Duyular\u0131m\u0131z ve Beyin
\n\u00c7evremizde olup bitenleri duyular\u0131m\u0131z arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla anlar\u0131z. \u00d6rne\u011fin, \u00e7evredeki cisimleri g\u00f6zlerimizle g\u00f6r\u00fcr, sesleri kulaklar\u0131m\u0131zla i\u015fitiriz. \u0130yi ve k\u00f6t\u00fc kokular\u0131, burnumuzla alg\u0131lar\u0131z. Besinlerin tatlar\u0131n\u0131 dilimizle anlar, cisimlerin sertli\u011fini, yumu\u015fakl\u0131\u011f\u0131n\u0131, so\u011fuklu\u011funu ve s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 derimizle hissederiz.
\nDuyular\u0131n al\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan yap\u0131lar resept\u00f6rler olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Resept\u00f6rlerle al\u0131nan uyart\u0131lar duyusal sinirlerle beynin ilgili merkezlerine iletilir.
\nK\u0131sacas\u0131 duyu organlar\u0131m\u0131z, \u00e7evreden gelen uyar\u0131lar\u0131, duyu sinirleriyle beynimize g\u00f6nderir. Beyin ald\u0131\u011f\u0131 uyar\u0131lar\u0131 de\u011ferlendirir, sonucu hareket sinirleriyle duyu organlar\u0131na bildirir. Sonu\u00e7ta organlar, g\u00f6revlerini yerine getirerek, \u00e7evreyle uyum i\u00e7inde olmam\u0131z\u0131 sa\u011flar. Her duyu organ\u0131 alm\u0131\u015f oldu\u011fu uyart\u0131y\u0131 beyinde de\u011ferlendirip, tepkisini ilgili organda g\u00f6sterir.
\n.Her bir resept\u00f6r uyaran\u0131n ne oldu\u011funa bakmaks\u0131z\u0131n ancak \u00f6zelle\u015fmi\u015f oldu\u011fu cevab\u0131 verir. \u00d6rne\u011fin g\u00f6z \u0131\u015f\u0131\u011fa duyarl\u0131d\u0131r, kulak titre\u015fime duyarl\u0131d\u0131r, burun ve dil suda \u00e7\u00f6z\u00fcnen maddelere duyarl\u0131d\u0131r, deri dokunmaya duyarl\u0131d\u0131r.
\n\u0130nsanda d\u0131\u015f ortama a\u00e7\u0131k 5 duyu organ\u0131 vard\u0131r. G\u00f6rme, i\u015fitme, tatma, dokunma ve koklama olmak \u00fczere be\u015f duyumuz vard\u0131r. G\u00f6rme duyusu organ\u0131m\u0131z g\u00f6zler, tat alma duyusu organ\u0131m\u0131z dildir. Koklama duyusu organ\u0131m\u0131z burun, i\u015fitme duyusu organ\u0131m\u0131z kulakt\u0131r. Derimiz ise dokunma duyusu organ\u0131m\u0131zd\u0131r.<\/p>\n
G\u00d6Z VE G\u00d6RME DUYUSU
\nG\u00f6zler \u0131\u015f\u0131\u011fa duyarl\u0131d\u0131r. \u0130nsanlarda g\u00f6z,\u0131\u015f\u0131k alan ve bundan dolay\u0131 g\u00f6rme olay\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiren \u00e7ok \u00f6zelle\u015fmi\u015f bir organd\u0131r. G\u00f6zler kafatas\u0131n\u0131n g\u00f6z \u00e7ukuruna yerle\u015fmi\u015flerdir. G\u00f6z g\u00f6rme i\u015finde do\u011frudan g\u00f6rev alan k\u0131s\u0131mlar ve bunlar\u0131 koruyan yap\u0131lardan meydana gelmi\u015ftir. Bu koruyucu yap\u0131lar; ka\u015flar ,g\u00f6z kapaklar\u0131, kirpikler, g\u00f6zya\u015f\u0131 bezleri ile g\u00f6z yuvarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00e7ukuruna ba\u011flayan ve hareketini sa\u011flayan kaslard\u0131r. G\u00f6z kapaklar\u0131 g\u00f6z ya\u015f\u0131 bezlerinin \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 s\u0131v\u0131y\u0131 k\u0131rpma hareketi ile g\u00f6z\u00fcn saydam tabakas\u0131na yayarak bu tabakan\u0131n kurumas\u0131n\u0131 engeller. Ayr\u0131ca kapanarak g\u00f6z\u00fc korur.
\nG\u00f6z\u00fcn g\u00f6rmeyi sa\u011flayan k\u0131s\u0131mlar\u0131 ise; resept\u00f6rler, mercek ve \u0131\u015f\u0131k etkisiyle olu\u015fan uyart\u0131lar\u0131 (impulslar) beyne ileten sinirlerden ibarettir.
\nG\u00f6z yuvarl\u0131\u011f\u0131 d\u0131\u015ftan i\u00e7e do\u011fru 3 tabakadan olu\u015fur. Sert tabaka, damarl\u0131 tabaka ve a\u011f tabaka d\u0131r.<\/p>\n
1- SERT TABAKA
\nG\u00f6z yuvarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 en d\u0131\u015ftan saran, parlak beyaz, s\u0131k telli ba\u011f dokudan yap\u0131lm\u0131\u015f sert bir tabakad\u0131r.Bu tabaka g\u00f6z\u00fcn i\u00e7 k\u0131sm\u0131nda bulunan daha nazik dokular\u0131 korur ve g\u00f6z yuvarla\u011f\u0131na dayan\u0131kl\u0131l\u0131k kazand\u0131rarak g\u00f6z\u00fcn \u015feklinin bozulmas\u0131n\u0131 \u00f6nler.
\nSert tabaka, g\u00f6z\u00fcn \u00f6n taraf\u0131nda ve ortas\u0131nda incelerek saydamla\u015f\u0131r ve \u201csaydam tabaka\u201dy\u0131 olu\u015fturur. I\u015f\u0131\u011f\u0131 ge\u00e7iren saydam tabakaya “KORNEA” denir. Saydam tabaka (kornea) g\u00f6ze gelen \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 k\u0131rarak g\u00f6z\u00fcn i\u00e7 b\u00f6lgesindeki g\u00f6z bebe\u011fine ge\u00e7irir.<\/p>\n
2- DAMAR TABAKA
\nSert tabakan\u0131n alt\u0131nda yer al\u0131r. G\u00f6z\u00fc besleyen kan damarlar\u0131 bu tabakada bulunur. Damar tabakan\u0131n i\u00e7 y\u00fczeyinde, siyah renk maddesi ta\u015f\u0131yan h\u00fccrelerin (melanin) meydana getirdi\u011fi bir tabaka bulunur. Bu tabaka fazla \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 emerek g\u00f6z yuvarla\u011f\u0131n\u0131n i\u00e7ini karanl\u0131k bir oda haline \u00e7evirir.
\nDamar tabaka g\u00f6z\u00fcn \u00f6n k\u0131sm\u0131nda kal\u0131nla\u015farak merce\u011fi tutan ask\u0131larla, \u0130R\u0130S ad\u0131 verilen renkli k\u0131sm\u0131 meydana getirir. \u0130R\u0130S,d\u00fcz kaslarla donat\u0131lm\u0131\u015f ve renk maddesi (pigment) y\u00f6n\u00fcnden zengin h\u00fccrelerle, dokulardan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ris ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 renk maddesine g\u00f6re kahve rengi, ye\u015fil ve mavi renklerde olur. \u0130risin ortas\u0131nda, g\u00f6z bebe\u011fi denilen ve g\u00f6ze \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n girmesini sa\u011flayan k\u00fc\u00e7\u00fck bir delik vard\u0131r.G\u00f6z bebe\u011fi iristeki kaslarla b\u00fcy\u00fct\u00fcl\u00fcp k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fclebilir. B\u00f6ylece g\u00f6ze giren \u0131\u015f\u0131k miktar\u0131 ayarlan\u0131r. Kuvvetli \u0131\u015f\u0131kta g\u00f6z bebe\u011fi k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcr, az \u0131\u015f\u0131kta b\u00fcy\u00fcr.
\nG\u00d6Z MERCEG\u0130 irisin arkas\u0131nda yer al\u0131r. \u0130ki tarafl\u0131 d\u0131\u015f b\u00fckey olan saydam bir yap\u0131d\u0131r.\u00dczeri esnek saydam bir zarla \u00f6rt\u00fcl\u00fcd\u00fcr.Mercek g\u00f6z bebe\u011finden giren \u0131s\u0131nlar\u0131 k\u0131r\u0131larak a\u011f tabaka \u00fczerine d\u00fc\u015fmesini sa\u011flar. Mercek, halka seklindeki mercek ba\u011flar\u0131 ile g\u00f6z\u00fcn kirpiksi cismine tutunur. Kirpiksi cisim ,sert tabaka ile saydam tabakan\u0131n b\u0131rlesme b\u00f6lgesine yak\u0131n bir yere tutunan dairesel ve uzunlamas\u0131na kas liflerinden meydana gelmi\u015ftir.Bunlara kirpiksi kaslar denir. Saydam tabaka ile mercek aras\u0131nda kalan bo\u015flu\u011fa \u00f6n oda ad\u0131 verilir.G\u00f6z merce\u011fi ile iris aras\u0131nda kalan k\u00fc\u00e7\u00fck bo\u015flu\u011fa ise arka oda verilir.Mercek ile a\u011f tabaka aras\u0131nda kalan k\u0131sm\u0131,cams\u0131 cisim denilen berrak ve jelatinimsi bir madde ile doludur.<\/p>\n
3- AG TABAKA (RETINA)
\nEn i\u00e7teki tabakad\u0131r. I\u015f\u0131\u011fa duyarl\u0131 resept\u00f6r h\u00fccreler ile sinir h\u00fccreleri ile d\u00f6\u015fenmi\u015f karma\u015f\u0131k bir yap\u0131ya sahiptir. Resept\u00f6r h\u00fccrelerde sinirler bu tabakaya a\u011f gibi yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in A\u011f tabaka denmi\u015ftir.
\nA\u011f tabakadaki duyu sinirlerinin aksonlar\u0131 g\u00f6z yuvarla\u011f\u0131n\u0131n arka taraf\u0131nda bir noktada birle\u015ferek g\u00f6z s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 meydana getirirler. Optik sinirin g\u00f6z yuvarla\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgede resept\u00f6rler olmad\u0131\u011f\u0131 ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fc meydana gelmedi\u011fi i\u00e7in k\u00f6r nokta ad\u0131n\u0131 al\u0131r.
\nSaydam tabaka ile g\u00f6z merce\u011finden ge\u00e7en eksenin, g\u00f6z\u00fcn arka kutbunda retinay\u0131 kesti\u011fi yerde \u00e7ukurca bir b\u00f6lge vard\u0131r.”SARI LEKE” denilen bu k\u0131s\u0131mda a\u011f tabaka olduk\u00e7a incedir.<\/p>\n
G\u00f6rmenin fizyolojisi
\nCisimleri g\u00f6rmemizi sa\u011flayan duyu organ\u0131m\u0131z g\u00f6zlerimizdir. Ancak, g\u00f6rmenin ger\u00e7ekle\u015febilmesi i\u00e7in \u0131\u015f\u0131\u011fa ihtiyac\u0131m\u0131z vard\u0131r. Cisimlerden yans\u0131yan \u0131\u015f\u0131k saydam tabaka ve g\u00f6z bebe\u011finden ge\u00e7erek merce\u011fe gelir. Mercekte k\u0131r\u0131lan \u0131\u015f\u0131k, a\u011f tabaka \u00fczerindeki sar\u0131 benekte ters bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc olu\u015fturur. Bu ters g\u00f6r\u00fcnt\u00fc, duyu sinirleriyle beyne iletilir. Beynimiz ald\u0131\u011f\u0131 uyar\u0131y\u0131 de\u011ferlendirir ve cismi d\u00fcz olarak g\u00f6rmemizi sa\u011flar.<\/p>\n
G\u00f6z uyumu : Uza\u011fa veya yak\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda g\u00f6z merce\u011fi yass\u0131la\u015f\u0131p \u015fi\u015fkinle\u015ferek odak uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ayarlar. B\u00f6ylece g\u00f6r\u00fcnt\u00fc net olarak retinaya(a\u011f tabaka) d\u00fc\u015fer. Buna g\u00f6z uyumu denir.Cismin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc sar\u0131 lekeye ters ve cisimden k\u00fc\u00e7\u00fck olarak d\u00fc\u015fer. G\u00f6rme sinirleri uyart\u0131y\u0131 beyine g\u00f6nderir. Beyinde g\u00f6r\u00fcnt\u00fc d\u00fcz ve cisme e\u015fit olarak alg\u0131lan\u0131r.
\nMercek g\u00f6z\u00fc iki b\u00f6l\u00fcme ay\u0131r\u0131r. Saydam tabaka ile mercek aras\u0131na \u201c\u00f6n oda\u201d , mercek ile a\u011f tabaka aras\u0131ndaki geni\u015f bo\u015flu\u011fa\u201darka oda\u201d denir. G\u00f6z yuvarla\u011f\u0131n\u0131n i\u00e7i \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 k\u0131rma \u00f6-
\nzelli\u011fi olan \u201cg\u00f6z s\u0131v\u0131s\u0131\u201d ile doludur. Arka oday\u0131 dolduran s\u0131v\u0131ya \u201ccams\u0131 cisim\u201d denir.
\nSar\u0131 lekedeki h\u00fccrelerin iyi g\u00f6rev yapabilmesi i\u00e7in \u201cA\u201d vitamini gereklidir. A vitamini eksikli\u011finde \u201cgece k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc\u201d hastal\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
KULAK VE \u0130\u015e\u0130TME DUYUSU
\n\u0130\u015fitme ve denge organ\u0131m\u0131zd\u0131r. \u00dc\u00e7 k\u0131s\u0131mda incelenir.
\nD\u0131\u015f Kulak : Kulak kep\u00e7esi ve kulak yolundan olu\u015fur. Ses dalgalar\u0131n\u0131n toplanarak kulak zar\u0131na iletilmesini sa\u011flar. Kulak yolu i\u00e7indeki k\u0131llar ve kulak yolundan salg\u0131lanan s\u0131v\u0131 kula\u011fa yabanc\u0131 toz gibi maddelerin girmesini \u00f6nler. Kulak yolundan salg\u0131lanan s\u0131v\u0131(kulak kiri) ayn\u0131 zamanda kulak zar\u0131n\u0131n yumu\u015fakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flar. Kulak zar\u0131 d\u0131\u015f kulakla orta kula\u011f\u0131 birbirinden ay\u0131r\u0131r.<\/p>\n
Orta Kulak : Kulak zar\u0131 ile oval pencere denilen zar aras\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck bir oda gibidir. Kulak zar\u0131na ba\u011fl\u0131 ilk kemik \u201c\u00e7eki\u00e7\u201d kemi\u011fidir. \u0130kinci kemik \u201c\u00f6rs\u201d ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kemik \u201c\u00fczengi\u201d kemi\u011fidir. Bu kemiklerin \u00fc\u00e7\u00fcne birden \u201ckemik k\u00f6pr\u00fc\u201d denir. Bu kemikler kulak zar\u0131ndan al\u0131nan ses dalgalar\u0131n\u0131 i\u00e7 kula\u011fa iletir. V\u00fccudumuzun en k\u00fc\u00e7\u00fck kemi\u011fi \u00fczengi kemi\u011fidir.<\/p>\n
Orta kulak \u201c\u00f6staki borusu\u201d ile yuta\u011fa a\u00e7\u0131l\u0131r. \u00d6staki borusu d\u0131\u015f kulak ile orta kulak aras\u0131ndaki hava bas\u0131nc\u0131n\u0131 dengeleyerek kulak zar\u0131n\u0131 korur.<\/p>\n
\u0130\u00e7 Kulak : \u0130\u015fitmeyi sa\u011flayan yerdir. \u0130\u00e7inde i\u015fitme sinirleri ve duyu h\u00fccreleri bulunur. Orta kulaktan itibaren \u201coval pencere\u201dile ba\u015flar. \u0130\u00e7 kulaktaki \u201cdal\u0131z\u201d oval pencere yoluyla gelen ses dalgalar\u0131n\u0131 s\u0131v\u0131 dalgalanmas\u0131 halinde \u201csalyangoz\u201d a iletir. Salyangozun i\u00e7inde i\u015fitme duyu h\u00fccrelerinin bulundu\u011fu \u201ckorti organ\u0131\u201d bulunur. Buradan da i\u015fitme duyu sinirleriyle al\u0131nan u-yart\u0131 beyine ta\u015f\u0131n\u0131r ve ses beyin taraf\u0131ndan alg\u0131lan\u0131r. Salyangozun \u00fcst k\u0131sm\u0131nda \u201c\u00fc\u00e7 yar\u0131m daire kanal\u0131\u201d bulunur. Bu kanallar\u0131n i\u00e7indeki s\u0131v\u0131 ile v\u00fccudun dengesi alg\u0131lanarak beyine bildirilir. Kulak, i\u015fitme g\u00f6revinin yan\u0131 s\u0131ra, v\u00fccudun dengede durmas\u0131na da yard\u0131m eder. Bu dengeyi, i\u00e7 kulakta bulunan yar\u0131m daire kanallar\u0131yla sa\u011flar. V\u00fccudun dengesini \u201cbeyincik\u201d sa\u011flar.<\/p>\n
\u0130\u015fitmenin fizyolojisi
\nD\u0131\u015f ortamdan gelen ses dalgalar\u0131 kulak kep\u00e7esi taraf\u0131ndan toplanarak d\u0131\u015f kulak yolu boyunca kulak zar\u0131na iletilir. Kulak zar\u0131; d\u0131\u015f kulak ve orta kula\u011f\u0131 birbirinden ay\u0131r\u0131r. Ses dalgalar\u0131n\u0131n kulak zar\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 titre\u015fimler orta kulakta bulunan ve s\u0131ras\u0131yla \u00e7eki\u00e7,\u00f6rs ve \u00fczengi olarak isimlendirilen kemik\u00e7iklerde hareket olu\u015fturur. Bu kemik\u00e7ikler kulak zar\u0131 ile i\u00e7 kulak aras\u0131nda irtibat olu\u015ftururlar. Yani kulak zar\u0131nda olu\u015fan titre\u015fimleri i\u00e7 kula\u011fa iletirler. \u0130\u00e7 kulakta labirent ad\u0131 verilen ve i\u015fitme ve dengeden sorumlu organ taraf\u0131ndan al\u0131nan ses dalgalar\u0131 i\u015fitme siniri boyunca beyne iletilir. Beyin gelen ses dalgalar\u0131n\u0131 analiz eder ve i\u015fitme fonksiyonu ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olur.<\/p>\n
Ses dalgalar\u0131n\u0131n izledi\u011fi yol :
\nSes \u2013 Kulak yolu \u2013 Kulak zar\u0131 – Kemik k\u00f6pr\u00fc \u2013D al\u0131z – Salyangoz<\/p>\n
D\u0130L VE TATMA DUYUSU
\nTat alma organ\u0131m\u0131zd\u0131r. Ancak tat d\u0131\u015f\u0131nda sindirim ve konu\u015fma gibi olaylarda da g\u00f6rev al\u0131r. Dil kaslardan yap\u0131l\u0131d\u0131r. \u00dczerinde girintili \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 tat alma cisimcikler i(tat memecikleri , papilla) bulunur. Dilimiz suda \u00e7\u00f6z\u00fcnebilen maddelerin tad\u0131n\u0131 alabilir ve d\u00f6rt farkl\u0131 tada duyarl\u0131d\u0131r. Dilin farkl\u0131 b\u00f6lgeleri farkl\u0131 tatlara duyarl\u0131d\u0131r. Ucu tatl\u0131, orta kenarlar\u0131 tuzlu, arka kenarlar\u0131 ek\u015fi ve arkas\u0131 ac\u0131 tatlar\u0131 alg\u0131lar.<\/p>\n
Tat alman\u0131n fizyolojisi
\n\u00dczeri deriyle kapl\u0131 olan dilimiz, t\u00fck\u00fcr\u00fck bezlerinin yard\u0131m\u0131yla s\u00fcrekli \u0131slak kal\u0131r, besinleri t\u00fck\u00fcr\u00fck yard\u0131m\u0131yla \u0131slat\u0131r. Islanan besin maddeleri sinirler \u00fczerinde kimyasal bir etki meydana getirir. Bu etki, sinirler taraf\u0131ndan beyne iletilir. Beyin, tad\u0131n hangi maddeye ait oldu\u011funu anlamam\u0131z\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n
BURUN VE KOKLAMA DUYUSU
\nBurun koku alma organ\u0131d\u0131r. U\u00e7 k\u0131sm\u0131 k\u0131k\u0131rdak, arka k\u0131sm\u0131 kemikten yap\u0131l\u0131d\u0131r. Burun bo\u015flu\u011fu \u201csapan\u201d kemi\u011fi ile ikiye ayr\u0131l\u0131r. Bo\u015fluklardan ortaya do\u011fru \u00fc\u00e7er tane kemik \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131 iner. Aralar\u0131nda hava dola\u015fan bu kemiklere \u201cboynuzcuk kemikleri\u201d denir. Bu kemiklerin aras\u0131ndaki bo\u015fluklara \u201csin\u00fcs\u201d denir. Sin\u00fcslerin iltihaplanmas\u0131na \u201csin\u00fczit\u201d denir. Burun bo\u015flu\u011fu mukus salg\u0131s\u0131 yapan epitel h\u00fccreleriyle d\u00f6\u015fenmi\u015ftir. Burun i\u00e7indeki k\u0131llar ve mukus kirli havay\u0131 temizler, mukus havay\u0131 nemlendirir, burun i\u00e7indeki k\u0131vr\u0131mlar havay\u0131 \u0131s\u0131t\u0131r.<\/p>\n
Koku alman\u0131n fizyolojisi
\nKoku alma sinirleri burun bo\u015flu\u011funun \u00fcst taraf\u0131ndaki \u201csar\u0131 b\u00f6lge\u201d de bulunur. Havaya kar\u0131\u015fan koku zerrecikleri mukus i\u00e7inde \u00e7\u00f6z\u00fcnerek koklama sinirlerini uyar\u0131r. Duyu sinirleri bu uyart\u0131y\u0131 beyine ta\u015f\u0131r. B\u00f6ylece koku alg\u0131lan\u0131r.
\nKoklama ve tatma duyular\u0131 suda \u00e7\u00f6z\u00fcnebilen maddelere duyarl\u0131d\u0131r. Bu nedenle birbiriyle yak\u0131ndan ilgilidir. \u00d6rne\u011fin nezle oldu\u011fumuzda koku ve tat alma duyular\u0131m\u0131z iyi \u00e7al\u0131\u015fmaz.
\nEri\u015fkin bir insan yakla\u015f\u0131k birka\u00e7 bin kadar kokuyu rahatl\u0131kla ay\u0131rt edebilir. Kad\u0131nlar\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131n koku alma duyusu daha geli\u015fmi\u015ftir. \u0130nsanlar\u0131n CO gibi zehirli gazlar\u0131 alg\u0131layabilme yetene\u011fi yoktur.
\nKoku resept\u00f6rleri \u00e7ok \u00e7abuk adapte olurlar. Kokunun al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ilk saniyede yakla\u015f\u0131k %50oran\u0131nda adaptasyon ger\u00e7ekle\u015fir. Ve sonraki birka\u00e7 dakika i\u00e7inde o kokuya adapte olunur. Koku duyusu ile tat duyusu birbiri ile ili\u015fkilidir. \u00dcst solunum yollar\u0131 enfeksiyonlar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak kokunun al\u0131nmas\u0131nda bir sorun oldu\u011fu zaman maddenin tad\u0131 farkl\u0131la\u015f\u0131r. Koku duyusu tat duyusundan \u00e7ok daha y\u00fcksek oranda ho\u015fa gitme veya gitmeme \u015feklinde lezzetin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda etkilidir.<\/p>\n
DER\u0130
\nDokunma duyu organ\u0131m\u0131z deridir. Ancak derinin duyu d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka g\u00f6revleri de vard\u0131r.
\nD\u0131\u015ftan i\u00e7e do\u011fru \u00f6l\u00fc tabaka, \u00fcst deri, alt deri ve ya\u011f tabakalar\u0131ndan olu\u015fur. \u00dcst derinin canl\u0131 olan alt k\u0131sm\u0131nda deriye rengini veren renk tanecikleri (melanin pigmenti) bulunur.Alt deri \u00fcst deriden daha kal\u0131nd\u0131r. Alt deride k\u0131l k\u00f6kleri, ya\u011f bezleri, ter bezleri, duyu cisimcikleri, k\u0131lcal kan damarlar\u0131, duyu sinirleri bulunur.<\/p>\n
Derinin G\u00f6revleri:
\na) Dokunma duyu organ\u0131d\u0131r. Bas\u0131n\u00e7, s\u0131cak-so\u011fuk, a\u011fr\u0131 ve sertlik-yumu\u015fakl\u0131k, d\u00fczl\u00fck- p\u00fcr\u00fczl\u00fcl\u00fck gibi duyular\u0131 alg\u0131lar.
\nb) Terleme yaparak bo\u015falt\u0131ma yard\u0131m eder.
\nc) Gaz al\u0131\u015fveri\u015fi yaparak solunuma yard\u0131m eder.
\nd) V\u00fccudumuzu d\u0131\u015f etkilerden(\u00e7arpma, mikroplar vb.) korur.
\ne) V\u00fccudumuza desteklik sa\u011flar. Estetik ve g\u00fczellik verir.
\nf) V\u00fccut \u0131s\u0131s\u0131n\u0131n ayarlanmas\u0131na yard\u0131m eder.<\/p>\n
Sahip oldu\u011fu resept\u00f6rlerle v\u00fccudun en geni\u015f genel duyu organ\u0131 olan deri, ayn\u0131 zamanda v\u00fccudun en b\u00fcy\u00fck ve en a\u011f\u0131r organ\u0131d\u0131r.
\nYakla\u015f\u0131k 5 kg a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda olan deri, ortalama kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 1-2 mmdir. Ancak v\u00fccudun baz\u0131 b\u00f6lgelerinde daha ince (g\u00f6z kapaklar\u0131: 0.5 mm), baz\u0131 b\u00f6lgelerinde ise daha kal\u0131nd\u0131r (s\u0131rt\u0131n \u00fcst taraf\u0131: 5 mm).
\nDeri duyu organ\u0131 olmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda ba\u015fka i\u015flevler de \u00fcstlenmi\u015ftir. Bunlar\u0131n en ba\u015f\u0131nda ise v\u00fccudu mekanik, kimyasal, \u0131\u015f\u0131n ve termal zararlara kar\u015f\u0131 korumas\u0131 gelir. Deri ayn\u0131 zamanda v\u00fccut \u0131s\u0131s\u0131n\u0131n dengelenmesinde \u00f6nemli rol oynar. Ter ile ya\u011f bezleri ile de v\u00fccudun art\u0131k maddeleri uzakla\u015ft\u0131rmas\u0131nda rol oynar.<\/p>\n
Ya\u015fa ba\u011fl\u0131 olarak deri, dehidrate olarak genellikle kuruyup k\u0131r\u0131\u015fmaya ba\u015flar. Cildin k\u0131r\u0131\u015fmas\u0131 genellikle yirmili ya\u015flar\u0131n ortalar\u0131nda ve y\u00fczde ba\u015flar. Deri elastikiyetini yitirir ve derinin ter ve ya\u011f bezlerinin aktivitesi azalmaya ba\u015flar.<\/p>\n
Deri d\u0131\u015ftan i\u00e7e do\u011fru \u00fc\u00e7 katmandan olu\u015fur. Bunlar; epidermis, dermis ve hipodermistir.<\/p>\n
Epidermis: Derinin en d\u0131\u015f tabakas\u0131 olup, keratinle\u015fmi\u015f \u00f6rt\u00fc epitelinden olu\u015fmu\u015ftur. Keratin tabakas\u0131 ile deriyi mekanik, kimyasal ve mikrobik etkilerden koruyan epidermiste kan damarlar\u0131 bulunmaz. Alt\u0131nda bulunan ba\u011f dokusundan diff\u00fczyonla beslenirler. Avu\u00e7 i\u00e7i, ve ayak taban\u0131 epidermisin en kal\u0131n oldu\u011fu yerlerdir.<\/p>\n
Dermis: En kal\u0131n deri katman\u0131d\u0131r. Proteinden meydana gelmi\u015f kollagen iplikler, elastik ve retik\u00fcler ba\u011f dokusundan olu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n
Hipodermis: gev\u015fek bir katman olup fibr\u00f6z ba\u011f dokusundan meydana gelmi\u015ftir. Bu gev\u015feklik sayesinde deri katman\u0131 serbest\u00e7e hareket ettirilebilir. Ya\u011f dokusu bu katmanda bulunur. Bu doku sayesinde v\u00fccudun \u015fekli, yani d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
Deri Bezleri:<\/p>\n
1- Ter bezleri: Hemen hemen v\u00fccudun her b\u00f6lgesinde bulunurlar. Dudak kenar\u0131, vulvan\u0131n i\u00e7 dudaklar\u0131, t\u0131rnak yataklar\u0131, klitoris ve penis ba\u015f\u0131nda bulunmazlar. Ter bezleri v\u00fccut \u0131s\u0131s\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesinde rol oynarlar. Ter bezleri strese de cevap verirler. Ayr\u0131ca seksuel aktivitede de salg\u0131 yaparlar.<\/p>\n
2- Ya\u011f bezleri : Dermiste bulunan ya\u011f bezleri ayak taban\u0131 ve avu\u00e7 i\u00e7i hari\u00e7 t\u00fcm v\u00fccuttabulunurlar. Sebun-m denilen salg\u0131lar\u0131n\u0131 direk k\u0131l folik\u00fcllerine veya deriye verirler. Sebum derinin ge\u00e7irgenli\u011fini ayarlar ve bakteri ile mantarlara kar\u015f\u0131 koruyuculuk yapar. Ergenlik d\u00f6nemine giri\u015fte hormonal de\u011fi\u015fiklikler sonucu sebum salg\u0131s\u0131 artar. Bunun sonucunda akneler olu\u015fur.<\/p>\n
K\u0131llar
\nAvu\u00e7 i\u00e7i, ayak taban\u0131, dudaklar, vulvan\u0131n i\u00e7 dudaklar\u0131 ve meme u\u00e7lar\u0131 hari\u00e7 t\u00fcm v\u00fccutta bulunurlar.
\nK\u0131llar g\u00fcnd\u00fcze nazaran gece, so\u011fu\u011fa nazaran s\u0131cakta daha h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcrler. Ergenlik d\u00f6neminde ba\u015flayan v\u00fccut k\u0131llanmas\u0131 50 ya\u015flar\u0131na kadar devam eder. En h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcme kad\u0131nlarda 16-24 ya\u015flar\u0131 aras\u0131ndad\u0131r.
\nErkeklerde kad\u0131nlara nazaran daha \u00e7ok k\u0131l var gibi g\u00f6r\u00fcnse de her iki cinste de t\u00fcm v\u00fccutta yakla\u015f\u0131k 10 milyon k\u0131l vard\u0131r.
\nSa\u00e7lar\u0131n baz\u0131 koruyuculuk g\u00f6revleri vard\u0131r. Sa\u00e7lar\u0131n d\u00f6k\u00fclmesinde genetik yatk\u0131nl\u0131k ve hormonal etki b\u00fcy\u00fck yere sahiptir. Testesteron fazlal\u0131\u011f\u0131 ya da \u00f6strojen azl\u0131\u011f\u0131 kelli\u011fe yol a\u00e7abilmektedir. Ayr\u0131ca stres, yetersiz beslenme, \u00e7e\u015fitli hastal\u0131klar ve baz\u0131 d\u0131\u015f fakt\u00f6rler de d\u00f6k\u00fclmelere neden olabilir.<\/p>\n
K\u0131llar\u0131n geli\u015fimi fetal evrenin 3. ay\u0131nda ba\u015flar. 5. aydan sonra sa\u00e7lar ve ka\u015flar belirmeye ba\u015flar.<\/p>\n
E\u015feye g\u00f6re farkl\u0131l\u0131k g\u00f6steren v\u00fccut k\u0131llar\u0131 3 grupta incelenir<\/p>\n
1- Her iki e\u015feyde de olu\u015fan ve pubertede olu\u015fan k\u0131llar: koltukalt\u0131 k\u0131llar\u0131, pubis k\u0131llar\u0131, ba\u015f k\u0131llar\u0131 ve genital k\u0131llar
\n2- Erkeklerde androjenlerin etkisi ile olu\u015fan k\u0131llar: Sakal, d\u0131\u015f kulak k\u0131llar\u0131, burun k\u0131llar\u0131, omuz, s\u0131rt, g\u00f6\u011f\u00fcs, kar\u0131n ve kol k\u0131llar\u0131.
\n3- Her iki e\u015feyde de bulunan ve puberte ile ilgili olmayan k\u0131llar: Ka\u015flar, kirpikler ve bacak k\u0131llar\u0131<\/p>\n
T\u0131rnaklar
\nT\u0131rnaklar da t\u0131pk\u0131 k\u0131llar gibi epidermisin modifikasyonlar\u0131d\u0131r. Keratin tabakas\u0131 olduk\u00e7a yo\u011fundur. Asl\u0131nda \u015feffaf g\u00f6r\u00fcn\u00fcme sahip olan t\u0131rnaklar, alt\u0131ndaki vask\u00fcler doku y\u00fcz\u00fcnden pembe g\u00f6r\u00fcn\u00fcrler. El t\u0131rnaklar\u0131 ayak t\u0131rnaklar\u0131ndan daha h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde, haftada yakla\u015f\u0131k 0.5 mm kadar uzarlar. Bazen t\u0131rnaklarda meydana gelen de\u011fi\u015fiklikler baz\u0131 hastal\u0131klar\u0131n habercisi say\u0131labilir. \u0130lerleyen y\u0131llara ba\u011fl\u0131 olarak k\u0131l ve t\u0131rnak b\u00fcy\u00fcme h\u0131z\u0131 yava\u015flar.<\/p>\n
Derinin Rengi
\nDerinin rengi melanin ve karoten denen renk pigmentleri ile meydana gelir.
\nMelanin pigmenti, melanosit denilen \u00f6zelle\u015fmi\u015f h\u00fccrelerden sentezlenir. Melanositler epidermiste yer al\u0131rlar. T\u00fcm deride bulunan melanositler \u00f6zellikle genital organlar\u0131n etraf\u0131nda ve meme u\u00e7lar\u0131nda daha fazla bulunurlar. Melanin deri haricinde k\u0131lda ve g\u00f6z\u00fcn retine ile iris k\u0131sm\u0131nda da vard\u0131r.
\nMelanin n\u00fckleus ve \u00e7ekirde\u011fig\u00fcne\u015fin zararl\u0131 ultraviyole \u0131\u015f\u0131nlar\u0131na kar\u015f\u0131 korur ve kanserin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 \u00f6nler.
\nHangi deri rengine sahip olursa olsun t\u00fcm insanlar\u0131n derisinde melanin vard\u0131r fakat miktarlar\u0131 farkl\u0131d\u0131r.
\nBaz\u0131 insanlarda melanin birikerek koyu b\u00f6lgelerin, yani \u00e7illerin olu\u015fmas\u0131na neden olurken baz\u0131 insanlarda da bu durumun tam tersi olur. Yani v\u00fccudun baz\u0131 b\u00f6lgelerinde melanin eksikli\u011fi sonucu beyaz lekeler ortaya \u00e7\u0131kar.
\nV\u00fccut derisinde milimetre karede yakla\u015f\u0131k bin kadar malanosit bulunur. Bu say\u0131 v\u00fccudun koyu b\u00f6lgelerinde iki kat\u0131na \u00e7\u0131kar.
\nKaroten ise deriye sar\u0131ms\u0131 bir renk verir. Karoten derinin her tabakas\u0131nda bulunur. T\u00fcm insanlarda karoten vard\u0131r fakat rengi a\u00e7\u0131k oldu\u011fu i\u00e7in deri renginin olu\u015fmas\u0131ndakietkisi melanin ile anlam kazan\u0131r.
\nDeri renginin olu\u015fumunda bu pigmentlerin yan\u0131 s\u0131ra oksijenlenmi\u015f kan\u0131n k\u0131rm\u0131z\u0131 rengi de etkilidir.<\/p>\n
Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k Sistemi<\/p>\n
Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi, insan v\u00fccudunun hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 savunma mekanizmas\u0131n\u0131 olu\u015fturan karma\u015f\u0131k bir sistemdir, v\u00fccudu yabanc\u0131 ve zararl\u0131 maddelerden korur.
\nBu sistem v\u00fccudumuza giren milyonlarca bakteri, mikrop, vir\u00fcs, toksin ve parazitlere kar\u015f\u0131 korunmak i\u00e7in d\u00fczenlenmi\u015ftir.
\n\u0130nsan v\u00fccudu, hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 bir savunma sistemiyle donat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve bu y\u00fczden de kendi kendini iyile\u015ftirme yetene\u011fine sahiptir. Hastal\u0131\u011fa yol a\u00e7an maddeler taraf\u0131ndan uyar\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi harekete ge\u00e7er. Sistem, yabanc\u0131 olarak alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 bir mikroorganizmayla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r kar\u015f\u0131la\u015fmaz, belirli h\u00fccreler bundan kurtulmak i\u00e7in sava\u015fmaya ba\u015flar. Daha \u00f6nce rastlad\u0131\u011f\u0131 bir mikroorganizmay\u0131 tan\u0131yan sistem ikincisinde ondan kurtulmak i\u00e7in \u00e7ok daha \u00e7abuk tepki verebilir. Buna kazan\u0131lm\u0131\u015f ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k denir.
\nBu sistemin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n en g\u00fczel ve basit \u00f6rne\u011fi mikroplar\u0131n v\u00fccudumuza girdi\u011finde onlara kar\u015f\u0131 antikorlar\u0131n olu\u015fmas\u0131 ve bunlarla sava\u015f\u0131lmas\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 mikropla tekrar kar\u015f\u0131la\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu antikorlar bizi hastalanmaktan korur. Antikor v\u00fccuda giren yabanc\u0131 maddelere kar\u015f\u0131 savunma h\u00fccrelerinin verdi\u011fi yan\u0131tt\u0131r.
\nFarkl\u0131 \u015fekillerde faaliyet g\u00f6steren bu sistem, faaliyetlerini olduk\u00e7a sessiz y\u00fcr\u00fctmektedir. Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin \u00e7e\u015fitlili\u011fi ancak bu sistemin bir sebepten \u00f6t\u00fcr\u00fc aksad\u0131\u011f\u0131 zaman anla\u015f\u0131labilir. Bir sivri sinek v\u00fccudu \u0131s\u0131rd\u0131\u011f\u0131 zaman, \u0131s\u0131r\u0131lan b\u00f6lge k\u0131rm\u0131z\u0131la\u015f\u0131r ve \u015fi\u015fer. Bu olay ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. <\/p>\n
Mesela nefes ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda havada bulunan binlerce bakteri ve vir\u00fcs\u00fc akci\u011ferlerimize ta\u015f\u0131n\u0131r. Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi bunlar\u0131n hepsini elimine eder ancak baz\u0131 durumlarda baz\u0131lar\u0131n\u0131 ge\u00e7irir ve so\u011fuk alg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 yada grip ad\u0131n\u0131 verdi\u011fimiz rahats\u0131zl\u0131klar ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k tipleri<\/p>\n
Kal\u0131tsal (do\u011fal) ve kazan\u0131lm\u0131\u015f ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k olmak \u00fczere, iki ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k tipi mevcuttur. Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k mekanizmalar\u0131ndan T ve B lenfositleri ile antikorlar kazan\u0131lm\u0131\u015f ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131kta, di\u011fer ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k mekanizmalar\u0131 ise, kal\u0131tsal ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131kla rol oynarlar.<\/p>\n
1- Kal\u0131tsal (do\u011fal) ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k: Genetik yap\u0131da mevcuttur. Do\u011fumla birlikte kazan\u0131l\u0131p, \u00f6l\u00fcnceye kadar varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n
2- Kazan\u0131lm\u0131\u015f ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k: Do\u011fumda olmayan, daha sonraki zamanlarda spesifik antijenlere kar\u015f\u0131 kazan\u0131lm\u0131\u015f ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k tipidir. Sistem, yabanc\u0131 olarak alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 bir mikroorganizmayla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r kar\u015f\u0131la\u015fmaz, belirli h\u00fccreler bundan kurtulmak i\u00e7in sava\u015fmaya ba\u015flar. Daha \u00f6nce rastlad\u0131\u011f\u0131 bir mikroorganizmay\u0131 tan\u0131r ve ikincisinde ondan kurtulmak i\u00e7in \u00e7ok daha \u00e7abuk tepki verebilir. Buna kazan\u0131lm\u0131\u015f ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k denirAktif ve pasif olmak \u00fczere ikiye ayr\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Aktif ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k, antijenlere maruz kald\u0131ktan sonra ortaya \u00e7\u0131kan ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131kt\u0131r. Do\u011fal kazan\u0131lm\u0131\u015f ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k \u00e7evredeki antijenlere maruz kald\u0131ktan sonra geli\u015fir. Yapay kazan\u0131lm\u0131\u015f ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k ise a\u015f\u0131larla sa\u011flanan ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k tipidir.<\/p>\n
A\u015f\u0131lanma: A\u015f\u0131lama, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k kazanman\u0131n yapay \u015feklidir. A\u015f\u0131lar \u00f6l\u00fc veya zay\u0131flat\u0131lm\u0131\u015f mikroorganizma i\u00e7eren (bakteri veya vir\u00fcs) ve enfeksiyon hastal\u0131klar\u0131n\u0131n tedavi ve korumas\u0131nda kullan\u0131lan biyolojik \u00fcr\u00fcnlerdir. Mikroorganizma zaten i\u015flemden ge\u00e7irildi\u011fi ya da \u00f6l\u00fc oldu\u011fu i\u00e7in hastal\u0131k kapma tehlikesi yoktur. A\u015f\u0131lar\u0131n etki mekanizmas\u0131 do\u011fal hastal\u0131\u011fa benzerdir; her ikisi de ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini uyar\u0131r ve v\u00fccuda girmi\u015f olan mikrobu tan\u0131r ve haf\u0131za olu\u015fturur. Daha sonra ayn\u0131 mikrop v\u00fccuda yeniden girdi\u011finde ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi onu tan\u0131r ve hastal\u0131k yapmas\u0131na f\u0131rsat vermeden onunla sava\u015f\u0131r ve gerekli antikorlar\u0131 \u00fcreterek onu yok eder. B\u00f6ylece, ki\u015fi ayn\u0131 tip bir aktif canl\u0131 organizmayla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi zaten nas\u0131l tepki verece\u011finin bilincinde olarak ve yabanc\u0131 organizma hastal\u0131\u011fa yol a\u00e7ma \u015fans\u0131 bulamadan antikor haz\u0131rlamak i\u00e7in hi\u00e7 vakit kaybetmeyecektir.<\/p>\n
Pasif ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k Ba\u015fka bir insan veya hayvan taraf\u0131ndan olu\u015fturulmu\u015f koruyucu antikorlar\u0131n di\u011fer bir insana aktar\u0131lmas\u0131d\u0131r (genellikle enjeksiyon yoluyla). Bu yolla koruma etkindir ancak k\u0131sa s\u00fcrelidir ve haftalar veya aylar i\u00e7inde kaybolur.
\nDo\u011fal pasif ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k annenin \u00fcretti\u011fi antikorlar\u0131n anne karn\u0131nda plasenta yoluyla, do\u011fumdan sonra ise s\u00fct yoluyla \u00e7ocu\u011fa sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131kt\u0131r. Yapay pasif ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k ise hastal\u0131\u011f\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in daha \u00f6nce antikor haz\u0131rlanm\u0131\u015f olanlardan al\u0131nan immun serum ile kazan\u0131lan ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminde yer alan organ, yap\u0131 ve h\u00fccreler ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir etkile\u015fim i\u00e7indedir. Bu sistemin temel bile\u015fenleri olan timus bezi, kemik ili\u011fi, dalak, lenf sistemi akyuvarlar (l\u00f6kositler) hormonlar ve baz\u0131 proteinler hepsi birlikte birbirlerini tamamlay\u0131c\u0131 bir i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.<\/p>\n
Lenf d\u00fc\u011f\u00fcmleri<\/p>\n
V\u00fccudun bir \u00e7ok b\u00f6lgesinde gruplar halinde bulunmakla beraber en \u00e7ok kar\u0131n ve kas\u0131k b\u00f6lgesinde, boyunda, koltuk alt\u0131nda ve g\u00f6\u011f\u00fcste yer al\u0131r. Boyun, koltuk alt\u0131 ve kas\u0131k b\u00f6lgesindeki d\u00fc\u011f\u00fcmler elle hissedilebilir.<\/p>\n
Lenf d\u00fc\u011f\u00fcmlerinin ba\u015fl\u0131ca g\u00f6revi v\u00fccuda giren yabanc\u0131 maddelere kar\u015f\u0131 bir s\u00fczge\u00e7 olu\u015fturarak, mikroplar\u0131n v\u00fccuda yay\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131 engellemek ya da geciktirmektir. D\u00fc\u011f\u00fcmler i\u00e7inde ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemine ait say\u0131s\u0131z h\u00fccre bulunmakta, bu h\u00fccreler insana zarar verebilecek maddelerin ge\u00e7i\u015fine engel olmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar. Bu m\u00fccadele s\u0131ras\u0131nda lenf bezeleri \u015fi\u015ferek elle ya da g\u00f6zle fark edilebilecek boyutlara ula\u015fabilmektedir.<\/p>\n
Lenf d\u00fc\u011f\u00fcmleri her g\u00fcn yakla\u015f\u0131k 10 milyar lenfosit \u00fcretirler.
\nBademcikler de birer lenf d\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Bakteriler ya da vir\u00fcslerle yo\u011fun bir bi\u00e7imde sava\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, bademciklerimiz \u015fi\u015fer ve iltihaplan\u0131r. <\/p>\n
Timus<\/p>\n
G\u00f6\u011f\u00fcs bo\u015flu\u011funun \u00f6n \u00fcst k\u0131sm\u0131nda, akci\u011ferlerin ortas\u0131nda yer alan ve iki par\u00e7adan olu\u015fan bir organd\u0131r. Lenfosit, T lenfosit veya sadece “T h\u00fccreleri” timus’ta b\u00fcy\u00fcr, olgunla\u015f\u0131r ve ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminde \u00fcstlendikleri g\u00f6revleri yerine getirmek \u00fczere yeniden kana kar\u0131\u015f\u0131rlar. K\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklarda akci\u011fer filmlerinde rahatl\u0131kla farkedilecek kadar b\u00fcy\u00fck olan bu organ 20 ya\u015f\u0131ndan sonra giderek k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
Dalak<\/p>\n
Kar\u0131n bo\u015flu\u011funun sol \u00fcst taraf\u0131nda diyafram\u0131n alt\u0131nda yer al\u0131r. En \u00f6nemli fonksiyonu kan\u0131 s\u00fczmek yani fonksiyon d\u0131\u015f\u0131 kalm\u0131\u015f kan h\u00fccrelerini kandan filtre etmek ve ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminde rol oynayan antibadi \u00fcreten h\u00fccrelerin geli\u015fmesini sa\u011flamakt\u0131r.<\/p>\n
Kemik \u0130li\u011fi
\nKemiklerin ortas\u0131nda bulunan ya\u011fl\u0131 ve g\u00f6zeli bir dokudur. Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminde \u00e7ok \u00f6nemli i\u015flevleri olan akyuvarlar da dahil olmak \u00fczere b\u00fct\u00fcn kan h\u00fccrelerinin yap\u0131m yeridir.<\/p>\n
Akyuvarlar (L\u00f6kositler)
\nAkyuvarlar ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemimizin en \u00f6nemli sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 ve \u0130mmunolojik savunman\u0131n temel fakt\u00f6rleridir. L\u00f6kositler damar i\u00e7inde dolan\u0131r iken, tehlike sinyallerini ald\u0131klar\u0131 b\u00f6lgelerde damardan ayr\u0131l\u0131p bakteri ve \u00f6l\u00fc doku gibi yabanc\u0131 cisimlerin etraf\u0131n\u0131 sarabilirler. Lokositler plazma kaynakl\u0131 kan proteinleri birlikte organizman\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flamakta askeri g\u00fc\u00e7 gibi g\u00f6rev yaparlar. Bu sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n da bakteri ve vir\u00fcslerin yok edilmesinde \u00e7al\u0131\u015fan farkl\u0131 \u00e7e\u015fitleri vard\u0131r.<\/p>\n
BA\u011eI\u015eIKLIK MEKAN\u0130ZMALARI
\n\u0130nsanda ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 olu\u015fturan savunma mekanizmalar\u0131 spesifik ve nonspesifik savunmalar olmak \u00fczere ikiye ayr\u0131l\u0131r.
\nSpesifik savunmalar, sadece belirli bir mikroorganizma t\u00fcr\u00fcne etki edip di\u011ferlerine etki etmektedir. Do\u011fumdan sonra geli\u015fmeye ba\u015flar.
\nNonspesifik savunmalar; v\u00fccuda zarar veren unsurlar\u0131n hepsine kar\u015f\u0131 diren\u00e7 g\u00f6steren savunma tipidir.<\/p>\n
A. V\u00fccudun d\u0131\u015f ve i\u00e7 y\u00fczeylerini \u00f6rten tabakalar:
\nDokular\u0131 \u00f6rterek koruma vazifesi yapan v\u00fccut yap\u0131lar\u0131d\u0131r. Deri ve a\u011f\u0131z mukozas\u0131 sa\u011flam oldu\u011fu takdirde hi\u00e7bir mikroorganizma v\u00fccudumuza ve buradan da kana giremez.<\/p>\n
B. Flora bakterileri (faydal\u0131 bakteriler):
\n\u0130drar ve \u00fcreme kanallar\u0131nda, deri, bo\u011faz, ba\u011f\u0131rsaklar ve g\u00f6zde s\u00fcrekli bulunan ve normal \u015fartlarda hastal\u0131\u011fa sebep olmayan bakteriler vard\u0131r. Bu faydal\u0131 bakteriler, bizim i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar ve hastal\u0131k yap\u0131c\u0131 bakterilerin bu b\u00f6lgelerde yerle\u015fmelerini engellerler. Anne karn\u0131ndaki bebekte bu bakteriler bulunmaz. Do\u011fumdan hemen sonra bu korumay\u0131 yapacak faydal\u0131 bakteriler buralara k\u0131sa s\u00fcrede yerle\u015ftirilir.<\/p>\n
C. Mekanik temizlik
\nSalg\u0131lar ve silyalarla ge\u00e7ekle\u015fir. Salg\u0131lar, t\u00fck\u00fcr\u00fck salg\u0131s\u0131 kulak arkas\u0131, \u00e7ene alt\u0131 ve dil alt\u0131ndaki bezlerden s\u00fcrekli salg\u0131lanan t\u00fck\u00fcr\u00fck, a\u011fz\u0131m\u0131z\u0131 y\u0131kamak suretiyle, d\u0131\u015far\u0131dan giren zararl\u0131 bakterilerin uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na sebep olur. Ayr\u0131ca bakterilerin, g\u0131da kayna\u011f\u0131 olan yemek art\u0131klar\u0131n\u0131n da temizlenmesine neden olmas\u0131yla di\u015f \u00e7\u00fcr\u00fcklerinin ve di\u015f eti iltihaplar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmi\u015f olur.<\/p>\n
G\u00f6zya\u015f\u0131, konjunktivan\u0131n (g\u00f6z\u00fcn beyaz d\u0131\u015f y\u00fczeyini ve g\u00f6z kapaklar\u0131n\u0131n i\u00e7 k\u0131sm\u0131n\u0131 kaplayan tabaka) ve kornean\u0131n (g\u00f6z\u00fcn saydam tabakas\u0131) y\u0131kanarak temizlenmesini sa\u011flar.
\nSilyalar, mikroskobik b\u00fcy\u00fckl\u00fckte t\u00fcyc\u00fck \u015feklindeki h\u00fccre uzant\u0131lar\u0131d\u0131r. Burundaki silyalar; burun mukozas\u0131n\u0131n \u00fczerini kaplayan mukus (s\u00fcm\u00fcks\u00fc madde) isimli koyu k\u0131vaml\u0131 yap\u0131\u015fkan bir s\u0131v\u0131, havadaki toz par\u00e7ac\u0131klar\u0131n\u0131 ve mikroplar\u0131 tutar. Alt solunum yollar\u0131ndaki yap\u0131lar\u0131 (nefes borusu, bron\u015flar ve bron\u015fiyoller) d\u00f6\u015feyen epitelin \u00fcst y\u00fczeyi de mukus ile kapl\u0131d\u0131r. Buradaki epitel h\u00fccrelerinin de silyalar\u0131 vard\u0131r. Bu silyalar da, yukar\u0131 do\u011fru kam\u00e7\u0131 vuru\u015fu \u015feklinde sal\u0131nmalar yaparak, mukusu ve i\u00e7indeki partik\u00fclleri ve mikroorganizmalar\u0131 yuta\u011fa do\u011fru ilerletirler. Bunlar da yutulur veya \u00f6ks\u00fcrerek d\u0131\u015far\u0131 at\u0131l\u0131r.<\/p>\n
D. Salg\u0131larda bulunan enzim, asit ve antikorlar:
\n\u00d8 Lizozim: V\u00fccut salg\u0131lar\u0131nda (t\u00fck\u00fcr\u00fck, ter, g\u00f6zya\u015f\u0131, genital organ salg\u0131s\u0131 vb) bulunan ve bakterileri \u00f6ld\u00fcren bir maddedir.
\n\u00d8 Mide asidi (hidroklorik asit, HCl): Mide bezlerinden salg\u0131lanan HCl, besinlerle mideye gelebilen bakterileri par\u00e7alayan kuvvetli bir asittir.
\n\u00d8 Antikorlar: Hem kanda hem de v\u00fccut salg\u0131lar\u0131nda bulunan antikorlar, mikroorganizmalara kar\u015f\u0131 savunmada rol al\u0131rlar. Anne s\u00fct\u00fcnde bulunan antikorlar ise, annenin kan\u0131ndan s\u00fcte ge\u00e7irildi\u011finden, yeni do\u011fan bebe\u011fin enfeksiyonlardan korunmas\u0131nda \u00f6nemli bir rol oynarlar.<\/p>\n
E. Akyuvarlar (L\u00f6kositler)
\nAkyuvarlar ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemimizin en \u00f6nemli sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 ve \u0130mmunolojik savunman\u0131n temel fakt\u00f6rleridir.
\nAkyuvarlarlar\u0131n % 50-60’\u0131 gran\u00fclositlerdir. Bunlar da, n\u00f6trofiller, eozinofiller ve bazofiller olarak \u00fc\u00e7 s\u0131n\u0131fa ayr\u0131l\u0131rlar: <\/p>\n
\u2022 Gran\u00fclositler
\nN\u00f6trofiller: Akyuvarlar\u0131n en y\u00fcksek oranda bulunan (% 60-70) tipidir. Kemik ili\u011fimiz herg\u00fcn trilyonlarca n\u00f6tr\u00f6fil \u00fcreterek kan dola\u015f\u0131m\u0131na b\u0131rak\u0131r ama ya\u015fam s\u00fcreleri k\u0131sad\u0131r ki bu genelde birg\u00fcnden azd\u0131r. N\u00f6trofiller kan dola\u015f\u0131m\u0131na girdikten sonra h\u0131zla dokular\u0131n kapiller duvarlar\u0131na do\u011fru hareket ederler. Elimize k\u0131ym\u0131k batt\u0131\u011f\u0131nda ya da elimiz kesildi\u011finde n\u00f6trofiller h\u0131zla bu b\u00f6lgeye g\u00f6\u00e7 ederler ve salg\u0131lad\u0131klar\u0131 enzimler, deterjan ve \u00e7ama\u015f\u0131r suyu etkilerine benzer hidrojen peroksit veya di\u011fer kimyasal maddelerle, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 bakterileri veya yabanc\u0131 molek\u00fclleri \u00f6ld\u00fcr\u00fcrler. <\/p>\n
Eozinofiller: Deride ve akci\u011ferde bulunan parazitlere \u00f6ld\u00fcrebilen l\u00f6kosit t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Parazitlere tutunarak sitoplazmalar\u0131n\u0131n ihtiva etti\u011fi gran\u00fclleri (kesecikleri) parazitin i\u00e7ine bo\u015falt\u0131rlar. Bu gran\u00fcllerin i\u00e7inde parazitleri par\u00e7alayan enzimler bulunur.<\/p>\n
Bazofiller: Histamin denilen \u00f6zel proteinler ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131ndan enflamasyona (iltihap) sebeb olmalar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc \u00f6nemlidirler. Bu h\u00fccreler allerjik hastal\u0131klar\u0131n geli\u015fmesinden sorumludurlar.<\/p>\n
\u2022 Lenfositler
\nBa\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin en karma\u015f\u0131k organizasyonuna ve stratejilerine sahip h\u00fccreleridir. Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k mekanizmalar\u0131n\u0131n en \u00f6nemlisi ve en g\u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fc bu h\u00fccreler, kandaki akyuvarlar\u0131n % 20-30 kadar\u0131n\u0131 te\u015fkil ederler. T\u00fcm lenfositler kemik ili\u011findeki ana h\u00fccrelerden kaynaklan\u0131r. Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7o\u011fu bakteri ve vir\u00fcs\u00fc yok edebilen bu h\u00fccreler, T ve B lenfositleri \u015feklinde ikiye ayr\u0131l\u0131rlar. Bunlar di\u011fer mekanizmalar\u0131n ba\u015f edemedi\u011fi mikroplara kar\u015f\u0131 son savunma hatt\u0131n\u0131 olu\u015ftururlar.<\/p>\n
a- T lenfositleri:
\nKemik ili\u011findeki k\u00f6k h\u00fccrelerinden sal\u0131nd\u0131ktan sonra T h\u00fccresi olu\u015fturmak \u00fczere y\u00f6nlendirilmi\u015f olan h\u00fccreler timus’a g\u00f6\u00e7 ederler ve orada olgunla\u015f\u0131rlar. T-lenfosit ad\u0131 da buradan gelir.
\nT-lenfositler daha sonra timusdan ayr\u0131larak kanda ve lenf sisteminde dola\u015fmaya ba\u015flarlar. T lenfositlerinin de farkl\u0131 i\u015flevlerini yerine getiren farkl\u0131 \u00e7e\u015fitleri vard\u0131r. Bunlardan \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc T lenfositler diye adland\u0131r\u0131lanlar bakterilere ve \u00f6zellikle vir\u00fcslerle enfekte olmu\u015f v\u00fccut h\u00fccrelerine sald\u0131r\u0131rlar. Vir\u00fcs ta\u015f\u0131yan h\u00fccreleri saptay\u0131p bu h\u00fccreleri \u00f6ld\u00fcr\u00fcrler. Di\u011fer T lenfosit \u00e7e\u015fitleri de \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc lenfositleri destekleyen i\u015flevleri yerine getirirler. Yard\u0131mc\u0131 T h\u00fccreleri olmazsa kazan\u0131lm\u0131\u015f ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi \u00e7\u00f6ker.
\nT lenfositleri makrofajlar taraf\u0131ndan uyar\u0131ld\u0131klar\u0131 zaman, T lenfositlerinin bir \u00e7e\u015fidi olan yard\u0131mc\u0131 T h\u00fccreleri lenfokin denen maddeyi salg\u0131larlar. Lenfokinler; hem bir di\u011fer T lenfosit t\u00fcr\u00fc olan sitotoksik (mikroplar\u0131 \u00f6ld\u00fcren) T h\u00fccrelerini, hem de B lenfositlerini uyararak \u00e7o\u011falmalar\u0131n\u0131 sa\u011flarlar.<\/p>\n
b- B lenfositleri:
\nLenfositler de kemik ili\u011finde \u00fcretilirler. Bu h\u00fccreler do\u011frudan do\u011fruya mikroplar taraf\u0131ndan uyar\u0131l\u0131rlar. Ancak tam uyar\u0131l\u0131p harekete ge\u00e7ebilmeleri i\u00e7in, yard\u0131mc\u0131 T h\u00fccrelerinden salg\u0131lanan lenfokinlere ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Lenfokinler, B lenfositlerinin \u00e7o\u011falmas\u0131n\u0131 ve pl\u00e2zma h\u00fccrelerine (plazmositlere) d\u00f6n\u00fc\u015fmesine sebep olacak \u00f6zelliktedirler. Pl\u00e2zmositler de kana antikor salg\u0131larlar.<\/p>\n
Antikor sentezi yapan lenfositler do\u011frudan do\u011fruya kemik ili\u011finde \u00fcretilir. B lenfositler, her antijene (v\u00fccuda yabanc\u0131 olan ve antikor \u00fcretimine neden olan maddeler ya da canl\u0131lar) \u00f6zg\u00fc antikor \u00fcretirler. V\u00fccuda herhangi bir antijen girdi\u011finde, B lenfositler \u00e7o\u011fal\u0131r ve milyonlarca antikor \u00fcretirler. 6 ayl\u0131k bebekken v\u00fccudumuz antikor \u00fcretmeye ba\u015flar. O zamana kadar anneden bebe\u011fe ge\u00e7en antikorlar i\u015f g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n
Antikorlar, antijen niteli\u011fi ta\u015f\u0131yan bakteri vir\u00fcs ya da zehirli maddelere tepki veren Y bi\u00e7iminde protein molek\u00fclleridir. Y bi\u00e7imindeki antikorlar\u0131n k\u0131sa kollar\u0131n\u0131n u\u00e7 k\u0131sm\u0131nda antijenlere ba\u011flanabilmelerini sa\u011flayan \u00f6zel b\u00f6lgeler bulunur. Herhangi bir antijene ba\u011flanm\u0131\u015f olan antikorlar, ya onlar\u0131n hareketine engel olur ya da ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminde rol alan ba\u015fka proteinlerin, hormonlar\u0131n ve makrofajlar\u0131n devreye girmesi i\u00e7in i\u015faret verirler. Bu antikorlar ki\u015fiyi ikinci kez ayn\u0131 mikrop ile hasta olmaktan korurlar.<\/p>\n
“Imm\u00fcnoglob\u00fclinler” de denilen antikorlar\u0131n Ig G, Ig A, Ig M, Ig D, Ig E olmak \u00fczere be\u015f \u00e7e\u015fidi vard\u0131r. Ayr\u0131ca karaci\u011ferde yap\u0131larak kana ge\u00e7en baz\u0131 \u00f6zel proteinlerin de, antikorlar\u0131n i\u015flevlerini tamamlay\u0131c\u0131 farkl\u0131 rolleri vard\u0131r.<\/p>\n
B lenfositlerinin antikor olu\u015fturmak d\u0131\u015f\u0131nda iki \u00f6nemli g\u00f6revi daha vard\u0131r. Bunlardan birisi T lenfositlerine antijen sunma g\u00f6revi; di\u011feri de sald\u0131klar\u0131 kimyasal maddelerle (sitokinler, lenfokinler) ba\u015fka immunolojik h\u00fccreleri etkilemektir.<\/p>\n
c- Do\u011fal \u00d6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc H\u00fccreler (Katil h\u00fccreler)<\/p>\n
Do\u011fal \u00d6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc H\u00fccreler de kemik ili\u011finde yap\u0131lmaktad\u0131r Bu h\u00fccreler kan kemik ili\u011fi ve dalakta bulunurlar. Do\u011fal ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131kta rol al\u0131rlar, yani T ve B lenfositleri gibi \u00f6nceden uyar\u0131lmalar\u0131na ihtiya\u00e7 yoktur. Bilhassa vir\u00fcslerle enfekte olmu\u015f veya kanserle\u015fme e\u011filimi g\u00f6steren v\u00fccut h\u00fccrelerine sald\u0131r\u0131rlar. B\u00f6ylece vir\u00fcslere kar\u015f\u0131 \u00f6nemli bir ilk savunma hatt\u0131 olu\u015fturur ve kanserin geli\u015fmesine m\u00e2ni olurlar. Bunlar b\u00fcy\u00fck g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc lenfositlerdir En \u00f6nemli g\u00f6revleri, tumor h\u00fccrelerini ve virus ta\u015f\u0131yan h\u00fccreleri \u00f6ld\u00fcrmektir. Vir\u00fcs ta\u015f\u0131yan h\u00fccreleri \u00f6ld\u00fcrd\u00fckleri halde normal h\u00fccrelere zarar vermezler<\/p>\n
\u2022 Monositler ve Makrofajlar:<\/p>\n
Akyuvarlar\u0131n %7 kadar\u0131n\u0131 Monositler olu\u015fturur. Kemik ili\u011finde yap\u0131l\u0131p kan dola\u015f\u0131m\u0131na ge\u00e7en monositler 12 saat i\u00e7inde dokulara girerler ve makrofajlara d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrler.<\/p>\n
Monosit ve makrofaj gibi b\u00fcy\u00fck l\u00f6kositler ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemimizin en \u00f6nemli h\u00fccreleridir. Her dokunun kendine \u00f6zg\u00fc makrofajlar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n
Makrofajlar, b\u00fcy\u00fck botutlu h\u00fccrelerdir. En \u00f6nemli becerisi sindirme ve hazmetme yani fagositoz yapabilmesidir. Fagositoz, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n en \u00f6nemli \u00f6\u011felerinden biridir. \u00c7\u00fcnk\u00fc enfeksiyona kar\u015f\u0131 \u00e7abuk ve \u00e7o\u011funlukla da kesin bir koruma sa\u011flar. Makrofajlar\u0131n \u00f6nemli bir g\u00f6revi de; \u00f6lm\u00fc\u015f n\u00f6trofilleri temizlemektir. Kandaki bir akyuvar \u00e7e\u015fidi olan monositler, k\u0131lcal damarlardan dokulara ge\u00e7erek burada doku makrofajlar\u0131 denen \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc fagositoz yapan (mikroplar\u0131 yutan) dev h\u00fccrelere d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrler. Makrofajlar v\u00fccuda giren her t\u00fcrl\u00fc bakteri ve vir\u00fcs\u00fc yutarak par\u00e7alarlar. Bu h\u00fccreler, v\u00fccudun birinci savunma hatt\u0131n\u0131 olu\u015ftururlar, yani bunlar haz\u0131r \u00f6nc\u00fc kuvvetlerdir. Bu h\u00fccreler, ayr\u0131ca T lenfositleri ad\u0131 verilen \u00e7ok \u00f6zel h\u00fccreleri uyararak onlar\u0131n \u00e7o\u011falmalar\u0131n\u0131 sa\u011flarlar.<\/p>\n
F. Pl\u00e2zmadaki (kan s\u0131v\u0131s\u0131ndaki) fakt\u00f6rler<\/p>\n
\u00d8 Antikorlar: Pl\u00e2zma h\u00fccreleri taraf\u0131ndan kana salg\u0131lan\u0131rlar. Hangi mikrop taraf\u0131ndan uyar\u0131lm\u0131\u015flarsa, ona kar\u015f\u0131 savunmada rol al\u0131rlar. Antikorlar tesirlerini ya do\u011frudan (bakteri zehirlerini n\u00f6tralize ederek veya bakterileri k\u00fcmele\u015ftirip \u00e7\u00f6kt\u00fcrerek, vir\u00fcsleri n\u00f6tralize ederek, mikroorganizmalar\u0131 par\u00e7alayarak) yahut kompleman ismi verilen \u00e7ok \u00f6zel bir sistemi harekete ge\u00e7irerek g\u00f6sterirler.<\/p>\n
\u00d8 Kompleman proteinleri: Pl\u00e2zmada inaktif olarak bulunan kompleman proteinleri, antijen ve ona kar\u015f\u0131 meydana gelmi\u015f antikor kompleksi taraf\u0131ndan uyar\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, aktif kompleman bile\u015fikleri olu\u015fur. Bu bile\u015fikler \u00e7e\u015fitli tesirlere sahiptirler (kemotaksis, opsonizasyon, mast h\u00fccreleri ve bazofillerin uyar\u0131lmas\u0131 sonucu inflamasyon geli\u015fmesi, mikroorganizmalar\u0131n par\u00e7alanmas\u0131).<\/p>\n
\u00d8 \u0130nterferonlar: Vir\u00fcsler v\u00fccut h\u00fccrelerine girip, h\u00fccrelerde \u00e7o\u011falmalar\u0131n\u0131 sa\u011flayan proteinlerin sentezlenmesine sebep olurlar. Lenfositler ve di\u011fer l\u00f6kositler taraf\u0131ndan salg\u0131lanan interferonlar, vir\u00fcslerle tan\u0131\u015fm\u0131\u015f v\u00fccut h\u00fccrelerine ba\u011flanarak bu proteinlerin yap\u0131m\u0131na engel olacak \u015fekildedirler. B\u00f6ylece vir\u00fcsler \u00e7o\u011falamaz. <\/p>\n
\u00d8 Properdin: Pl\u00e2zmada bulunan bir proteindir. Baz\u0131 vir\u00fcsleri n\u00f6tralize etti\u011fi, baz\u0131 bakterileri de par\u00e7alad\u0131\u011f\u0131 bildirilmi\u015ftir.<\/p>\n
\u00d8 Akut faz proteinleri: Karaci\u011fer taraf\u0131ndan h\u0131zla sentezlenen \u00e7ok say\u0131da serum proteinleri (C-reaktif protein, f\u0131bronektin, vb) enfeksiyon s\u0131ras\u0131ndaki m\u00fcdafaada rol al\u0131rlar.<\/p>\n
\u00d8 Beta-lizin: Baz\u0131 bakterileri par\u00e7alayan bir maddedir.<\/p>\n
G- Enfeksiyonun sebep oldu\u011fu olaylar<\/p>\n
\u00d8 \u0130nflamasyon (iltihap): \u0130nflamasyon, enfeksiyonlar veya konumuz d\u0131\u015f\u0131ndaki travma ve s\u0131cak gibi fakt\u00f6rlere ba\u011fl\u0131 olarak doku harabiyetine kar\u015f\u0131, dokuda yarat\u0131lan korumaya verilen cevapt\u0131r. Mikroorganizmalar taraf\u0131ndan istila edilen doku, harap olmaya ba\u015flay\u0131nca, par\u00e7alanan doku h\u00fccrelerinden (mast h\u00fccreleri gibi) a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan baz\u0131 maddeler (histamin gibi) b\u00f6lgede baz\u0131 reaksiyonlara sebep olur. Dokuya kan getiren k\u00fc\u00e7\u00fck damarlar\u0131n geni\u015fletilmesiyle o b\u00f6lgeye kan ak\u0131m\u0131 artar ve dokuya daha \u00e7ok n\u00f6trofil gelir. Bu arada o b\u00f6lgede k\u0131zarma olur. K\u0131lcal damarlar\u0131n ge\u00e7irgenli\u011finde art\u0131\u015fa ba\u011fl\u0131 olarak, n\u00f6trof\u00eeller dokuya daha rahat ge\u00e7erler. Sonu\u00e7 olarak; inflamasyon (iltihaplanma); mikroorganizmalar\u0131 o b\u00f6lgede hapsederek v\u00fccuda yay\u0131lmalar\u0131n\u0131 \u00f6nlemi\u015f olur.<\/p>\n
\u00d8 Ate\u015f: V\u00fccut \u0131s\u0131s\u0131ndaki art\u0131\u015f olan ate\u015f inflamasyonundo\u011fal sonucudur. Baz\u0131 bakterilerden \u00e7\u0131kan toksinler ve mikroplar\u0131 fagosite eden h\u00fccrelerden salg\u0131lanan bir k\u0131s\u0131m maddeler, v\u00fccut s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fckselmesine sebep olurlar. Ate\u015f, mikroorganizmalar\u0131n \u00fcremelerini durdurur ve yap\u0131lar\u0131n\u0131 bozarak \u00f6l\u00fcmlerine yol a\u00e7ar. Dolay\u0131s\u0131yla hastal\u0131kta ate\u015fin y\u00fckselmesi faydal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc v\u00fccudun diren\u00e7 g\u00f6sterdi\u011fini ve mikroplar\u0131 \u00f6ld\u00fcrmek i\u00e7in sava\u015f verdi\u011fini g\u00f6stermektedir. Bu sebepten ate\u015f \u00e7ok y\u00fcksek olmad\u0131\u011f\u0131 beyne zarar vermedi\u011fi s\u00fcrece d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmemelidir.<\/p>\n
\u00d8 \u00d6ks\u00fcr\u00fck: Solunum yollar\u0131ndaki mikroplar\u0131n d\u0131\u015far\u0131 at\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Bu sebepten \u00f6ks\u00fcr\u00fck kesici il\u00e2\u00e7lar hemen kullan\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00d8 \u0130shal (Diyare): \u0130shal, d\u0131\u015fk\u0131n\u0131n h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde d\u0131\u015far\u0131 at\u0131lmas\u0131na sebep olur. Dolay\u0131s\u0131yla ishali durdurucu il\u00e2\u00e7lar da kullan\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Ancak gerek \u00f6ks\u00fcr\u00fck ve ate\u015f, gerekse de ishal durumunda ki\u015finin kendini iyi tan\u0131mas\u0131 ve ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin g\u00fcc\u00fcn\u00fc bilip ona g\u00f6re direnmesi gerekir.<\/p>\n
Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemine y\u00f6nelik risk fakt\u00f6rleri<\/p>\n
Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemimiz ya\u015fam\u0131m\u0131z boyunca bizi desteklemektedir. Ancak v\u00fccudumuzun normal yap\u0131s\u0131n\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 bozan etkenler v\u00fccudumuzun direncini de azaltmakta dolay\u0131s\u0131yla ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemimiz i\u00e7inde risk olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu etkenlerin ba\u015fl\u0131calar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131da a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n
Stres; Uzun s\u00fcreli strese maruz kalma, ki\u015filerin \u00fcst solunum yollar\u0131 enfeksiyonlar\u0131na yakalanma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rmaktad\u0131r. Stres v\u00fccudumuzdaki baz\u0131 hormonlar\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 miktarda salg\u0131lanmas\u0131na ve buna ba\u011fl\u0131 olarak da belle\u011fi ve \u00f6\u011frenme – alg\u0131lama yetene\u011fini zedelemekte, \u00f6fke, yorgunluk, depresyona neden olmakta ve ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini zay\u0131flatmaktad\u0131r. Kronik streste, hastal\u0131kla sava\u015fan h\u00fccrelerin s\u0131k s\u0131k bast\u0131r\u0131lmas\u0131 sonucu v\u00fccudun enfeksiyonlara kar\u015f\u0131 direnci azalmaktad\u0131r.<\/p>\n
K\u00f6t\u00fc Beslenme; Beslenme v\u00fccudun direncine ve mikroplara etki edebilmektedir. Protein ve enerji bak\u0131m\u0131ndan yetersiz ve k\u00f6t\u00fc beslenme ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminde g\u00f6revli yap\u0131lar\u0131n v\u00fccudumuzu savunma g\u00fcc\u00fcn\u00fc zay\u0131flat\u0131r.<\/p>\n
Eksik beslenme enfeksiyonlara ve bunlar\u0131n komplikasyonlar\u0131na zemin haz\u0131rlamaktad\u0131r. Olu\u015fan enfeksiyon da beslenmeyi bozar ve ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 azaltabilir.<\/p>\n
Oksijen; Oksijen kullanan her canl\u0131, “serbest radikaller” olarak bilinen \u015feyleri \u00fcretir. Serbest radikaller, h\u00fccreler oksijen t\u00fcketirken olu\u015furlar. Yani serbest radikaller de\u011fi\u015fen oksijen molek\u00fclleridir. Serbest radikaller ya\u015fam i\u00e7in gereklidir. Bu serbest radikaller kontrols\u00fcz b\u0131rak\u0131l\u0131rlarsa, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemimize zarar verme ve kronik hastal\u0131klar geli\u015fme riski ortaya \u00e7\u0131kabilir.<\/p>\n
Radyasyon; Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi, UV \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 gibi \u00e7evresel fakt\u00f6rlerden kaynaklanan de\u011fi\u015fimlerden zarar g\u00f6r\u00fcr. Bilim adamlar\u0131, g\u00fcne\u015f yan\u0131klar\u0131n\u0131n insanlarda g\u00fcne\u015fe maruz kald\u0131ktan sonra 24 saat ve daha fazla s\u00fcre i\u00e7erisinde kandaki beyaz kan h\u00fccrelerinin hastal\u0131kla sava\u015f\u0131m fonksiyonunda bir azalma g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtmi\u015flerdir. UV radyasyonuna s\u00fcrekli maruz kalma v\u00fccudun ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini etkileyen zararlara neden olabilir. Hafif g\u00fcne\u015f yan\u0131klar\u0131 insanlarda ki b\u00fct\u00fcn cilt tiplerinin ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k fonksiyonlar\u0131n\u0131 bask\u0131 alt\u0131na alabilir.<\/p>\n
Y\u00fcksek gerilim hatlar\u0131n\u0131n yayd\u0131\u011f\u0131 radyasyon da insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 olumsuz y\u00f6nde etkileyebilmektedir. Bu etkile\u015fim, insan\u0131n ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi bozup, hastal\u0131klar\u0131n ba\u015flamas\u0131na yol a\u00e7abilmektedir. Y\u00fcksek gerilim alt\u0131nda yerle\u015fik insanlar, ba\u015fta kanser olmak \u00fczere bir\u00e7ok hastal\u0131K a\u00e7\u0131s\u0131ndan risk alt\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n
Alkol ve sigara; Alkol\u00fcn, \u00f6zellikle kronik alkol al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve sigaran\u0131n organizman\u0131n immun savunmas\u0131 \u00fczerinde olumsuz etkiler yapt\u0131\u011f\u0131 kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Uykusuzluk; Uyku s\u0131ras\u0131nda v\u00fccudumuz ve beynimiz dinlenirken ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi dinlenmez. Aksine i\u015fgalci organizmalara kar\u015f\u0131 haz\u0131rl\u0131k yapar. E\u011fer iyi dinlenilmezse ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi bozulabilir.<\/p>\n
Bu etkenlerin d\u0131\u015f\u0131nda baz\u0131 ila\u00e7 tedavileri, yorgunluk, a\u015f\u0131r\u0131 spor yapma, mevsimsel ve hormonal de\u011fi\u015fikliklerde immun sistemimizi zay\u0131flatan fakt\u00f6rlerdendir.<\/p>\n
Endokrin Sistem<\/p>\n
Endokrin sistem, v\u00fccudun kontrol ve d\u00fczenleme g\u00f6revini sinir sistemi ile birlikte y\u00fcr\u00fcten sistemdir.
\nEndokrin sistem sinir sistemi birlikte \u00e7al\u0131\u015farak organizman\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flar. Endokrin sistemin ba\u015fl\u0131ca \u00fc\u00e7 i\u015flevi vard\u0131r.
\n\u2022 B\u00fcy\u00fcme, geli\u015fme ve \u00fcremeyle ilgili olaylar\u0131n ba\u015fl\u0131ca d\u00fczenleyicisidir.
\n\u2022 Metabolik aktivite ve v\u00fccut s\u0131v\u0131lar\u0131ndaki kimyasallar\u0131n yo\u011funlu\u011funu ayarlayarak homeostaz\u0131n korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.
\n\u2022 Sinir sistemi ile birlikte strese kar\u015f\u0131 dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131 artt\u0131r\u0131r.<\/p>\n
Endokrin sistem endokrin bezlerden olu\u015fur. Bu bezler hormon denen salg\u0131y\u0131 salg\u0131lar.<\/p>\n
\u00dcrettikleri salg\u0131lar\u0131 kana veren bezlere i\u00e7 salg\u0131 bezi bu salg\u0131lara da hormon denir. \u00dcrettikleri salg\u0131lar\u0131 kanala veren bezlere ise d\u0131\u015f salg\u0131 bezi denir. Bu salg\u0131lara da enzim denir.
\n\u0130\u00e7 salg\u0131 bezleri sistemi ( endokrin sistem ) birbirleriyle ileti\u015fim halindeki farkl\u0131 bezlerden meydana gelir. \u0130\u00e7 salg\u0131 bezleri insan v\u00fccudunu kontrol eden bir sistemdir. Bu sistem sinir sistemiyle birlikte v\u00fccudun \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 d\u00fczenler. V\u00fccudun ola\u011fan ve ola\u011fan d\u0131\u015f\u0131 olaylara tepkisini ayarlar. \u0130\u00e7 salg\u0131 bezleri bu i\u015flevini salg\u0131lad\u0131klar\u0131 hormonlar vas\u0131tas\u0131yla sa\u011flar. De\u011fi\u015fik bezlerden salg\u0131lanan \u00e7e\u015fitli hormonlar kan yoluyla ilgili organlara ula\u015f\u0131rlar ve bu organlara \u00e7e\u015fitli emirler ta\u015f\u0131rlar.<\/p>\n
Hormon
\nCanl\u0131lar\u0131n v\u00fccudunda bulunan bezler taraf\u0131ndan \u00fcretilip, kan ile ta\u015f\u0131nan maddelerdir. Her hormonun etki edece\u011fi h\u00fccre, doku veya organ farkl\u0131d\u0131r.
\nAz miktarda \u00fcretilip, protein ve ya\u011f yap\u0131s\u0131ndad\u0131rlar. V\u00fccutta hormon \u00fcreten bezler; hipofiz, tiroid, paratiroid, adrenal, pankreas ve e\u015fey bezleridir.<\/p>\n
Hormonlar etki yerlerine g\u00f6re 3 tiptir
\nGenel etkili hormonlar: Kan yoluyla ula\u015ft\u0131klar\u0131, v\u00fccudun br \u00e7ok yerinde etkili olan hormonlard\u0131r, \u00f6rne\u011fin b\u00fcy\u00fcme hormonu
\nHedef yap\u0131lara etkili hormonlar: Sadece belli doku ve organlara etkili olan hormonlard\u0131r.
\nLokal etkili hormonlar: Sadece salg\u0131land\u0131klar\u0131 alanda etkili olan hormonlard\u0131r.<\/p>\n
Hormon \u00dcreten Bezler<\/p>\n
a. Hipofiz Bezi
\nBeynin taban\u0131nda hipotalamusun alt\u0131nda yer al\u0131r. Merkezi sinir sisteminin hipotalamus k\u0131sm\u0131 ile olan ba\u011flant\u0131s\u0131 sayesinde di\u011fer bezleri kontrol eden ana bezdir.
\n\u0130ki k\u0131sma ayr\u0131l\u0131r. \u00d6n lobuna adenohipofiz, arka lobuna ise n\u00f6rohipofiz ad\u0131 verilir. Adenohipofiz, hipofizin ger\u00e7ek endokrin b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Hipotalamusta \u00fcretilen hormonlar ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 damarlar vas\u0131tas\u0131 ile adenohipofize gelir ve hipofiz hormonlar\u0131n\u0131n sal\u0131nmas\u0131n\u0131 ya da bask\u0131lanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.
\nN\u00f6rohipofiz ile ile hipotalamus aras\u0131nda sinir ba\u011flant\u0131lar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n
Hipofiz bezinde \u00fcretilen hormonlar ve g\u00f6revleri<\/p>\n
B\u00fcy\u00fcme hormonu (growt hormon, GH) : B\u00fcy\u00fcme ve geli\u015fmeyi sa\u011flar. \u00d6zellikle kemik ve kas dokusunun geli\u015fmesinde etkilidir. Metabolizmay\u0131 do\u011frudan etkiler. B\u00fcy\u00fcme d\u00f6neminde fazla salg\u0131lanmas\u0131 devli\u011fe az salg\u0131lanmas\u0131 c\u00fcceli\u011fe sebep olur.
\nTiroid stim\u00fcle edici hormon (TSH): Tiroid bezini uyararak tiroid hormonlar\u0131n\u0131n sentezlenmesi ve salg\u0131lanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.
\nProlaktin: Di\u015filerde gebelik d\u00f6neminde memedeki s\u00fct bezlerinin \u00e7al\u0131\u015farak s\u00fct \u00fcretmesini ve enjeksiyonunu sa\u011flayan hormonu salg\u0131lar.
\nFolik\u00fcl stim\u00fcle edici hormon (FSH) : Folik\u00fcl stim\u00fcle edici hormon kad\u0131nlarda her bir menstrual siklus s\u0131ras\u0131nda ovaryumda folik\u00fcl h\u00fccrelerinin b\u00fcy\u00fcmesini ve \u00f6strojen salg\u0131lanmas\u0131n\u0131, erkeklerde ise sperm \u00fcretimini sa\u011flar.<\/p>\n
Melanosit stim\u00fcle edici hormon (MSH) : Deriye renk verici maddeleri uyaran hormondur.
\nL\u00fcteinle\u015ftirici horman (LH) : Kad\u0131nlarda ovulasyonu (yumurtlamay\u0131), progesteron ve \u00f6strojen salg\u0131lanmas\u0131n\u0131, erkeklerde ise testesteron salg\u0131lanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n
b. Tiroid bezi
\nTiroid bezi, boynun \u00f6n k\u0131sm\u0131na yerle\u015fmi\u015f olan, salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 hormonlarla v\u00fccut metabolizmam\u0131z\u0131 d\u00fczenleyen ve yakla\u015f\u0131k 25-40 g kadar olan bir bezdir. Tam olarak yutak ve g\u0131rtlak aras\u0131nda yer al\u0131r.
\nG\u0131rtla\u011f\u0131n \u00f6n taraf\u0131nda bulunan tiroid bezi salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 hormonlarla, v\u00fccuttaki t\u00fcm organlar\u0131n i\u015fleyi\u015fini ve metabolizmas\u0131n\u0131 etkiler. \u0130ki \u00e7e\u015fit hormon \u00fcretir.
\nTiroksin : V\u00fccut metabolizmas\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131r\u0131r. Tiroksin hormonu iyot varl\u0131\u011f\u0131nda sentezlenir. Al\u0131nan yiyeceklerde iyot eksikse tiroksin salg\u0131lanamaz ve tiroit bezi b\u00fcy\u00fcr. Buna guatr denir. Tiroksin hormonu az sal\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda h\u00fccreler aras\u0131 s\u0131v\u0131da sodyum ve suyun, kanda ise kolesterol\u00fcn y\u00fckselmesine yol a\u00e7ar.
\nKalsitonin : Kandaki kalsiyum ve fosfat\u0131n kemiklere ge\u00e7mesini sa\u011flar. Kan\u0131n kalsiyum ve fosfor konsantrasyonunun ayarlanmas\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcc\u00fc etkiye sahiptir.
\nParatiroid bezi : Tiroid bezinin arkas\u0131nda yer alan d\u00f6rt k\u00fc\u00e7\u00fck bezdir. Salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 parathormon, kemikten kalsiyum serbestle\u015fmesini, kemikte kalsiyum depolanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan osteoblastlar\u0131 inhibasyonunu, kalsiyumun b\u00f6brekten at\u0131lmas\u0131n\u0131 azalt\u0131p fosfor at\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 artt\u0131rmak gibi fonksiyonlar\u0131 yerine getirir.<\/p>\n
c. B\u00f6brek \u00fcst\u00fc bezleri (adrenal bezler)
\n\u0130ki b\u00f6bre\u011fin \u00fcst k\u0131sm\u0131na yerle\u015fmi\u015f bir \u00e7ift bezdir. D\u0131\u015fta yer alan kabuk (korteks) ve i\u00e7te yer alan \u00f6z (medulla) olmak \u00fczere iki k\u0131s\u0131mdan olu\u015fur.
\nKabuk (korteks) k\u0131sm\u0131ndan sal\u0131nan hormonlar: Adrenal korteks hormonlar steroid yap\u0131dad\u0131rlar. Su ve iyon dengesini sa\u011flayan hormonlard\u0131r, En \u00f6nemlisi aldosterondur. Aldosteron b\u00f6breklerde iyonlar\u0131n (sodyum ve klor) emilimini artt\u0131r\u0131r.<\/p>\n
\u00d6z B\u00f6lgesinden (medulla) Sal\u0131nan Hormonlar: Adrenalin ve noradrenalin hormonlar\u0131n\u0131 \u00fcretir. Bu hormonlar, kavga veya ka\u00e7\u0131\u015f durumlar\u0131 i\u00e7in gereken ani bedensel tepkileri olu\u015fturur ve desteklerler. Adrenalin korku, heyecan, \u00f6fke an\u0131nda sal\u0131n\u0131r. Kan bas\u0131nc\u0131n\u0131 y\u00fckseltir, kalp at\u0131\u015flar\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131r\u0131r, damarlar\u0131 daralt\u0131r, g\u00f6z bebeklerini b\u00fcy\u00fct\u00fcr, k\u0131llar\u0131 dikle\u015ftirir.<\/p>\n
d. Pankreas Bezi
\nPankreas bezi karma bir bezdir. \u00dcretti\u011fi enzimleri \u00f6zel bir kanalla on iki parmak ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131na g\u00f6nderir.
\nPankreas bezi salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 iki \u00e7e\u015fit hormon ile kandaki \u015feker dengesini ayarlar.
\n\u0130ns\u00fclin, kanda \u015feker miktar\u0131 artt\u0131\u011f\u0131 zaman sal\u0131n\u0131r. Kandaki \u015fekerin {glikozun} fazlas\u0131n\u0131n karaci\u011ferde glikojen \u015feklinde depolanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u0130ns\u00fclin yeterli salg\u0131lanmazsa kandaki \u015feker oran\u0131 y\u00fckselir.bu da \u015feker hastal\u0131\u011f\u0131na sebep olur. \u015eeker hastal\u0131\u011f\u0131 olan ki\u015filerin idrar\u0131nda glikoza rastlan\u0131r
\nGlukagon ise kandaki glikoz miktar\u0131 azald\u0131\u011f\u0131 zaman sal\u0131n\u0131r. Karaci\u011ferde depolanm\u0131\u015f glikojende'” gereken miktar\u0131n\u0131 glikoza d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek kana ge\u00e7mesini sa\u011flar.<\/p>\n
e. B\u00f6brekler
\nB\u00f6brekler iki de\u011fi\u015fik yap\u0131da hormon salg\u0131larlar.<\/p>\n
Kalsitriol : Steroid yap\u0131da olan bir hormondur. V\u00fccutta kalsiyum iyonunu destekler. D vitaminin aktif \u015feklidir.<\/p>\n
Eritropoietin : K\u0131rm\u0131z\u0131 kemik ili\u011finden eritrosit yap\u0131m\u0131n\u0131 uyar\u0131r. B\u00f6breklerdeki d\u00fc\u015f\u00fck oksijen oran\u0131na cevap olarak sal\u0131n\u0131r. B\u00f6ylelikle artan eritrosit yap\u0131m\u0131 sonucunda oksijen ta\u015f\u0131ma kapasitesi de artar.<\/p>\n
f. E\u015fey Bezleri
\n\u00dcreme sistemi hormonlar\u0131n\u0131 kad\u0131nlarda ovaryum ( yumurtal\u0131k), erkeklerde ise testisler \u00fcretirler. E\u015fey bezleri ergenlik \u00e7a\u011f\u0131na girildikten sonra hipofiz bezinin etkisiyle faaliyet g\u00f6sterir.<\/p>\n
Testislerde erkeklik hormonlar\u0131 olan androjenler \u00fcretilir. Bunlardan testosteron hormonu fonksiyonel sperm yap\u0131m\u0131n\u0131 ve olgunla\u015fmas\u0131n\u0131 ikincil cinsiyet \u00f6zelliklerinin (sakal ve b\u0131y\u0131k \u00e7\u0131kmas\u0131,k\u0131llar\u0131n b\u00fcy\u00fcmesi,sesin kal\u0131nla\u015fmas\u0131,kemiklerin geli\u015fmesi erkek tipi kasl\u0131 bir v\u00fccut yap\u0131s\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131) ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. <\/p>\n
Yumurtal\u0131k di\u015filerde bulunan bir \u00e7ift bezdir. Ergenlik d\u00f6nemine ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu bezden \u00f6strojen ve progesteron hormonlar\u0131 salg\u0131lan\u0131r . \u00d6strojen di\u015filikle ilgili ikincil cinsiyet \u00f6zelliklerini (di\u015filere \u00f6zg\u00fc ince ses geli\u015fimi,\u00fcreme organlar\u0131n\u0131 geli\u015fimi,di\u015fiye ait v\u00fccut yap\u0131s\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131) sa\u011flar.
\nProgesteron hormonu ise gebeli\u011fe haz\u0131rlanmada \u00f6nemli rol oynar. Embriyonun geli\u015fmesi i\u00e7in rahmi haz\u0131rlar, embriyonun uterin t\u00fcp\u00fc boynuna iletilmesini sa\u011flar ve meme bezlerinin geli\u015fmesinde \u00f6nemli bir yere sahiptir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Duyular\u0131m\u0131z ve Beyin \u00c7evremizde olup bitenleri duyular\u0131m\u0131z arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla anlar\u0131z. \u00d6rne\u011fin, \u00e7evredeki cisimleri g\u00f6zlerimizle g\u00f6r\u00fcr, sesleri kulaklar\u0131m\u0131zla i\u015fitiriz. \u0130yi ve k\u00f6t\u00fc kokular\u0131, burnumuzla alg\u0131lar\u0131z. Besinlerin tatlar\u0131n\u0131 dilimizle anlar, cisimlerin sertli\u011fini, yumu\u015fakl\u0131\u011f\u0131n\u0131, so\u011fuklu\u011funu ve s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 derimizle hissederiz. Duyular\u0131n al\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan yap\u0131lar resept\u00f6rler olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Resept\u00f6rlerle al\u0131nan uyart\u0131lar duyusal sinirlerle beynin ilgili merkezlerine iletilir. K\u0131sacas\u0131 duyu organlar\u0131m\u0131z, \u00e7evreden …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2399,2401,2400,2398],"class_list":["post-813","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-5-duyu-organi","tag-ag-tabaka","tag-goz","tag-vucudumuzu-taniyalim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/813","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=813"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/813\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=813"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=813"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=813"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}