DNA<\/p>\n
Deoksiribon\u00fckleik asit ya da k\u0131saca DNA, t\u00fcm h\u00fccreli canl\u0131lar\u0131n ve baz\u0131 vir\u00fcslerin biyolojik geli\u015fimleri i\u00e7in gerekli genetik bilgiyi ta\u015f\u0131yan bir \u00e7e\u015fit n\u00fckleik asittir. DNA, canl\u0131n\u0131n \u00f6zelliklerinin soydan soya ge\u00e7mesini sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bazen kal\u0131t\u0131m molek\u00fcl\u00fc olarak da adland\u0131r\u0131l\u0131r.
\nBakterilerde ve di\u011fer basit h\u00fccreli canl\u0131larda DNA h\u00fccrenin i\u00e7inde da\u011f\u0131n\u0131k bi\u00e7imde bulunur. Hayvanlar\u0131 ve bitkileri olu\u015fturan daha karma\u015f\u0131k h\u00fccrelerde ise DNA’n\u0131n \u00e7o\u011fu h\u00fccre \u00e7ekirde\u011findekikromozomlarda bulunur. Enerji \u00fcreten kloroplast ve mitokondri organellerinde ve pek \u00e7ok vir\u00fcste de bir miktar DNA bulunur.
\nMolek\u00fcler yap\u0131 <\/p>\n
Bazen “kal\u0131t\u0131m molek\u00fcl\u00fc” olarak adland\u0131r\u0131lsa da, DNA asl\u0131nda tek bir molek\u00fcl de\u011fil, bir \u00e7ift molek\u00fcld\u00fcr. Bu \u00e7ift molek\u00fcl, bir sarma\u015f\u0131\u011f\u0131n dallar\u0131 gibi birbiri \u00e7evresinde d\u00f6nerek bir sarmal olu\u015ftururlar.
\nSarma\u015f\u0131k dal\u0131na benzer her molek\u00fcl, bir DNA “ipli\u011fi”dir. Bu iplikler birbirlerine kimyasal olarak ba\u011flanm\u0131\u015f n\u00fckleotidlerden olu\u015fur. N\u00fckleotidler ise bir \u015feker, bir fosfat ve bir de d\u00f6rt \u00e7e\u015fit azotlu bazlardan birisinden olu\u015fur.
\nBu d\u00f6rt \u00e7e\u015fit baz, adenin, timin, sitozin ve guanindir. S\u0131ras\u0131 ile A, T, C ve G harfleri ile k\u0131salt\u0131l\u0131rlar.
\nBir DNA ikili sarmal\u0131nda, iki polin\u00fckleotid (\u00e7ok n\u00fckleotidli) iplik hidrofobik etki ile ba\u011flanabilirler. Hangi ipliklerin birle\u015fik kalaca\u011f\u0131 z\u0131t e\u015fle\u015fme ile belirlenir. Her baz di\u011fer bazlar\u0131n yaln\u0131zca bir \u00e7e\u015fidi ile hidrojen ba\u011flar\u0131 kurabilir (A ile T, C ile ise G ba\u011f kurabilir) b\u00f6ylece bir iplikteki baz\u0131n niteli\u011fi kurulan ba\u011f\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc belirler; z\u0131t bazlar ne kadar \u00e7ok olursa kurulan ba\u011f da o kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc ve uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc olur.
\nH\u00fccre mekanizmas\u0131 DNA ikili sarmal\u0131n\u0131 birbirinden ay\u0131r\u0131p her iki DNA ipli\u011fini de yeni birer ipli\u011fi sentezlemek i\u00e7in \u015fablon olarak kullanma yetene\u011fine sahiptir. Yeni \u00fcretilen iplikler \u00f6ncekilerle hemen hemen tamamen ayn\u0131d\u0131r, ancak mutasyon ad\u0131 verilen hatalar olu\u015fabilir. H\u00fccrenin bu \u00f6zelli\u011fini laboratuvar ortam\u0131nda taklit eden i\u015fleme de PCR (polimeraz zincirleme tepkimesi) ad\u0131 verilir.
\nE\u015fle\u015fme nedeniyle n\u00fckleotidlerdeki bazlar sarmal eksenine do\u011fru d\u00f6n\u00fckt\u00fcr. Bu y\u00fczden \u015feker ve fosfat gruplar\u0131 sarmal\u0131n d\u0131\u015f taraf\u0131nda yer al\u0131r, ve olu\u015fturduklar\u0131 iki zincir sarmal\u0131n “iskeleti” olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Ger\u00e7ekte, bir n\u00fckleotidi DNA ipli\u011finde bir sonrakine ba\u011fl\u0131 tutan fosfat ve \u015fekerler aras\u0131ndaki kimyasal ba\u011flard\u0131r.<\/p>\n
N\u00fckleotid dizisinin \u00f6nemi <\/p>\n
Bir gen i\u00e7erisinde DNA ipli\u011fi \u00fczerindeki n\u00fckleotid dizisi her canl\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131 boyunca \u00fcretmek ve “ifade etmek” zorunda oldu\u011fu proteinleri tan\u0131mlar. N\u00fckleotid dizisi ile proteinlerdeki amino asit dizisi aras\u0131ndaki ili\u015fki basit \u00e7eviri kurallar\u0131yla belirlenir, bu kurallara topluca genetik kod ad\u0131 verilir. Genetik kod, kodon denilen, \u00fc\u00e7 n\u00fckleotidden olu\u015fan, \u00fc\u00e7 harfli ‘kelimeler’den meydana gelir (\u00d6rne\u011fin ACT, CAG, TTT). Bu kodonlar haberci RNA (mRNA) ve ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 RNA (tRNA) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ribozomlarda her kodon bir amino aside denk gelmek \u00fczere proteinlere \u00e7evrilirler. 64 de\u011fi\u015fik kodon olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve sadece 20 de\u011fi\u015fik amino asit oldu\u011fundan bir\u00e7ok amino asidin birden fazla belirtici kodonu vard\u0131r. DNA \u00fczerindeki n\u00fckleotidler mRNA ve daha sonra tRNA \u00fczerine kopyalan\u0131rken timin n\u00fckleotidi (T) urasil (U) ile de\u011fi\u015ftirilir. Ayr\u0131ca protein sentezinin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 belirten bir ba\u015flatma kodonu (AUG, metionin amino asidini kodlar) ile bitimini belirten \u00fc\u00e7 olas\u0131 biti\u015f kodonu (UAA, UAG ve UGA) bulunur.
\nDNA’n\u0131n \u00c7o\u011falmas\u0131 <\/p>\n
As\u0131l makale: DNA’n\u0131n \u00e7o\u011falmas\u0131
\nDNA \u00e7o\u011falmas\u0131 ya da DNA sentezi, h\u00fccre b\u00f6l\u00fcnmesi \u00f6ncesinde \u00e7ift sarmall\u0131 DNA’n\u0131n kopyalanmas\u0131 i\u015flemidir. Kopyalanan yeni DNA iplikleri hemen hemen tamamen ayn\u0131d\u0131r, ancak zaman zaman \u00e7o\u011falmadaki hatalar nedeniyle kopyalama m\u00fckemmel olmaz (bkz. mutasyon), ve sonu\u00e7taki her iki sarmal da bir eski ve bir yeni iplikten olu\u015fur. Buna yar\u0131 korunumlu \u00e7o\u011falma denir. DNA’n\u0131n \u00e7o\u011falmas\u0131 i\u015flemi \u00fc\u00e7 ad\u0131mdan olu\u015fur: ba\u015flatma, ikile\u015fme ve sonland\u0131rma.
\nK\u0131sa S\u00f6zl\u00fck (\u0130ngilizce-T\u00fcrk\u00e7e) <\/p>\n
adenine: adenin.
\ncodon: kodon ya da dizgi.
\ncytosine: sitozin.
\ngene expression: gen ifadesi
\nguanine: guanin.
\nhelix: sarmal.
\nmessenger RNA (mRNA): haberci RNA.
\nnucleotide: n\u00fckleotid ya da tak\u0131.
\nreplication: \u00e7o\u011falma, ikile\u015fme.
\nsemiconservative replication: yar\u0131 korunumlu \u00e7o\u011falma
\nthymine: timin.
\ntransfer RNA (tRNA): ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 RNA.
\nuracil: urasil. <\/p>\n
RNA<\/p>\n
Ribon\u00fckleik asit (RNA), n\u00fckleotidlerin ard arda yerle\u015fmesiyle birle\u015fmi\u015f tek diziden olu\u015fan y\u00fcksek kaliteli molek\u00fcld\u00fcr.
\nRNA, halk aras\u0131nda DNA’ya ge\u00e7en kal\u0131tsal genetik bilgi olarak da tan\u0131mlanabilir.
\nH\u00fccrelerde DNA ile birlikte \u00e7al\u0131\u015farak protein sentezlenmesinde rol al\u0131r. N\u00fckleotid dizisinde \u015feker ribozdur, azotlu bazlar ise adenin, sitozin, guanin ve urasildir. DNA molek\u00fcl\u00fcnden fark\u0131 timin yerine urasil’e sahip olmas\u0131 ve iki yerine tek n\u00fckleotid dizisinden olu\u015fmas\u0131d\u0131r. Baz\u0131 RNA \u00e7e\u015fitlerinde farkl\u0131 bazlara da (inosin, ps\u00f6douridin, vs.) rastlan\u0131r.
\nRNA \u00e7e\u015fitleri <\/p>\n
H\u00fccrede farkl\u0131 g\u00f6revlerde kullan\u0131lan RNA molek\u00fclleri vard\u0131r. Bunlardan en \u00e7ok bilineni mesajc\u0131 RNA’d\u0131r (mRNA). RNA polimeraz enzimi taraf\u0131ndan DNA’n\u0131n okunmas\u0131yla sentezlenir ve protein sentezinde \u00f6nemli rol oynar.
\nRibozomal RNA (rRNA), ribozomlar\u0131n yap\u0131s\u0131na kat\u0131larak protein sentezini katalizleyen molek\u00fcld\u00fcr. rRNA b\u00fct\u00fcn canl\u0131larda korunmu\u015f oldu\u011fu i\u00e7in, n\u00fckleotid dizilimleri incelenerek canl\u0131lar aras\u0131ndaki evrimsel ili\u015fkiler hesaplanabilir.
\nTa\u015f\u0131y\u0131c\u0131 RNA (tRNA) molek\u00fclleri ise protein sentezi s\u0131ras\u0131nda ribozoma amino asitleri ta\u015f\u0131makla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Her amino asit i\u00e7in birden fazla tRNA molek\u00fcl\u00fc bulunabilir. Bu molek\u00fcllerin anti-kodon b\u00f6lgeleri mRNA kodonlar\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131n\u0131 ve b\u00f6ylece RNA kodunun protein koduna \u00e7evrilmesini sa\u011flar.
\nK\u00fc\u00e7\u00fck n\u00fcklear RNA’lar (snRNA) mRNA’lar\u0131n i\u015flenmesinde kullan\u0131lan SNRNP proteinlerinin yap\u0131s\u0131na kat\u0131l\u0131r. Ayr\u0131ca k\u00fc\u00e7\u00fck n\u00fckleolar RNA’lar (snoRNA) da \u00e7ekirdek\u00e7ikte g\u00f6rev al\u0131rlar.
\nBunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, \u00f6zelliklerine g\u00f6re isimlendirilen siRNA, agRNA gibi RNA tipleri de bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
DNA Deoksiribon\u00fckleik asit ya da k\u0131saca DNA, t\u00fcm h\u00fccreli canl\u0131lar\u0131n ve baz\u0131 vir\u00fcslerin biyolojik geli\u015fimleri i\u00e7in gerekli genetik bilgiyi ta\u015f\u0131yan bir \u00e7e\u015fit n\u00fckleik asittir. DNA, canl\u0131n\u0131n \u00f6zelliklerinin soydan soya ge\u00e7mesini sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bazen kal\u0131t\u0131m molek\u00fcl\u00fc olarak da adland\u0131r\u0131l\u0131r. Bakterilerde ve di\u011fer basit h\u00fccreli canl\u0131larda DNA h\u00fccrenin i\u00e7inde da\u011f\u0131n\u0131k bi\u00e7imde bulunur. Hayvanlar\u0131 ve bitkileri olu\u015fturan daha …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2181,2464,2288,2465,2466,2467,2289],"class_list":["post-827","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-bakteri","tag-deoksiribonukleik-asit","tag-dna","tag-kloroplast","tag-mitokondri","tag-ribonukleik-asit","tag-rna"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/827","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=827"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/827\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=827"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=827"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=827"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}