Sinir Sistemi<\/p>\n
Sinir sistemi v\u00fccudun en karma\u015f\u0131k sistemidir ve v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re oran\u0131 %2\u2019 dir.
\n\u00c7ok h\u00fccreli canl\u0131larda birtak\u0131m iletileri, i\u015faretleri \u00e7evreden organizmaya ve organizman\u0131n da bir k\u0131sm\u0131ndan di\u011fer bir k\u0131sm\u0131na ta\u015f\u0131makla g\u00f6revli, ileri derece farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015f bir sistemdir.<\/p>\n
Sinir sistemini olu\u015fturan h\u00fccrelere n\u00f6ron ad\u0131 verilir. Basit ya da karma\u015f\u0131k her t\u00fcrl\u00fc davran\u0131\u015f, beynin de\u011fi\u015fik b\u00f6lgelerinde yer alan bir grup n\u00f6ronun etkinli\u011fi ile ger\u00e7ekle\u015fir. Beynin \u00e7al\u0131\u015fabilmesi i\u00e7in n\u00f6ronlar aras\u0131nda ileti\u015fim zorunludur. Bu ileti\u015fim, aksiyon potansiyelleri denilen elektriksel sinyallerle sa\u011flan\u0131r. Sinir sistemi v\u00fccudun elektrokimyasal ileti\u015fim a\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n
N\u00f6ronlar\u0131n Yap\u0131s\u0131
\nBir n\u00f6ron, soma, dentrid ve akson denilen \u00fc\u00e7 ana k\u0131s\u0131mdan olu\u015fur.<\/p>\n
Soma: \u00c7ekirdek (nukleus) ve \u00e7ekirdek\u00e7i\u011fi (nukleolus) ihtiva eden esas h\u00fccre k\u0131sm\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Dentrid: Soma i\u00e7erisinden \u00e7\u0131kan \u00e7ok say\u0131da dallanmalard\u0131r. Yap\u0131 olarak bir a\u011fac\u0131n dallar\u0131n\u0131 and\u0131r\u0131r. Dentridlerin g\u00f6revi di\u011fer n\u00f6ronlardan gelen uyar\u0131lar\u0131 al\u0131p, n\u00f6ron g\u00f6vdesine iletmektir.<\/p>\n
Akson: G\u00f6vdeden \u00e7\u0131kan ve dallanama g\u00f6stermeyen sitoplazmik uzant\u0131 k\u0131sm\u0131d\u0131r. Her n\u00f6ronda bir tane bulunur. G\u00f6vdeden \u00e7\u0131kan akson, sinir h\u00fccresinden gelen i\u015faretleri \u00e7evreye ta\u015f\u0131makla g\u00f6revli olup, b\u00f6ylece sinir h\u00fccresini di\u011fer sinir h\u00fccreleri veya bir kas h\u00fccresi veya bir salg\u0131 bezi gibi i\u015f yapan (effekt\u00f6r) h\u00fccrelerle ba\u011flar. Mesaj iletiminde \u00f6nemli rol\u00fc vard\u0131r.
\nN\u00f6ronlar i\u015flevlerine g\u00f6re 3 s\u0131n\u0131fta incelenirler.
\n1- Duyusal n\u00f6ronlar; duyular\u0131n al\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flarlar.
\n2- Motor n\u00f6ronlar; doku, organ ya da organ sistemlerinin i\u015fleyi\u015finde de\u011fi\u015fiklikler olu\u015ftururlar.
\n3- \u0130ntern\u00f6ronlar; duyu ve motor n\u00f6ronlar aras\u0131nda yer al\u0131rlar.<\/p>\n
Her n\u00f6ron, dentritleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile di\u011fer n\u00f6ronlardan gelen uyar\u0131lar\u0131 al\u0131r ve n\u00f6ron g\u00f6vdesine iletir. Bu uyar\u0131lar ya inhibit\u00f6r ya da eksitat\u00f6r niteliktedir. De\u011fi\u015fik kaynaklardan gelen z\u0131t y\u00f6nl\u00fc uyar\u0131lar\u0131n n\u00f6ron g\u00f6vdesindeki toplam\u0131na g\u00f6re, n\u00f6ron eksite ya da inhibe olur ve bu enformasyon n\u00f6ronun aksonu arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu n\u00f6ronlara ya da efekt\u00f6r organa (kas, salg\u0131 bezi) iletilir. Basit ve karma\u015f\u0131k davran\u0131\u015f aras\u0131ndaki temel fark, karma\u015f\u0131k davran\u0131\u015fta daha \u00e7ok say\u0131da ve de\u011fi\u015fik enformasyon i\u00e7eren n\u00f6ron gruplar\u0131n\u0131n olaya kat\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Genellikle n\u00f6ronlar, dentritleri ve aksonlar\u0131 aras\u0131nda karma\u015f\u0131k ili\u015fkilerin kuruldu\u011fu birimler olu\u015ftururlar. Her birim di\u011feriyle kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fki i\u00e7indedir ve her birim al\u0131nan uyar\u0131y\u0131 modifiye ederek ili\u015fki i\u00e7inde oldu\u011fu di\u011fer birimlere iletir. Sinir sistemi omurilikten beyin kabu\u011funa, hiyerar\u015fik bir d\u00fczen i\u00e7inde birbirine eklenmi\u015f birimlerden olu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n
N\u00f6ronlar aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131 noktalar\u0131; Sinapslar
\nUyaranlar\u0131n bir n\u00f6rondan ba\u015fka bir n\u00f6rona ge\u00e7i\u015fi sinaps ad\u0131 verilen yap\u0131lar sayesinde ger\u00e7ekle\u015fir. Sinaps bo\u015flu\u011fundan uyar\u0131lar\u0131n (impuls) iletimi n\u00f6rotransmitterler (arac\u0131 maddeler) veya mediat\u00f6rler denilen maddeler sayesinde ger\u00e7ekle\u015fir. N\u00f6rotransmitterler iki sinir h\u00fccresi aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131y\u0131 sa\u011flayan kimyasal maddelerdir. Ba\u015fta serotonin ad\u0131 verilen madde olmak \u00fczere hen\u00fcz yap\u0131s\u0131 tam olarak a\u00e7\u0131klanamam\u0131\u015f olan binlerce madde n\u00f6rotransmitter olarak g\u00f6rev yapmaktad\u0131r<\/p>\n
Sinapslarda presinaptik tarafa ula\u015fan aksiyon potansiyeli, bu u\u00e7tan kimyasal bir mediyat\u00f6r sal\u0131nmas\u0131na yol a\u00e7ar. Bu mediyat\u00f6r postsinaptik taraftaki resept\u00f6rlerle etkile\u015ferek, baz\u0131 iyon kanallar\u0131n\u0131 aktive eder ve postsinaptik zarda elektriksel potansiyel de\u011fi\u015fikli\u011fine yol a\u00e7ar. Sinaptik ge\u00e7i\u015fi (transmission) sa\u011flayan mediyat\u00f6rler, n\u00f6ronlar aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi d\u00fczenleyen temel \u00f6gelerdir. Bug\u00fcn 30 kadar n\u00f6romediyat\u00f6r\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir.<\/p>\n
Sinir sisteminin organizasyonu
\nSinir sistemi; merkezi (santral) sinir sistemi ve \u00e7evresel (periferik) sinir sistemi olmak \u00fczere ikiye ayr\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Merkezi Sinir Sistemi
\nMerkezi sinir sistemi, beyin ve omurilikten olu\u015fur.<\/p>\n
Beyin (serebrum)
\nOrtalama bir eri\u015fkinin beyni 1300-1400 gramd\u0131r. Kafatas\u0131 bo\u015flu\u011funda yer alan beyin, 100 milyar sinir h\u00fccresi (n\u00f6ron) ve trilyonlarca \u201cglia\u201d denilen destek h\u00fccrelerinden olu\u015fur. <\/p>\n
Beyin ve omurilik meniks denen \u00fc\u00e7 zarla koruma alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. En d\u0131\u015ftaki zar dura mater ad\u0131n\u0131 al\u0131r ve kafatas\u0131 kemiklerinin i\u00e7 y\u00fczeyine tutunur. Ortadaki zar ba\u011f dokudan olu\u015fan araknoid zard\u0131r. En i\u00e7teki zar ise beyni tamamen saran ve besleyen pia mater denen zard\u0131r.
\nBeyin enerjisini glukozun y\u0131k\u0131m\u0131ndan sa\u011flar. Beyin oksijensiz ya da glukozsuz kal\u0131rsa faaliyetini yitirir.<\/p>\n
Beynin ba\u015fl\u0131ca k\u0131s\u0131mlar\u0131<\/p>\n
Serebral korteks
\nSerebrumun t\u00fcm k\u0131vr\u0131mlar\u0131n\u0131 \u00f6rten serebral korteksin kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 2-6 mm aras\u0131ndad\u0131r. Serebral korteksin sa\u011f ve sol yar\u0131s\u0131 korpus kallosum denilen, kal\u0131n bir bant olu\u015fturan sinir lifleri ile birbirine ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsanlarda serebral korteksin y\u00fczeyi pek \u00e7ok girinti ve \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131yla kapl\u0131d\u0131r. Korteksdeki \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131lara girus girintilere ise sulkus denir. Bunlar y\u00fczey alan\u0131n\u0131n artt\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Serebral korteksin fonksiyonu, d\u00fc\u015f\u00fcnme, istemli hareket, dil, sonu\u00e7 \u00e7\u0131karma, alg\u0131lamad\u0131r.<\/p>\n
Serebral hemisferlerden her biri v\u00fccudun z\u0131t taraf\u0131n\u0131 kontrol eder. \u0130nsanlar\u0131n % 90-95\u2019inde sol hemisfer bask\u0131nd\u0131r.<\/p>\n
Sol serebral hemisfer, sa\u011f elin kontrol\u00fc,konu\u015fma ve yazma dili, bilimsel ve say\u0131sal yetenek,d\u00fc\u015f\u00fcnme ve mant\u0131k ve \u00e7\u00f6z\u00fcmleme gibi motor alanlara sahiptir.<\/p>\n
Sa\u011f serebral hemisfer ise sol elin kontrol\u00fc, g\u00f6rme ve hayal, m\u00fczik ve sanat yetene\u011fi, y\u00fczlerin ve \u00fc\u00e7 boyutlu \u015fekillerin tan\u0131nmas\u0131 ve idrak\u0131n tamamlanmas\u0131 gibi \u00f6zelliklere sahip motor alanlar bulunur.<\/p>\n
Beyin sap\u0131
\nOmurilik ile beyin aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131y\u0131 sa\u011flayan yap\u0131d\u0131r. Beyin sap\u0131ndaki baz\u0131 alanlar kan bas\u0131nc\u0131, kalp h\u0131z\u0131 ve solunum gibi hayati fonksiyonlar\u0131n d\u00fczenlenmesinden sorumludur.<\/p>\n
Beyin sap\u0131ndaki yap\u0131lar, medulla oblangata (omurilik so\u011fan\u0131), pons (k\u00f6pr\u00fc), retik\u00fcler formasyondur.<\/p>\n
Beyin sap\u0131n\u0131n omurilikle birle\u015fen en alt k\u0131sm\u0131na omurilik so\u011fan\u0131 (medulla oblangata) denir. Omurilik so\u011fan\u0131 solunum ve dola\u015f\u0131m merkezidir. K\u00f6pr\u00fc (pons), omurilik so\u011fan\u0131 ile orta beyni birle\u015ftirir ve formasyonu olu\u015fturur.<\/p>\n
Retik\u00fcler formasyonun hem duyusal hem de motor fonksiyonlar\u0131 vard\u0131r. Serebral korteksi gelen duyusal sinirlere kar\u015f\u0131 uyar\u0131r.<\/p>\n
Orta beyin (mesencephalon), beyin sap\u0131n\u0131n en k\u0131sa b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. G\u00f6rme ve i\u015fitme ile bunlar\u0131n ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 reflekslerle ilgilidir. Orta beyinde substantia nigra denen geni\u015f ve koyu renkli \u00e7ekirdekler bulunur. Dopamin salg\u0131layan bu b\u00f6lgenin hasar\u0131 sonucu parkinson ad\u0131 verilen hastal\u0131k olu\u015fur.<\/p>\n
Serebellum (beyincik)
\nBeyin sap\u0131n\u0131n hemen arka k\u0131sm\u0131nda yer alan beyincik, merkezi sinir sistemi a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k % 10\u2019luk k\u0131sm\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Serebellum, serebral korteks gibi hemisferlere ayr\u0131l\u0131r ve bu hemisferleri saran bir korteksi vard\u0131r.
\nEn \u00f6nemli fonksiyonlar\u0131 hareket, denge ve duru\u015fun sa\u011flanmas\u0131yla ilgilidir. Kas hareketlerinin zamanlamas\u0131n\u0131 ayarlar. <\/p>\n
Omurilik ( medulla spinalis)
\nOmurilik omurgay\u0131 olu\u015fturan omurlar i\u00e7erisinde yer alan bir yap\u0131d\u0131r. V\u00fccudun b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 ile beyin aras\u0131nda ileti\u015fimi sa\u011flar. Hem somatik hem de visseral spinal refleks hareketlerini ger\u00e7ekle\u015ftirir. Somatik spinal refleksler kas ve derideki duyu resept\u00f6rlerinden gelen uyaranlara tepkidir. Bu refleksler duru\u015f \u015feklinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 ve hareketlerin olu\u015fmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur. Visseral spinal refleksler ise i\u00e7 organlardan gelen uyaranlar ile ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
Beyin-omurilik s\u0131v\u0131s\u0131
\n\u00d6zellikle kandan olu\u015fan ve a\u00e7\u0131k renkli olan bu s\u0131v\u0131 travmalarda bir su yast\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revi yaparak beyni korur. Ayr\u0131ca beyin ile kan ars\u0131ndaki besin maddesi ile at\u0131k madde de\u011fi\u015fimini sa\u011flar. Muhteviyat\u0131nda, \u00e7ok az miktarda protein, oksijen, karbondioksit, sodyum, potasyum, kalsiyum, magnezyum ve klor iyonlar\u0131, glukoz birka\u00e7 l\u00f6kosit ve baz\u0131 organik bile\u015fikler bulunur. <\/p>\n
Hipotalamus<\/p>\n
Beynin taban\u0131nda yer alan bezelye b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde bir yap\u0131d\u0131r. Hipotalamus, v\u00fccut \u0131s\u0131s\u0131n\u0131n d\u00fczenleyicisidir. E\u011fer v\u00fccut \u00e7ok \u0131s\u0131n\u0131rsa, hipotalamus bunu alg\u0131lar ve derideki kapiler damarlar\u0131n geni\u015flemesini sa\u011flar, bu da v\u00fccudun so\u011fumas\u0131na yol a\u00e7ar. Hipotalamus ayn\u0131 zamanda hipofiz bezini de kontrol eder. Duygular\u0131n, a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n, susuzlu\u011fun d\u00fczenlenmesinde rol oynar.<\/p>\n
Talamus<\/p>\n
Talamus \u00e7evreden gelen duyusal bilgiyi al\u0131p bunu serebral kortekse iletir. Ayr\u0131ca serebral korteksden gelen bilgileri de omurilik ve beynin di\u011fer k\u0131s\u0131mlar\u0131na iletir. Fonksiyonu duyusal ve motor integrasyondur.<\/p>\n
Limbik Sistem<\/p>\n
Limbik sistem, verilen bir uyar\u0131ya kars\u0131 g\u00f6sterilen duygusal cevabi kontrol etmede \u00f6nemlidir. Bu sistemin pir par\u00e7as\u0131 olan hipokampusun ise \u00f6\u011frenme ve haf\u0131za olaylar\u0131nda \u00f6nemli fonksiyonu vard\u0131r.<\/p>\n
Bazal Ganglia<\/p>\n
Ganglia kelimesi ganglion kelimesinin \u00e7o\u011fuludur, yani ganglionlar anlam\u0131na gelir. Bazal ganglia hareketin koordinasyonundan sorumludur. Globus pallidus, kaudat n\u00fckleus, subtalamik n\u00fckleus, putamen ve substantia nigra denilen yap\u0131lardan olu\u015fur.<\/p>\n
Per\u0131ferik Sinir Sistemi<\/p>\n
Sinir sisteminin bu b\u00f6l\u00fcm\u00fc beyin ve omurilik d\u0131\u015f\u0131ndaki di\u011fer sinir h\u00fccreleri ve tellerinden olu\u015fur.<\/p>\n
Periferik sinir sistemindeki n\u00f6ron topluluklar\u0131na ganglion denir.<\/p>\n
Periferik sinir sistemi, somatik sinir sistemi ve otonom sinir sistemi olmak \u00fczere iki b\u00f6l\u00fcmde incelenir.<\/p>\n
a) Somatik Sinir Sistemi<\/p>\n
Merkezi sinir sistemine duyusal bilgi g\u00f6nderen periferik sinirlerden ve iskelet kaslar\u0131n\u0131 uyaran motor sinir liflerinden olu\u015fur. Afferent (duyusal) ve efferent (motor) b\u00f6l\u00fcmlerden olu\u015fur. Afferent b\u00f6l\u00fcm kas, eklemler, tendonlar ve duyu organlar\u0131ndan gelen uyar\u0131lar\u0131 al\u0131r, efferent b\u00f6l\u00fcm ise bu uyar\u0131lar\u0131 de\u011ferlendirir.<\/p>\n
b) Otonom (visseral) Sinir Sistemi
\nOtonom sinir sistemi salg\u0131 bezlerini, kalp kas\u0131n\u0131 ve i\u00e7 organlar\u0131n d\u00fcz kaslar\u0131n\u0131 kontrol eder. Otonom sinir sistemi ikiye ayr\u0131l\u0131r: sempatik sinir sistemi, parasempatik sinir sistemi.
\n\u2022 Sempatik Sinir Sistemi: Duygularla paralel hareket eden sinir sistemi b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Korku, sevin\u00e7, heyecan gibi durumlarda sempatik sinir sistemi aktive olur, kan bas\u0131nc\u0131 artar, kalp h\u0131zlan\u0131r ve sindirim yava\u015flar.
\nSSS ekstremitelerdeki kan damarlar\u0131 \u00fczerine s\u00fcrekli konstr\u00fckt\u00f6r etkide bulunur. Korku ve \u00f6fke gibi uyaranlarla v\u00fccudu \u201cd\u00f6v\u00fc\u015f yada ka\u00e7\u201d reaksiyonuna haz\u0131rlar. Kalp h\u0131zlan\u0131r, g\u00f6z bebekleri geni\u015fler, deri terler. Kan deri ve sindirim sisteminden iskelet kaslar\u0131na y\u00f6nlendirilir, sindirim ve \u00fcriner kanallardaki sfinkterler kapan\u0131r.<\/p>\n
\u2022 Parasempatik Sinir Sistemi: Parasempatik sinir sistemi genelde sempatik sinir sistemini dengeleme y\u00f6n\u00fcnde fonksiyon g\u00f6sterir. Uyaranlar\u0131 duyu n\u00f6ronlar\u0131 ile merkezi sinir sistemine getirir ve cevaplar\u0131n\u0131 motor n\u00f6ronlarla effekt\u00f6r organlara g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Parasempatik sistem kalbi yava\u015flat\u0131r, t\u00fck\u00fcr\u00fck ve barsak salg\u0131lar\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r ve barsak hareketlerini art\u0131r\u0131r<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Sinir Sistemi Sinir sistemi v\u00fccudun en karma\u015f\u0131k sistemidir ve v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re oran\u0131 %2\u2019 dir. \u00c7ok h\u00fccreli canl\u0131larda birtak\u0131m iletileri, i\u015faretleri \u00e7evreden organizmaya ve organizman\u0131n da bir k\u0131sm\u0131ndan di\u011fer bir k\u0131sm\u0131na ta\u015f\u0131makla g\u00f6revli, ileri derece farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015f bir sistemdir. Sinir sistemini olu\u015fturan h\u00fccrelere n\u00f6ron ad\u0131 verilir. Basit ya da karma\u015f\u0131k her t\u00fcrl\u00fc davran\u0131\u015f, beynin de\u011fi\u015fik b\u00f6lgelerinde …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2406,2405,2413,2409,2408,2403,2407,2284,2412,2411,2410,2402,2404],"class_list":["post-815","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-akson","tag-dentrid","tag-hipotalamus","tag-impuls","tag-internoronlar","tag-noron","tag-nukleolus","tag-nukleus","tag-omurilik-sivisi","tag-serebral-korteks","tag-serebrum","tag-sinir-sistemi","tag-soma"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/815","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=815"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/815\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=815"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=815"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=815"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}