r. <\/p>\n
Ya\u011fda \u00e7\u00f6z\u00fcnen vitaminler<\/p>\n
A vitamini. A vitamini yada retinol tereya\u011f\u0131, yumurta ve bal\u0131k-karaci\u011fer ya\u011f\u0131 gibi hay- vansal \u00fcr\u00fcnlerde bulunur. Bitkiler, hayvan h\u00fccrelerinde iki molek\u00fcl A vitaminine b\u00f6l\u00fcnen sa- r\u0131ms\u0131 bir madde, karotin ihtiva eder.A vitamini ya\u011fda \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcr, v\u00fccutta, \u00f6zellikle karaci\u011ferde de- po edilir.Eri\u015fkin bir insan\u0131n g\u00fcnl\u00fck gereksinmesi yakla\u015f\u0131k olarak 1.5 mg ( 5,000 uluslar aras\u0131 bi- rim ) , \u00fc\u00e7 ya\u015f\u0131n alt\u0131ndaki bir \u00e7ocu\u011fun yakla\u015f\u0131k olarak 0.6 mg ve daha b\u00fcy\u00fck ya\u015fta bir \u00e7ocu\u011funki ise ikisi aras\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n
Derinin epitel h\u00fccrelerinin, g\u00f6z\u00fcn, sindirim kanal\u0131 ve solunum yollar\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmas\u0131 i\u00e7in gerekli olan bu vitamin karaci\u011ferde depo edilir.A vitamininin noksanl\u0131\u011f\u0131 halinde bu h\u00fccre- ler yass\u0131la\u015f\u0131r, k\u0131r\u0131labilir ve enfeksiyonlara normalden daha az dayan\u0131kl\u0131 olur.\u0130leri derecede A vi- mini noksanl\u0131\u011f\u0131 halinde g\u00f6z epiteli kornea \u00fczerinde kuru ve boynuzsu bir tabaka meydana geti- rerek kseroftalmia denen tipik bir k\u00f6rl\u00fc\u011fe neden olur.A vitamini ayn\u0131 zamanda sinir dokusunun ve di\u015flerin minesinin normal kalmas\u0131 i\u00e7in \u015fartt\u0131r.G\u00f6rme olay\u0131n\u0131n kimyas\u0131na kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in A vita- mini noksanl\u0131\u011f\u0131 az \u0131\u015f\u0131k ko\u015fulunda g\u00f6rme yeteneksizli\u011fi demek olan gece k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc meydana ge- tirir.G\u00f6z retinas\u0131ndaki \u00e7ubuk h\u00fccreleri, A vitamini t\u00fcrevi olan rodopsin ( g\u00f6rme menek\u015fesi ) de- nen bir maddeyi ve bir proteini, opsini ihtiva eder.I\u015f\u0131kla ba\u015flat\u0131lan kimyasal reaksiyonlar, ro- dopsinin retinal ve opsine y\u0131k\u0131lmas\u0131, resept\u00f6r h\u00fccreyi, beyne, g\u00f6rme duyusunu meydana getire- cek olan bir impuls g\u00f6nderecek \u015fekilde uyar\u0131r.Genel olarak enerjiye gereksinme duyulan bir reaksiyonla h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde yeniden sentezlenir.A vitaminin noksanl\u0131\u011f\u0131 halinde yeniden sentez- lenme gecikir ve bu durumda gece k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc meydana gelir.Kseroftalmiaya neden olacak kadar \u00f6- nemi A vitamini noksanl\u0131\u011f\u0131na \u00e7e\u015fitli toplumlarda fazla rastlan\u0131lmazsa da gece k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc olduk\u00e7a yayg\u0131nd\u0131r.\u0130kinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda gece sava\u015fan u\u00e7aklar\u0131n pilotlar\u0131na, bu hastal\u0131\u011f\u0131 \u00f6nlemek amac\u0131yla, \u00f6zellikle A vitamini bak\u0131m\u0131ndan zengin besin verilmi\u015ftir.\u0130nsanlarda A vitaminin y\u00fck- sek dozlar\u0131ndan ileri gelen toksik belirtileri g\u00f6r\u00fclmektedir.A vitamini y\u00f6n\u00fcnden \u00e7ok zengin olan kutup ays\u0131 karaci\u011feri yiyen insanlarda bu gibi durumlar meydana gelmi\u015ftir.<\/p>\n
D Vitamini. Ya\u011fda \u00e7\u00f6z\u00fcnen bir ba\u015fka vitamin, D vitamini, deride normal olarak bulunan kolesta-5 7-dienol\u2019den g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n etkisi alt\u0131nda v\u00fccutta yap\u0131labilen e\u015fsiz bir vita- mindir.G\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131ndaki mor \u00f6tesi \u0131\u015f\u0131nlar \u00f6nc\u00fc molek\u00fcl\u00fcn B halkas\u0131n\u0131 y\u0131karak aktif vitamin mo- lek\u00fcl\u00fcn\u00fc meydana getirir.D vitamini yada kolekalsiferal, karaci\u011fer ya\u011f\u0131, tere ya\u011f\u0131, yumurta ve s\u00fctte bulunur.Deri i\u00e7inde yaz aylar\u0131nda yap\u0131lan vitamin fazlas\u0131 karaci\u011ferde depo edilir.<\/p>\n
Yap\u0131 bak\u0131m\u0131ndan benzerlik g\u00f6steren on kadar bile\u015fik de\u011fi\u015fik \u00f6l\u00e7\u00fclerde olmak \u00fczere D vitamini etkisine sahiptir.En \u00e7ok etkili olanlardan birisine kalsiferol denir.D vitamini belki de ta\u015f\u0131ma olay\u0131 i\u00e7in gereksinme duyulan \u00f6zg\u00fcl bir vitaminin sentezlenmesini te\u015fvik ederek kalsiyum iyonlar\u0131n\u0131n membranlardan ge\u00e7mesinde rol oynar.Eri\u015fkin ve \u00e7ocuklara g\u00fcnde yakla\u015f\u0131k olarak 0,02 mg D vitamin verilmesi sal\u0131k verilir.Kalsiferol noksanl\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fu zaman kalsiyum ve fosfor normal miktarda absorbe edilmez, ham madde yetersizli\u011fi nedeniyle kemik ve di\u015flerin olu\u015fma- s\u0131nda gecikmeler olur.Bu ko\u015fullar alt\u0131nda zay\u0131f bir yumu\u015fak kemik yap\u0131s\u0131, bilekler, diz kapa\u011f\u0131 ve dirsek eklemlerinde \u015fi\u015fkinlikler, e\u011fri bacak, kaburgalarda tesbih g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc ve bozuk di\u015f geli\u015f- mesi ile tan\u0131mlanan ra\u015fitizm hastal\u0131\u011f\u0131 meydana gelir.Bununla beraber yumu\u015fak dokular\u0131n kire\u00e7- lenmesine neden olabildi\u011fi i\u00e7in bir insan\u0131n normalin \u00fcst\u00fcndeki dozlarda D vitamini almas\u0131 tehli- lidir.<\/p>\n
K Vitamini. Kan\u0131n normal bir \u015fekilde p\u0131ht\u0131la\u015fmas\u0131, K vitamin olarak isimlendirilen birbi- rine benzeyen kimyasal maddelerle te\u015fvik edilen bir s\u00fcre\u00e7te karaci\u011fer taraf\u0131ndan protrombinin \u00fcretilmesine ba\u011fl\u0131-d\u0131r.Bu kimyasal maddeler \u00e7e\u015fitli besinlerde bulundu\u011fu ve ba\u011f\u0131rsakta ya\u015fayan bakteriler taraf\u0131ndan \u00fcretildi\u011fi i\u00e7in, K vitamini yetersizli\u011fi genellikle, besinin i\u00e7inde bulunma- mas\u0131ndan \u00e7ok emilmedeki bir anormallikten \u00f6t\u00fcr\u00fc gelir.Bu vitamini, ancak safra tuzlar\u0131 bulun- du\u011fu zaman emilebilir.Bu nedenle safra kanal\u0131ndaki herhangi bir engel, besinde ne kadar \u00e7ok olursa olsun, barsak bakterileri taraf\u0131ndan ne kadar fazla \u00fcretilmi\u015f bulunursa bulunsun K vita- mini yetersizli\u011fi \u00e7eken hastalar, kanama tehlikesi nedeniyle ameliyatlar i\u00e7in zay\u0131ft\u0131r, ameliyat tehlikelidir.Ameliyattan \u00f6nce K vitaminin verilmesi halinde bu tehlike ortadan kalkar ve \u00e7ok say\u0131da hayat kurtar\u0131labilir.Bu vitamine olan g\u00fcn\u00fcl\u00fck gereksinme hakk\u0131nda bir tahmin y\u00fcr\u00fct\u00fclememekle beraber K vitamini noksanl\u0131\u011f\u0131 halinde g\u00fcnde 1-5 mg verilmesi kan\u0131n p\u0131ht\u0131la\u015fmas\u0131 zaman\u0131n\u0131n normal hale getirir.<\/p>\n
Suda \u00e7\u00f6z\u00fcnen vitaminler<\/p>\n
C Vitamini. C vitaminin yetersizli\u011finden ileri gelen ve di\u015f etlerinin kanamas\u0131, deride \u00e7\u00fc- r\u00fckl\u00fckler eklemlerde a\u011fr\u0131l\u0131 \u015fi\u015fmeler ve genel dayan\u0131kl\u0131k azalmas\u0131 belirtileri g\u00f6steren iskorbit hastal\u0131\u011f\u0131, ge\u00e7mi\u015fte bula\u015f\u0131c\u0131 olmayan ba\u015fl\u0131ca yayg\u0131n hastal\u0131klardand\u0131.\u0130nsanlar uzun deniz yolcu- luklar\u0131 ya da kuzey yolculuklar\u0131nda oldu\u011fu gibi taze meyve, sebze ve etten yoksun kald\u0131klar\u0131 za- man bu hastal\u0131k meydana gelir.<\/p>\n
\u0130skorb\u00fct hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n tedavisi \u00fczerinde en eski bilgi Jacques Cartier\u2019in 1536 da Kana- da\u2019ya yapt\u0131\u011f\u0131 bilimsel gezideki kay\u0131tlar\u0131nda bulunmu\u015ftur.Gemisinin personelinin ciddi iskorbit hastal\u0131\u011f\u0131, K\u0131z\u0131lderililerin \u00f6nerdi\u011fi \u015fekilde g\u00f6knar yapraklar\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fct\u00fc ile tedavi edilmi\u015ftir.\u0130skor- biti \u00f6nleyici vitamin 1993 y\u0131l\u0131nda izole edildi ve bunun y\u0131llardan beri tan\u0131nan fakat antiskorbitik \u00f6zelli\u011fi bilinmeyen askorbik asit oldu\u011fu kan\u0131tland\u0131.Askorbik asit olduk\u00e7a karars\u0131zd\u0131r ve pi\u015firil- me s\u0131ras\u0131nda tahrip edilir.Modern dondurma ve kutuluma y\u00f6ntemleri besinlerin sahip oldu\u011fu askorbik asidin \u00e7o\u011funu korursa da, bunun en iyi kayna\u011f\u0131 taze meyve sebze sular\u0131d\u0131r.Askorbik asit k\u0131smen h\u00fccresel oksitlenmeye, \u00f6zellikle tirozinin oksitlenmesine kat\u0131l\u0131r.Bundan ba\u015fka,amino asitlerden prolinin, kollagenin yap\u0131 ta\u015flar\u0131ndan birisi olan hidroksiproline hidroksilasyonunda rol oynar.C vitaminin yetersiz olmas\u0131 halinde k\u0131lcal damarlar ola\u011fan\u00fcst\u00fc d\u00fczeyde k\u0131r\u0131labilir ha- le gelir, kolayca \u00e7atlayarak deri alt\u0131nda ve eklemlerde kanamalara neden olur.Bu ko\u015ful alt\u0131nda kemiklerin ve di\u015flerin geli\u015fmesi de anormaldir.Normal eri\u015fkin bir insan\u0131n g\u00fcnde 75-100 mg as- korbik aside 215 gm l\u0131k bir bardak portakal suyu ile kar\u015f\u0131lanabilen miktara, ihtiyac\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n
B Kompleksi Vitaminler. Orijinal B vitamini, anti beriberi fakt\u00f6r\u00fc olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Karaci\u011fer, maya ya da pirin\u00e7 kavuzu \u00f6z\u00fctlerinde anti beriberi fakt\u00f6rden ba\u015fka \u00f6zg\u00fcl biyolojik etkileri bulunan dokuz ba\u015fka madde ay\u0131rt edilmi\u015ftir.Bir zamanlar bu maddelerin baz\u0131lar\u0131 ayr\u0131 harflerle g\u00f6sterilmi\u015ftir; riboflavin G vitamini, biyotin H vitamini olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.Bug\u00fcn bunlar\u0131n hepsi sadece kimyasal yap\u0131lar\u0131 ya da etki \u015fekillerinden \u00f6t\u00fcr\u00fc de\u011fil, birlikte bulunmala- r\u0131 nedeni ile de B kompleks vitaminler olarak grupland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Tiyamin. B kompleks vitaminler i\u00e7inden ilk kez ay\u0131rt edilen bu madde, beriberi hastal\u0131- l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nler.Maya kokusunda beyaz renkte kristal halindeki bu madde az miktarda \u00e7e\u015fitli besin- lerde bulunur.Maya, karaci\u011fer, f\u0131nd\u0131k, domuz eti ve bu\u011fdaygiller tanelerinin t\u00fcm\u00fc, B kompleks vitaminler i\u00e7in en iyi kaynakt\u0131r.Orta halli Amerikan yemekleri tiyamin bak\u0131m\u0131ndan biraz fakir oldu\u011fundan bug\u00fcn, bu \u00fclkelerde un, ekmek ve kahvalt\u0131l\u0131klar bu vitamin bak\u0131m\u0131ndan zenginle\u015f- tirilmektedir.G\u00fcnl\u00fck gereksinme v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131, al\u0131nan kalori miktar\u0131 besinlerdeki karbonhidrat oran\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fmekle beraber, orta bir insan\u0131n g\u00fcnl\u00fck gereksinmesi 2-3 mg kadard\u0131r.Tiya- min ve \u00f6teki B kompleks vitaminler v\u00fccutta b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde depo edilmez; nitekim birka\u00e7 hafta i\u00e7inde vitamin yetersizli\u011fi kendini g\u00f6sterir.<\/p>\n
Tiyamin pirofosfat, pir\u00fcvik asitlerin oksidatif dekarbosilasyonunda koenzim olarak i\u015f g\u00f6r\u00fcr.Bundan sonra pentoz fosfat yolu enzimlerinden biri olan transketolaz enzimi i\u00e7in de ko- enzimdir.Tiyamin yetersizli\u011fi ile karbonhidrat metabolizmas\u0131 aksayacak olursa \u00e7ok say\u0131da tipik belirtile ortaya \u00e7\u0131kar: yetersizli\u011fin hafif oldu\u011fu hallerde yorgunluk, i\u015ftahs\u0131zl\u0131k, diren\u00e7sizlik ve kas kramplar\u0131; daha belirgin vitamin yetersizli\u011fi halinde bu belirtiler kuvvetlenir ve ayn\u0131 za- manda sinirlerin a\u011fr\u0131l\u0131 yap\u0131sal bozulmas\u0131 ile kaslar\u0131n ikinci derecede zay\u0131flamas\u0131 paralize yol a- \u00e7ar.Beriberi olarak bilinen bu durum tiyamin verildi\u011fi zaman h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde d\u00fczelir.Tiyamince yetersiz olan herhangi bir besin, \u00f6teki B kompleksi vitaminleri bak\u0131m\u0131ndan da yetersiz oldu\u011fu i\u00e7in, tek ba\u015f\u0131na bir tiyamin yetersizli\u011fi enderdir.<\/p>\n
Riboflavin. Riboflavin bitki ve hayvan dokular\u0131nda bulunan bir sar\u0131 pigmenttir.Tiyamin bak\u0131m\u0131ndan zengin olan besinlerde fazla miktarda bulunur: maya, karaci\u011fer, bu\u011fday embriyo- su, et, yumurta ve peynir.Riboflavin glukoz ve amino asit metabolizmas\u0131ndaki baz\u0131 h\u00fccreler ok- sidatif s\u00fcre\u00e7lerdeki ko enzimlerin flavin adenin dinukleotid ( FAD ) ve flavin monomukleotidin ( FMN ) k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131 meydana getirir.\u0130nsan\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 kalabilmesi i\u00e7in g\u00fcnde 1-2 mg riboflavine gereksinme vard\u0131r.Riboflavin noksanl\u0131\u011f\u0131, a\u011fz\u0131n k\u00f6\u015felerinde \u00e7atlakl\u0131klar, dilde tipik morumsu k\u0131rm\u0131z\u0131l\u0131k ve geli\u015fmenin gerilemesi belirlenir.Deneysel riboflavin yetersizli\u011fi s\u0131\u00e7anlarda zay\u0131f geli\u015fmeye, t\u00fcylerin d\u00f6k\u00fclmesine, katarakta, g\u00f6zlerde yanmaya ve \u00f6l\u00fcme neden olur.<\/p>\n
Niyasin ya da Nikotinik Asit. Niyazilin \u00e7ok say\u0131da dehidrogenaz enzimlerin \u00f6nemli iki koenzimi, nikotinamid dinukleotid ( NAD ) ve nikotinamid dinukleotid fosfat (NADP) \u2018\u0131n bile- \u015fenidir.Bunlar \u00e7ok say\u0131daki reaksiyonlarda hidrojen al\u0131c\u0131s\u0131 ve vericisi olarak hizmet eder:Niya- sin elli y\u0131l \u00f6nce vitamin fonksiyonunun oldu\u011fu kabul edilen bir organik bile\u015fik olarak kabul edi- lir.Maya, taze sebze, et ve birada bulunur.M\u0131s\u0131rda genel olarak d\u00fc\u015f\u00fck oranda niyasin bulundu- du\u011fu i\u00e7in g\u00fcnl\u00fck besinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 te\u015fkil eden yerlerde, vitamin yetersizli\u011finden ileri gelen pelagra hastal\u0131\u011f\u0131,olduk\u00e7a yayg\u0131nd\u0131r.Pelagra dermatis, ishal ve erken bunalma ilk belirle- nir.Niyasin, bir ya da birka\u00e7 enzimin koenzimi olmas\u0131na ba\u011fl\u0131 s\u00fcre\u00e7 nedeniyle deri ve barsak e- pitelinin korunmas\u0131 ve normal sinirsel faaliyetin sa\u011flanmas\u0131nda rol oynar.Tavsiye edilen g\u00fcnl\u00fck niyasin dozu yakla\u015f\u0131k olarak 20-25 mg d\u0131r.Fakat insanlar\u0131n gereksinmesinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 barsak bakterileri taraf\u0131ndan sentez edilir.Bir insan s\u00fclfamitli ila\u00e7larla tedavi edildi\u011fi takdirde barsak bakterileri \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr ve niyazinde dahil bir\u00e7ok vitamin yetersizli\u011fi ortaya \u00e7\u0131kar.insan do- kular\u0131 taraf\u0131ndan niyasin \u00fcretmek i\u00e7in amino asitlerden triptofan metabolize edilebilir.Bu \u015fekil- de g\u00fcnl\u00fck niyasin gereksinmesi besindeki triptofan miktar\u0131na ba\u011fl\u0131 kalmaktad\u0131r.<\/p>\n
Piridoksin. Bu vitamin et, yumurta, f\u0131nd\u0131k, bu\u011fday gibi taneleri olan fasulye gibi \u00e7ok \u00e7e\u015fitli yiyecek i\u00e7inde bulundu\u011fu i\u00e7in insanda tam anlam\u0131yla bir piridoksin yetersizli\u011fi s\u00f6z konusu de\u011fildir.Piridoksal fosfat amino asitlerin aminlere transaminasyon ve dekarboksilayonu- nu i\u00e7ine alan enzimatik reaksiyonlarda koenzim olarak i\u015f g\u00f6r\u00fcr.Piridoksin yoksun besin verilen deney hayvanlar\u0131n geli\u015fmesi gecikir, anemi ba\u015f g\u00f6sterir ve lenf dokusunun bozulmas\u0131 nedeni ile \u00f6l\u00fcmle sonu\u00e7lanabilen akyuvar ve antikor yoklu\u011fu,diren\u00e7sizlik ortaya \u00e7\u0131kar.G\u00fcnl\u00fck gereksinme 1-2 mg d\u0131r, fakat \u00e7ok besindeki protein oran\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Pantotenik Asit. Bu vitamin normal sinir ve deri yap\u0131s\u0131n\u0131n korunabilmesi i\u00e7in gereklidir. Deneysel olarak olu\u015fturulan yetersizlik halinde b\u00fcy\u00fcmede gecikme, dermatitis, sa\u00e7larda k\u0131rla\u015f- ma ve adrenal bezlerde zedelenme g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. 2. D\u00fcnya sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda tutsak kamplar\u0131nda baz\u0131 tutsaklarda g\u00f6r\u00fclen \u2018ayak yanmas\u0131\u2019 sendromu pantotenik asit tedavisine cevap vermi\u015ftir.Nor- mal g\u00fcnl\u00fck besinde insan\u0131n g\u00fcnl\u00fck besinde g\u00fcnl\u00fck gereksinmesini kar\u015f\u0131layacak miktarda 20 mg pantotenik asit bulunur.Bu besin bak\u0131m\u0131ndan \u00f6zellikle zengin olan besin maddeleri yumurta, et, tatl\u0131 patates ve yer f\u0131st\u0131\u011f\u0131d\u0131r.Karbonhidrat, ya\u011f ve protein metabolizmas\u0131nda ve enerji d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc- m\u00fcndeki basamaklar i\u00e7in \u00f6nemli olan koenzim A\u2019n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 meydana getirir.<\/p>\n
Biyotin. \u0130lk kez maya geli\u015fmesi i\u00e7in zorunlu bir fakt\u00f6r olarak ke\u015ffedilmi\u015ftir.O zamandan beri ola\u011fan\u00fcst\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fck miktarda da olsa, memeli hayvanlar\u0131n g\u00fcnl\u00fck besini i\u00e7ende bulunmas\u0131n\u0131n zorunlu oldu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015ftir.Melas, yumurta sar\u0131s\u0131 ve karaci\u011fer biyotin bak\u0131m\u0131ndan zengin kaynaklard\u0131r.Yumurta ak\u0131nda bulunan bir protein olan avidin, barsakta biyotinle birle\u015ferek emilmesini \u00f6nler.Avidin s\u0131cakl\u0131k kar\u015f\u0131s\u0131nda bozuldu\u011fu i\u00e7in pi\u015fmi\u015f yumurta ak\u0131, biyotin emilme- sini engellemez.Deney hayvanlar\u0131nda biyotin yetersizli\u011fi meydana getirmek i\u00e7in birka\u00e7 \u00e7i\u011f yu- murta ak\u0131na gereksinme vard\u0131r.Sadece \u00e7i\u011f yumurta ve \u015farapla beslenen insanlarda deri yang\u0131- s\u0131yla belirlenen birka\u00e7 olayla biyotin yetersizli\u011fi ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.Biyotin verildi\u011fi zaman belirti ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
Bir organik molek\u00fcle karbon dioksit eklenmesi ile ilgili reaksiyonlar ve ya\u011f asitlerinin biyosentezindeki birinci basamak olan malonil koenzim A\u2019y\u0131 olu\u015fturmak \u00fczere asetil koenzim A\u2019n\u0131n karboksilasyonu i\u00e7in ge\u00e7en reaksiyonlarda bir koenzim olarak i\u015f g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n
Folik Asit, B12 Vitamini, Kolin, \u0130nositol ve Para-amino benzoik Asit. Folk asit ve B12 vitamini anemiyi \u00f6nlemek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, pernisiy\u00f6z aneminin tedavisinde karaci\u011fer \u00f6z\u00fct\u00fc ile birle\u015ftirerek kullan\u0131l\u0131r.Folik asit, bir karbonlu bile\u015fiklerin bir molek\u00fclden bir ba\u015fkas\u0131na ta- \u015f\u0131nmas\u0131yla ilgili reaksiyonlarda gereksinme duyulan tetrahidrofolik asit koenzimi de ve fenil ala- ninin tirozine d\u00f6n\u00fc\u015fmesi i\u00e7in koenzim olarak gereken biyopterinin i\u00e7inde bulunur.Kobalamin, kobalt iyonu siyanid, riboz \u015fekeri ve ba\u015fak bile\u015fenleri i\u00e7eren bir porfirin halkas\u0131ndan olu\u015fan karma\u015f\u0131k bir molek\u00fcld\u00fcr.Folik asit ve kobalaminin kans\u0131zl\u0131\u011f\u0131 \u00f6nlemedeki rol\u00fc, a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 alyuvar- lar\u0131n \u00fcretimiyle ilgili n\u00fckleik asitlerin sentezlenmesini kolayla\u015ft\u0131rmaktan ileri gelir.Kobalaminin ayn\u0131 zamanda suksinat ve malonat gibi baz\u0131 organik asitlerin birbirine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcnde koenzim olarak i\u015f g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc de bilinmektedir.Kobalamin bakteriler taraf\u0131ndan sentezlendi\u011fi halde y\u00fcksek organizasyonlu bitki ve hayvanlar taraf\u0131ndan sentezlenemez.Kobalamin bu \u015fekilde ye\u015fil bitkiler i\u00e7in oldu\u011fu kadar hayvanlar i\u00e7in de bir vitamindir. <\/p>\n
Kolin bir b\u00fcy\u00fcme fakt\u00f6r\u00fcd\u00fcr.Noksanl\u0131\u011f\u0131 civcivlerde b\u00f6brek kanamas\u0131na neden olur ve perosiz denilen bir kemik bozuklu\u011funa neden olur.Ya\u011f proteinlerin metabolizmas\u0131 i\u00e7in, \u00e7ok sa-
\nda B vitamininde oldu\u011fu gibi koenzim olarak de\u011fil, baz\u0131 temel maddelerin sentezlenmesinde metil grubu kayna\u011f\u0131 olarak \u00f6nemlidir.Eri\u015fkin bir insan g\u00fcnde 2,000 mg koline gereksinme du- yar.<\/p>\n
Lipoik Asit. Pir\u00fcvik ve alfa-ketoglutarik asitlerin oksidatif dekarboksilasyonunda tiya- min pirofosfat\u0131n yan\u0131nda kofakt\u00f6r gibi hareket eden iki k\u00fck\u00fcrt atomu ta\u015f\u0131yan sekiz karbonlu bir ya\u011f asididir.\u0130nsan ve hayvanlar\u0131n g\u00fcnl\u00fck besini i\u00e7inde bulunmas\u0131n\u0131n gerekti\u011fi g\u00f6sterilmi\u015f ol- makla beraber, baz\u0131 mikroorganizmalar i\u00e7in bir b\u00fcy\u00fcme fakt\u00f6r\u00fc oldu\u011fu bilinmektedir.Baz\u0131 b\u00f6- ceklerin geli\u015fme fakt\u00f6r\u00fc olarak gereksinme duydu\u011fu karnitin, memeli hayvanlar\u0131n h\u00fccrelerinde de bulunur ve ya\u011f asitlerinin mitokondri zarlar\u0131ndan ge\u00e7mesinde rol oynar.<\/p>\n
\u0130nositol ve para-amino benzoik asidin sa\u00e7 d\u00f6k\u00fclmesi ve sa\u00e7lar\u0131n k\u0131rla\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nlenme- sinde \u00f6nemli olduklar\u0131 biliniyor.Her ikisi de s\u0131\u00e7anlar\u0131n ve muhtemelen insan\u0131 da i\u00e7ine almak \u00fcze- re ba\u015fak hayvansal canl\u0131lar\u0131n normal geli\u015fimi i\u00e7in \u015fartt\u0131r.Para amino benzoik asit, folik asidin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 te\u015fkil eder.Bu B vitaminleri barsak bakterileri taraf\u0131ndan da sentezlenir.<\/p>\n
Antimetabolitler<\/p>\n
D.D.Woods, 1940 y\u0131l\u0131nda s\u00fclfamidli ila\u00e7lar\u0131n, s\u00fclfamidin bakteriler \u00fczerinde yapt\u0131\u011f\u0131 etki- ye z\u0131t bir etkiyi paraamino benzoik asidin yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 buldu.S\u00fclfamid bakterostatik oldu\u011fu i\u00e7in bakteri \u00e7o\u011falmas\u0131n\u0131 engeller ve bu \u015fekilde sald\u0131rgan bakterileri etkileyerek v\u00fccut savunmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur.Bu g\u00f6zlem, s\u00fclfamidlerin paraamino benzoik asidin, koenzimin esas k\u0131sm\u0131n\u0131 te\u015fkil etti\u011fi bakteri enzimiyle rekabete girip engelleyerek, bakteri geli\u015fmesine zarar vermesi \u015feklinde bir teoriyi akla getirmektedir.S\u00fclfamid kimyasal yap\u0131 bak\u0131m\u0131ndan para-amino benzoik aside ol- duk\u00e7a benzerlik g\u00f6sterir.Benzerlik enzimi yan\u0131ltacak kadar fazla oldu\u011fu i\u00e7in enzim reaksiyona al\u0131n\u0131r, fakat enzim mekanizmas\u0131n\u0131 i\u015fletmeyecek kadar da farkl\u0131 bir yap\u0131ya sahiptir.Bu teori anti- metabolit denilen bundan biraz farkl\u0131 maddelerin, bildi\u011fimiz vitaminlerin bakterilerin ya da kanser h\u00fccrelerinin geli\u015fimini engellemesine y\u00f6nelik ara\u015ft\u0131rma faaliyetini ba\u015flatt\u0131.<\/p>\n
Folik asidin bir antimetaboliti olan aminopterin, baz\u0131 l\u00f6semi t\u00fcrlerini hafifletmekte ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bazal Metabolizma H\u0131z\u0131 G\u00fcnl\u00fck enerji t\u00fcketimi, faaliyete , ya\u015fa , cinsiyete, a\u011f\u0131rl\u0131\u011fa, v\u00fccut irili\u011fine ve hormonal duruma ba\u011fl\u0131 olarak ki\u015filer aras\u0131nda de\u011fi\u015fiklikler g\u00f6sterir.Metabolizma h\u0131z\u0131,ki\u015finin son yeme\u011fini yedikten en az 12 saat sonra tam dinlenme halinde uzan\u0131rken ve \u00f6zel ko\u015fullar alt\u0131nda al\u0131n\u0131r. Bu ko\u015fullar alt\u0131nda kalbin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 soluk al\u0131p vermek,sinir impulslar\u0131n\u0131n iletimi v\u00fccut s\u0131v\u0131lar\u0131n\u0131n ve s\u0131cakl\u0131k …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2309,2313,2311,2306,2305,2312,2304,2302,2301,2308,2299,2303,2300,2307,2310],"class_list":["post-780","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-a-vitamini","tag-c-vitamini","tag-d-vitamini","tag-glikojen","tag-glikoz","tag-k-vitamini","tag-karaciger","tag-karbonhidratlar","tag-kimyasal-reaksiyonlar","tag-lipidler","tag-metabolizma","tag-protein","tag-sinir-impulslari","tag-yag-asitleri","tag-yagda-cozunen-vitaminler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/780","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=780"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/780\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=780"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=780"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=780"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}