\n Bir canl\u0131n\u0131n genomunu anlayabilmek i\u00e7in yol haritas\u0131 olu\u015ftural\u0131m. Genom 2 k\u0131s\u0131mdan olu\u015fur: Protein kodlayan ve kodlamayan b\u00f6lgeler. Kodlayan b\u00f6lgeler (Coding regions), proteinleri olu\u015fturan (kodlayan) genlerden ve d\u00fczenleyici dizilerden olu\u015fur. Protein kodlamayan b\u00f6lgeler ise de\u011fi\u015fik uzunlukta tekrarlar, transpozabl elementler (hareketli DNA par\u00e7alar\u0131) ve retrovir\u00fcs dizilerine ek olarak hen\u00fcz fonksiyonu bilinmeyen dizileri kapsar.<\/p>\n
Verilere g\u00f6re, genomun yakla\u015f\u0131k %2\u2019si protein kodluyor (Bu beklenmeyen bir sonu\u00e7. \u00c7\u00fcnk\u00fc organizma binlerce farkl\u0131 \u00e7e\u015fit proteinden olu\u015fur, bu kadar farkl\u0131 proteini kodlayan \u00e7ok say\u0131da gen olmal\u0131?!). Oysa, 2004 bulgular\u0131 itibariyle beklenen gen say\u0131s\u0131 20.000-25.000 aras\u0131ndad\u0131r. G\u00f6z, deri, beyin gibi dokularda binlerce farkl\u0131 protein \u00fcretilmektedir. Bu nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fir?
\n Bir genden birden fazla protein yap\u0131l\u0131yor olmal\u0131d\u0131r. \u00d6ncelikle \u201cGen-RNA-protein\u201d d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc hat\u0131rlayal\u0131m, burada genden (DNA \u00fczerindeki bir \u00f6zelli\u011fi kodlayan birim) \u00f6nce bir mesajc\u0131 RNA (mRNA) yap\u0131l\u0131r, bu mRNA\u2019lar nukleusdan sitoplazmaya ge\u00e7erler ve orada protein sentezine (translasyon) kat\u0131l\u0131rlar. \u0130\u015fte bu arac\u0131 form olan RNA \u201ckritik\u201d bir molek\u00fcld\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir gen dizisinden farkl\u0131 mRNA\u2019lar yap\u0131l\u0131rsa bunlar translasyona (protein sentezi) girdi\u011finde farkl\u0131 proteinler olu\u015fturacakt\u0131r. Tekrar ilk a\u015famaya d\u00f6nelim. Nukleusda genlerin mRNA\u2019ya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fcn hemen sonras\u0131nda mRNA\u2019lar \u201c\u00e7ok \u00f6zel\u201d i\u015flemlerden ge\u00e7irilir. RNA processing ad\u0131 verilen bu olay s\u0131ras\u0131nda mRNA zincirlerinde de\u011fi\u015fimler olur (modifikasyonlar). \u00d6rne\u011fin mRNA zincirinin bir ucuna bir sinyal dizisi eklenir. Bu sinyal dizisi olmayan mRNA nukleusdan sitoplazmaya ge\u00e7emez. Sitoplazmaya ge\u00e7ebilen ve protein sentezine kat\u0131lan mRNA\u2019lar\u0131n \u201chatal\u0131\u201d olanlar\u0131 da \u00e7e\u015fitli mekanizmalarla h\u00fccre taraf\u0131ndan yok edilir. Sadece do\u011fru formdaki mRNA\u2019lar protein sentezinde kullan\u0131l\u0131r ki bu yanl\u0131\u015f hatal\u0131 proteinlerin sentezini \u00f6nler.. \u00d6rne\u011fin kanserli bir h\u00fccrede mRNA seviyesi son derece artar. \u00c7\u00fcnk\u00fc kanserli bir h\u00fccrede denetimsiz \u015fekilde protein sentezi yap\u0131lmaktad\u0131r.
\n H\u00fccredeki bu temel d\u00f6ng\u00fcn\u00fcn ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla bilinmesi \u00f6nemli \u00e7\u00f6z\u00fcmleri sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Antisense-RNA teknolojisi ad\u0131 verilen \u00e7ok \u00f6nemli bir yakla\u015f\u0131m var. Buna g\u00f6re, basit olarak belirli bir mRNA\u2019n\u0131n tamamlay\u0131c\u0131 ipli\u011fini yap\u0131p h\u00fccreye verirseniz bu iplik o mRNA ile birle\u015fir. Sonu\u00e7ta normalde tek iplikli olan bu mRNA art\u0131k protein sentezine giremez. Yani, e\u011fer bir genin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 istemiyorsak, o genin proteine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcne mRNA d\u00fczeyinde durdurabiliriz.
\n Gen terapisi ad\u0131 verilen uygulamalar kapsam\u0131nda karaci\u011fer kanser h\u00fccresinde ras geninin (bir protoonkogendir) \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 bu \u015fekilde \u00f6nlenmi\u015f ve t\u00fcm\u00f6r geli\u015fimi durdurulmu\u015ftur. Lenfomada c-myc genide bu \u015fekilde protein \u00fcretemez duruma getirilmi\u015ftir. Bu alanlarda yap\u0131lacak \u00e7al\u0131\u015fmalar yak\u0131n gelecekte gen terapisi yoluyla kanserin tedavisini sa\u011flayabilecek.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bir canl\u0131n\u0131n genomunu anlayabilmek i\u00e7in yol haritas\u0131 olu\u015ftural\u0131m. Genom 2 k\u0131s\u0131mdan olu\u015fur: Protein kodlayan ve kodlamayan b\u00f6lgeler. Kodlayan b\u00f6lgeler (Coding regions), proteinleri olu\u015fturan (kodlayan) genlerden ve d\u00fczenleyici dizilerden olu\u015fur. Protein kodlamayan b\u00f6lgeler ise de\u011fi\u015fik uzunlukta tekrarlar, transpozabl elementler (hareketli DNA par\u00e7alar\u0131) ve retrovir\u00fcs dizilerine ek olarak hen\u00fcz fonksiyonu bilinmeyen dizileri kapsar. Verilere g\u00f6re, genomun yakla\u015f\u0131k …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2288,2506,2303],"class_list":["post-835","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-dna","tag-genler","tag-protein"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/835","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=835"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/835\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=835"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=835"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=835"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}